Кеңес заманындағы «Жоңғар шапқыншылығы»


Коммунистік партияның ХҮ съезі ауыл шаруашылығын ұжымдастыру бағытын жариялады. Парияның Орталық комитеті Қазақ АКСР-інде ұжымдастыруды негізінен 1932 жылдың көктеміне қарай аяқтауды белгіледі.
Күштеп ұжымдастырудан бұрын саны 4 млн. 836 мың адамға жеткен қазақтардың алапат ашаршылықта 1933 жылы 1 млн. 149 мыңнан астамы босқынға айналған болып шығады. сонымен қатар осы кезеңде Қазақстандағы басқа ұлттар ашаршылыққа қарамастан 680 мың адамға өскен. Әсіресе, бұл өсім орыстардың 645,5 мың адам әрине мұнда табиғи өсім де өз ролін атқарған. Дегенмен де тереңдеп зерттесек «бір қарағанда ашаршылықта кімнің өліп, кімнің тірі қалғанын, тіпті өсіп-өнгенін де бір сыпыра аңғартатындай бұл мәліметтердің кемшілігі бар».
Ашаршылық жылы Қазақстанға сырттан қанша келімсектер келіп, олардың қаншасы тұраұтай алмай, кейін қайтып кеткен. Сондай-ақ республикадағы ауыр ахуалға байланысты қанша орыс, украин және т.б. ұлттар көрші республикаға және Қытайға ауып кеткен. Сонымен қатар 1931 – 37 жылдар Қазақстан кәсіпорындарында жұмыс істеуге келген сан мыңдаған жұмысшылар және бар. Бұлардың бәрін қосып есептегенде осы келімсектердің жалпы саны 642 мың адам. Бірақ бұлардың бәрі бірдей Қазақстанда тұрақтамай қалған. Кем дегенде 35 пайыз, яғни 224,7 мың адам Қазақстанға тұрақталмай кейін қайтып кеткен. Бұлардың басым көпшілігі украиндер мен орыстар еді. архив деректеріне сүйенсек, тағы да біраз Қазақстандық украиндардың жетіспеушілігі 310,2 мың адам болып отыр. Мұндай көшіп кетішілік басқа халықтарда да орын алды. Нақты деректер мынаны көрсетеді: көптеген украиндар, беларустер Ресейдің Қазақстанмен көрші аймақтары мен облыстарына аштық жылдардағы Қазақстандағы зорлап ет және сатық жинау кезінде кетіп қалған. Қазақстандық этностардың кейбірінің сандарының өсуінің сол кездегі ашаршылық жылдарындағы шығындарын бейнелейтін.
Жоғарыда біз келтірген республика жоғары кеңесі Төрелқасы

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге


Кеңес заманындағы «Жоңғар шапқыншылығы»
Коммунистік партияның ХҮ съезі ауыл шаруашылығын ұжымдастыру
бағытын жариялады. Парияның Орталық комитеті Қазақ АКСР-інде
ұжымдастыруды негізінен 1932 жылдың көктеміне қарай аяқтауды
белгіледі.
Күштеп ұжымдастырудан бұрын саны 4 млн. 836 мың адамға
жеткен қазақтардың алапат ашаршылықта 1933 жылы 1 млн. 149 мыңнан
астамы босқынға айналған болып шығады. сонымен қатар осы кезеңде
Қазақстандағы басқа ұлттар ашаршылыққа қарамастан 680 мың адамға
өскен. Әсіресе, бұл өсім орыстардың 645,5 мың адам әрине мұнда
табиғи өсім де өз ролін атқарған. Дегенмен де тереңдеп зерттесек
«бір қарағанда ашаршылықта кімнің өліп, кімнің тірі қалғанын, тіпті
өсіп-өнгенін де бір сыпыра аңғартатындай бұл мәліметтердің
кемшілігі бар».
Ашаршылық жылы Қазақстанға сырттан қанша келімсектер келіп,
олардың қаншасы тұраұтай алмай, кейін қайтып кеткен. Сондай-ақ
республикадағы ауыр ахуалға байланысты қанша орыс, украин және т.б.
ұлттар көрші республикаға және Қытайға ауып кеткен. Сонымен қатар
1931 – 37 жылдар Қазақстан кәсіпорындарында жұмыс істеуге келген сан
мыңдаған жұмысшылар және бар. Бұлардың бәрін қосып есептегенде осы
келімсектердің жалпы саны 642 мың адам. Бірақ бұлардың бәрі бірдей
Қазақстанда тұрақтамай қалған. Кем дегенде 35 пайыз, яғни 224,7
мың адам Қазақстанға тұрақталмай кейін қайтып кеткен. Бұлардың
басым көпшілігі украиндер мен орыстар еді. архив деректеріне
сүйенсек, тағы да біраз Қазақстандық украиндардың жетіспеушілігі
310,2 мың адам болып отыр. Мұндай көшіп кетішілік басқа халықтарда
да орын алды. Нақты деректер мынаны көрсетеді: көптеген украиндар,
беларустер Ресейдің Қазақстанмен көрші аймақтары мен облыстарына
аштық жылдардағы Қазақстандағы зорлап ет және сатық жинау кезінде
кетіп қалған. Қазақстандық этностардың кейбірінің сандарының өсуінің
сол кездегі ашаршылық жылдарындағы шығындарын бейнелейтін.
Жоғарыда біз келтірген республика жоғары кеңесі Төрелқасы
комиссияның демографиялық мәліметтерді теріске шығара алмайды деп
ойлаймыз. Біз әңгімелеп отырған кезеңде Қазақстанға сырттан келіп
қоныстанған әр түрлі этностардың құрамына асалған талдау басқа
ұлттарда орын алған республикадан кетіп қалудан қуғын-сүргіннен,
аштықтан қырылудан болған демографиялық кемудің едәуір бөлігі жаңа
қоныстанушылар есебінен жабылып кеткенін дәлелдей түседі. Қазақтанға
қоныстанушылар арасындағы әр түрлі этностардың үлесі әр түрлі.
Қазақстандағы басқа ұлттардың осы жылдардағы демографиялық процесстер
едәуір күрделілеу. Бұл мәселені зерттеу Қазақстанның және т.б.
елдердің демографтары мен тарихшыларының осы бағытта бірігіп жұмыс
істеуін қажет етеді. дегенмен де қазірдің өзінде бір нәрсе анық:
1931-33 жж ашаршылық жылдарында қазақ халқының жартысына жуығы
қырылып қалды. Бұл ащы болса да тарихтың ақиқаты.
Күштеу әдісі мен жаппай ұжымдастыру саясатына қарсы
Сарысу, Ырғыз, Балқаш, Қастек, Қордай, Абыралы, Шыңғыстау, Шұбартау
аудандарының шаруалары да көтеріліс жасады. Адай даласы көтеріліс
қозғалысының ірі орталығына айналды.
Маңғыстау, Жылқосын, Ойыл, Табын аудандарының шаруалары
Қазақстан жерін тастап, Түркіменстан, Қарақалпақстан аумағына, ал
бір бөлігі Иран мен Ауғанстанға көшіп кетуге мәжбүр болды. Алматы
округінің Балқаш, Шоқпар, Іле, Еңбекшіқазақ, Биен-Ақсу, Сарқант,
Жаркент, Бәрібаев аудандарының бүлік шығарған ауылдарының едәуір
бөлігі Қытай жеріне ауып кетті. 1931 жылдың көктемінде Қарқаралы
округінің Абралы және Шыңғыстау, Шұбартау аудандарында көтеріліс
жасаған шаруалар шын мәнінде түгел қырылып тасталды.
Терроршыл әрекеттерді, өрт салуларды есептемегенде республика
аумағында 372 жаппай толқулар мен көтерілістер орын алды.
Толық емес деректерге қарағанда бір жарым жыл ішінде
көтерілістерге 80 мыңдай адам қатысқан.
Кеңес өкіметі 1916 жылғы ұлт-азаттық революциясын басып-
жаныштау үшін далаға жазалау экспедициясын жіберген патша өкіметінің
тәжірибесін қайталады.
Ауылдар мен қыстақтарды күйзелту, дәстүрлі құрылымдарды,
көшпелі шаруашылықтардың өмір салтын күйрету есебінен жүзеге
асырылған елді индустрияландыру, шаруаларды кооперациялау кезіндегі
жазалау шаралары себеп болған шаруалар қозғалысы – кеңес империясының
алыс шет аймақтарына тотарлитарлық режимінің козармалық социализмнің
шеру жасауын тағы да тоқтатуға, баяулатуға соқтырды. Қазақстан
Республикасы Жоғарғы Кеңесінің арнайы комиссиясы сол зобалаң
зардаптарын зерттей келіп, бұл ... жалғасы







Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бұқар жырау (1668-1781)7 бет
Қазақ халқының XVIII ғасырдағы мәдениеті22 бет
«Қазақстан тарихы» бітіруші курс «тарих» мамандығы студенттеріне арналған оқу құралы109 бет
Торғай көтерілісі11 бет
Ақ Орда, Моғолстан, Әбілхайыр хандығы, Ноғай ордасы мемлекеттік құрылымдарының әкішілік-шаруашылық басқару дәстүрлеріндегі ортақтық пен ерекшеліктері4 бет
Қазақстан монғол-татар шапқыншылығы дәуірінде19 бет
XVII – XVIIIғғ. Қазақ-жоңғар қарым-қатынастары16 бет
XVII-XVIII ҒАСЫРДАҒЫ ЖОҢҒАР МЕМЛЕКЕТІ88 бет
Ақсақ Темірдің Алтын Орда, Ақ Орда, Моғолостан шапқыншылығы40 бет
Жастар ұғымы, даму ерекшеліктері, қазіргі нарық заманындағы әлеуметтенуі, жастармен әлеуметтік жұмыс жүргізуде қолданылатын технологиялар71 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь