Шымкент Май Ак техноко экономикалық корсеткіштері


Мазмұны:

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

І . бөлім. ШЫМКЕНТ МАЙ АК техноко экономикалық корсеткіштері
1.1. Шымкентмай АК басқару құрылымы
1.2. Шымкентмай АК негізгі қаржылық көрсеткіштеріне талдау

ІІ . бөлім. Қаржылық есеп беру элементтері: есебі және бағалау
2.1. Қаржылық есеп беру: түсінігі және оны құрудың әдістемелік негіздері ... ..
2.2. Қаржылық есеп берудің түсінігі мен тұжырымдамалық негізі.
2.3.Басқаруды ақпаратпен қамтамасыз етуде және қаржылық есеп беруді пайдаланушыларды жіктеудегі қаржылық қорытынды есептің атқаратын ролі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

ІII . бөлім. Қаржылық есеп беруді ХҚЕС на сай жүргізу ерекшеліетері.
3.1. Каржылык есеп беру элементтерин тану жане бухгалтерлик балансты талдау адистемеси
3.2. Қазақстан Республикасы қаржылық есеп берудің халықаралық стандарттарына өтуіндегі артықшылық пен оны дамыту жолдары.
3.3. Қазақстан Республикасы қаржылық есеп берудің халықаралық стандарттарына өту кезеңіндегі жаңа мүмкіндіктер

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .39

Пайдаланған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 40

Қосымшалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 41

Пән: Өнеркәсіп, Өндіріс
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 44 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге




Мазм±ны:

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

І –бµлім. ШЫМКЕНТ МАЙ АК техноко экономикалыќ корсеткіштері
1.1. Шымкентмай АК басќару ќ±рылымы
.2. Шымкентмай АК негізгі ќаржылыќ кµрсеткіштеріне талдау

ІІ –бµлім. Ќаржылыќ есеп беру элементтері: есебі жєне баѓалау
2.1. Ќаржылыќ есеп беру: т‰сінігі жєне оны ќ±рудыњ єдістемелік негіздері ... ..
2.2. Ќаржылыќ есеп берудіњ т‰сінігі мен т±жырымдамалыќ негізі.
.3.Басќаруды аќпаратпен ќамтамасыз етуде жєне ќаржылыќ есеп беруді пайдаланушыларды жіктеудегі ќаржылыќ ќорытынды есептіњ атќаратын ролі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

ІII –бµлім. Ќаржылыќ есеп беруді ХЌЕС на сай ж‰ргізу ерекшеліетері.
3.1. Каржылык есеп беру элементтерин тану жане бухгалтерлик балансты талдау адистемеси
.2. Ќазаќстан Республикасы ќаржылыќ есеп берудіњ халыќаралыќ стандарттарына µтуіндегі артыќшылыќ пен оны дамыту жолдары.
3.3. Ќазаќстан Республикасы ќаржылыќ есеп берудіњ халыќаралыќ стандарттарына µту кезењіндегі жања м‰мкіндіктер

Ќорытынды ... ... ... ... ... ... .. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 39
Пайдаланѓан єдебиеттер ... ... ... ... ... ... . ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 40 Ќосымшалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..41

Кіріспе.
Ќазаќстан Республикасында нарыќтыќ ќатынастар зањдылыѓыныњ экономикалыќ µмірге енуі мен меншікті кєсіпорындардыњ кµбеюі, бизнес пен кєсіпкерліктіњ дамуы басќару ж‰йесініњ демократиялыќ жолдармен реттелуіне байланысты, б±ѓан ќосымша Батыс идеологиясы мен ±сыныстары бухгалтерлік есеп баѓытындаѓы консервативтік ескі ж‰йені ќойды. Бухгалтерлік есеп –б±дан туындайтын ќаржылыќ ќорытынды есеп нарыќтыќ ќатынастардыњ негізін ќалай тиымдылыѓына кєсіпкерлер, бизнесменден, меншік иелері жєне кєсіпорындарды басќарушылардыњ кµзі жетті. Сонымен ќатар бухгалтерлік есепті жетілдіру, ќаржы мен банк істері µрісінде іске асырылатын шаралар жиі –жиі µзгеріске т‰сетін болады. Еліміздегі бизнесті дамыту, ќаржылыќ ќатынастардыњ теория жєне ќолданбалы негізін білу ќ±ќыќтыќ ж‰йедегі зањдылыќтарды білу, тиімді шешім ќабылдау, бухгалтерлік есепті жетілдіру ерекше орын алады.
Ќазаќстан-2030 стратегиясында аныќталѓан маќсаттарѓа жету ‰шін экономиканыњ т±раќты жєне ќарќынды µсуі ќажет. Отандыќ экономистердіњ есебі бойынша Ќазаќстан 2030 жылы индустриалды дамыѓан елдердіњ ќатарына ќосылу ‰шін экономикалыќ дамудыњ жоѓарѓы дењгейін ±стап отыруымыз керек. Сондыќтан Ќазаќстан экономикасыныњ дамуы экономикалыќ реформаларды тездетудіњ жања жолдарын іздеуді талап етеді.
Біз бєсекеге ќабілетті экономиканыњ ‰лгісін тањдай отырып, бєсекелестікті дамытуѓа экономикалыќ ќарымы мол басым салаларды тањдап алдыќ, сол арќылы экономикалыќ ж‰йені дамытуѓа жол аштыќ. ЌР-Елбасшымыз Н.Назарбаевтыњ Ќазаќстан халќына Жолдауында: Ќазаќстан µз азаматтары ‰шін µмір с‰рудіњ жоѓарѓы стандарттарын жасай отырып, єлемніњ тиімді дамып келе жатќан елдерініњ ќатарына ќосылуы керек. Біз б±ны ±лтымыз бен экономикамыз бєсекеге ќабілетті болѓан жаѓдайда ѓана істей аламыз. деген еді. Осы жайттардыњ барлыѓын ескере отырып мен µзімніњ дипломдыќ ж±мысымды бухгалтерлік есебімізді ќалай жетілдіру керек екендігін жєне ќаржылыќ есеп беруімізді халыќаралыќ стандарттарѓа (Х.Ќ.Е.С )сай етіп жасаѓанда кєсіпорындарымыз ќандай артыќшылыќтар мен кемшіліктерге тап болатыныњ айтсам деймін.
Нарыќтыќ экономика жаѓдайында, болатын ќатал бєсекелестік к‰ресте, табыс пен кєсіпорынды саќтап ќалудыњ басты факторы болып, кєсіпорынныњ ќаржылыќ жаѓдайы мен ќаржылыќ нєтижесі саналады, ол ‰шін осы аталѓан жайдыњ мєні туралы дер кезінде жєне сенімді аќпарат ќажет.
Х.Ќ.Е.С –ќаржы есептігініњ баршамызѓа ортаќ жєне бірдей ±ѓынуѓа ќажетті осы заманѓы стил ретінде, капиталды ыќпалдастыру, экономиканы шапшањ дамыту ‰шін негіздемеге ќызметін атќарады. Ќазаќстан кєсіпорындарыныњ бєсекеге ќабілеттігініњ жєне инвестиция тартуыныњ, соныњ нєтижесі ретінде, б‰кіл Ќазаќстан экономикасыныњ µзекті негізі боп табылады. Ал Х.Ќ.Е.С –ын білу онымен ж±мыс істеу осы заманѓы бухгалтер мен аудиторлардыњ ѓана емес, сонымен бірге басшы беделініњ ќажетті сапалыќ белгісіне айналып отыр.
Дипломдык ж±мыс 3 тараудан т±рады. Оныњ бірінші бµлімінде ќаржылыќ есеп берудіњ т‰сінігі мен т±жырымдамалыќ негіздері, екінші бµлімінде ќаржылыќ есеп беруді ±сыну жєне оныњ пайдаланушыларѓа ќажеттілігі болса, ал ‰шінші бµлімінде ХЌЕС –ке µткендегі артыќшылыќтар кµрсетіліп, оны одан єрі дамыту жолдары ±сынылады

І –бµлім. ШЫМКЕНТ МАЙ АЌ- ныњ технико экономикалыќ кµрсеткіштері
1.1. Шымкентмай АЌ –ныњ басќару ќ±рылымы.

ААЌ Шымкент май тарихыныњ негізгі кезењдері 1942 жылы май экстракты зауыттыњ алѓащќы µнімі рафинатталѓан маќта майы алынды. 1943 жылы µтпелі ќызыл белгімен марапатталуы, 278 ж±мысшыныњ “¦лы Отан соѓысында енген ењбектері ‰шін ” медальмен марапаттауы. 1948 жылы Форпрессті цехтыњ іске ќосылуы. 1949 жылы Май экстрактты зауытын Шымкент май µнімдері зауыты атаѓына атанды. ССРО тамаќ µнеркєсіптері министрлігі “Бас µсімдік май” бас басќармасы. 1950 жылы ыдыстарѓа ќ±ю, бµлу цехтарын , сабын ќайнату цехтарын , штамп прессторын , дайындау цехтарын, форпресстеу цехындаѓы жањаша жабдыќтардыњ, дайындау экстракциялы бµлімдердіњ ашылуы. 1953 еркін май ќышќылдарын алуѓа ќажетті цехтыњ іске ќосылды. 1959 жылы елдегі ењ ірі ‰здіксіз май экстракциясы цехыныњ іске ќосылуы. 1975 жылы экстракциялы цехтыњ ќайтадан рекенструкциялануыныњ аяќталуы. 1992 жылы зауыттыњ 50 жылдыѓы . 1993 жылы жекешелендіру “Шымкентмай” ААЌ ќайталануы. 2000 жылы “Доня” сауда маркасыныњ рынокќа енуі. 2002 жылы зауыттыњ 60 жылдыѓы. Халыќаралыќ стандарттарѓа сєйкес ИСО 9000, сапа менеджментініњ ж‰йесіне аттестациялану ‰шін жабдыќтарды ќайта жањарту. “Шымкентмай” ААЌ 60 жыл тєжірибелік мерзімінде май µнімдері рыногында май ішкі заттарыныњ µњдеу, µндірістік циклдар, ±рыќты дєнді сатып алу оны май µнімдеріне ќорыту дайын µнімдерге ќораптау, сауда н‰ктелеріне тасымалдап жеткізіп беру ж±мыстарымен айналысады. Сапалы жєне экологиялыќ таза µнім - µсімдік майы жєне шрот. Деректі шикізаттыњ µњдеу терењдіктеріне байланысты –тазартылмаѓан (рафинадталмаѓан ), рафинадталѓан, тазартылѓан жєне к‰нбаѓыс, маќта , сафлор, сая µнідерінен алынѓан майларды µњдейді. Майт±ќымдарын µњдеу т‰рлеріне байланысты жобалыќ ќуаттылыѓы тєулігіне 100 тонна т±ќымдастыќ, 1.08.2003 жылы жеректер бойынша µндірістік ќуаттылыќты ќолдана алу м‰мкіншілігі 96 %. ¤сімдік майлары т‰гінгі к‰ні µте ќолайлы, таза, сапалы µнім. ¤сімдік майларын т±тынушылардыњ ‰лестері 62,2 % ќ±райды. Сонымен 2002 жылы µсуіне талдау жасай отырып мынадай кµрсеткіштерді аныќтауѓа болады: ¤сімдік майлары рыногындаѓы отандыќ µндірісшілердіњ ‰лесі –%. “Шымкентмай” ААЌ –њ ‰лесі 34,4 %. Т±тынушылардыњ мазм±ндауынша µнімніњ сапасы май µнімдерін сатып алуда шешулі фактор болып табылады. Тазаланѓан маќта майы “Доня” Ќазаќстанда тењдесі жоќ. ¤сімдік майыныњ негізгі биологиялыќ ќ±ндылыѓы май ќышќылдарыныњ , фосфотидтермен, токофералдарымен сипатталады. К‰нбаѓыс майы аса белсенді витаминдерге иеленеді. “Шымкентмай” ААЌ тазаланѓан май µнімдері т±тынушылардыњ талаптарына жауап бере алады. Маќта, к‰нбаѓыс, сафлор жєне ќыша (горчица) майлары табиѓи т‰ске ие, иісі жоќ , табиѓи витаминдермен аминќышќылдарѓа µте бай .

Кєсіпорын жєне оныњ µнімдері.
“Шымкентмай” Ашыќ акционерлік ќоѓамы, Шымкент ќаласыныњ Оњт‰стік бµлігіндегі темір жол бекетініњ 1,5 км ќашыќ бµлігінде орналасќан. Солт‰стік –батыстан кєсіпорынѓа маќта май зауыты , ал батыстан “Оњт‰стік полиметалы” ЖАЌ –ныњ аймаѓы баѓытталѓан. Кєсіпорынныњ магистралды темір жолыменен байланысы солт‰стік –шыѓыстан µндірістік алањѓа баѓытталѓан µтпелі темір жолмен орныдалады. Кєсіпорынныњ автокµліктермен байланысы “Промышленная ” кµшесі арќылы орныдалады. Кєсіпорынныњ аймаѓы ќарапайым рельфті. Жер асты сулары 10 метр терењдікте байќалмаѓан. Аймаќтыњ сеисмикалдыѓы –балл. Кєсіпорынныњ шикізаты май т±ќымдастыќтарыныњ т‰рлері, олардыњ ішіндегі негізгісі маќта жєне пісте май т±ќымдастыќтары. Маќта т±ќымдастыќтары ќала жєне аудан аралыќ зауыттардан тасымалданады. Аудан аралыќ маќта тазалау зауыттарыныњ кєсіпорыннан алшаќтыѓы 40 –км. К‰нбаѓыс т±ќымдастыќтары негізінен Шыѓыс Ќазаќстан облысы жєне Ресей Федерацияларынан тасымалданады.
¤ндірістіњ ќ±рылымы жєне оныњ сипаттамасы.
“Шымкентмай” ААЌ, тамаќ жєне техникалыќ таѓайындалудаѓы т‰рлі µсімдік майларын µндіріп шыѓарумен сипатталады. Маќта т±ќымдастыќтарын µњдей бойынша кєсіпорынныњ жоѓарѓы µндірістік ќуаттылыѓы тєулігіне 100 тонна. Маќта т±ќымдастыѓын µњдеумен ќатар, к‰нбаѓыс, маќсары, ќыша , соя т±ќымдастыќтарын µњдеп дайын µнім ала алады. “Шымкентмай” ААЌ –ныњ ќ±рамында мына тµмендегідей цехтыќ бµлімдер ж±мыстар атќарады:
шикізат цехы
дайындау цехы
экстракциялы цехы
рафинаттау цехы
иіссіздендіру (дезодорация) цехы
дайын µнімдер цехы
µсімдік майларын ќораптау цехы
µндірісті баќылау лабараториясы
кµмекші цехы
Кµмекші цехтарѓа мыналар жатады:
энергиялыќ цехы
пеш цехы
механикалыќ цехы
жµндеу –ќ±рылысы цехы
лабаратория
КИП и А
Май т±ќымдастыќтарын µњдеу процесі мынадай кезењдерден т±рады: - саќтау; тазалау; майды сыѓу; экстракция; майды рафинациялау. Єрбір процес, µзара механикаландырылѓан транспорт элементтермен жєне ќ±быр µткізгіштермен байланысќан цехтарда іске асырылады. Шикізат цехы ќоймасынан т±ќымдар ќалдыќтардан тазалау ‰шін дайндау цехына баѓытталады. Тазаланѓан т±ќымдастыќтар ќабыршаќтан тазалау - сеператорлы бµлімшесіне тазалау ‰шін келіп т‰седі. Дєндердіњ ќабыѓы малдар ‰шін жем ретінде тарату маќсатында дайын µнімдер ќоймасына келіп т‰седі. Т±ќымдастыќтарды ќабыќшаландыру - “ядро ” майдаланып процестеледі. Осы аталѓан операциялар дайындау цехында орындалады. Ќалдыќ майларды алу ‰шін к‰нжара (процестеу материалы) экстракциялы цехќа келіп т‰седі. Экстракциядан соњѓы майсыз материал –шрот дайын б±йымдар цехына ‰й жануарлары ‰шін жоѓарѓы белокты жем ретінде таратылады. Форпрессті жєне экстракциялы майлар тазалану цехына баѓытталады, онда май µњделеді.
Тасымаладау элементтері арќылы ќоймадан т±ќымдар бункер дозаторѓа беріліп ќажетті мµлшерде µндіріске жµнелтіледі. Тазаланѓан т±ќымдастыќтар бірінші ќабыќсыздандыру дискосына беріледі, онда 70 –% майдаланады. Ќабыќшалардан дєнніњ айырылуы ‰шін 1 –сеператорлау биттер –сеператорына баѓытталады. Екінші реттеліктегі ќабыќсыздандыру µткеннен соњ майдалаѓыштар ядроны тиянаќты ќабыќсаздандыру ‰шін екінші сеператорлы биттер –сеператорларѓа келіп т‰седі. Баќылау биттер –сеператорларынан соњ ќауыздану ќоймаларына ќабыќшалары баѓытталады, ал ядро 1 –ші жєне 2 –ші сеператорларынан ќаќтау станоктарына беріледі. Майдаланѓан ядро апандарѓа келіп т‰сіп ленталы транспорт арќылы шнектермен ‰лкен домалаќ ыдыстарѓа жылу ыстыќты µњдеуге жµнелтіледі. Ысытушы ќазандарда дайындалѓан мезгалар форопресстерге баѓытталады. Форопресстерде жаншылып алынѓан май ќос ќаќќыш апарат арќылы насоспен фильтірлі пресстерге баѓытталады. Фильтрліпресстерде тазаланѓан май ќ±рамы таза май суытќышќа жµнелтіліп, фильтрлі процеспен жаровияѓа (ќазанѓа) баѓытталады.
Форпрессті к‰нжаралар шнектен экстракциялыќ цехќа тасымалданады. Осы жерде 55-60 С температурада суытылѓан к‰нжара шнекпен экстракторлардыњ колонналарына баѓытталады. Экстрактты материал, экстракторларда ерітіндініњ кµмегімне майсызданып ж‰йеленеді. Экстрактадан шыќќан ќоймалжыњ масса 25-40 % ылѓалдылыќпен тостерге келіп т‰седі. Ондаѓы еріткіш сутекті бумен оќшауланады. Тостерден ќоймалжыњ масса автоматты реттеу клапонымен шыѓарылып массаны суытќышќа баѓытталып, онда сумен салќындатылады. 55-60 С температурада суытылѓан шрот шнекке келіп т‰сіп ленталы транспорттармен шрот ќоймасына баѓытталады.
Экстрактадаѓы мисцелла насоспен, дискалы фильтерге беріліп ерітінді дистиляторѓа баѓытталып шлам экстрактаныњ тµменгі ж‰ктелу колонасына беріледі. Тиянаќты дистелятордан май массасы насоспен май суытќышќа тартылып алынып, ол жерден нейтрализациялануѓа рафинаттау цехына жіберіледі. Тостермен дистелятордаѓы еріткіштіњ булары конденсаторѓа баѓытталып, ол жерлен еріткіштіњ конденсаты экстракторѓа баѓытталады.
Рафинаттау цехында ќоспалардан майды сулы сілтілі ерітіндімен тазалану процесі ж‰реді. Нейтразациялаудан соњѓы алынѓан соопасток, ш±њќырѓа жинаќталып сабын ќайнату µндірісіне баѓытталады. Нейтрализацияланѓан май, насоспен фильтрленіп сабынмен ылѓалды бµліп алу ‰шін ашыќ рамалы фильтрпресстерге, ол жерден фильтрленген рафинатты май насоспен дайын µнімдер ќоймасына тасымалданады.
¤ндірістік объектініњ жалпы мєліметі.
“Шымкентмай” АЌ 1993 жылы мемлекеттену баѓыттындаѓы бет алыс кезењінде май µнімдері комбинаты баѓасында ќ±рылды. Ќазаќстан Республикасы жєне ТМД мемлекеттері ішіндегі май µњдеу салалары кєсіпорындары арасында ірі кєсіпорынныњ бірі болып есептеледі. Кєсіпорын ќалдыќсыз техналогия бойынша ж±мыс атќарады. Кєсіпорынныњ ќуаттылыѓы жылына 35000 тонна маќта т±ќымдастыѓын µњдей алады. Ќ±рамына майды экстракциялау жєне сабынды ќайнату µндірісі кіретін “Шымкентмай” ААЌ(соњѓы аталѓан кєсіпорын 1999 жылдан бастап “Шымкентмай –Эль-Дос” жабыќ акционерлік ќоѓамын басќаруына берілген), Шымкент ќаласыныњ µњтустік бµлігіне теміржол бекетіне 1500 км ќашыќтыќ шамасында орналасќан. Солт‰стік батыстан кєсіпорынѓа маќта µњдеу зауыты, ал батыстан-“Оњт‰стік полиметалл”ЖАЌ жанасады. Магистралды темір жолмен кєсіпорын темір жол µткелдері арќылы байланысады ( №4-200249 16 маусым 2000ж ДГП ЌазТранссервисРГП КТЖ жєне “Шымкентмай” ААЌ араларындаѓы сауда саттыќ жайындаѓы келісім-шарт негізінде). Осы аталып кµрсетілген темір жол “Шымкентмай” ААЌ-њ жеке меншігі болып табылады. Кєсіпорынныњ коламен автотранспорттыќ байланыстары Промышленнаякµшесі бойымен іске асырылады. Жер асты сулары 10метр терењдікте байќалмаѓан. Ауданныњ сейсмикалыѓы –балл. “Шымкентмай” ААЌ, б±рынѓы шымкенттік май µнімдері комбинаты 1942жылдан бастап пайдалануѓа берілген. Осы аталѓан кезењден ол µзініњ ќуатын 320 тоннадан 1200 тонна маќта т±ќымдастыќтарын тєулігіне µњдеу кµрсеткішіне жетіп отыр. Майды экстракциялау зауытына мына тµмендегі цехтармен бµлімшелер жатады
майды µндіріп алу кешені(дайындау цехы,экстракциялау цехы, кешенніњ ќоймалары бір мезгілде 28000 тонна шикізатты ќабылдап алады.)
майды µњдеу кешені (майды рафинадтау цех, экстракциялыќ цех, дезодорациялау цехы);
энергетикалыќ кешен(трансформаторлыќ бекеттер, энергетикалыќ жабдыќтарѓа ќызмет кµрсету мен жµндеу цехы , баќылап- µлшеу приборларын жµндеу мен ќызметтер кµрсету лабораториясы , жер асты суларын тазалау цехы);
механикалыќ –жµндеу цехы кешені (механикалыќ жабдыќтарды жµндеу –ќ±рылыс бµлімшелері, ќ±йма цехы). Барлыќ дайындау бµлімшелері мен бекеттері, ауданы 2463 м2 тµрт ќабатты ѓимаратта орналасќан. Ѓимараттыњ ќабырѓалары кірпіштен орындалѓан, негізгі темір бетон, шатыры –темір бетонды аралыќ тобын плиталарынан орындалѓан. Ѓимарат т±рмыстыќ корпустыњ галереясымен жалѓасќан. Экстракциялы цех бµлек корпучты тµрт ќабатты ѓимаратта орналасќан, жалпы ауданы 4495 м2 , сыртќы кµлемі –м3 . Ѓимараттыњ шатыры –темір бетонды аралыќ тобын плитасы. Экстрациялыќ цехтыњ ќасында µрт сµндіру бекеті орналасќан. К‰н жаралар мен шротты тасымалдау ‰шін транспорттыќ галерея ќарастырылѓан . “Шымкентмай” ААЌ-мен µндірілетін негізгі µнім т‰рлеріне µсімдік майлары (тамаќ жєне техникалыќ маќсаттылыќтаѓы), шрот жєне ќосымша µнім ретінде маќта ќауыздары жатады. Шрот жєне маќта ќауыздары мал мен ќ±старды тамаќтандыруда тамаќтыќ ќоспа ретінде ќолданылады. Майды рафинадтауда алынатын соопсток , дистиллециялау цехына µњдеу жєне сабынды ќайнату µндірііснде ќолдану ‰шін жіберіледі. “Шымкентмай” ААЌ-ныњ жеке ќазан ш±њќыры бар. Ќазан ш±њќырда екі котел ДЕ10-24-250 гм –. Ќазан ш±њќырдыњ жалпы µнімділігі –тонна., ќайнау буыныњ температурасы -256С , ќысымы 24. Жалпы ќайнату бетініњ ауданы – м2 , су кµлемі –,4 м3 ,будыњ кµлемі –,1 м3 . Цехтыњ ішінде ішетін судыњ кермектілігін жоятын ќондырѓы ќарастырылѓан. Шрот ауыл шаруашылыќтарындаѓы т‰рлі жем дайындау зауыттарына жем жєне шикізатты компоненттер ретінде ќолданылады. ¤њделетін май µнімдеріне байланысты шрот маќталы , пістелі , маќсары, ќышалы болып бµлінеді. К‰нбаѓыс шротыныњ жемдік ќ±ндылыѓы µте жоѓары, себебі оныњ протеині тауыќ ж±мыртќасыныњ протеиіне жаќын, ал оны су жєне май ерітінді В-витаминдермен ќаныќтыру µте ќ±нды жем алуѓа себебін тигізеді. Айта кететін б±л мєселе тек ќана к‰нбаѓыс шроты Е-витаминіне еге. Ффильтрленген шрот жем ретінде ќолданылатын тек ќ±нды таѓамдыќ ќоспа ѓана емес, сонымен ќатар ол мал мен ќ±старды тамаќтандыруда жекелей жем таѓам ретінде ќолданылады. ¤німніњ осы аталѓан ерекшеліктерін ќорыта отырып, “Шымкентмай” ААЌ µзініњ практикалыќ іс-єрекеттілігінде сапалы басќару принципі бойынша маќсатты баѓытта ж±мыстар атќаруда .
Кєсіпорынныњ атауы “Шымкентмай” ашыќ акционерлік ќоѓамы;
Орналасќан орыны –Оњт‰стік Ќазаќстан облысы, Шымкент ќаласы , Моторная кµшесі №1;
Мемлекеттік тіркеу мерзімі –.12.1993 ж ;
Мемлекеттік ќайтадан тіркеу мерзімі –.03.1999 ж;
¦йымдастырушылыќ –ќ±ќыќтыќ формасы –Акционерлік ќоѓам;
Ќызметініњ негізгі т‰рлері:
Ауыл шаруашылыќ µнімдерін ќайтадан µњдеу, халыќтыњ т±тыну тауарларын µндіру.
Сауда –саттыќ, сауда, мємілесі, бартерлі жєне µзге де операцияларды орындау;
Сыртќы экономикалыќ іс - єрекеттер жєне т.б.
Жоѓарѓы орган –жалпы жиналыс;
Басќару органы - басшылар кењесі;
Орындаушы орган –президент (жекелей басќару);
Баќылау органы- ревизиялыќ комиссия ;
“Шымкентмай” ААЌ есепке алу саясаты мынадай ќ±жаттар негізінде єзірленген:
Ќазаќстан Республикасыныњ Президенті ‰кімімен 26.12.1995 ж, №2732 “бухгалтерлік есебі” .
Бухгалтерлік есптіњ ќазаќстандыќ стандарттары;
Шаруашылыќ субъектілердіњ ќаржылыќ –шаруашылыќтыќ бухгалтерлік есепке алудыњ бас шоттар жоспары.
Бухгалтерлік есепті ж‰ргізудегі єдістемелік н±сќаулар;
“Бюджетке міндетті тµлемдер жµніндегі салыќ туралы зањы”.
“Шымкентмай” ААЌ-ныњ есеп саясаты мына тµмендегідей принциптерді саќтауды ќарастырады:
Есептеу, санау єдістемесі: бухгалтерлік есеп жєне ќаржылыќ есеп беру барысындаѓы кірістер мен шыѓындар мойындала отырып, олардыњ пайда болуы немесе т‰су кезењдерінде сипатталады.
‡здіксіз ќызметі : “Шымкентмай” ААЌ болашаќта µте сапалы, таратусыз ќызметтер атќаруѓа м‰дделі.
Аныќтаушылыќ;
Мєн –мазм±ндылыќ;
Маѓыналыќ;
Аќиќаттылыќ;
Нейтралдылыќ;
Салыстырмалылыќ;
Тізбектеушілік;
Ќаржылыќ есеп беруді шынайы т‰рде ±сыну;
Бухгалтерлік есепке алу журналды –ордерлік ж‰йеде енгізіліп орындалады. Бухгалтерлік есепке алудыњ техникалыќ орындалуы-компьютерленген. Бухгалтерлік есепке алудаѓы тіркеу жазбалары “Шымкентмай” ААЌ –ныњ іс - єрекеттілік ерекшеліктерін ескере отырып єзірленген ж±мысты жоспарлы санау ж‰йесін ќолдана отырып орындалады. “Шымкентмай” ААЌ –ныњ бухгалтерлік ќызметі 24 “Бухгалтерлік ќызметтерді ±йымдастыру” стандарттарына сєйкес ќ±рылѓан. Алѓашќы ќ±жаттарѓа р±ќсаттары бар т±лѓалар тізімін Президент аныќтайды. Субъектініњ ќаржылыќ есеп беруі мынадай тараулардан т±рады:
Бухгалтерлік баланс;
Ќаржылыќ шаруашылыќты іс-єрекеттер нєтижесі жайында есеп беру;
Ќаржылыќ ќордыњ ќозѓалысы жайында есеп беру;
Ќаржылыќ іс - єрекеттердіњ нєтижелері жайындаѓы жєне ќаржылыќ ќорлардыњ жайындаѓы есеп беру бойынша бухгалтерлік баланстыњ мазм±ны бір есептесу кезењінен екіншісіне ќолданылады. Ќаржылыќ есеп беру Ќазаќстан Республикасыныњ ќаржылыќ белгісімен орындалады. Ќаржылыќ есеп беру басшы жєне бас бухгалтермен ќол ќойылады. Субъектініњ жылдыќ ќаржылыќ беру кезењі - 1 ќањтардан бастап 3 1 желтоќсан аралыѓындаѓы к‰нтізбекті мезгіл.
Ќаржылыќ есеп беру формасын толтыруда мына тµмендегідей ерекшеліктер кµрсетіледі:
¦йымдастыру ќ±жаттарына сєйкес субъектініњ аты орналасу орыны жєне саласы –субъектініњ іс - єрекеттілік т‰рлері кµрсетіледі.
“Шымкентмай” ААЌ жоспарлау стратегиялыќ жоспарлау баѓдарламасында алдына мынадай маќсаттар ќойды: Ќазаќстан Республикасында µсімдік майыныњ импортын ќысќарту жєне рыногты µз µнімдерімен ќамтамасыз ету. ¤нім µндірісіне жєне технологиялыќ шыѓындарды ќысќарту маќсатында кєсіпорынды модернизациялаумен реконструкциялау ж±мыстарына жаѓдайлар жасау.
Берілген деректері:
Єлеуметтік м±ќтаждылыќтарѓа жєне жалаќыныњ тµлем аќысына ж±мсалатын ќаржылыќ ќор.
16447245+3095527=19542772,00 тењге;
Ж±мысшылардыњ орташа тізімі –адам;
Кварталдаѓы орташа жалаќы мµлшері – 1954277:638:4=7657,83 тењге;
Бухгалтериядаѓы ж±мысшылар саны –адам;
Кварталдаѓы бухгалтерия ж±мысшыларына тµленетін жалаќыныњ кµлемі –,83*6=45940,98;
Ќызмет т‰рлерін µзіндік ќ±ны –тг;
Есеп беру кезіндегі пайда т‰сімі –тењге;
Т‰сімдегі салыќ мµлшері - 2280000 тењге;
Таза пайда т‰сімі ––=78285720 тењге.

І І –бµлім. Ќаржылыќ есеп берудіњ т‰сінігі мен т±жырымдамалыќ негізі.
2.1. Ќаржылыќ есеп берудіњ т‰сінігі мен маќсаты
Ќаржылыќ есеп беру басќарушы органдардыњ ж±мысын жєне субьектіњ ресурстарын,міндеттемелерін жєне аќша ќаражаттарыныњ болашаќтаѓы аѓындарын баѓалауѓа, несие беру бойынша шешімдерге жєне инвестициялыќ шешімдерді ќабылдауѓа пайдалы аќпараттарды береді.
Есеп беру мєліметтерін кєсіпорынныњ тиімділігін баѓалау ‰шін, сондай-аќ шаруашылыќ ќызметін талдау ‰шін сыртќы пайдаланушылар пайдаланады.
Осымен ќоса, есеп беру кєсіпорынныњ шаруашылыќ ќызметін жедел басќару ‰шін ќажет жєне ол болашаќ кезењдерді жоспарлау мен болжау ‰шін басты база болып табылады.
Есеп беруге ќойылатын негізгі талаптар: кєсіпорын ќызметініњ нєтижесін аныќ жєне обьективті кµрсету,барлыќ кµрсеткіштерді бір-бірімен ќатањ т‰рде ‰йлестіру,бухгалтерлік пен жедел-статистикалыќ есеп берудіњ сабактастыѓын саќтау,єдістемелік жєне басќа да ережелерді саќтау болып табылады.
Б±рмаланѓан есеп бергені ‰шін кєсіпорынныњ басшысы мен бас бухгалтері Ќазаќстан Республикасыныњ єрекет етіп т±рѓан зањдарына сєйкес жауап береді.
Бухгалтерлік есептіњ т±жырымдамалыќ негізі мынадай аспектілерді ќарастырады:
ќаржылык есеп берудіњ маќсаттары;
бухгалтерлік есеп пен каржылык есеп берудіњ негізгі принциптері;
ќаржылыќ есеп беру элементтерін аныќтау, тану жєне µлшеу.
Ќаржылыќ есеп берудіњ маќсаттары. Ќаржылыќ есеп берудіњ негізгі маќсаты пайдаланушыларѓа ќаржылыќ жаѓдай, субьектініњ ќызмет нєтижелері мен ќаржылыќ жаѓдайындаѓы µзгерістер жайлы аќпарат ±сыну болып табылады. Дегенмен ќаржылыќ есеп беру экономикалыќ шешім ќабылдау ‰шін пайдаланушыѓа ќажетті барлыќ аќпаратты µзіне енгізе алмайды, µйткені есеп негізінде µткењ оќиѓаларды бейнелейді.
Алайда ќаржылыќ есеп беруде сонымен келесі кµрсетілгендерге пайдалы аќпаратты жинаќтайды:
- кредиттерді ±сыну жµніндегі инвестициялыќ шешімдерді ќабылдауѓа;
- субъектініњ алдаѓы аќшалай т‰сімін баѓалауѓа (акшалай ќаражат пен олардыњ баламаларыныњ т‰сімі мен жылыстауы. Баламалар (эквивалент) ќысќа мерзімді аќшалай міндеттемелерді овердрафт ќанаѓаттандыру ‰шін арналѓањ - ќаражатты клиенттіњ шоты бойынша есептен шыѓару);
- субъектініњ ресурстарымен міндеттемелерін ќарауындаѓы ресурстармен байланысты баѓалауѓа;
- басшы органдардыњ ж±мысын баѓалауѓа.

1.2. Ќаржылыќ есеп берудіњ негізгі сапалыќ сипаттамалары
Ќаржылыќ есеп берудіњ негізгі ќаѓидалары болып:
Есептеу. Ќаржылыќ есеп беру есептеу ќаѓидасыныњ негізінде жасалады,соѓан сєйкес µнім жµнелтілген, ж±мыс атќарылѓан кезінен бастап,олардыњ тµлену нєтижесіне ќарамастан табыс болып танылады,ал шыѓысы мен зияны орын алѓан кезден бастап танылады.
Толассыздыќ.Субьект µз ќызметін жаќын арада тоќтатпауды топшылайды жєне ондай ниеттіњ кµз жетерлік болашаќта пайда болуын да маќсат т±тпайды.
Т‰сініктілік.Ќаржылыќ есеп беруде берілген аќпарат пайдаланушыларѓа т‰сінікті болуы тиіс.
Мањыздылыќ.Ќаржылыќ есеп беруді пайдаланушылар ондаѓы мєліметтерге ќанаѓаттануы тиіс;ќаржылыќ,шаруашылыќ,жедел жаѓдайларын баѓалаѓан кезде олардыњ ќабылданѓан шешіміне алынѓан мєліметтер µз септігін тигізуі керек.
Мєнділік.Ќаржылыќ есеп беру негізінде ќабылданѓан экономикалыќ шешімдер олардыњ ±ѓымдарыныњ д±рыстыѓына немесе д±рыс еместігіне єсер етуіне м‰мкін.

Д±рыстыќ. Есеп беру негізінен аныќ мєлеметтердіњ кµрсеткіштерінен ќ±ралады, егер де онда мєнді ќателер немесе к‰ні б±рын пішілген ойлар болмаса.
Шындыќ жєне алалыќсыз ±сыну. Ќаржылыќ есеп беру субьекттіњ аќша ќаражатыныњ ќозѓалысы, операцияныњ нєтижесі, ќаржылыќ жаѓдай туралы пайдаланушыларѓа шындыќ жєне алалыќсыз мєлеметтерді ±сынуы тиіс.
Бейтараптылыќ. Ќаржылыќ есеп беруде берілген аќпараттар к‰ні б±рын ойластырылѓан мєліметтен алшаќ болуы керек, яѓни сенімді болжамы болѓаны абзал.
Саќтыќ . Кезкелген шешімді ќабылдаѓан кезде саќтыќ дењгейін саќтаѓан жµн, белгісіз жаѓдайда активтер мен табыстыњ, сондай-аќ міндеттемелер мен шыѓыстыњ ќайта баѓалануына барынша жол бермеу керек.
Аяќтау жєне салыстыру. Ќаржылыќ есеп берудегі аќпараттардыњ аныќтылыѓын ќамтамассыз ету маќсатында ондаѓы мєліметтер толыќ болуы тиіс. Аќпараттыњ пайдалыѓы мен мазмындылыѓын артыру ‰шін бір есептік кезењі екінші бір есептік кезењмен салыстырылуы тиіс.
Ж‰йелік. Пайдаланушы субьекттіњ ќаржылыќ есеп беруін, оныњ єрт‰рлі есептік кезењімен салыстыру м‰мкіндігін ќалыптастыру керек, µйткені оныњ кµмегімен ќаржылыќ жаѓдайдыњ тењденциялыќ µзгерістерін аныќтай алады, демек ќабылданатын шешімдердіњ ж‰йелігін саќтау м‰мкіндігі артады.
Есеп беруге ќойылатын ењ басты талап тазалыѓы (ашыќтыѓы) болып табылады, яѓни акционерлек мен инвесторларѓа есеп берудіњ мєліметі т‰сінікті болуы тиіс. Есеп беру белгіленген мєліметтердіњ мерзімінде жасалѓаны жµн. Кєсіпорынныњ есеп беруі бухгалтерлік, статистикалыќ жєне жедел (оперативтік) болып бµлінеді.Жедел-статистикалыќ есеп беру кєсіпорынныњ µндірістік жєне ќаржылыќ ќызметініњ жекелеген жаќтарын бухгалтерлік жєне жедел-статистикалыќ есепке алудыњ деректері бойынша жасалады. Бухгалтерлік есеп беру кєсіпорындардыњ µндірістік жєне ќаржылыќ ќызметін бастапќы ќ±жаттармен жєне есепке алу жазбаларымен расталып, жинаќталѓан деректерден жасалады. Ќандай кезењ ‰шін берілгендігіне ќарай есеп ш±ѓыл жєне почта арќылы берілетін есептер болып бµлінеді.
Баланысты жєне басќа да берілетін есептерді уаќытында, єрі сапалы жасау ‰шін бухгалтерия µндірістік бµлімшелеріндегі барлыќ мєліметтердіњ (деректердіњ) ќ±жатталуын, белгіленген материалдыќ жєне басќа есептерін толыќ кµлемде берілуін ќамтамасыз ету керек.

Бухгалтерлік есептіњ аќпараттарды баланысќа дейін ќажет µњдеулерден µтеді.
Б±л µњдеу процесі тµрт кезењнен т±рады:
Бірінші кезењ. Єр т‰рлі шаруашылыќ фактілері ќ±жатталады (іскерлік мєміле жасалады).
Екінші кезењ. Есеп мєліметтері есеп талабына байланысты жіктеледі, содан соњ бухгалтерлік есеп шоттарында кµрсетіледі (есеп регистрлеріде ЖО, ведомость, Бас кітап).
‡шінші кезењ. Есеп жиынтыѓы есеп беру нысандарына кµшіріліді.(баланс,ќаржылыќ-шаруашы лыќ ќызметі туралы есеп беру,аќша-ќаражаттарыныњ ќозѓалысы туралы есеп беру т.б.)
Тµртінші кезењ. ШС-ніњ ќаржылыќ-шаруашылыќ ќызметі талданады.
Есеп беру жµніндегі ж±мыстарды м‰лтіксіз ±йымдастыру ісінде есепші ќызметкерлердіњ міндеттерін µзара д±рыс бµлудіњ жєне есеп ж±мыстарыныњ кестесін белгілеудіњ мањызы зор. Берілетін есеп тиісті жиынтыќ ќ±жаттарында саралау параќтарында жєне белгіленген кµлемдерде есептік тізімдемесінде жинаќталады. Аталѓан деректердіњ талдау жасалынады.Жасалѓан балансты жєне басќа берілетін есептердіњ кµрсеткіштерініњ дєлдігін ќамтамасыз ету ‰шін,арифметикалыќ жєне логикалыќ т±рѓыдан м±ќият тексеру керек.Баланстыњ сабаќтастыѓын есепті кезењініњ басындаѓы баланс баптарыныњ деректерін аѓымдаѓы кезењніњ осы баптаѓы деректерімен салыстырылып отырып,жыл соњындаѓы кµрсеткіштердіњ єрбір жолын аныќтайды. Ќаржы есебін беру тєртібі бухгалтерлік есептіњ стандарттарымен реттеледі.
N2ІБухгалтерлік баланс жєне ќаржылыќ есептіњ негізгі кµрсеткіштерін ашып кµрсетуІ(2БЕС);ІЌаржылыќ-шаруашылыќ ќызметініњ нєтижесі туралы есеп беруІ(3БЕС)жєне ІАќша ќаражатыныњ ќозѓалысы туралы есеп беруІ(4БЕС) арќылы ж‰зеге асады.
Стандартта негізгі ќызметтен келген табыстар мен шыѓындардыњ єр т‰рлі баптарын,тµтенше жаѓдайлардан т‰скен табысты не шыѓынды, тоќтатылѓан операцияларды жєне есептік баѓалаудаѓы µзгерістерді,есепке алѓанда есеп саясатын жєне ќаржы есебін берудегі елеулі ќателердіњ т‰зетілуін ашу тєртібі аныќталады.
Жылдыќ есептік меншік иелерінде (ќатысушыларында,ќ±рылтайшыларында) немесе ќ±рылтай ќ±жаттарында кµрсетілген мєліметтері бойынша тиісті органдарѓа:салыќ инспекциясына (кєсіпорынныњ т±рѓан жері бойынша); жергілікті ќаржы органына,мемлекеттік статистика органдарына есеп береді.

Тараптары бар кєсіпорындар µздерініњ бухгалтерлік есептерін берумен ќатар,жалпы белгіленген тєртіпте біріккен есебін де береді.
Кєсіпорындар(б±ѓан шетелдіктердіњ ќатысы бар кєсіпорындар да енгізіледі), егер Ќазаќстан Республикасыныњ зањдарында басќадай ерекшеліктері ескерілмеген болса,онда жылдыќ бухгалтерлік есепті жылдан кейінгі келесі жылдыњ 1 наурызынан кешіктірмей береді. Бухгалтерлік есеп берудіњ наќты к‰нін кµрсетілген мерзімдердіњ шегінде салыќ органдарыныњ келісімдері бойынша кєсіпорынныњ иелері белгілейді.

Бухгалтерлік есеп беру к‰ні болып бір ќаладаѓы кєсіпорындар ‰шін оныњ барлыќ ќажетті аќпараттарын наќты берген к‰ні есептеледі,ал басќа ќаладаѓы кєсіпорын ‰шін почта арќылы жіберілген к‰ні есептеледі.
Берілген бухгалтерлік есепке кєсіпорын басшысы мен бас бухгалтер ќол ќояды,олар оныњ уаќытында берілуіне жауап береді.
Кєсіпорындардыњ шаруашылыќ ќызметініњ нєтижелерін,м‰лік пен ќаржы жаѓдайы туралы жылдыќ бухгалтерлік есептерін м‰дделі пайдаланушылар ‰шін жариялауѓа жол ашыќ.
Бухгалтерлік есепте жазбаларѓа µзгеріс енгізу жаѓдайы туындаса,осы жылѓа жєне µткен жылѓа ќатысты берілген есептер мен баланс деректерініњ барлыѓын т‰зетуді ќажет деп тапса,онда ол есепті айдан кейінгі бірінші айда жасалады,сонда тиісті т‰зетулер кµрініс береді.¤ткен жыл ‰шін берілген жылдыќ бугалтерлік есептер мен баланстар деректерініњ т‰зетілуі,сол жыл ‰шін берілген есептер мен баланстар бекітілгенге дейін жасалады.М±ндайда µткен жылѓы желтоќсан айында есепке алынѓан деректерге ќажетті т‰зетулер енгізілуі м‰мкін.

2.3. Ќаржылыќ есеп беру элементтерін аныќтау, тану жєне
µлшеу
Ќаржылыќ есептер мємілелер мен басќа оќтѓалардыњ ќаржылыќ нєтижелерін оларды экономикалыќ ситаттамаларына сєйкес кењ ауќымды категорияларѓа ќалыптастырып кµрсетеді. М±ндай кењ ауќымды категориялар деп ќаржылыќ есептердіњ элеметтерін атайды.
Субьектініњ ќаржылыќ жаѓдайын баѓалаумен тікелей байланысќан элементтер бухгалтерлік баланста кµрсетілген активтер, міндеттемелер мен меншікті капитал болып табылады. Кірістер мен шыѓыстар –кірістер мен шыѓыстар жайлы есеп беруде субьектініњ кµрсеткіштерініњ µлшемімен тікелей байланысќан элементтер. Аќша ќозѓалысы туралы есеп беруді жєне меншікті капиталдаѓы µзгерістер жайлы есеп беруді бухгалтерлік баланс элементтерінде болѓан кірістер мен шыѓыстар µзгкрістері туралы есеп элементтері кµрсетеді.
Субьектініњ ќаржылыќ жаѓдайы баѓасына тікелей байланысты элементтер болып активтер, міндеттемелер мен меншікті капитал табылады.
Активтер- болашаќта табыс єкелетін, ќ±ндыќ баѓасы бар µткен операциялар немесе оќиѓалар нєтижесінде алынѓан м‰ліктік жєне жеке м‰ліктік емес игіліктер мен ќ±ќыќтар. Б±л ресурстар ±йыммен баќыланады. Активте бекітілген болашаќ экономикалыќ пайда –аќша т‰сіміне немесе баламаларына тура немесе жанама ететін єлеует.
Активке айналѓан болашаќ экономикалыќ пайда мыналардыњ нєтижесінде алынуы м‰мкін:
.егер актив жеке немесе субьект µткізетін дайын µнім µндірісінде басќа активтермен ‰йлесіп пайдаланылса;
. басќа активтерге айырбасталса;
. міндеттемелерді µтеу ‰шін ќолданылса;
. субьектілерді меншіктеушілер арасында бµлінеді.
Міндеттеме - µткен операциялар немесе оќиѓалар нєтижесінде пайда болѓан жєне ќ±ндыќ баѓасы жеке т±лѓа немесе ±йым пайдасына белгілі бір єрекет етуші м‰лік беруге, ж±мыс орындауѓа, аќша жєне басќасын тµлеуге, єлде µтеу экономикалыќ пайдалы активтіњ кемуіне немесе ресурстыњ жылыстауына єкелетін белгілі бір іс –ќимылдан ќаѓыс ќалуѓа міндеттілік.
Міндеттемелерді µтеу былайша атќарылады:
аќша тµлеумен;
басќа активтерді берумен;
ќызмет кµрсетумен, ж±мыс орындаумен;
бір міндеттемені екіншісіне ауыстырумен;
міндеттемелрді жарѓы капиталына аударумен.
Меншікті капитал- міндеттемелерді есептен шыѓарѓандаѓы актив.
Акционерлік ќоѓамдардыњ бухгалтерлік балансында меншікті капитал, бµлінбеген табыс, бµлінбеген табыс есебінен пайда болѓан резервтік капитал, сондай- аќ меншікті капиталда ќолдауды ќамтамасыз ететін т‰зетуді кµрсететін сома, акционерлер салѓан ќаражат ретінде сынып тармаќтарына бµлінеді. Б±л т±жырымдамалар басќа субьектілерге де сай келеді.
Ќаржы-шаруашылыќ ќызметін баѓалаумен тікелей байланысќан ќаржылыќ беру элементтері мыналар::
.кірістер-меншіктеушілердіњ салымына байланысы жоќ, меншікті капиталдыњ кµбеюіне єкелетін активтіњ немесе олардыњ ќ±ныныњ артуы не болмаса міндеттемелердіњ азаюы т‰ріндегі есепті кезењ ішіндегі экономикалыќ пайданыњ µсуі.
.шыѓыстар-меншіктеушілер арасындаѓы бµлуге байланысы жоќ, меншікті капиталдыњ кемуіне жетелейтін,активтердіњ немесе олардыњ ќ±ныныњ азаюы не болмаса міндеттеменіњ ±лѓаюы т‰рінде есепті кезењ ішіндегі экономикалыќ пайданыњ азаюы.
Ќаржылыќ есеп элементтерін мойындау,тану-мойындаудыњ мынандай критерийлерін ќанаѓаттандыратын жєне элементті айќындауѓа сєйкес келетін баптыњ нєтижелері туралы есепке немесе бухгалтерлік балансќа кіргізу процесі:
.бапќа бйланысты кез—келген болашаќ экономикалыќ пайданы субьект алады немесе жоѓалтады деген ыќтималдыќ бар;
.обьектініњ сенімді µлшенетін ќ±ны немесе баѓасы бар.
Ќаржылыќ есеп элементтерін баѓалау-аќшалай соманы аныќтау тєсілі,ол бойынша активтер мен міндеттемелер ќаржылыќ есептерде мойындалады жєне мыналар бойынша баѓаланады:
·Бастапќы баѓасымен.Активтер оларды сатып алѓан кезде ќол жеткен тараптардыњ келісімі мен белгіленген аѓымдаѓы ќ±ны бойынша немесе тµленген аќшалай ќаражат сомасында;міндеттемелер-міндеттемег е айырбасталып немесе кей жаѓдайлардаѓы белгілі бір шарттармен алынѓан т‰сім сомасы бойынша жаѓдайлардыњ ќалыпты тоѓысуы кезінде міндеттемелерді орындау ‰шін тµленетін аќшалай ќаражат сомасы бойынша кµрсетіледі.

·аѓымдыќ ќ±нымен.активтер есепте сол немесе соѓан ±ќсас актив енді ѓана сатып алынѓан жаѓдайда тµленуге тиісті аќшалай ќаражат сомасы бойыншакµрсетіледі,міндеттемелер оларды µтеу ‰шін талап етілетін аќшалай ќаражаттыњ дисконтталмаѓан сомасы бойынша кµрсетіледі;
·¤ткізудіњ ыќтимал ќ±нымен.Активтер сатудан алынуы м‰мкін аќшалай ќаражат сомасы бойынша кµрсетіледі.Міндеттемелер-оларды µтеу ‰шін талап етілетін аќшалай ќаражат;
·Дисконтталѓан ќ±н.Активтер субьектініњ ќалыпты ќызметі барысында активтерді гинерациялауѓа тиісті аќшалай ќаражат болашаќ т‰сімніњ дисконтталѓан ќ±ны болып танылатын аѓымдаѓы ќ±ны бойынша;
·Баланстыќ ќ±нымен.Активтер мен міндеттемелердіњ бухгалтерлік баланста кµрсетілетін ќ±ны.

ІІ –бµлім. Ќаржылыќ есеп берудіњ ±сынылуы жєне оныњ пайдаланушыларѓа ќажеттілігі .
2.1.Ќаржылыќ есеп беруді ±сыну жєне оѓан ќойылатын талаптар.
Ќаржылыќ есеп беруді жасамас б±рын оныњ деректерініњ шынайылыѓын ќамтамасыз ету ‰шін ІБухгалтерлік есеп жєне ќаржылыќ есеп беру туралыІ Зањѓа ,24 ІБухгалтерлік ќызметті ±йымдастыруІ бухгалтерлік есептіњ стандартына сєйкес субьект м‰лікті жєне міндеттемелерді т‰гендеуге міндетті.
Есепті кезењдегі т‰гендеу санын, оныњ ж‰ргізілеті к‰нін, оныњ єрбіреуін тексеретін м‰лік тізбесін субьект белгілейді.Субьект т‰гендеуді ж‰ргізу міндетті мына жаѓдайларда ќалыптастырылады:
· жылдыќ бухгалтерлік есеп беруді жасау алдында,алайда есептік жылдыњ ќараша айынан б±рын бастамауы керек;
· субьект м‰лікті жалѓа,сатуѓа,сатып алуѓа,сондай-аќ шаруашылыќ ж‰ргізуші субьектініњ ќайта ќ±рылуына тапсырѓанда;
· материалды-жауапты т±лѓа ауысќанда;
· талан-тараж жєне ќаск‰немдік фактілерін белгілегенде,сондай-аќ ќ±ндылыќтар б‰лдіргенде-м±ндай фактілерді дереу т‰гендеу;
· тµтенше жаѓдайдан болатын µрт немесе стихиялыќ апат кезінде,б±л апаттар басылѓаннан кейін т‰гендеуді дереу ќолѓа алу;
· тарату балансы жасалмастан б±рын субьектіні таратуда (ќайта ±йымдастыруда);
· негізгі ќ±ралды жєне тауарлы-материалдыќ ќорларын ќайта баѓалауда субьектініњ есептік саясатымен белгіленген мерзімде жєне Ќазаќстан Республикасы зањында ќарастырылѓан басќа жаѓдайлар.
Бухгалтерлік есеп шаруашылыќ ќаражаттарыныњ ќ±рамындаѓы жєне оларды жабу кµздеріндегі болѓан барлыќ µзгерістерді,шаруашылыќ процестерін жєне олардыњ нєтижесін толыќ жєне дер кезінде кµрсетуге арналѓан. Есеп мєліметі ќолда бар наќты шаруашылыќ ќаражаттарына жєне олардыњ жабу кµздеріне сєйкес келуі тиіс,біраќ іс ж‰зінде есеп мєліметтеѓрі шын мєліметтермен ‰йлесе бермейді,яѓни олардыњ арасында алшаќтыќ орын алуы м‰мкін. Аталѓан алшаќтыќ табиѓи азаюдыњ,тасымалдаудыњ,ќайта сортталудыњ нєтижесінде,µлшегіш ќ±рал-жабдыќтарыныњ д±рыс кµрсетпеуінен,операцияларды рєсімдеу кезінде жіберілген ќателіктерден, т.б. салдарынан болуы м‰мкін.
Ал, б±л жыл сайын наќты ќолда бар ќ±ндылыќтардыњ мєліметін есеп мєліметтерімен салыстырып отыруды ќажет етеді жєне ол есеп айырысуды дєлдеу ‰шін де ќажет. Текскрудіњ м±ндай т‰рін т‰гендеу деп айтамыз.
Т‰гендеу-б±л бухгалтерлік есеп єдісініњ басты элементтерініњ бірі,ол есеп айырысудыњ аќша ќаражаттарыныњ, аяќталмаѓан µндірістіњ,тауарлы-материалдыќ ќ±ндылыќтардыњ,материалдыќ емес активтердіњ,негізгі ќ±ралдардыњ наќты ќолда барын тексеруін жєне олардыњ есеп мєліметтерімен салыстыруын кµздейді. Меншік т‰рінем , ќызмет т‰ріне жєне ж±мыс істеу тєртібіне ќарамастан,оны барлыќ кєсіпорын ж‰ргізеді. Ол ќ±жаттаудыњ міндетті ќосымшасы болып табылады. Тек соныњ кµмегімен шаруашылыќта болатын єрі жасалатын барлыќ шаруашылыќ ќ±былыстар бухгалтерлк есепте кµрініс табады.Ол µзініњ ќамту жаѓдайына ќарап екіге бµлінеді: толыќ жєне ішінара болып.
Толыќ т‰гендеу єдетте, жылына бір рет жылдыќ есеп берудіњ алдында жасалалады, оныњ маќсаты кєсіпорынныњ барлыќ активтері мен пассивтерін баланста д±рыс кµрсету болып табылады.М±ндай толыќ т‰гендеу баќылаушы органдардыњ талабы бойынша да жасалуы м‰мкін.Ішінара т‰гендеу,тек ќана т‰генделетін обьектілердіњ кейбір бµлігін ѓана ќамтуы м‰мкін,мысалѓа,кєсіпорынныњ кассасындаѓы наќты аќша ќаражаты,кєсіпорындаѓы негізгі ќ±ралдардыњ саны т.б.
Т‰гендеу µз сипатына ќарап жоспарлы жєне кезектен тыс ж‰ргізілуі м‰мкін:
- жоспарлы-алдын-ала белгіленген мерзімде,ќойѓан маќсатына жєне м‰мкіндігіне сай етіп ж‰ргізіледі;
-кезектен тыс-б±л кєсіпорын басшысыныњ тапсырмасы бойынша,баќылаушы органдардыњ талабы бойынша материалды жауапты т±лѓаныњ ауысќан кезінде,табиѓи апаттардан кейін ж‰ргізіледі.Ол БЕС 24 ІБухгалтерлік есепті ±йымдастыруІ стандартына сай етіп жасалынады. Онда оныњ кезектілігі,т‰гендеуді ж‰ргізудіњ мерзімі,т‰гендеу комиссиясыныњ ќ±рамы жєне т.б.ќаѓидалар ќарастырылады.
Кєсіпорын басшысы т‰гендеу ж±мыстарын ж‰ргізу тєртібін белгілейді,оныњ ішінде т‰гендеу комиссиясыныњ ќ±рамын,есепті жылдаѓы т‰гендеу санын,олардыњ к‰нін белгілейді.
Т‰гендеу ж±мыстарын ж‰ргізу ‰шін єрбір кєсіпорында т±раќты ж±мыс істеп т±ратын комиссия болады жєне оныњ ќ±рамын кєсіпорын басшысы белгілейді.
М‰ліктіњ наќты ќолда барын тексеруді бастаѓанѓа дейін т‰гендеу комиссиясы кіріс-шыѓыс ќ±жаттарыныњ т‰гендеу кезіндегі соњѓы тізімдерін немесе материалдыќ ќ±ндылыќтары мен аќшалай ќаражаттарын есепке алады.
Материалды емес активтерді т‰гендеуде олардыњ есепте д±рыс єрі уаќтылы кµрініс табуы, субьектініњ оны пайдалану ќ±ќын растайтын (патент,лиценция,тауарлыќ тањба жєне т.б.) ќ±жаттардыњ ќолда бар болуы тексеріледі.
Материалдыќ емес активтердіњ ќабылдау-тапсыру актілерініњ ќолда бар болуы жєне уаќтылы жасалынуы,олардыњ бастапќы ќ±ны,амортизациялыќ аударымныњ аныќталуы мен есептелуі жєне басќа да аса ќажетті деректер тексеріледі.
Мысалы,Т‰гендеу нєтижесінде артыќ шыќќан материалдыќ емес активтер табыс деп танылады жєне табысќа кірістіріледі:
-106 ІМатерилдыќ емес активтерІшот дебеті
ІНегізгі емес ќызметтен алынатын басќадай табысІшот кредиті
Т‰гендеу нєтижесі бойынша салыстыру тізімдемесі жасалынады,сосын оныњ деректері бухгалтерлік есептегі деректерімен салыстырылып,олардыњ арасындаѓы айырмашылыќтары кµрсетіледі.
Негізгі ќ±ралдардыњ т‰гендеу жазбасы жалѓа алѓан жєне к‰нделікті жалѓа бергендерді ќоса есептегендегі негізгі ќорлардыњ наќты ќолда барын кµрсету ‰шін ќолданылады.
Т‰гендеу комиссиясы ќ±жаттарды тексеру жолымен,сондай-аќ банк мекемелерімен, ќаржы жєне салыќ органдарымен,кєсіпорынныњ жеке баланстарѓа бµлінген ќ±рылымдыќ бµлімшелерімен жєне бас кєсіпорындарымен есеп айырысудыњ дєлме-дєлдігін аныќтайды.Б±л есеп айырысулар бойынша кєсіпорынныњ балансында реттелмеген сомалар ќалмауы керек;баланстыќ есепте т±рѓан кем шыќќан жєне тонауѓа байланысты берешек сомаларыныњ д±рыстыѓы мен негізделгендігі; баланста есепте т±рѓан дебиторлыќ жєне кредиторлыќ берешек сомалары,сондай-аќ дебиторлыќ берешекті µндіріп алуѓа ќойѓан талаптары да тексеріледі.Т‰гендеу нєтижелері актімен хатталуы тиіс. Онда т‰генделген шоттардыњ аттарын атап,сєйкес келмейтін дебиторлыќ жєне кредиторлыќ берешектіњ,к‰мєнді ќарыздардыњ,талап ету мерзімі µткен кредиторлыќ жєне дебиторлыќ берешектіњ аныќталѓан сомаларын кµрсеткен жµн.Берешектіњ кµрсетілген т‰рлері бойынша есеп айырысуды т‰гендеу актісіне аныќтама ќоса тіркелуі керек,онда дебиторлардыњ немесе кредиторлардыњ аттары мен мекен-жайлары,берешек сомасы,берешектіњ не ‰шін есептелгені,ќай уаќыттан бері жєне ќандай ќ±жаттардыњ негізінде есептелгені келтіріледі.
Талап ету мерзімі µткен дебиторлыќ берешек сомалары бойынша аныќтамада б±л мерзімніњ µтуіне кінєлі адамдар кµрсетіледі.Талап ету мерзімі µткен дебиторлыќ берешек, µндіріліп алынуы неѓайбыл басќа да ќарыздар кєсіпорын басшысыныњ шешімімен есептен шыѓарылады да,к‰дікті ќарыздар бойынша резерв ќаражатыныњ шотына немесе шаруашылыќ ќызметініњ нєтижелеріне жатќызылады.
Т‰гендеу жєне басќадай тексерістер кезінде аныќталѓан ќолда бар негізгі ќ±ралдардыњ,материалдыќ ќ±ндылыќтардыњ жєне аќшалай ќаражаттардыњ бухгалтерлік есептегі деректермен алшаќтыѓы мынандай тєртіпте реттеледі:
-артыќ немесе кем шыќќан кезде олар µзара зачетќа жатќызылады,біраќ зачетќа жатќызылѓан м‰ліктер бухгалтерлік есепте кµрініс таппайды;
-артыќ шыќќан негізгі ќ±ралдар,материалдыќ ќ±ндылыќтар мен аќшалай ќаражат кєсіпорынныњ табысына кірістеліп,есепке алынады,б±лардыњ артыќ шыѓу себептері мен оѓан кінєлі адамдар кейін аныќталады;
-ќ±ндылыќтардыњ кемуі белгіленген тєртіпте бекітілген нормалардыњ шегінде кєсіпорын басшысыныњ µкімімен µндіріс не айналым шыѓындарына кµшіріліп жазылады;
-материалдыќ ќ±ндылыќтардыњ, кем шыќќандары аќшалай ќаражаттыњ жєне басќа м‰ліктіњ,сондай-аќ табиѓи кемуі нормаларынан тыс ысырап болѓан жаѓдайда кінєлі адамдардыњ мойындарына ќойылады.Кінєлі адамдар аныќталмаѓан немесе кінєлі адамдардан µндіріп алуѓа сот тыйым салѓан жаѓдайларда кем шыќќан м‰ліктер жєне ыссыраптардан келген зияндар шаруашылыќ ќызметініњ нєтижелеріне кµшіріліп жазылады.
Ќаржылыќ есеп беруге жазылѓан т‰сініктеме жазба.
Т‰сініктеме жазба –кєсіпорында жасалѓан негізгі аналитикалыќ ќ±жат.Онда,бірінші кезекте,бизнес-жоспарыныњ барлыќ тауарлары бойынша негізгі себептерімен ќоса,орындалу жайына ќысќаша баѓа беріледі жєне есептік кезењде кєсіпорынныњ ж±мысына оњ жєне теріс єсер еткен жаќтары да ашылады.
Т‰сініктеме жазба ќаржылыќ есеп берудіњ бір бµлігі ретінде келесі негізгі мєселелерді ашуы керек.
.Есеп бµлінуге ќатысты субьектініњ есеп саясатында ќаралѓан негізгі ережелері:
-материалды емес активтер мен негізгі ќ±ралдар-баѓалаудыњ тєсілдері мен амортизацияны есептеу;
-субьектініњ инвестициялыќ саясаты-ќаржылыќ инвестицияныњ баланстыќ ќ±нын аныќтау жєне ќайта баѓалаѓан ±заќ мерзімді ќаржылыќ инвестицияныњ есептен шыќќанын,ќайта баѓалаудан алынѓан табысын шыѓару;сатќаннан алынатын табысќа шектеулер ќою; ќайта баѓалаудыњ кезењділігін саќтау т.б.;
-трауарлыќ-материалдыќ запастар-запастарды есепке алудыњ єдісі жєне оларды баѓалау,сатып алынѓан тауарларды,аяќталмаѓан µндірісті жєне дайын µнімді баѓалаудыњ єдісі;
-тапсырыс берушілермен жєне сатып алушылармен,єрт‰рлі дебиторлармен,еншілес,тєуелді жєне бірлесіп баќыланатын серіктестермен есеп айырысудыњ нысаны;к‰мєнді ќарыздар бойынша резервтерді жасау;
-меншік капиталы-жарѓылыќ жєне резервтік капиталын ќалыптастыру,ќосымша тµленбеген капиталды табысќа жатќызу,есептік жылдаѓы табысты тарату,дивидендтерді тµлеу т.б.;
-міндеттеме-несиелік саясаттын,демалысќа шыќќан ењбеккерлердіњ ењбек аќысы тµлеудіњ резервін жасау жєне т.б.;
-табыс жєне шыѓыс,µндірістік есеп-табыс пен шыѓыс есебін ±йымдастыру,негізгі жєне кµмекші µндірістегі шыѓын есебін ±йымдастырудыњ єдістері;аяќталмаѓан µндірісті баѓалау єдістері,µндірістіњ µзі шыѓарѓан шала фабрикаттардыњ ќозѓалысыныњ есебі,‰стеме шыѓыстарын таратудыњ єдістері жєне т.б.
Егер де есепті жылда ќабылданѓан есептік саясатта µзгерістер орын алса,онда оларды ашып жєне олардыњ негізділігін дєлелдеу керек;ал егер де олардыњ соњынан мєнді материалдыќ жєне ќаржылыќ µзгерістер туындайтын болса,онда м±ндай µзгерістерді баѓалау керек.
.Т‰сініктеме жазба баланс бойынша ±заќ жєне аѓымдаѓы активтерді,меншік капиталын,±заќ жєне аѓымдаѓы міндеттемелерді ашып кµрсетеді:
-¦заќ мерзімді активтердіњ бµлігіне ќатысты:
Негізгі ќ±рал-±заќ мерзімді жалѓа алынѓан,меншігіндегілер,уаќытша єкелінгендер мен Ќазаќстаннан шыѓарылѓандар;активтерді иелік етудіњ шектеулері;бойынша кепілдікке ќойылѓан активтер,амортизацияны есептеу єдісі,запастаѓы немесе консервациядаѓы негізгі ќ±ралдар,сондай-аќ єзірше µндірісте пайдаланбай т±рѓан негізгі ќ±ралдар жєне т.б.;
Материалдыќ емес активтердіњ т‰рі,олардыњ амортизациясын есептеудіњ єдістері;
Инвестиция-инвестор ќожалыќ ететін шаруашылыќ серіктестерініњ тізімі жєне олардыњ ќатыстыќ ‰лесі,табыс ‰лесі,инвестордыњ табысына пайыздардыњ,роялтилердіњ,дивидендте рдіњ жєне ќысќа мерзімді ќаржылыќ инвестициялардыњ біршама сомасы енеді,инвестицияны сатќаннан алынатын табысќа шектеулер ќою жєне т.б.;
¦заќ мерзімді дебиторлыќ ќарыздар т‰рлері бойынша жєне топшаланѓан µтеу мерзімі бойынша топтастырылады;болашаќ кезењніњ шыѓыстары,оларды есептен шыѓару мерзімі бойынша есепке алынады жєне т.б.
-Аѓымдаѓы активтердіњ бµлігіне ќатысты тауарлы-материалдыќ запастардыњ т‰рлері бойынша,болашаќ кезењніњ шыѓыстары есептен шыѓару мерзімі бойынша,аќша ќаражаттарыныњ т‰рлері бойынша,ќысќа мерзімді инвестициялардыњ аѓымдаѓы жєне баланстыњ ќ±ны бойынша,дебиторлыќ ќарыздардыњ топшыланѓан µтеу мерзімі бойынша ашылады.
-Меншік капиталдарыныњ бµлігіне ќатысты:есептік жылда жарлыќ капиталына енгізілетін µзгерістер туралы аќпараттар.Акционерлік ќоѓамдардыњ єрбір акциясыныњ т‰рлері бойынша келесі мєліметтерді келтіру керек:айналыста ж‰рген,шыѓарылѓан,жарияланѓан акциялардыњ сомасы мен саны;номиналды жєне аѓымдаѓы акцияныњ ќ±ны,есептелген дивидендтер,айрыќша акциялары бойынша ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
«Шымкент май» ААҚ-ның басқару құрылымы
«Шымкент май» ақ еңбек ақы бойынша есеп айырысуды ұйымдастыру ерекшеліктері мен оны хқес -на сай жүргізу
Шымкент
«Шымкент май» ақ-дағы басқа да дебиторлық қарыздарды аудиторлық тексерудің қажеттілігі
Шымкент қаласындағы «Цеснабанк» АҚ филиалы туралы ережелер
Игіліктер нарығының экономикалық көрсеткіштері
Кәсіпорынның технико-экономикалық көрсеткіштері
Шырайлы Шымкент
АҚ «Казкоммерцбанктің» экономикалық мазмұны
Ресейдің негізгі әлеуметтік – экономикалық көрсеткіштері
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь