Еңбек және еңбек ақы сипаты


МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

1.ЕҢБЕК ЖӘНЕ ЕҢБЕК АҚЫ СИПАТЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5
1.1 Еңбек ақыны есептеудің жалпы ережесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5
1.2 Еңбек ақы түрлері мен жүйесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..7
1.3 Еңбек ақының топтамалық және талдамалық есебі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..11
1.4 Еңбек ақыдан ұсталатын және шегерілетін соммалар есебі ... ... ... ... ... ... ...14

2.ЕҢБЕК ЖӘНЕ ЕҢБЕК АҚЫНЫ ҰЙЫМДАСТЫРУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..15
2.1 Қызметкерлердің құрамы мен жұмыс уақытын пайдалану есебі ... ... ... ... ... 15
2.2 Істелген жұмыс уақытының есебі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...17
2.3 Орташа еңбек ақыны есептеу тәртібі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..18
2.4 Қосымшы еңбек ақы есебі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...20
2.5 Өнім өндіру есебі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..23

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 27

ҚОСЫМШАЛАР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 29

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 32

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 24 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге




МАЗМ¦НЫ
КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3
1.ЕЊБЕК ЖЄНЕ ЕЊБЕК АЌЫ СИПАТЫ ... ... ... ... ... ... ... . ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5
1.1 Ењбек аќыны есептеудіњ жалпы
ережесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5
1.2 Ењбек аќы т‰рлері мен ж
‰йесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 7
1.3 Ењбек аќыныњ топтамалыќ жєне талдамалыќ
есебі ... ... ... ... ... ... ... .. ... ... ... 11
1.4

Ењбек

аќыдан

±сталатын

жєне

шегерілетін

соммалар

есебі ... ... ... ... ... ... ...14
2.ЕЊБЕК ЖЄНЕ ЕЊБЕК АЌЫНЫ ¦ЙЫМДАСТЫРУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..15
2.1

Ќызметкерлердіњ

ќ±рамы

мен

ж±мыс

уаќытын

пайдалану

есебі ... ... ... ... ... 15
2.2

Істелген

ж±мыс

уаќытыныњ

есебі ... ... ... ... ... ... ... .. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..17
2.3 Орташа ењбек аќыны есептеу тєртібі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...18
2.4

Ќосымшы

ењбек

аќы

есебі ... ... ... ... ... ... ... .. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..20
2.5 ¤нім µндіру есебі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 23
ЌОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... .. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 27
ЌОСЫМШАЛАР ... ... ... ... ... ... . ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .29
ЌОЛДАНЫЛЃАН ЄДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .32

КІРІСПЕ
Ќазіргі кездегі ќоѓамыныњ єр-т‰рлі сатысында бухгалтерлік есепті
ќажет етіп келген ќоѓам дамуына сєйкес µндірістік жєне бизнестік ќатынастарѓа
байланысты ол єрќашан дамып отырѓан, ќоѓамда м‰лікті саќтау, оѓан баќылау
жєне тексеру ж‰ргізу, сонымен бірге ењбек пен оѓан тµленетін ењбек аќы
мµлшерін д±рыс аныќтау сияќты міндеттерді бухгалтерлік есеп ж‰йесі арќылы
атќарылып келген.
Алайда,

осылардыњ

ішінен

атап

айтатынымыз

жєне

кез-келген

кєсіпорындар мен мекемелердіњ µз шаруашылыѓын табысты т‰рде ж‰ргізу
барысында есеп ж‰йелерініњ ішіндегі бухгалтерлік есептіњ орыны ерекше
болып табылады.
¤йткені, бухгалтерлік есеп кєсіпорынныњ ќаржылыќ жаѓдайын сипаттап
жєне белгілі-бір басќарушылыќ шешімді ќабылдау ‰шін негіз бола отырып,
т±тынуды таратуды, айналысты, ењбек пен оѓан тµленетін ењбек аќы жєне де
басќа да µндіріс процестерін шын мєнінде наќты ќ±жаттармен кµрсетіп
отырады.
Наќтылап айтќанда ол ай сайынѓы бухгалтер толтыратын бухгалтерлік
баланста жєне ќаржылыќ шаруашылыќтыњ нєтижесі ретінде жыл соњында
жылдыќ ќаржылыќ есеп беруде кµрінеді.
Бухгалтерлік есеп стандарттарында жєне субьектілердіњ ќаржылыќ
шаруашылыќ ќызметіндегі бухгалтерлік есеп шотыныњ жоспарында бекітілген
жалпы ќаѓидалары ережелерініњ негізінде ќ±ралады. Б‰кіл аќпараттарды
пайдаланушылардыњ талабына, ќызметтіњ ќ±рамына айрыќша ерекшелігіне
есептік сєйкес келуін ќамтамасыз етуі экономиканыњ барлыќ саласында кењ
етек жаюда.
Ењбек аќы-єрбір ќызметкер ж±мсаѓан ењбектіњ саны мен сапасына

ќарай бµлініп, олардыњ жеке т±тынуына берілетін ±лттыќ табыстыњ аќша т
‰ріндегі бµлігі немесе ењбек ‰шін сый аќы.
Ж±мысшылар мен ќызметкерлердіњ µндірілген µнімдері мен істеген
ж±мыстарына толтырылѓан алѓашќы ќ±жаттар мен ж±мыс уаќытыныњ
табельдері оларѓа ењбек аќы есептеу жєне оны тµлеу ‰шін ±йымныњ цехынан,
бµлімшелерінен, бригадаларынан кєсіпорынныњ єкімшілігі белгілеген мерзімде
бухгалтерияѓа келіп т‰седі.
Ењбек аќы есептеу ‰шін толтырылатын алѓашќы ќ±жаттар мен
табельдердіњ д±рыс толтырылуы лауазымды т±лѓалардыњ ќолдарыныњ
ќойылуы м±ќият тексеріледі.
Сондай-аќ б±л ќ±жаттаѓы ењбек баѓасыныњ д±рыс ќойылуы олардыњ
ж±мысшылар мен ќызметкерлерге ењбек аќы тµлеу жєне сый аќы есепте
eќаѓидаларына сєйкес келуі жєне шифрларыныњ д±рыс ќойылуы тексеріледі.
Тексеріліп болѓаннан кейін б±л ќ±жаттар бойынша кєсіпорынныњ
ж±мысшылар мен ќызметкерлеріне ењбек аќы есептеледі.
Ќарастырылып
ж±мысшылар

мен

отырылѓан

мєселеніњ

ќызметкерлердіњ

кµкейтестілігі-кєсіпорындаѓы

µндірілген

µнімдері

мен

істеген

ж±мыстарына ќарай берілетін немесе есептелетін ењбек жєне ењбек аќы есебі
есебініњ ±йымдастырылуын жєне оѓан талдау жасауына баѓа беру.
Курстыќ ж±мысты жазудыњ маќсаты-шаруашылыќ кєсіпорындарындаѓы
ж±мысшылар мен ќызметкерлердіњ есептелетін ењбек жєне ењбек аќы есебін ж
‰ргізу тєртібімен жан жаќты кењінен танысу, белгілі бір ќорытындылар жасау.
Курстыќ ж±мыстыњ міндеті кез келген шаруашылыќ кєсіпорындарындаѓы соныњ ішінде олардыњ жарѓылыќ капитал мµлшерініњ т‰рлеріне
ќарамастан ашыќ акционерлік ќоѓамдар, жабыќ акционерлік ќоѓамдар,
бірлестіктер, шаруа ќожалыќтары, ќоѓамдар, мемлекеттік ±йымдар жєне таѓы
басќа зањды т±лѓаларда ж±мыс атќаратын, ќызмет жасайтын ж±мысшылар мен
ќызметкерге есептелетін ењбек

жєне ењбек аќы есебі жєне

талдауды

ќарастыру.
1.ЕЊБЕК ЖЄНЕ ЕЊБЕК АЌЫ СИПАТЫ
1.1 Ењбек аќыны есептеудіњ жалпы ережесі

¤нім µндіру ‰шін ќажеттілер ењбек заттары, ењбек ќ±ралдары, сондай аќ
ж±мысшы к‰ші екендігі белгілі. Кез келген кєсіпорындар мен ±йымдардаѓы
ж±мыстарды орындап, ќызметтерді атќарып ж‰рген адамдардыњ ењбегін
д±рыс баѓалап, олардыњ сіњірген ењбегіне ќарай єділ ењбек аќы тµлеу ќай
кєсіпорын болмасын к‰рделі мєселелердіњ бірі болып отыр.
Міне, сондыќтан да ±йымныњ міндеттемелерініњ бірі болып табылатын
ќызметкерлер мен ењбек аќы бойынша есеп айырысу таќырыбы µз алдына
бµлек ќарастырылады.
Ењбек пен ењбек аќы есебініњ негізгі міндеттері:
1.¤ндірілетін µнімдер мен істелетін ж±мысќа кеткен ењбек пен оѓан
тµленетін ењбек аќы мµлшерін д±рыс аныќтау.
2.Ењбек µнімділігініњ µсімін баќылау.
3.Ж±мсалѓан ењбектіњ саны мен сапасын баќылау.
4.Ж±мысшылар мен ќызметкерлерге ењбек аќы тµлеу ‰шін ењбек аќы
ќорынан, ќоѓамдыќ т±тыну ќорынан жєне таѓы басќа ќорлардан бµлінетін
ќаржыларды баќылау.
5.Ж±мысшылар мен ќызметкерлермен уаќытылы д±рыс есеп айырысу.
6.¤ндіріске жедел басшылыќ жасау ‰шін тиісті мєліметтер алу.
7.Ењбек пен ењбек аќы жайлы статистикалыќ жєне бухгалтерлік
ќорытынды есепті беру.
Сонымен ќатар, ењбек пен ењбек аќы есебін ±йымдастыруды одан єрі
жетілдіру ‰шін мынадай жаѓдайлар ќажет:
1.Ењбектіњ µнімділігі мен орындалѓан ж±мыстыњ кµлемін ±лѓайтуѓа

ынталандыратын ењбек аќыныњ тиімді т‰рлерін кењінен ќолдану.
2.Ењбек пен µндірісті басќарудаѓы ѓылыми жолмен басќарудыњ типтелген
прогрестік ќ±рылымын ќолдану.
3.Ењбек пен ењбек аќы тµлеудіњ сыйлыќ беру ж‰йесімен басќа да т
‰рлерін ж±мыстаѓы жетістіктермен тыѓыз байланыстыра отырып д±рыс
ќолдану.
4.Ењбек пен ењбек аќыны есептеуде осы к‰нгі талаптарѓа сай есептеу мен
±йымдастыру техникаларын ќолдану, алѓашќы есеп ж‰йесін жетілдіру мен
жењілдету.
Ж±мыс берушілер мен ењбеккерлердіњ арасындаѓы ќатынастар ±жымдыќ
келісім шартпен реттелуі м‰мкін. М±ндай келісім шарттарды єзірлеу, жасау
жєне орындау 04.07.92 жылѓы № 1514-XII шыќќан Ќазаќстан Республикасыныњ
¦жымдыќ келісім шарт туралы Зањымен аныќталады.
Б±л келісім шарт ж±мыс берушініњ экономикалыќ м‰мкіндігіне ќарап,
зањмен белгіленген ењ тµменгі мµлшердегі ењбек аќымен салыстырѓанда одан
жоѓары дењгейде тіркелінуі м‰мкін.
Одан басќа, ±жымдыќ келісім шарт біршама мєселелерді ќарастыруы м
‰мкін, атап айтќанда, µндіріс тапсырмаларын, ењбек аќы тµлеу жаѓдайларын,
‰й т±рмыстыќ жєне басќа да.
Олардыњ ќатарына:
-тегін арнайы киімдер алатын ж±мыстар мен мамандыќтардыњ тізімі;
-ењбеккерлер ‰шін ќосымша жењілдік жєне жєрдем аќы ќ±ќыѓын беретін
ж±мыстар мен мамандыќтардыњ тізімі;
-ж±мыс уаќытыныњ жиынтыќ жалпы есебін ж‰ргізетін µндірістер, цехтар,
учаскелердіњ тізімі.
Ќызметкерді бір бµлімнен екіншісіне ауыстырѓанда Басќа ж±мысќа
ауыстыру туралы б±йрыѓы жазылады. Оны кадрлар бµлімініњ ќызметкері бір
дана етіп толтырады.

Б±йрыќќа б±рынѓы жєне жања ж±мыс кєсіпорын басшысыс ќол ќояды.
Басќа ж±мысќа ауыстыру туралы б±йрыќтыњ негізінде кадрлар бµлімі жеке
карточкаѓа, ењбек кітапшасына жєне µзге де ќ±жаттарѓа белгілерін соѓады.
‡лгініњ сыртќы жаѓына ќызметкердіњ б±рынѓы ж±мыс орыны бойынша
жуапкершілігінде т±рѓан, тапсырылмаѓан м‰ліктік материалдыќ жєне басќадай
баѓалы заттар туралы белгілер ќойылады.
1.2 Ењбек аќы т‰рлері мен ж‰йесі

Жалпы ж±мысшылар мен ќызметкерлерге есептелетін ењбек аќы негізгі
жєне ќосымша деп аталатын екі т‰рге бµлінеді.
Негізгі ењбек аќы-ж±мысшылар мен ќызметкерлердіњ наќтылы ж±мыста
болѓан уаќытында, яѓни олардыњ істеген ж±мысына, атќарѓан ќызметіне
тµленеді.
Негізгі ењбек аќыѓа мына тµмендегі аталѓандар жатады:
1. Мерзімді жєне кесімді ењбек аќы;
2. Сыйлыќтар жєне сый аќылар;
3. ‡стеме сыйлыќ аќылар.

Ќосымша ењбек аќыѓа:
-ењбек зањына сєйкес шарттарда ќаралып белгіленген;
-ж±мысшылар мен ќызметкерлердіњ ж±мыс істемеген;
-ќызмет атќармаѓан уаќытына тµленетін тµлемдер жатады.
Б±ндай тµлемдер ќатарына:
1.Ж±мысшылар мен ќызметкерлердіњ ењбек демалысы ‰шін тµленетін
тµлемдер.
2.Ж±мысшылар мен ќызметкерлердіњ мемлекеттік, ќоѓамдыќ ж±мыстарды
атќарѓаны ‰шін тµленетін тµлемдер.
3.Жас сєбилі аналарѓа берілетін демалысќа, баланы тамаќтандыру ‰шін

‰зілістерге тµленетін тµлемдер.
4.Жас µспірімдердіњ ќысмќартылѓан ж±мыс уаќытына тµленетін тµлемдер.
5.Ж±мысшылар мен ќызметкерлердіњ кінєсіз ж±мыстыњ тоќтап ќалѓан
уаќытына тµленетін тµлемдер.
6.Тегін кµрсетілген немесе тегін берілетін ќызметтер мен заттардыњ ќ±ны.
7.Жоѓары немес арнаулы оќу орындарында жєне µзге де мамндыѓын кµтеру
курсына жіберілген уаќытына байланысты ж±мысшылар мен ќызметкерлерге
тµленетін тµлемдер.
8.Єскери жиындарѓа ќатысќаны ‰шін, сондай-аќ демалыс немесе мерам к
‰ндері кезекшілік атќаратын адамдарѓа тµленетін тµлемдер жєне таѓы да
басќалар жатады.
¤ндіріс пен ќ±рылыста халыќ шаруашылыѓыныњ басќа да салаларында
ењбек аќы есептеудіњ жєне оны тµлеудіњ мерзімді жєне кесімді деп аталатын
екі нысаны ќолданылады.
Мерзімді ењбек аќы ж±мысшылар мен ќызметкерлердіњ ж±мыс істеген

уаќытына, саѓаттыќ немесе к‰ндік ењбек аќы мµлшері бойынша µнім
µндіргені немесе µндірмегеніне ќарамастан, яѓни оныњ ж±мыста болѓан
уаќытына тµленеді.
Мерзімді ењбек аќы µндірген µнімі мен істеген ж±мысын мµлшерлеуге
болмайтын, яѓни атќарѓан ж±мысыныњ кµлемі мен санын аныќтау м‰мкін
емес болып есептелетін инженерлік-техникалыќ ж±мыстаѓы ж±мысшылар мен
ќызметкерлерге ењбек аќы тµлеуге негізделген.
Мерзімді ењбек аќыныњ т‰рлері:
1.Жай мерзімді;
2.Мерзімді сыйлыќты;
Жай

мерзімді

ж‰йесі

бойынша-ж±мысшылар

мен

ќызметкерлерге

ењбекаќы ж±мыс істеген уаќытына тарифте немесе штатта кµрсетілген мµлшері

бойынша тµленеді.
____________
№ Радостовец В.К., Ѓабдуллин Т.Ѓ., Радостовец В.В., Шмидт О.И. Кєсіпорындаѓы бухгалтерлік есеп. – Алматы,

2003. -55

бет.

Мерзімді сыйлыќты:
-ж±мысшылар мен ќызметкерлерге олардыњ тарифте немесе штатта
кµрсетілген т±раќты ењбек аќысына ќосымша олардыњ µндірген µнімдерініњ
кµлеміне;
-санына;
-сапасына;
-таѓы да басќа кµрсеткіштердіњ µсуіне ќарай сыйлыќ беру болып
табылады.
Кесімді ењбек аќы-ж±мысшылар мен ќызметкерлердіњ ењбек µнімділігін
µсіруге, µнімді µндіруге кеткен ењбек уаќытын ќысќартуѓа ынталандыру
маќсатында ќолданылады.
Ењбек аќы есептеудіњ жєне тµлеудіњ кесімді т‰рін ќолданѓанда
ж±мысшылар мен ќызметкерлерге тиісті ењбек аќы, олардыњ µндірген µнімініњ
кµлемін

немесе

санын

тариф

бойынша

белгіленген

µлшем

бірлігіне

ќарстырылѓан, яѓни белгіленген кесімді баѓаѓа кµбейту арќылы табылады.
Кесімді баѓа белгіленген ж±мыс уаќытында µндірілуге тиісті µнім кµлемі
мен сапасына негізделіп белгіленеді.
Ењбек есебініњ мањызды элементі болып ењбектіњ к‰рделілігіне,
ж±мысшылар мен ќызметкерлердіњ мамандыќ дєрежесіне ќарай ж±мыстыњ єр т
‰ріне кететін ж±мыс уаќытыныњ мµлшерін аныќтау болып саналады.
Ж±мыстыњ к‰рделілігіне ќарай ењбек аќыныњ мµлшері тарифтик ж
‰йеде ќаралады.
Тариф ж‰йесініњ негізгі элементтері болып мыналар табылады:
1.Тарифтік кесте;

2.Тарифтік ењбек аќы мµлшері;
3.Тарифтік мамандыќ аныќтамалары.
Осыларѓа негізделіп ж±мысшылар мен ќызметкерлердіњ ењбек аќы
мµлшерініњ ‰лгілі кестесі жасалады.
Тариф ж‰йесініњ кµмегімен ж±мыстыњ барлыќ т‰рі к‰рделілігіне жєне
кµп

ењбек

сіњіруді

ќажет

ететіндігіне

ќарай

топтастырылады

жєне

ж±мысшылар мен ќызметкерлерге ењбек аќы мµлшері мамандыќ дєрежесіне
ќарай оларѓа тариф бойынша єр т‰рлі белгіленеді.
Тарифте мамандыќтар бойынша µндірістіњ ќай саласында болмасын негізгі
ж±мыстыњ єрбір т‰ріне, ж±мыстыњ к‰рделілігімен ќаншалыќты ењбек етуіне
керекті ±ќыптылыќпен жауапкершілікке ќарай берілген разрядтар кµрсетіледі.
Сонымен ќатар тарифте єрбір атќаратын ж±мыстыњ наќты т‰рлеріне
мінездеме беріледі жєне ж±мысшылар мен ќызметкерлердіњ µзіне берілген
разрядќа ие болуына керекті ењбек даѓдысы мен біліміне де мінездеме беріледі.
Тарифтік кестеде-ж±мысшылар мен ќызметкерлердіњ єрбір топтарыныњ
арасында тµленуге тиісті ењбек мµлшерініњ ара ќатынасы айќындалады.
Тарифтік кестеде: тарифтік ењбек аќы(саѓаттыќ, к‰ндік, айлыќ) осы
µндіріс саласында µте ќарапайым жєне жењіл бірінші дєрежелі болып
саналатын ж±мысќа тµленетін мµлшерде бекітіледі.
Жоѓары дєрежелі ењбекке тµленетін ењбек аќы бірінші дєрежелі ењбекке
тµленетін ењбек аќы мµлшерімен осы ќарастырылып отырѓан дєрежелі
ењбектіњ ара ќатынасыныњ тарифтік коэффициентінен, бірінші дєрежелі
ењбекке тµленетін ењбек аќы мµлшеріне кµбейту арќылы аныќталады.
Тарифтік кестеде тарифтік ењбек аќы ж±мыстыњ т‰ріне ќарап кесімді
жєне мерзімді ењбек аќы болып екіге бµлінеді.
Тарифтік мерзімді ењбек аќы мµлшері бір саѓатќа белгіленеді.
Кесімді ењбек баѓасы белгілі тарифтік баѓа бойынша бір саѓатќа
белгіленген немесе бір саѓатќа тиісті ењбек аќы мµлшерін сол саѓатта

µндірілген µнім кµлеміне, орындалѓан ж±мыстыњ мµлшеріне бµлу арќылы
табылады немесе бір µнімге кеткен уаќытќа кµбейту арќылы табылады.
Уаќыт мµлшері мен µндірілетін µнім мµлшері, кµлемі, барлыќ µндіріс
саласында

техникалыќ

мµлшерлеу

‰дірісін(прцесін)

ж‰ргізу

кезінде

аныќталады.
1.3 Ењбек аќыныњ топтамалыќ жєне талдамалыќ есебі

Кєсіпорындардаѓы ж±мысшылар мен ќызметкерлердіњ бєріне жєне
олардыњ єр ќайсысына бір айѓа тµленуге тиісті ењбек аќыныњжалпы сомасын
табу ‰шін алѓашќы ќ±жаттар бойынша µндірілген µнімдер мен істелген
ж±мыстарѓа жєне ќосымша тµлемдер мен ќосымша ењбек аќыларына ќоса
тµленетін жалпы соманы аныќтап одан ±сталынуѓа тиісті сомаларды алып
тастау керек.
Ж±мысшылар мен ќызметкерлердіњ табысын, оныњ ішінде табыстан
±сталатын ±сталымдарды жєне оларѓа тµленуге тиісті ењбек аќы сомаларын
жинаќтап ќорытындылауѓа арналѓан ќ±жатты есеп айырысу тµлеу тізілімі деп
атайды.
¦йымдарда б±л тізімдеме єрбір цехтар, бµлімшелер бойынша толтырылады.
Ењбек аќы жµінде есеп айырысу тµлеу тізімдемесі єрбір ж±мысшылар мен
ќызметкерлер бойныша есептелген ењбек аќымен басќа да тµлем сомаларын
жєне одан ±сталынѓан ±сталым сомаларын жинаќтаушы ќ±жат болып табылады
Б±л тізімдемеде ж±мысшы-ќызметкерлердіњ аты-жµні, табельдік номері,
оларѓа есептелінген негізгі жєне ќосымша ењбек аќылары мен одан
±сталынатын ±сталымдардыњ т‰рлері бойынша сомалары жєне сол айдыњ
басы мен соњындаѓы кєсіпорынныњ ж±мысшылар мен ќызметкерлерге немесе
ж±мысшылар мен ќызметкерлердіњ кєсіпорынѓа ќарыз сомалары кµрсетіледі.
Ж±мысшылар мен ќызметкерлер осы есеп айырысу тµлеу тізімдемесі

бойынша ±йымныњ кассасынан µзіне тиісті ењбек аќыны алып, ќол ќояды.
Б±л тізімдеме бойынша біріншіден ж±мысшылар мен ќызметкерлермен
ењбек аќы жайында есеп айырысу ж‰ргізілсе, екіншіден б±л тізімдеме ењбек
аќы бойынша есеп айырысудыњ

талдамалы есебі болып табылады, ал

‰шіншіден ол тізімдеме арќылы ж±мысшылар мен ќызметкерлерге олардыњ
ењбегіне ќарай ењбек аќыларын тµлейді.
Кейбір ±йымдарда есеп айырысу тµлеу тізімдемесі мен дербес шоттыњ
орнына есеп айрысу тізімдемесі ѓана толырылып ж‰ргізіледі. Б±л есеп
айырысу тізімдемесі журнал т‰рінде жасалып, негізгі жєне ќосымша беттерден
т±рады.
Негізгі бетінде ж±мысшылар мен ќызметкерлерге есептелген негізгі жєне
ќосымша ењбек аќылары мен жєрдем аќыларыныњ соммасы жєне олардан
±сталатын ±сталымдарды есептеуге керекті мєліметтері кµрсетіледі.
Тізімдеменіњ ќосымша беттерініњ саны б±л журналдыњ ќандай мерзімге
ашылѓандыѓына байланысты болады. Б±л тізілімдеменіњ титулдыќ бетінде
ж±мысшылар мен ќызметкерлерге тµленетін жєне депотенттелген ењбек аќы
сомалары жазылады.
Тізімдемені толтыру барысында оныњ ењ соњѓы бетіне жиынтыќ сомалары
жазылады. Кєсіпорындарда ж±мысшылар мен ќызметкерлердіњ ењбек аќы
бойынша есеп айырысу есебі 681-ші Ќызметкерлермен ењбек аќы бойынша
есеп айырысу деп аталатын топтамалыќ, пассивті шотта есептеліп ж
‰ргізіледі.
Б±л шот бойынша деректер мен аќпараттар ‰лгілі т‰рі №10 жєне №10-1
журнал-ордерлерде кµрсетіледі.
Ж±мысшылар мен ќызметкерлердіњ ењбек аќы есептегенде бухгалтерлік есеп
шоттары бойынша ж‰ргізілетін операциялар.


Операциялар мазм±ны

Дебет

Кредит

Шоты
126

К‰рделі ќ±рылыспен ш±ѓылданатын
____________
І

Кеулімжаев

Ќ.К.,

Єжірбаев

З.Н.,

Ќ±дайбергенов

Н.А.

Бухгалтерлік

есеп

шоты
681
принциптері.



Алматы,2003,226ет

жєне сонда ж±мыс істейтін ќызметкерлердіњ ењбек
тµлемініњ сомаларына ењбек аќы есептелінді

¤нім µткізумен, ж±мыстар мен ќызмет кµрсетулерді ж 811
‰зеге

асырумен

ш±ѓылданатын

681

ќызметкерлерге

есептелген ењбек тµлемініњ сомаларына ењбек аќы

есептелінді
Єкімшілік-басќармашылыќ ќызметкерлерге есептелген821

681

ењбек тµлемініњ сомаларына ењбек аќы есептелінді
Негізгі µндірістегі ж±мысшыларѓа ќызметкерлерге902

681

есептелген ењбек тµлемініњ сомаларына ењбек аќы

есептелінді
Ќосалќы µндірістегі ж±мысшыларѓа ќызметкерлерге922

681

есептелген ењбек тµлемініњ сомаларына ењбек аќы

есептелінді
Цехтыњ ќызметкерлеріне есептелген ењбек тµлемініњ932

681

сомаларына ењбек аќы есептелінді
Єлеуметтік салада ќызмет кµрсететін ќызметкерлеріге942

681

есептелген ењбек тµлемініњ сомаларына ењбек аќы
есептелінді

Аќау µнімдерді жµндеумен ш±ѓылданатын

952

681

821

682

ж±мысшыларѓа ењбек аќы есептелінді

Басшылыќтаѓы т±лѓалармен есеп айрысу ‰шін

10

Кєсіпорынныњ ќызметкерлеріне есептелген ењбек аќыны902,

тарату

942

Демалыс аќысын тµлеуге ќ±рылѓан резервтер

126,

1.4 Ењбек аќыдан ±сталатын жєне шегерілетін соммалар есебі
Ж±мысшылар мен ќызметкерлердіњ ењбек аќысынан кєсіпорынныњ
бухгалтериясы арќылы ±сталуѓа болатын ±сталымдарѓа мыналар жатќызылады:
-Жинаќталатын зейнет аќы ќорына аударылатын сомма;
-Белгіленген зањдарѓа сєйкес жеке табыс салыѓы;
-Зањ,

сот

органдарыныњ

‰кім

ќаѓазы

бойынша

±сталатын

±сталымдар(алимент, айып п±л, таѓы басќалары);
-Несиеге сатып алѓан тауарларды, заттар ‰шін ж±мысшылар мен
ќызметкерлердіњ міндеттемесі бойынша белгіленген соммалар;
-Єр т‰рлі жарналар(ж±мысшылар мен ќызметкерлердіњ жазбаша µтініші
бойынша кєсіподаќ комитетіне, ±йымдарѓатаѓы басќаларѓа) тµленетін тµлемдер;
-Жеке саќтандыру шартына сєйкес ж±мысшылар мен ќызметкерлердіњ
жазбаша µтініші бойынша жеке басын, жан±я м‰шелерін, м‰лкін жєне таѓы
басќаларды саќтандыруѓа байланысты жарна аудару;
-Ж±мысшылар мен ќызметкерлердіњ ењбек аќысы есебінен берілген аванс
пен артыќ тµленген тµлемдер сомасы;
-Жеке меншік ‰й салуына банктен алынатын ±заќ мерзімді несиені µтеу
‰шін ±сталатын ±сталымдар;
-Ж±мысшылар мен ќызметкерлердіњ жазбаша µтініші бойынша µзі ж±мыс
істейтін шаруашылыќ субьектісініњ ќарамаѓындаѓы, меншігіндегі ‰йде
т±рѓаны ‰шін пєтер аќы мен т±рмыстыќ ќызмет ‰шін тµленетін тµлемдер
жєне сол шаруашылыќ субьектісініњ ќарамаѓындаѓы мектепке дейінгі балалар

681
685

мекемесіне балаларыныњ барѓаны ‰шін тµленетін тµлемдер;
-¦йымѓа келтірілген зиянды µтеу ‰шін ±сталатын ±сталымдар.
Б±лардан басќа ж±мысшылар мен ќызметкерлердіњ ењбек аќыларынан
µздерініњ жазбаша µтініші бойынша жинаќ кассаларына салатын салымдары,
таѓы да басќалары ±сталады.
2. ЕЊБЕК ЖЄНЕ ЕЊБЕК АЌЫНЫ ¦ЙЫМДАСТЫРУ
2.1.Ќызметкерлердіњ ќ±рамы мен ж±мыс уаќытын пайдалану есебі
Ењбек жайлы есеп беруде кµп салалы ќызмет атќаратын кєсіпорынныњ
ж±мысшылар мен ќызметкерлерін негізгі ќызмет атќаратындар жєне негізгі
емес ќызмет атќаратындар деп екі топќа бµледі.
Ал µнеркєсіп орындарында ќызмет істеушілер келесі екі топќа бµлінеді:
1.¤неркєсіптіњ µндірістік ж±мысщшылар мен ќызметкерлері.
2.¤неркєсіптік ±йымныњ балансындаѓы µндіріске жатпайтын ±йымдардыњ
ж±мысшы-ќызметкерлері.
Атќаратын

ќызметтеріне

ќарай

кєсіпорындар

мен

±йымдардыњ

ж±мысшылары мен ќызметкерлері ж±мысшылар мен ќызметкерлер болып екіге
бµлінеді.
Ќызметкерлер тобы басшылар, мамандар жєне таѓы басќа да топтарѓа
бµлінеді.
Басшылар ќатарына–Президент, Ректор, Директор, Мењгеруші жєне таѓы
басќалары жатады.
Мамандар ќатарына-инженерлер жєне техникалыќ ќызметтегі адымдар
жєне таѓы басќалары жатады.
Басќа да ќызметтер ќатарына–ќ±жаттарды дайындайтын, есеп жєне
баќылау

ж±мысын

ж‰ргізетін,

шаруашылыќ

ќызметтерін

атќаратын

бухгалтерлер, менеджерлер, агрономдар, механиктер жєне таѓы ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Еңбек және еңбек ақы сипаты. Еңбек ақыны есептеу
Еңбек және еңбек ақы есебі
Еңбек ақы есептеу және еңбек ақы міндеттемесімен есеп айырысу
Еңбек ақы есебі
Еңбек ақы төлеудің есебі
Еңбек ақы төлеу
Кәсіпорындағы еңбек ақы
Нарық шартындағы еңбек ақы
Кәсіпорын персоналы және еңбек ақы
Еңбек және еңбек ақы төлемдерін ұйымдастыру жолдарын жетілдіру
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь