Тауарлық-материалдық қорлардың экономикалық мазмұны және ғалымдар мен тәжірибешілердің еңбегінде оның есебін жетілдіру сұрақтары мен мәселелері


Мазмұны:

I Бөлім. Тауарлық.материалдық қорлардың экономикалық мазмұны және ғалымдар мен тәжірибешілердің еңбегінде оның есебін жетілдіру сұрақтары мен мәселелері.
1.1.Тауарлық .материалдық қорлардың экономикалық мазмұны.
1.2.Тауарлық.материалдық қорлардың есебін ғалымдар мен тәжірибелердің еңбегінде жетілдіру мәселелері.

II Бөлім. ЖШС “МТС.Құрылыс” ұйымдық . экономикалық сипаттамасы, есеп және қаржы жұмысын ұйымдастыру.
2.1. Кәсіпорынның ұйымдық.экономикалық сипаттамасы.
2.2. ЖШС “МТС.Құрылыс” есеп және қаржы жұмысын ұйымдастыру.
2.2.1. Шаруашылыққа жалпы сипаттама.
2.2.2. Шаруашылықтың есеп саясатының жалпы жағдайлары.
2.2.3. Шаруашылық есеп саясатының негізгі жағдайлары.

III Бөлім. ЖШС “МТС.Құрылыс” «тауарлық.материалдық қорлардың есебінің жағдайы» және «кіріс және шығыс операцияларын құжаттандыру»
3.1. Тауарлық.материалдық қорлардың есебін дұрыс ұйымдастыру мәселелері және мәні. Тауарлық.материалдық қорлар есебінің алдына қойған міндеттері.
3.2. Тауарлық.материалдық қорлар есебінің топтамалық және талдамалық есебі.
3.3. Тауарлық.материалдық қорлар есебін бағалау тәртібі.
3.4. Материалдық заттарды түгелдеу тәртібі және есебі.
3.5. Кәсіпорын өнімдерінің кіріс және шығыс операцияларын құжаттандыру.
3.6. ЖШС “МТС.Құрылыс” «1С: Бухгалтериясындағы» материалдарының есебі.

IV Бөлім. Тауарлы құнды бұйымдардың аудиті.
4.1 Тауарлар қозғалысының аудиті.
4.2 Өнімді сату мен шығаруға байланысты шығындардың аудиті.

Қорытынды мен ұсыныстар.

Әдебиеттер тізімі.

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 63 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге




Мазм±ны:‭

I‭ ‬Бµлім.‭ ‬Тауарлыќ-материалдыќ‭ ‬ќорлардыњ экономикалыќ‭ ‬мазм±ны жєне ѓалымдар мен тєжірибешілердіњ ењбегінде оныњ есебін жетілдіру с±раќтары мен мєселелері.‭ ‬
1.1.Тауарлыќ‭ ‬-материалдыќ ќорлардыњ экономикалыќ мазм±ны.‭ ‬
1.2.Тауарлыќ-материалдыќ‭ ‬ќорлардыњ есебін ѓалымдар мен тєжірибелердіњ ењбегінде жетілдіру мєселелері.‭ ‬

II‭ ‬ Бµлім.‭ ‬ ЖШС‭ ‬ “МТС-Ќ±рылыс‭” ‬±йымдыќ‭ ‬-‭ ‬экономикалыќ сипаттамасы,‭ ‬есеп жєне ќаржы ж±мысын‭ ‬±йымдастыру.‭ ‬
2.1.‭ ‬Кєсіпорынныњ‭ ‬±йымдыќ-экономикалыќ сипаттамасы.‭ ‬
2.2.‭ ‬ЖШС‭ ‬“МТС-Ќ±рылыс‭” ‬есеп жєне ќаржы ж±мысын‭ ‬±йымдастыру.‭ ‬
2.2.1.‭ ‬Шаруашылыќќа жалпы сипаттама.‭
2.2.2.‭ ‬Шаруашылыќтыњ есеп саясатыныњ жалпы жаѓдайлары.‭ ‬
2.2.3.‭ ‬Шаруашылыќ есеп саясатыныњ негізгі жаѓдайлары.‭

III‭ ‬Бµлім.‭ ‬ЖШС‭ “‬МТС-Ќ±рылыс‭” ‬тауарлыќ-материалдыќ ќорлардыњ есебініњ жаѓдайы‭ ‬жєне‭ ‬кіріс жєне шыѓыс операцияларын ќ±жаттандыру‭‬
3.1.‭ ‬Тауарлыќ-материалдыќ‭ ‬ќорлардыњ есебін д±рыс‭ ‬±йымдастыру мєселелері жєне мєні.‭ ‬Тауарлыќ-материалдыќ‭ ‬ќорлар есебініњ алдына ќойѓан міндеттері.‭ ‬
3.2.‭ ‬Тауарлыќ-материалдыќ‭ ‬ќорлар есебініњ топтамалыќ жєне талдамалыќ есебі.‭
3.3.‭ ‬Тауарлыќ-материалдыќ‭ ‬ќорлар есебін баѓалау тєртібі.‭
3.4.‭ ‬Материалдыќ заттарды т‰гелдеу тєртібі жєне есебі.‭
3.5.‭ ‬Кєсіпорын‭ ‬µнімдерініњ кіріс жєне шыѓыс операцияларын ќ±жаттандыру.‭ ‬
3.6.‭ ‬ЖШС‭ “‬МТС-Ќ±рылыс‭” ‬1С:‭ ‬Бухгалтериясындаѓы‭ ‬материалдарыныњ есебі.‭

IV‭ ‬Бµлім.‭ ‬Тауарлы ќ±нды б±йымдардыњ аудиті.‭
4.1‭ ‬Тауарлар ќозѓалысыныњ аудиті.‭
4.2‭ ‬¤німді сату мен шыѓаруѓа байланысты шыѓындардыњ аудиті.‭

Ќорытынды мен‭ ‬±сыныстар.‭

Єдебиеттер тізімі.‭ ‬

I Бµлім.‭ ‬Тауарлыќ-материалдыќ‭ ‬ќорлардыњ экономикалыќ‭ ‬мазм±ны жєне ѓылымдар мен тєжірибешілердіњ ењбегінде оныњ есебін жетілдіру с±раќтары мен мєселелері.

1.1.‭ ‬Тауарлы-материалды запасыныњ экономикалыќ
мазм±ны
‭ ‬ Кєсіпорындар мен‭ ‬±йымдардыњ ќызметі барысында µздерініњ дайын б±йымдары,‭ ‬сату‭ ‬‰шін сатып алѓан тауарлары,‭ ‬сатып алѓан тауарлары,‭ ‬сатып алѓан біраќ єзірге‭ ‬±йымѓа келіп т‰спеген тауарлары,‭ ‬аяќталмаѓан µндіріс,‭ ‬басќаларѓа кµрсеткен ќызметтері,‭ ‬сондай-аќ ж±мыстарды орындау жєне ќызметтерді кµрсету‭ ‬барысында пайдалануѓа арналѓан ќосалќы бµлшектері,‭ ‬отындары,‭ ‬ыдыс жєне ыдыстыќ материалдары,‭ ‬жартылай фабрикаттары жєне басќа да материалдары сол‭ ‬±йымныњ тауарлыќ-материалдыќ‭ ‬ќоры т‰ріндегі аѓымдаѓы активі болып табылады.
‭ ‬Олардыњ µндіріс ќ±ралдарынан айырмашылыѓы,‭ ‬µндіріс ќ±ралдары шаруашылыќ‭ ‬‰дерісіне‭ ‬±заќ уаќыт ќатысып,‭ ‬µздерініњ табиѓи пішінін саќтай отырып µндірілетін µнімге µз ќ±ныныњ бір бµлігін ќосып отыратын болса,‭ ‬ењбек заттары µндірісте пайдаланылѓан кезде µздерініњ бастапќы ќ±нын т‰гелдей µндірілетін µнімге ауыстырады.‭ ‬Шыѓарылатын µнімніњ,‭ ‬атќарылатын ж±мыстыњ µзіндік ќ±нынан т±рады.‭ ‬Сонымен ќатар ењбек заттары µндірістік ќор болып табылады.
‭ ‬Тауарлыќ-материалдыќ‭ ‬ќорлардыњ барлыќ т‰рін есепке алу‭ ‬‰шін‭ ‬1300‭ “‬Ќорлар‭” ‬бµлімініњ негізгі,‭ ‬активті м‰ліктік шоттары пайдаланады.‭ ‬Б±л бµлімше ќ±рамына тµмендегі синтетикалыќ шоттар кіреді:
‭ ‬1310‭ “‬Шикізаттар мен материалдар‭”
1320‭ “‬Дайын µнім‭”
1330‭ “‬Тауарлар‭”
1340‭ “‬Аяќталмаѓан µндіріс‭”
1350‭ “‬¤зге ќорлар‭”
1360‭ “‬Ќорларды есептен шыѓару боынша резерв‭”
Б±л шоттардыњ барі де ќ±рылымы жаѓынан актиытік,‭ ‬ќызметтері жаѓынан инвентарлыќ шоттар.‭ ‬Дебиттерінде єр айдыњ басындаѓы ќалѓан ќалдыќтары мен т‰скен жєне кіріс болѓанр,‭ ‬ал кредитінде шыѓыс болѓан µндірістік запастар мен дайын µнімдердіњ сандары мен ќ±ндары кµрсетіледі.
‭ ‬Материалды есептеудіњ негізгі міндеттері:
дайындалѓан,‭ ‬келіп т‰скен жєне µндіріске немесе сыртќа босатылѓан‭
материалдарды уаќытында есептеп,‭ ‬кіріске алу немесе есептен‭
шыѓару‭;
материалдыќ ќоймада‭ ‬жєне тасымалдау кезінде т‰гел саќталуын баќылау‭;
материалдыќ ќорлар ќалдыѓыныњ белгіленген мµлшерден артып немесе тµмендеп кетпеуін баќылау‭;
материалдарды µндірісте пайдаланѓан кезде олардыњ техникалыќ жолмен аныќталѓан мµлшерін жєне т±тыну мµлшерініњ ќорын аныќтау‭;
материалдардыњ µндірісте‭ ‬±тымды пайдалануын баќылау‭;
дайындалѓан материалдардыњ µзіндік ќ±нын аныќтап жєне олардыњ жоспарлы-есептеу‭ ‬баѓасынан айырмашылыѓын тауып,‭ ‬пайдаланылѓан материалдар ќ±нын єр обьектініњ шыѓынына ќосу.
‭ ‬Жаќсы жєне дурыс‭ ‬±йымдастырылѓан есеп материалдардыњ т‰гел
саќталуына,‭ ‬‰немді пайдалануына кµмегін тигізеді.‭ ‬Материалдыќ ќорлардыњ т‰гел жєне д±рыс саќталуы,‭ ‬сондай-аќ‭ ‬±тымды пайдалануы,‭ ‬ж±мсалуы‭ ‬‰шін алдын ала мыналарды жасау ќажет:
тиісті т‰рде жабдыќталѓан материалдыќ ќорларды саќтайтын ќойма‭
немесе бµлме болуы ќажет жєне бµлмелердіњ єр ќайсысы‭ ‬ќорлардыњ белгілі т‰рін саќтауѓа арналѓан болуы керек‭;
ќорлар ќойманыњ єр бµлігінде µздерініњ т‰рлері,‭ ‬сорттары,‭ ‬µлшемдері‭
бойынша керекті кезінде тезалуѓа‭ ‬жєне босатќаннан кейінгі кезде ќалдыѓын тексеруді ќамтамасыз ететіндей етіп орналастыруы керек.
‭ ‬Кєсіпорындар мен‭ ‬±йымдардыњ єкімшілігі материалдыќ ќорлардыњ саќтайтын жерді таразымен,‭ ‬µлшеу аспаптарымен жєне ыдыстармен жабдыќтап жєне оларды жиі тексеріп,‭ ‬д±рыстыѓын ќадаѓалап отыруы керек.‭ ¦‬йымныњ басшысы материалдарды ќабылдайтын жєне босататын адамдардыњ топтарын белгілеп,‭ ‬олармен материалдарѓа жауапкершілік туралы шарт жасайды.‭ ‬Сондай-аќ кєсіпорын басшысы материалдарѓа жауапты адамдарды ж±мысќа алу,‭ ‬ж±мыстан босату барысында‭ ‬±йымныњ ба бухгалтерімен алдын ала келісіп отыруы ќажет.‭ ‬Материалдыќ ќорларды кіріске алу жєне ќоймадан босату ќ±жаттарына ќол ќою ќ±ќыѓына ие болѓан ќызмет иелерініњ тізімін белгілеу кєсіпорын басшысыныњ немесе ол сенім білдірген адамныњ ж±мысы болып табылады.
‭ ‬Тауарлыќ-материалдыќ ќорлардыњ есебін д±рыс жєне‭ ‬±тымды‭ ‬±йымдастыру‭ ‬‰шін мыналар керек:
‭ ‬материалдыњ бірыњѓай номенклатурасы мен жоспарлы есеп айырысу баѓасын белгілеу‭;
ќ±жат айналымыныњ дєл ж‰йесін белгілеу жєне материалдарды есепке алу мен есептен шыѓару операцияларыныњ тєртібін саќтау‭;
бірыњѓайланѓан алѓашќы есеп ќ±жаттары нысандарыныњ т‰рлерін белгілеу жєне олармен‭ ‬±йымныњ барлыќ бµлімін ќамтамасыз ету.
‭ ‬Сонымен ќатар материалдарды алдаѓы уаќыттарда пайдалану‭ ‬‰шін µндіріске босату жєне басќа жаќќа берілетін мµлшерін белгілеп,‭ ‬оларды жетілдіріп отыру керек.‭ ‬Белгіленген тєртіп бойынша материалдардыњ ќалдыѓын жаппай т‰гендеу,‭ ‬баќалау арќылы тексеріп жєне олардыњ нєтижесін дер кезінде есепке алып отыру ќажет.‭

1.2.‭ ‬Тауарлы-‭ ‬материалды запастарыныњ есебін ѓалымдар
мен‭ ‬тєжірибелердіњ‭ ‬ењбегінде жетілдіру мєселелері
‭ ‬Кєсіпорын‭ ‬‰шін запастар болып материалдыќ ресурстар мен мањызды активтер табылады.‭ ‬Кєсіпорын активтері екі категорияѓа бµлінеді.‭ ‬Біріншісі ќаржы активтері,‭ ‬олар тµлемдерді ж‰ргізуге м‰мкіндік туѓызады не тµлем ќ±ралына жењіл ауысады.‭ ‬Активтердіњ келесі категориясы ретінде табыстар мен сєйкес келтірілмеген,‭ ‬ж±мсалмаѓан шыѓындар ќаралѓан.
Б±л активтерге алдаѓы кезењ шыѓындары,‭ ‬материалдыќ запастар,‭ ‬жылжымайтын м‰лік,‭ ‬ѓимараттар мен ќ±рылѓылар,‭ ‬материалдыќ емес активтер жатады.
‭ ‬Активтердіњ екінші категориясына жататын тауарлы-материалды запастардыњ есебін‭ ‬±йымдастыру,‭ ‬бухгалтерлік есептіњ мањызды с±раќтарыныњ бірі болып табылады.
Тауарлы-материалды запастарлыњ есебін шаруашылыќ субъектілері‭ № ‬7‭ “ ‬Тауарлы-материалды запастарды есепке алу‭” ‬бухгалтерлік есеп стандартына сєйкес‭ ‬±йымдастырылады.‭ ‬Сол стандартќа сєйкес тауарлы-материалды запастардыњ есебін‭ ‬±йымдастыруда баѓалау єдісін д±рыс тањдау мањызды орын алады.‭ ‬Себебі баѓалау сатылѓан µнімдер‭ (‬ж±мыс,‭ ‬ќызмет‭) ‬µзіндік ќ±ны негізінде жиынтыќ кіріс кµлемінде єсер етеді,‭ ‬сєйкесінше зањды т±лѓалардыњ табыс салыѓыныњ кµлемі мен кєсіпорын іс-єрекеті ќаржылыќ нєтижесінде єсері зор.
‭ ‬Материалдыќ ќ±ндылыќтарды баѓалау єдістерініњ ќаржылыќ нєтижеге єсерініњ мањыздылыѓы жµнінде‭ ‬“Синик‭”‬ ЖШС тєуелсіз аудитор фирмасыныњ директоры А.З.Н±рсейтовтыњ‭() ‬пікірінше:‭ “‬Дайын µнімдер мен тауарларды сатудан т‰скен т‰сімдер µндірістік жєне коммерциялыќ‭ ‬кєсіпорындардыњ ењ негізгі табыс кµзі болып табылады.‭ ‬Сатуѓа арналѓан дайын µнімдер мен тауарлар ќоры м±ндай кєсіпорындардыњ активтерініњ негізгі бµлігін ќ±райды.
‭ ‬ Дайын µнімніњ µзіндік ќ±ны осы µнімді µндіруге ж±мсалѓан материалдар ќ±ныныњ µзгеруіне байланысты µзгеріп отырады.‭ ‬Ал кєсіпорындар материалдардыњ бір т‰рін есепті кезењ ішінде єр т‰рлі баѓамен сатып алуы м‰мкін.‭ ‬Сондыќтан есепті мерзім соњында ќалѓан материалдыќ ќорлардыњ ќ±ны неѓ±рлым жоѓары болады.М±ндай жаѓдайда сатылѓан дайын µнімніњ µзіндік ќ±ны мейлінше тµмен болады да,‭ ‬кєсіпорынныњ негізгі ќызметтен алѓан жиынтыќ табысы соѓ±рлым жоѓары болады.
‭ ‬Материалдыќ ќ±ндылыќтарды д±рыс баѓалау кєсіпорынныњ ќаржылыќ нєтижесінде де балансына да єсер етеді.‭ ‬Есепті кезењ соњында ќалѓан ќалдыќ саласын аныќтауда жіберілген ќателер кєсіпорынныњ ќаржы нєтижесіне єсер етеді,‭ ‬осыѓан байланысты материалды ќ±ндылыќтарды д±рыс баѓалау бухгалтерлік есептіњ ењ ќызыќ та,‭ ‬кµп талќыланып ж‰рген мєселерініњ бірі.‭ ‬Айтып кеткендей материалды ќ±ндылыќтарды баѓалаудыњ нєтижелері кєсіпорынныњ ќаржы нєтижесіне єсер етеді,‭ ‬ал кєсіпорындар алѓа жиынтыќ табыстардыњ кµлеміне сай табыс салыѓын тµлейді.‭ ‬Сондыќтан мемлекеттік салыќ органдары кєсіпорындар материалдыќ‭ ‬ќорларыныњ д±рыс баѓалануына ќатањ баќылау жасайды.‭ ‬Осыѓан байланысты кєсіпорындар басшыларымен бухгалтерлерініњ алдында екі т‰рлі мєселе т±рады:
1.‭ ‬¤німніњ µзіндік ќ±нын тµмендету.
2.‭ ‬Табыс салыѓыныњ кµлемін азайту.
‭ ‬Материалдыќ ќорлардыњ ќалдыѓы екі т‰рлі фактормен аныќталады,‭ ‬яѓни материалдыќ ќорлар ќалдыѓы материалдыќ ќ±ндылыќтардыњ кµлемі мен олардыњ баѓасыныњ кµбейтіндісіне тењ.‭ ‬Сондыќтан материалдыќ ќ±ндылыќтарды есепті кезењніњ соњында д±рыс баѓалау‭ ‬‰шін олардыњ наќты физикалыќ кµлемінде мейлінше аныќ білу ќажет.‭ ‬Осыѓан байланысты кєсіпорындар кµбінесе есепті кезењ соњында т‰гелдеу,яѓни инвентаризация ж‰ргізеді.‭ ‬Алайда‭ ‬т‰гендеу ж‰ргізу кезінде де кейбір кемшіліктер мен олќылыќтар болады.‭ ‬Алматы ќаласы Т‰ркісіб ауданыныњ салыќ комитетініњ жанама салыќтар бµлімініњ бастыѓы‭ ‬И.Р.Талипованыњ‭() ‬ойынша:‭ ‬“Т‰гендеу кєсіпорындарда кей жаѓдайда‭ ‬‰стіртін ж‰ргізіледі,‭ ‬яѓни тауарлы-материалды ќ±ндылыќтардыњ наќты бары тексерілмей,‭ ‬инвентаризация тізіміне ќалдыќтар,‭ ‬ќойма мєліметтері негізінде жазылады.‭ ‬М±ндай жаѓдайда инвентаризация ж‰ргізуге ќатањ тиым салынады,‭ ‬аталѓан жаѓдай кєсіпорында орын алса,баќылау инвентаризациясын ж‰ргізеді.‭ ‬Себебі,‭ ‬µндірістік запастарды дєйекті,‭ ‬толыќ т‰гендеп оныњ мєліметтерін бухгалтерлік есеп жєне баланста кµрсету кєсіпорын м‰лкін баѓалаудыњ басты ќажетті шарты болып табылады.‭”
Наќты материалдардыњ ќ±нына тікелей жолмен сатып алу баѓасын енгізу‭ ‬‰шін м‰мкін болса,‭ ‬басќалай шыѓындар туралы айта алмаймыз,‭ ‬µйткені бір партиямен т‰скен тауарлар єр т‰рлі болатыны белгілі.‭ ‬Кей жаѓдайда оларды т‰рі бойынша жеке шоттарда есептеуі тиіс.‭ ‬Сондыќтанда шыѓындарды жеке шоттарда есептеп,‭ ‬оларды жанама єдіспен тауарлы-материалды запастар ќалдыѓымен,‭ ‬ж±мсалѓан бµлігі арасында бµлу д±рыс деп ойлаймын десе‭ ‬,‭ ‬экономика ѓылымыныњ кандидаты‭ ‬А.А.Єбдіманаповтыњ‭()‬ ойынша:‭ “‬Тауарлы-материалды запастарыныњ есебін‭ ‬±йымдастыруда туындайтын ќиындыќтыњ біріне жанама шыѓындарды аныќтау жатады.‭ ‬Біз білетіндей бір бірлік µнімге келетін‭ ‬‰стеме шыѓындарды аныќтау µте к‰рделі.‭ ‬Ол‭ ‬‰шін барлыќ‭ ‬‰стеме шыѓындар сомасын,‭ ‬бірнеше т‰рден т±ратын барлыќ µнімге бµлу керек,‭ ‬ал м±ндай жаѓдайда кейбір‭ ‬±сыныстар мен шешімдерді ќабылдау ќажеттігі туындайды.
‭ ‬Негізгі ќиындыќ,‭ ‬‰стеме шыѓындардыњ мєнді бµлігініњ тікелей шыѓындарѓа жатуында,‭ ‬яѓни µнім µндіру кµлеміне тєуелді шыѓындарѓа емес уаќытќа тєуелді шыѓындарѓа.‭ ‬Мысалы:‭ ‬єкімшілік басќару т±лѓаларыныњ лауазымды жалаќысы,‭ ‬арендалыќ тµлемдер.‭ ‬Жанама шыѓындарды µндірілген µнім кµлеміне бµлу‭ ‬‰шін,‭ ‬есепті кезењніњ басында кєсіпорынныњ ќанша µнім бірлігін шыѓару керек екендігін есеп саясатында болжап кµрсетуі керек.‭ ‬Ол кезењінде‭ ‬‰стеме шыѓындарды шыѓару тєртібін аныќтауѓа,‭ ‬сондай-аќ ќанша бірлікке‭ ‬‰стеме шыѓындарды бµлу керектігін айтады‭”‬.
Аталѓан єдіс сату кµлемі мен кµмекші µндіріс кµлемінен алдын алуѓа,‭ ‬баѓалауѓа м‰мкіндік береді.‭ ‬Сондай-аќ осы єдіс негізінде наќты µнім кµлемі мен болжамды кµлемі арасындаѓы айырмашылыќ,‭ ‬сонымен бірге бірлік µнімге келетін‭ ‬‰стеме шыѓындардыњ ќаншаѓа артыќ баѓаланѓаны аныќталады.‭
Тєжірибеде ќ±ндылыќтарды кірістегенде меншік ќ±ќыныњ ауысу сєтін саќтамау мањызды орын алады.‭ ‬Б±л мєселені экономика ѓылымыныњ кандидаты‭ ‬А.А.Єбдіманаповтыњ‭()‬ ойынша:‭ “‬Практикада материалдыќ ќ±ндылыќтар,‭ ‬меншік ќ±ќы ауысу сєті болмастан б±рын кірістеледі,‭ ‬не меншік ќ±ќы сатып алушыѓа ауысќаннан кейін,‭ ‬есеп кµрсетілмей ќалу жаѓдайлары жиі кездеседі.‭ ‬Бірінші жаѓдайда ќ±ндылыќ ќ±ны баланстан тыс шотта‭ (‬002‭) ‬есептелуі керек.‭ ‬Кµп жаѓдайда есепте д±рыс кµрсетілмей туындаѓан ќателік,‭ ‬метериалды ќ±ндылыќтар ќалдыѓыныњ кµбеюіне жєне м‰лік салыѓыныњ асырып тµленуіне єкеледі.‭ ‬Екінші жаѓдай бойынша ќателіктер материалдыќ ќ±ндлыќтар бойынша ќалдыќтардыњ азаюына жєне м‰лік салыѓын жеткізбей тµлеуіне єкеледі.‭ ‬Кєсіпорындаѓы бухгалтерлік есептегі м±ндай ќателерді болдырмау‭ ‬‰шін,‭ ‬келісім шарт бойынша тауарлы материалды запастарыныњ жеткізу жаѓдайлары жµнінде аќпаратпен бухгалтерия ќызметкерлерін уаќытында ќамтамасыз етіп,‭ ‬ќ±жат айналымын‭ ‬±йымдастыру тиімділігін арттыру ќажет.
‭ ‬Кєсіпорындар материалды ќ±ндылыќтардыњ бір т‰рін есепті кезењ ішінде єр т‰рлі баѓамен сатып алуы м‰мкін.‭ ‬Сондыќтан кєсіпорындардыњ бухгалтерлерініњ алдында т±рѓан µте мањызды с±раќ,‭ ‬оларды ќандай ќ±нмен баѓалау керектігі.
‭ ‬Іс-тєжірибеде ќолданылып келе жатќан бухгалтерлік есеп ережелері мен ќаѓидаларына ќарай‭ ‬±йымдар,‭ ‬тауарлыќ-материалдыќ ќорларды баѓалауына жєне ќайта баѓалауына кµптеген єдістерді ќолданылуына болады.
‭ ‬Таурлыќ-материалдыќ ќ±ндылыќтар наќтылы µзіндік ќ±нымен,‭ ‬есепті баѓамен,‭ ‬орташа µлшенген ќ±нмен,‭ ‬ФИФО жєне ЛИФО єдістермен баѓаланады.
‭ ‬Таурлыќ-материалдыќ ќ±ндылыќтар наќтылы µзіндік ќ±нымен баѓалау б±ларды сатып алудаѓы жєне дайындаудаѓы ж±мыс наќтылы шыѓындар сомасымен баѓаланады.
‭ ‬Ќ±ндылыќтар есепті баѓамен баѓалау‭ ‬белгілі кезењде аныќталатын баѓа кµлемімен баѓаланады.‭ ‬Есепті баѓа єр кезде ќайта ќаралып корректураланады.‭ ‬Есепті баѓамен баѓаланатын‭ ‬таурлыќ-материалдыќ ќ±ндылыќтар µндірістік процестіњ болашаќтаѓы шыѓындары болып табылады.
‭ ‬Орташа µлшенген ќ±нмен‭ ‬ баѓалау ќ±ндылыќтардыњ орты баѓасын есептеу арќылы сатуѓа т‰скен,‭ ‬ќ±ндылыќтардыњ ќ±ны шыѓарылады.‭ ‬Орта ќ±нмен баѓалау барлыќ ќ±ндылыќтар ќ±нын,‭ ‬б±лардыњ санына бµлу єдісімен шыѓарылады.
‭ “‬ФИФО‭” ‬єдісі бойынша тауарлыќ-материалдыќ ќ±ндылыќтардыњ бірінші тобыныњ т‰скені бірінші сатылады жєне б±рында т‰скен таурлыќ-материалдыќ ќ±ндылыќтар ерте сатылады.
‭ “‬ЛИФО‭” ‬єдісі-ќ±ндылыќтарды соњѓы сатып алѓандардыњ баѓасы бойынша баѓалау єдісі.‭ ‬Соњѓы алынѓан ќорлардыњ µзіндік ќ±ны бірінші кезекте ж±мсалѓандардыњ ќ±нын аныќтау‭ ‬‰шін ќолданылады,‭ ‬ал ай соњындаѓы ќорлардыњ µзіндік ќ±ны бірінші сатып алынѓан ќорлардыњ µзіндік ќ±нымен есептеледі.
‭ ‬Ерекше тењестіру,‭ ‬±ќсастыру‭ ‬-‭ ‬єдетте µзара бірін бірі ауыстырмайтын жєне арнайы жоболар,‭ ‬тапсырыстарѓа арналѓан босалќылар бірлігініњ µзіндік ќ±ны есептеледі.
‭ ‬Сонымен ќатар тауарларды бµлшек сауда да баѓалау‭ ‬‰шін есепке алынѓан тауарларды,‭ ‬б±ларды сатуѓа дейін наќтылы сатып алуѓа ж±мсалѓаншыѓындар сомасымен есептей т±рады‭”‬.‭
Алматы техникалыќ университетініњ аѓа оќытушысы‭ ‬М.Д.Магомедовтыњ‭() ‬“Тауарлыќ-материалдыќ ќ±ндылыќтарды‭ ‬ баѓалау‭”‬ туралы пікірінде:‭ “‬Инфляция жаѓдайыныњ жері‭ ‬‰лкен болѓан жаѓдайда,‭ ‬есепті кезењніњ соњында ќоймадаѓы материалдар ќалдыќтарын ФИФО єдісімен баѓалау,‭ ‬есепті к‰ндегі коньюктурасына сай келеді жєне ФИФО єдісі ењ жоѓары жиынтыќ табыс мµлшерін кµрсетеді.‭ ‬Б±л єдіс запастарды басќарудыњ ењ тиімдісі.‭ ‬Таѓы бір айта кететін жай ФИФО єдісі халыќаралыќ тєжірибеде бухгалтерлік балансќа негізделген жєне негізінен ай сайын табыс жµнінде есеп беруді ќ±руѓа арналѓан‭”‬.‭ ‬ Ал‭ ‬ Ќазаќстан мемлекеттік агроуниверситетініњ бухгалтерлік есеп,‭ ‬аудит жєне талдау кафедрасыныњ аѓа оќытушысы А.К.Юсупманованыњ‭() ‬ойынша:‭ ‬“ЛИФО єдісініњ артыќшылыѓына кµбірек тоќталады.‭ ‬ЛИФО єдісінде кезінде сатылѓан µнімніњ µзіндік ќ±ны мµлшері кµп боладыда б±л салыќ салатын табыс салыѓыныњ сомасы аз болады.‭ ‬Єрбір кєсіпорын µзіміз білетіндей табыс салыѓын аз тµлеуге тырысады,‭ ‬єрине зањдылыќты саќтай отырып.‭ ‬Осы себептен кµптеген кєсіпорындар сатылѓан µнімніњ µзіндік ќ±ны жоѓары болатындай,‭ ‬ тауарлы-материалды‭ ‬ запастарды‭ ‬ баѓалау‭ ‬ єдісін‭ ‬ ќолданады‭”‬.
‭ ‬Ал‭ “‬Mercur‭ ‬Audit‭” ‬фирмасыныњ мамандарыныњ‭() ‬“Тауарлыќ-материалдыќ ќорларды ќосымша баѓалау‭”‬ туралы пікірлерінде:‭ “‬Инфляция жаѓдайында салыќ тµлеушініњ тауарлыќ-материалдыќ ќорларды инфляция дењгейіне орай‭ ‬ќосымша баѓалау жолымен салыќ салынатын базаны аздап кемітуге ќ±ќы бар.‭ ‬Б±л ќ±ќыќ ЌР Президентініњ‭ ‬“Салыќ жєне бюджетке тµленетін басќа да міндетті тµлемдер туралы‭” ‬ Жарлыѓыныњ‭ ‬42-бабыныњ‭ ‬3,4-тармаќшаларымен бекітілген,‭ ‬онда шаруашылыќ ж‰ргізуші субьектініњ тауарлыќ-материалдыќ ќорларды сатып алу сєтінен бастап,‭ ‬оларды ќайта‭ ‬±ќсату немесе µткізу сєтіне дейін инфляция дењгейін ескере отырып,‭ ‬ќосымша баѓалауѓа ќ±ќы бары ескерілген.
‭ ‬Инфляция дењгейі шењберінде ќосымша баѓалау сомасы салыќ салынатын табысќа енгізілмейді.‭ ‬Есеп беру жылы ішінде салыќ тµлеушініњ тауарлыќ-материалдыќ ќорлар ќ±нын йинфляция индексінен асыра арттыруы салыќ тµлеушініњ жиынтыќ жылдыќ табысын арттыруѓа жатќызылады‭”‬.
‭ ‬Жоѓарыда айтылѓан‭ ‬єдістердіњ єрќайсысыныњ елеулі артыќшылыќтары да,‭ ‬кемшіліктері де бар.‭ ‬Сондыќтанда осы єдістердіњ ешќайсысы туралы мына єдіс тиімді деп сенімді айта алмаймыз.‭ ‬Сол себепті кєсіпорын бухгалтерлік материалдардыњ ерекшеліктеріне ќарай,‭ ‬алдарына ќойѓан маќсаттарына жєне де сол кездегі экономикалыќ жаѓдайына талдау жасай отырып,‭ ‬µздеріне ењ лайыќты єдісті тањдаѓандары жµн деп ойлаймын.‭

Бµлім‭ ‬2.‭ ‬“МТС Ќ±рылыс‭” ‬ жаупкершілігі шектеулі серіктестігініњ экономикалыќ сипаттамасы жєне есеп-ќаржы ж±мысын‭ ‬±йымдастыру.
2.‭ ‬1‭ ‬Кєсіпорыныњ‭ ‬±йымдыќ‭ – ‬экономикалыќ сипатамасы.

‭“‬МТС Ќ±рылыс‭” ‬жауапкершілігі шектеулі серіктестігі.
‭ ‬Меншік формасы‭ – ‬жеке меншік.‭ ‬Кєсіпорын зањды т±лѓа болып саналдыжєне µзініњ ќызметін Ќазаќстан Республикасыныњ зањдылыќтарына жєне µзініњ жарѓысына сєйкес орындайды.‭ ‬Ќ±рылтайшылардыњ ќ±рамы µзгеруіне байлнысты ќайта тіркеуден µтті.‭
Жауапкершілігі шектелуі серіктігініњ жеке балансы,‭ ‬банкте есеп айырысу шоты,‭ ‬ќазаќ жєне орыс тілінде мµрі жєне µз атауымен бланкілері бар.‭
“МТС Ќ±рылыс‭” ‬жауапкершілігі шектеулі серіктестігініњ ќызметтініњ негізгі маќсаты тбыс табу.
‭ ‬Серіктестіктіњ ќатысушылары жеке т±лѓалар.‭
Негізгі ќызмет т‰рлері болып‭;
коммерциялыќ ќызмет‭;
делдалдыќ ќызмет‭;
сауда-саттыќ ќызметі‭;
жабдыќтау-сатып µткізу ќызметі‭;
жолаушыларды жєне ж‰ктерді тасымалдау,‭ ‬экспедициялыќ ќамсыздандыру,‭ ‬ж‰кті тиеу-т‰сіру жєне такелаж ж±мыстары бойынша автокµлік саласындаѓы ќызмет,‭ ‬ж‰ктерді саќтау бойынша ќызмет кµрсту‭;
т±рѓын‭ ‬‰йлерді жєне µнеркєсіп обьектілерін,‭ ‬ішкі жєне сыртќы ж‰йелерді ќ±ру,‭ ‬жањарту,‭ ‬т‰бірлі т‰рде жµндеу‭;
ќ±рылыс-ќ±растыру жєне жµндеу-ќ±рылыс ж±мыстары‭;
µњдеу,‭ ‬сантехникалыќ,‭ ‬электр-ќ±растыру ж±мыстары‭;
сыртќы экономикалыќ ќызметі‭;
шаруашылыќ жєне сыртќы экономикалыќ ќызметтердіњ барлыќ т‰рлері,‭ ‬соныњ ішінде импорт,‭ ‬экспорт,‭ ‬сатып алу,‭ ‬сату,‭ ‬айырбастау саудасы,‭ ‬басќа да агент,‭ ‬делдал ретіндегі коммерциялыќ ќцызмет жєне т.б.
‭ “‬МТС Ќ±рылыс‭” ‬жауапкершілігі шектеулі серіктестік Ќазаќстан Республикасын зањдарымен тйым салынбаѓан кез-келген ќызмет т‰рлерін атќара алады.‭ ‬Тізімі зањ актілерімен белгіленген кейбір ќызмет т‰рлерімен‭ “‬МТС Ќ±рылыс‭” ‬жауапкершілігі шектеулі серіктестігі лицензия негізінде ш±ѓылдана алады.
‭ “‬МТС Ќ±рылыс‭” ‬жауапкершілігі шектеулі серіктестігініњ жарѓылыќ акпиталы‭ ‬100 000‭ ‬ж‰з мыњ‭ ‬тењгені ќ±райды.
Кесте‭ ‬2.1
‭“‬МТС Ќ±рылыс‭” ‬жауапкершілігі шектеулі серіктестігініњ‭
µндірістік кµлемі

µ
¤
Жылдар

2005
2006
2007
1
Жарлыќ ќор
Мыњ тг
100‭ ‬000
100‭ ‬000
100‭ ‬000
2
Резервтік ќор
Мыњ тг
-
-
-
3
Негізгі ќорлар ќ±ны
Мыњ тг
-
-
13295580.15
4
Ж±мысшылар саны
Адам
20
25
28
5
Аќша ќаражаты
Мыњ тг

6
Кредиторлыќ бережаќ
Мыњ тг
447986.44
1133215.54
3956830.04
7
Таза‭ – ‬табыс
Мыњ тг
1013289.14
2807671.31
12829802.39


Жоѓарыда келтірілген кестеден ќорытында шыѓатын болсаќ,‭ ‬онда мынадай т±жырымѓа келуге болады,‭ ‬яѓни‭ “‬МТС Ќ±рылыс‭” ‬жауапкершілігі шектеулі серіктестегініњ жарѓылыќ ќоры ќ±рылѓан кезден бастап µзгермеген.‭ ‬Кєсіпорында µткен жылдыњ бµлінбеген пайдасынан резервтік ќорды ќ±рудыњ жалпы маќсаты болып,‭ ‬кездейсоќ жаѓдайлардан болатын немесе жоспарланбаѓан шыѓымдарды жабу‭ ‬‰шін жасаќталады.‭ ‬Біраќ кєсіпорын резервтік ќорын ќ±рмаѓан.‭ ‬Кєсіпорын негізгі ќ±ралдарын‭ ‬2007‭ ‬жылдан бастап сатып алуына байланысты,‭ ‬ол сол жылдан бастап балансќа енгізді.
‭ ‬Аќша ќаражатыныњ кµлемі‭ ‬2005жылы‭ ‬2007‭ ‬жылмен салыстырѓанда‭ ‬000‭ ‬мыњ тењгеге‭
Кредиторлыќ бережаќтарыныњ кµлімі‭ ‬2005‭ ‬жылы‭ ‬2007‭ ‬жылмен салыстырѓанда‭ ‬52656,4‭ ‬мыњ тенгеге азайѓан,‭ ‬жалпы кєсіпорын басќа кєсіпорындар алдында бережаќ болып отыр,‭ ‬Оныњ ішінде салыќтыќ тµлемдер бойынша да бережаќтары бар екенін айтып кеткен жµн.
‭ ‬Ж±мысшылар саны‭ ‬жыл сайын µсіп отыр,‭ ‬2005‭ ‬жылы‭ ‬2007‭ ‬жылмен салыстырѓанда есепті жылы ж±мысшылардыњ саныныњ кµлемі‭ ‬8‭ ‬адамѓа кµбейген.‭ ‬Оныњ себебі кєсіпорыныњ ќызмет кµлемініњ жалпы µндірістіњ‭ ‬±лѓаюы себептерінен,‭ ‬жана ж±мыс орындарыныњ барынан деп т‰індіруге болады.‭
“МТС Ќ±рылыс‭” ‬жауапкершілігі шектеулі серіктестігі‭ ‬2005-2006‭ ‬жылдары µзініњшаруашылыќ ќызметін пайдамен аяќтаѓанда,‭ ‬ал таза табыс‭ ‬2004‭ ‬жылы‭ ‬2002‭ ‬жылмен салыстырѓанда кµлемі кµбейіп отыр.‭ ‬Б±л жерде айта кететін жаѓдай кєсіпорын кµрсететін ќызметкердін µзіндік ќ±ныныњ‭ ‬жоѓарылауынан,‭ ‬яѓны шыѓындардыњ кµбеюінен болып пайда болып отыр.‭
Ендігі жерде т±рган мєселе,‭ ‬ол кєсіпорыныњ ќызмет кµлемін‭ ‬±лѓайтып ол экономикалыќ‭ ‬-‭ ‬µндірістік ќатынастарда болатын сріктестіктер санын кµбейту,‭ ‬сµйтіп ішкі нарыќта µз ќызметтеріне с±ранысты‭ ‬±лѓайтып,‭ ‬±заќ шаруашылыќ ќызмет атќару болып табылады.‭
“МТС Ќ±рылыс‭” ‬жауапкершілігі шектеулі серіктестілігініњ ќызметініњ бірі жолаушыларды жєне ж‰ктерді тасымалдау,‭ ‬экспедициялыќ ќамсыздандыру,‭ ‬ж‰кті тиеу-т‰сіру жєне такелаж ж±мыстары бойынша автокµлік саласындаѓы ќызмет,‭ ‬ж‰ктерді саќтау бойынша ќызмет кµрсету болѓандыќтан,‭ ‬оныњ негізгі ќ±ралдарыныњ кµлемімен ќ±рылымына сипаттама беріп µту ќажет.‭ ‬Кєсіпорын негізгі ќ±ралдарын‭ ‬2007‭ ‬жылдан бастап сатып алуына байланысты,‭ ‬ол сол жылдан бастап балансќа енгізді.
Кесте‭ ‬2.2
Кєсіпорыныњ негізгі ќ±ралдар кµлемі мен ќ±рылымы

ќ±‰
Жылдар

2005‭
2006‭
2007‭

Мыњ,‭ ‬тг
%
Мыњ,‭ ‬тг
%
Мыњ,‭ ‬тг
%
1
Машиналар мен ќ±рылымдар
-
-
-
-
12259958.92
92.2
2
Басќалай негізгі ќ±ралдар‭
-
-
-
-
1035621.23
7.8

Барлыѓы
-
-
-
-
13295580.15
100

Б±л кестеден кµріп отырѓанымыздай,‭ “‬МТС Ќ±рылыс‭” ‬ЖШС‭ –‬ніњ негізгі ќ±ралдар кµлемі мен ќ±рылымы берілген.‭ ‬Кєсіпорын негізгі ќ±ралдарын‭ ‬2007‭ ‬жылдан бастап сатып алуына байланысты,‭ ‬ол сол жылдан бастап балансќа енгізді.
Кез келген шаруашылыќ ќызметпен айналысатын экономиќалыќ субъектілердіњ негізгі маќсаты ол пайда табу болып табылды.‭ ‬Сондыќтан олар µз ќызметтері барысында шыѓынды нег±рлым аз ж±мсап,‭ ‬соѓ±рлым табыс денгейін жоѓарылатуѓа тырысады.‭ ‬МТС-Ќ±рылыс‭ ‬жауапкершілігі шектеулі серіктестігініњ мамандану дењгейін білу‭ ‬‰шін,‭ ‬оныњ тауарлы µнім кµлемі мен ќ±рылымына талдау жасап µтейік.‭
Тµмендегі‭ ‬2.3.‭ ‬кестеден ќорытынды шыѓарсаќ онда мынадай т±жырымѓа келуге болады,‭ ‬яѓни кєсіпорыныњ таурлы µнім кµлемі‭ ‬2005,‭ ‬2006‭ ‬жылдары‭ ‬2007‭ ‬жылмен салыстырѓанда анаѓ±рлым жоѓарлаѓан.
Кесте‭ ‬2.3.
‭“‬МТС Ќ±рылыс‭” ‬ЖШС-ніњ тауарлы µнім кµлемі мен ќ±рылымы

µ
Жылдар

2005
2006
2007

Тауарлыќ-материалдыќ ќорлар

100

100

100

Материалдар

Тауарлар

Отындар‭

Тауарлы µнім ќ±рамы мен ќ±рылымын зерттей отырып,‭ ‬тауар µнім кµлемі µскенін байќаймыз.‭ ‬Егер‭ ‬2006‭ ‬жылы жалпы тауарлы µнім кµлемі‭ ‬000‭ ‬мыњ тењге болса,‭ ‬ал‭ ‬2007‭ ‬жылы оныњ кµлемі‭ ‬000‭ ‬мыњ тењгеге жетіп отыр.‭ ‬Материалдардыњ кµлемі‭ ‬000‭ ‬мыњ тењгеден‭ ‬000‭ ‬мыњ тенгеге дейін жоѓарлаѓан.‭ ‬Ал отындардыњ кµлемі‭ ‬000‭ ‬мыњ тењгеден‭ ‬000‭ ‬мыњ тењгеге жоѓарлаѓан.‭ ‬Егер оныњ ќ±рылымы‭ ‬ішінен‭ ‬2005‭ ‬жылы‭ ‬00‭ ‬процент болса,‭ ‬20047‭ ‬жылы‭ ‬00‭ ‬процент,‭ ‬ал отындардыњ ќ±рылымы‭ ‬2005‭ ‬жылы‭ ‬00‭ ‬процентті ќ±раѓан болса,‭ ‬2007‭ ‬жылы оныњ‭ ‬‰лес салмаѓы‭ ‬00‭ ‬процентке жетіп отыр.‭ ‬Жалпы алѓанда‭ ‬МТС-Ќ±рылыс‭ ‬жаупкершілігі шектеулі серіктестігініњ атќаратын немесе ж‰зеге асыратын барлыќ ж±мыстары мен ќызмет т‰рлері,‭ ‬оныњ тауарлы µнімі болып саналады,‭ ‬яѓни сатылады деген сµз.‭
Енді кєсіпорын ж±мысшыларыныњ ќ±рамы мен ќ±рылымын аныќтайыќ.
Кесте‭ ‬2.4
‭“‬МТС Ќ±рылыс‭” ‬ЖШС-‭ ‬ніњ ж±мысшылар саны

Ќ
Жылдар
ќ

2005
2006
2007

1

1
Єкімшілік бµлімі
5
5
5
-
2
Шеберлер
4
6
7
3

Ж±мысшылар
6
7
9
3

Ж‰ргізушілер‭
5‭
7
7
2

Барлыѓы
20
25
28
8

‭ ‬Ж±мысшылардыњ кµлемін зерттей отырып,‭ ‬оныњ саны артќанын‭ ‬кестеден кµреміз.‭ ‬2005‭ ‬жылды‭ ‬2007‭ ‬жылмен салыстырѓанда єкімшілік бµлімі µзгермеген,‭ ‬ал жол белгісін жасайтын шеберлер саны‭ ‬3‭ ‬адамѓа кµбейген.‭ ‬Ж±мышылар мен ж‰ргізушілер саны‭ ‬2006‭ ‬жылы‭ ‬7‭ ‬адам болса,‭ ‬2005‭ ‬жылды‭ ‬2007‭ ‬жылмен салыстырѓанда ж±мысшылар саны‭ ‬3‭ ‬адамѓа,‭ ‬ал ж‰ргізушілер саны‭ ‬2‭ ‬адамѓа кµбейген.‭ ‬Жалпы ќызметкерлер кµлемі‭ ‬2005‭ ‬жылды‭ ‬2007‭ ‬жылмен салыстырѓанда‭ ‬8‭ ‬адамѓа артќан.‭ ‬Оныњ себебі кєсіпорынныњ µндірістік кµлемініњ артуына байланысты,‭ ‬ќызметкерлердіњ де саны артты.
Енді кєсіпорынныњ шаруашылаќ іс єрекетіне,‭ ‬оныњ ќаржылыќ жаѓдайына сипаттама беру‭ ‬‰шін тµмендегі кестені талдап µтейік.‭
Кесте‭ ‬2.5.
‭“‬МТС Ќ±рылыс‭” ‬ЖШС-‭ ‬ніњ ќаржылыќ іс-‭ ‬єрекет нєтижесі

µ
Жылдар

2005
2006
2007

1
Кµрсетілген ќызмет,‭ ‬µнім µндіруден кіріс,‭ ‬мыњ тг.‭
39745557,51
5502787,51
62345160,92
22599603,41
2
Сатылѓан µнімніњ µзіндік ќ±ны,‭ ‬мыњ тг‭
13685255,39
39335572,75
43972312,80
302870557,41
3
Жалпы
табыс‭
26060302,26
16167214,76
18372848,10
-768454,16
1
2
3
4
5
6
4
Басќада табыстар
2898820,35
4099993,90
23032313,1
20193492,75
5
Кезеќ шыѓындары,‭ ‬барлыѓы,‭ ‬мыњ тг‭
27945833,49
17459537,37
28575358,90
629525,41

жалпы жєне єкімшілік шыѓындар‭
25046663,91
11304415,57
28575358,90
3528694,99

ќаржыландыру шыѓындары‭
-
6155121,80
-
-

басќада шыѓындар‭
2899169,58
-
-
-
6
Негізгі ќызметтен кіріс не зиян
1013289,44
2807671,31
12829802,39
11816512,95
1
2
3
4
5
6
7
Салыќ салынѓанѓа дейін табыс
1013289,44
2807671,31
12829802,39
11816512,95
8
Таза табыс
1013289,44
2807671,31
12829802,39
11816512,95

‭ ‬Кєсіпорыныњ Ќаржылыќ іс-єрекет кєтижесі кесте кµріп отырѓанымыздай сонѓы‭ ‬2005-2007‭ ‬жылдарѓа шараушылыќ бойынша пайда екенін аныќтадыќ.‭ ‡‬ш жылдыќ кµрсеткіштерін салыстыра отырып,‭ ‬біздіњ байќаѓанымыз кєсіпорын‭ ‬2006‭ ‬жылы‭ ‬шаруашылыќ іс-єрекетін‭ ‬2807671,31‭ ‬мыњ тењге таза табыспен аяќтаѓан,‭ ‬б±л бір жылѓа жаќсы кµрсеткіш болып есептеледі.‭ ‬2007‭ ‬жылы‭ ‬2005‭ ‬жылмен салыстырѓанда тауарлы µнім дењгейі‭ ‬22599603,41‭ ‬мыњ тењгеге артќан,‭ ‬сонымен бірге сатылѓан µнімдердіњ µзіндік ќ±ны‭ ‬302870557,41‭ ‬мыњ тенгеге µскен,‭ ‬ал жалпы табыс‭ ‬-768454,16‭ ‬мыњ тењгеге тµмендеп отыр.‭ ‬Кєсіпорыныњ басќа да табыстары‭ ‬20193492,75‭ ‬мыњ тењге µскен.‭ ‬Кєсіпорынныњ таза табыс кµлемі‭ ‬2006‭ ‬жылы‭ ‬2807671,31‭ ‬мыњ тењгеге,‭ ‬ал‭ ‬2005‭ ‬жылы‭ ‬2007жылмен салыстырѓанда‭ ‬11816512,95‭ ‬мыњ тењгеге µскенін кµреміз.‭ ‬Б±л кєсіпорын‭ ‬‰шін µте жаќсы кµрсеткіш.‭
Кєсіпорыннын µз шыѓындардыњ дењгейін неѓ±лым тµменгі дењгейге дейін жеткізе отырып,‭ ‬ќызмет кµлемін осіріп,‭ ‬ішкі нарыќта с±раныс пен‭ ‬±сыныс дењгейін жоѓарылата отырып,‭ ‬табыс дењгейін жоѓарлатып,‭ ‬µндіріс кµлемін µсіріп отыр.‭ ‬Ќорыта айтќанда,‭ ‬кєсіпорын‭ ‬‰шін µндіріс шаруашылыќ процесін нарыќ талаптарына сай етіп жоспарлап,‭ ‬±йымдастырып,‭ ‬бар ресурстарды тиімді,‭ ‬±тымды пайдаланып отыр деп ойлаймын.‭

2.‭ ‬2‭ “‬МТС Ќ±рылыс‭”‬ жаупкершілігі шектеулі серіктестігініњ есеп-‭ ‬ќаржы ж±мысын‭ ‬±йымдастыру.
‭ “‬МТС Ќ±рылыс‭” ‬жаупкершілігі шектеулі серіктестігі µзініњ есеп ж±мысын Ќазаќстан Республикасы президентініњ зањ к‰ші бар‭ ‬Бухгалтерлік есеп туралы‭ ‬жарлыѓына сєйкес ж‰ргізіледі.‭ ‬Сонымен бірге негізгі нормативтік ќ±жаттар ретінде бухгалтерлік есеп стандартары жєне оларѓа методикалыќ н±сќалар,‭ ‬сонымен ќоса кєсіпорыныњ ж±мыс шоттары жасалѓан негізгі шоттар жоспары пайдаланады.‭ ‬Сонымен бірге‭ ‬МТС Ќ±рылыс‭ ‬жауапкершілігі шектелулі‭ ‬серіктесттігімен ќабылданѓан есеп саясаты ќолданылады.‭ ‬Кєсіпорында журналды‭ – ‬орделі форма ќолданылады.‭ ‬Оларѓа жазу алѓашќы ќ±жаттар,‭ ‬есеп регистлерінен т‰сіріледі.‭
Кєсіпорынныњ бухгалтерлік есебініњ негізгі міндеттері болып‭;
Субъектіні,‭ ‬таѓы да басќа ќызыѓ±шы т±лѓаларды кєсіпорынныњ шаруашылыќ ќызметі туралы то лыќ аќппараттарымен ќамтамыз ету‭;
Субъектілердіњ шаруашылыќ ќызметтерін Ќазаќстан Республикасыныњ зањдылыќтарына сай ж‰ргізілуін баќылау‭ ‬‰шін мемлекеттік органдарды ќажетті аќпараттармен ќамтамасыз ету
Кєсіпорындаѓы бухгалтерлік есеп-‭ ‬есептеу,‭ ‬‰здіксіздік,‭ ‬т‰сініктілік,‭ ‬ќажеттілік,‭ ‬мањыздылыќ,‭ ‬шыњдыќ,‭ ‬к‰мєнсіз жеткіліктілік,‭ ‬тєуелсіздік,‭ ‬жан-‭ ‬жаќтылыќ,‭ ‬толыќтылыќ,‭ ‬салыстырымдылыќ,‭ ‬кезектілік‭ ‬±стамдарына негізгделе отырып ж‰зеге асырылады.‭
Бухгалтелік ќызметті‭ ‬±йымдатыру µткізілетін шаруашылыќ операцияларѓа ішкі жєне алдынала баќылауды бас бухгалтердіњ міндетіне алудан басталады.‭
Б±л‭ ‬‰шін бухгалтерлік есепті‭ ‬±йымдастыру жєне ж‰ргізу маќсатында бухгалтерлік ќызметшілердіњ міндеттері бµлінген.‭ ‬Бас бухгалтердіњ міндеттеріне‭; ‬жалпы бухгалтерлік ќызметтерді‭ ‬±йымдастыру,‭ ‬ќаржылыќ жєне статистикалыќ есептемелерді ќ±ру регистрлердегі жазуларды салыстыа отыра аванстыќ есеп берулерді тексеру,‭ ‬бас кітапты ж‰ргізу,‭ ‬салыќтардыњ бюджетке уаќытылы тµлеуін баќылау жєне ќаржылыќ ќызметке талдау жасау кіреді.
Бас бухгалтердіњ орынбасарыныњ міндеттері‭; ‬бухгалтерлік операцияларды нормативтік ќ±жаттар мен шоттар корреспонденциясына сєкес уаќытында жєне д±рыс берілуін тексеру.‭ ‬Бухгалтерлік есеп шоттары бойынша ведомостілерді топтастыру,‭ ‬синтетиќалыќ шоттар бойынша айналым ведомостісін,‭ ‬бухгалтерлік баланс жасау,‭ ‬тілісті есеп регистрлері бойынша негізгі ќ±ралдары материалдыќ емес активтердіњ есебін ж‰ргізу ќызметтері болып табылады.‭
Материалдыќ стол бухгалтері келесідей ќызметтерді атќарады‭; ‬орталыќ ќойма шоттары µњдеу,‭ ‬жабдыќтаушылармен есеп айыррысу есептерін дебиторлар жеке кредиторлармен есеп айырысу есептерін ж‰ргізу.‭ ‬Дебиторлыќ жєне кредиторлыќ міндеттемелердіњ талдауын ж‰ргізу.‭ ‬µндірістік столдыњ бухгалтерініњ ќызметтеріне келесілер кіреді‭; ‬µндірістік жєне кµмекші цехтардыњ есебін жасау онім µндірісіне шыѓындар есебін ж‰ргізу,‭ ‬есеп регистрлеріне сєйкес µнімніњ µзіндік ќ±нын ќалыптастыру.‭
Есеп айырысу столыныњ бухгалтері‭ – ‬ќоймашыныњ дайын µнім т±рѓан ќойма есебін µњдейді.‭ ‬Дайын µніммен тауарлар есебініњ тиісті ќ±жатарѓа сєйкес ж‰ргізілуін тексеру ќызметтерін атќарады.‭ ‬Сонымен ќатар ењбек аќы есебін,‭ ‬сатып алушы жєне жабдыќтаушылармен есеп айырысу операцияларын ж‰зеге асырады.‭
Кассир касаѓа наќты аќшаны ќабылдау,‭ ‬беру есеп айырысу шотына наќты аќшаны аудару,‭ ‬кіріс жєне шыѓыс ќ±жаттарды толтыру,‭ ‬касса кітабын жєне есебін ж‰ргізумен айналысады.‭
Кєсіпорынныњ ќаржы ж±мысынныњ негізгі бµлімдері мыналар‭;
1.‭ ‬Ќаржылыќ жоспарлау.‭ ‬Б±л жерде ќаржылыќ жоспардыњ баланстыќ жоспары,‭ ‬кіріс пен шыѓыс жоспары,‭ ‬аќша ќозѓалысы жоспары сияќты ќ±жжжаттары жасаќталады.‭
2.‭ ‬Жабдыќтаушылармен есеп айырысу.‭ ‬Б‰л жерде жабдыќтаушылармен келісім шарт жасалып,‭ ‬олрамен есеп айырысуды ж‰ргізу барысындаѓы ќажетті ќ±жаттар толтырылады.‭
3.‭ ‬Ќаржы органдармен есептесу.‭ ‬Б±л жерде бюджетпен есеп айырысу бойынша,‭ ‬саќтандыру операциялары бойынша мєшілелер ж‰ргізіліп,‭ ‬ќ±жаттар толтырылады.
4.‭ ‬Айналым ќаражаттары.‭ ‬Б±л жерде айналым ќаражатынпайдалану тиімділігі мен айналымдылыѓын‭ ‬‰дейтуді кµтеру бойынша шаралар жасаќьалып ж‰ргізіледі.
5.‭ ‬Несиелендіру.‭ ‬М±нда несиені алу жєне ќайтаруѓа байланысты еспетеулер ж‰ргізіліп,‭ ‬ќ±жаттар толтырылады.‭
6.‭ ‬Кассалар операциялар.‭ ‬Кєсіпорындаѓы ќаржы ж±мысыныњ д±рыс‭ ‬±йымдастырылуына оныњ ќаржылыќ жаѓдайына байланысты болады.‭
Кєсіпорынныњ тањдаѓан бухгалтерлік есептегі шаруашылыќ іс-‭ ‬єрекеттініњ аѓымдаѓы топтастырылуы мен жалпылама‭ ‬ќызметін ж‰ргізу,‭ ‬ќ±ндыќ µлшеммен ж‰ргізі тєсілдері кєсіпорынныњ есеп саясатында кµрінуі керек.‭
Есеп саясатын ќалыптастыру‭ – ‬бухгалтерлік есепті ж‰ргізудіњ белгілі бір тєсілін наќты бір шаруашылыќ жаѓдайында пайдаланудыњ тєртібін‭ ‬белгілеу.‭
Бухгалтерлік есеп ж‰йесініњ жалпы‭ ‬±стамдырын кєсіпорынныњ есеп саясятында іске асырѓан кезде мыналарды есепке оларды‭;
Кєсіпорынныњ м‰ліктік жаѓдайы‭;
Кєсіпорын ќызметініњ‭ ‬‰здіксіздігі‭;
Есеп саясатын ж‰ргізген кезде шараушылыќ операциясын кµрсетудіњ ќабылданѓан єдісініњ м‰лік баѓасыныњ жєне міндеттемелердіњ еспеті жыл ішінде µзгермеуі.‭
Есеп саясатыныњ басты тапсырмасы‭ – ‬шаруашылќ ќызметін жоѓары дењгейін кµтеру,‭ ‬б±л єрекетті тиімді реттеу маќсаты‭ ‬‰шін шараушылыќ жµніндегі толыќ объективті аќпаратты ќалыптастыру.
‭ “‬МТС Ќ±рылыс‭” ‬жаупкершілігі шектеулі серіктестігініњ‭ ‬ ќаржылыќ ќызметініњ алдыњда т±рган басты тапсырмалары болып тµмендегіліер саналады‭;
Кірісті µсірумен рентабельділікті кµтерудіњ жорлдарын іздестіру‭;
Кєсіпорын ќызметін ќажетті ќаржы ресурстары мен ќамтамасыз ету‭;
Ќаржы органдарды мен кредиторлардыњ алдындаѓы міндеттемелерді толыќ жєне уаќытында орындау.
Ќаржылындару,‭ ‬несиелендіру маќсатында алынѓан ќаражаттарды маќсаты пайдалану‭;
Айналым ќаражатын тиімді пайдалануды ќамтамасыз ету‭;
Ќаржылыќ жєне кассалыќ операцияларды ќ±жжаттандырудыњ белгіленген‭ ‬тєртібін саќтау.


Бµлім‭ ‬3.‭ ‬Тауарлыќ-‭ ‬материалдыќ‭ ‬ќорлар есебініњ жаѓдайы жєне‭ ‬ЌЕХС‭ ‬±сынѓан тауарлыќ-‭ ‬материалдыќ‭ ‬ќорларды есептеу ж‰йесі.

‭ ‬3.1.‭ ‬Тауарлыќ-материалдыќ ќорлар есебін д±рыс‭ ‬±йымдастыру мєселелері жєне мєні.‭ ‬Тауарлы материалды запастарыныњ есебініњ алдына ќойѓан міндеттері.
‭ ‬¤ндіріс процесін ењбек ќ±ралдарымен ќатар µндірістік‭ ‬босалќы ќорлары‭ ‬ретінде‭ ‬ќатысады.‭ ‬Ењбек‭ ‬ќ±ралдарынан‭ ‬айырмашылыѓы ењбек ќ±ралдары‭ ‬µндіріс процесіне тек ќана бір рет ќатынасады жєне оныњ ќ±ны µндірілетін µнімніњ‭ ‬материалдыќ негізін ќ±рай отырып,‭ ‬µзіндік ќ±нын ќ±райды.
‭ ‬Тауарлы-‭ ‬материалдыќ босалќалар дегеніміз б±л актив т‰ріндегі:
шикізат запастары,‭ ‬материалдар,‭ ‬сатып алынатын жартылай фабрикаттар жєне ќ±растыру б±йымдары,‭ ‬отын ыдыс жєне ыдыс материалдары,‭ ‬босалќы бµлшектер,‭ ‬µндірісте ќолдануѓа немесе ж±мыстар мен ќызметтерді орындауѓа арналѓан басќалай материалдар‭;
аяќталмаѓан µндіріс‭;
субьектініњ ќызмет етуі кезінде сатуѓа арналѓан тауарлар,‭ ‬дайын µнімдер.
‭ ‬Тауарлы-‭ ‬материалдыќ босалќаларды д±рыс‭ ‬±йымдастыру‭ ‬‰шін ѓылыми-негізделген,‭ ‬жіктемені,‭ ‬есеп бірлігін тањдау мен баѓалау µте мањызды.
‭ ‬¤ндіріс барысындаѓы ќызметтік рµлі мен маќсаты бойынша барлыќ материалдыќ босалќылар негізгі жєне кµмекші болып бµлінеді.
‭ ‬Негізгілер-дайындалатын µнімніњ заттай материалдыќ негізін ќ±райтын материалдар болса,‭ ‬кµмекші материалдар µндірілетін‭ ‬µнімніњ‭ ‬µзіндік ќ±нына кіргенімен негізгі материалдар сияќты оныњ заттай негізін ќ±рай алмайды.‭ ‬Ол µндірілген µнімге белгілі бір ќасиеттер дарытады.
‭ ‬Біраќ материалдарды негізгі жєне кµмекші етіп бµлу шартты сипатќа ие,‭ ‬µйткені олар µнімді шыѓаруѓа ж±мсалѓан материалдардыњ санына,‭ ‬технологиялыќ сипатына жєне басќа да кµптеген факторлеріне тєуелді болып келеді.
‭ ‬Материалдар есебін д±рыс‭ ‬±йымдастыру‭ ‬‰шін материалдыњ номенклатуралыќ тізімі мен баѓа кµрсеткішін дайындаѓан д±рыс.
‭ ‬Материалдыњ номенклатурасы деп µндірісте пайдаланѓан матриалдыњ белгілі бір т‰ріне олардыњ аты,‭ ‬сапасы,‭ ‬мµлшері т.б кµрсеткіштері бойынша жасалѓанын жіктеу тізімін айтады.‭ ‬Негізгі ќ±ралдар тізімінде єр материалдыњ д±рыс аты,‭ ‬оѓан берілген номенклатуралыќ нµмірі мен µлшем бірлігі кµрсетіледі.‭ ‬Сонымен ќатар номенклатуралыќ тізімде номенклатуралыќ баѓа кµрсеткіші деп те атайды.‭ ‬Кєсіпорындар мен‭ ‬±йымдарда пайдаланѓан материалдар номенклатуралыќ тізімде,‭ ‬єдетте белгілі бір µздерініњ топтары бойынша жєне ішкі топтары,‭ ‬аттары,‭ ‬сапалары мен мµлшері бойынша жіктеліп кµрсетілуге тиіс.‭ ‬єрьір топќа тиісті сан ж‰йесі яѓни шифр белгілейді.‭ ‬Шифр ж‰йесіндегі сандыќ белгілер саны єрбір топќа жататын материалдар санына байланысты.‭ ‬Материалдарѓа берілген шифрлар б±л материалдар жазылѓан алѓашќы ќ±жаттарда,‭ ‬есеп тіркелімдерінде жєне єр т‰рлі кестелерде кµрсетілетін болѓандыќтан,‭ ‬есеп ќызметініњ ж±мысын жетілдіру‭ ‬‰шін сан ж‰йесініњ жєне оныњ шифларыныњ аз болуы ыњѓайлы єрі д±рыс болады.‭ ‬Материалдарѓа шифрлар таѓайындаѓанда сол шифрдан материалдыњ ќай шотќа,‭ ‬сондай-аќ ќандай аралыќ шотќа жататынын кµрсететіндей етіп таѓайындау керек.‭ ‬Материалдыњ номенклатуралыќ нµмірін жеті цифрдан ќ±растыру ыњѓайлы боып табылады.‭ ‬Оныњ алдыњѓы‭ ‬‰ш цифры материалдыњ осы топ ішіндегі реттік санын кµрсетеді.‭ ‬Номенклатуралыќ нµмірді бес саннан да ќ±растыруѓа болады.‭ ‬Ол жаѓдайда оныњ алдыњѓы бірінші цифры шоттыњ келесі екі цифры ќай топќа жататынын,‭ ‬ал оњѓы екі цифры материалдыњ топ ішіндегі реттік санын кµрсететіндей болып таѓайындалуы керек.‭ ‬Номенклатуралыќ баѓа кµрсеткішінде материалдар µздерініњ статистикалыќ есеп берудегі ќаралѓан тізімдердегі тєртібі бойынша топталѓаны д±рыс.‭ ‬Номенклатуралыќ тізімде материалдардыњ єр тобы бойынша жањадан алынатын материалдарѓа бос орын жєне реттік сан ќалдырады.‭ ‬Егер баѓаларында кµп айырмашылыќ болмаса бір номенклатуралыќ нµмірге т‰рлері бір тектес,‭ ‬біраќ баѓасы мен ортында айырмашылыѓы бар материалдарды біріктіруге болады.‭ ‬Б±л жаѓдайда олардыњ есептеу бѓасы орташа баѓаѓа сєйкес таѓайындалады.‭ ‬Материалдарѓа ќойылатын номенклатуралыќ нµмірі,‭ ‬µлшем бірлігі ол материалдыњ барлыќ кіріс-шыѓыс ќ±жаттарды,‭ ‬ќоймадаѓы есеп карточкасында жєне материалдыќ есеп беруде кµрсетіледі.‭ ‬Егер‭ ‬±йымдарѓа кейбір материалдар басќа µлшем бірлігімен келіп т‰ссе ондай материалдар номенклатуралыќ нµмірде кµрсетілген µлшем бірлігі бойынша ќайтадан саналып кіріске алынады.‭ ‬Материалдардыњ номенклатуралыќ баѓа кµрсеткіші,‭ ‬єсіресе материалдар есбін оперативтік‭ – ‬ќалдыќ тєсілін ќолдану арќылы ж‰ргізгенде µте тиімді.
‭ ‬Материалдардыњ есебін д±рыс‭ ‬±йымдастыру‭ ‬‰шін мыналар керек:
материалдардыњ бірыњѓай номенклатурасы мен жоспарлы есеп‭
айырысу баѓасын белгілеу‭;
ќ±жат айналымыныњ дєл ж‰йесін белгілеу жєне материалдарды‭
есепке алу мен есептен шыѓару операцияларыныњ тєртібін саќтау.
бірыњѓайланѓан алѓашќы есеп ќ±жаттары нысандарыныњ т‰рлерін белгілеу жєне олармен‭ ‬±йымныњ барлыќ бµлімін ќамтамасыз ету.
‭ ‬Сонымен ќатар материалдарды алдаѓы уаќыттарда пайдалану‭ ‬‰шін µндіріске босату жєне басќа жаќа берілетін мµлшерін белгілеп,‭ ‬оларды жетілдіріп отыру керек.‭ ‬Белгіленген тєртіп бойынша материалдыњ ќалдыѓын жаппай т‰гендеу,‭ ‬баќылау арќылы тексеріп жєне олардыњ‭ ‬нєтижесін дер кезінде есепке ала отыру ќажет.
‭ ‬Материалдыќ запастыњ есебініњ алдында келесі негізгі міндеттер т±р:
запастардыњ уаќытында жєне толыќ ќабылдануын,‭ ‬олардыњ саќталуын баќылау‭;
запастардыњ ќозѓалысы бойынша барлыќ операцияларды уаќытында жєне толыќ ќ±жаттандырылуы‭;
дайындалѓан запастардыњ µзіндік ќ±ны жєне транспорттыќ дайындау шыѓындарын уаќытында жєне д±рыс аныќтау‭;
транспорттыќ дайындау шыѓындарын µндіріс немесе айналым шыѓындарына бір ќалыпты жєне д±рыс алып баруын баќылау‭;
ќойма запастарыныњ жаѓдайына баќылау жасау‭;
саќтау жерлерінен запастардыњ ќалдыѓы жєне ќозѓалысы жµнінде наќты мєлімет алу.

3.2.‭ ‬Тауарлыќ-материалдыќ ќорлар есебініњ топтамалыќ жєне талдамалыќ есебі
‭ ‬Ќоймалардан т‰скен ќ±жаттар жік-жігімен жинаќталып,‭ ‬жµнелту ќаѓаздарымен жабдыќталады,‭ ‬содан соњ олардыњ деректерін бухгалтериядаѓы мєліметтерімен салыстырылады.‭ ‬Ќ±жаттардыњ бірінші даналары кейінгі есептік‭ ‬µњдеуге пайдаланады,‭ ‬ал екінші даналары‭ – ‬маттериалдар саќталатын орындарда ќалады,‭ ‬олар ќ±ндылыќтар топтары жєне номенклатуралыќ нµмірлері бойынша орналасады.‭ ‬Олар аныќтамалыќ есеп деректемелерін салыстарып тексеру‭ ‬‰шін пайдаланады.‭ ‬Салыстырудан кейін ќ±жаттардыњ деректемелері‭ ‬кєсіпорында белгіленген есеп топтары бойынша материалдарды жинаќтап есепке алудыњ жинаќтаушы тізімдемесінде топтастырылады,‭ ‬ол‭ ‬тауарлыќ-материалдыќ ќ±ндылыќтар кірісі мен шыѓысыбойынша‭ ‬1300‭ “‬Ќорлар‭” ‬бµлімшесініњ жинаќтаушы шоттары жєне материалдар топтары бойынша ж‰ргізіледі.‭ ‬Б±л бµлімше ќ±рамына тµмендегі синтетикалыќ шоттар кіреді:‭
1310‭ “‬Шикізаттар мен материалдар‭”
1320‭ “‬Дайын µнім‭”
1330‭ “‬Тауарлар‭”
1340‭ “‬Аяќталмаѓан µндіріс‭”
1350‭ “‬¤зге ќорлар‭”
1360‭ “‬Ќорларды есептен шыѓару боынша резерв‭”‬.
‭ ‬Материалдардыњ бухгалтериядаѓы талдамалыќ есебі сандыќ жєне аќшалай µлшемде ж‰ргізіледі.‭ ‬М±ндай есепті‭ ‬±йымдастырудыњ кµп ќиындыѓына байланысты бухгалтерияда талдамалы есепті‭ ‬±йымдастыру ж±мысы‭ ‬‰здіксіз жетілдіріп келеді.‭ ‬Есеп ж±мысына есеп тіркелімдерініњ µте‭ ‬±тымды жања т‰рлері енгізіліп,‭ ‬есеп ж±мысыныњ тєртібі жаќсартылып,‭ ‬есеп машиналары пайдаланып,‭ ‬есеп беру ж±мысы ќысќартылып,‭ ‬жењілдетудіњ басќа да т‰рлері ќолданылуда.‭ ‬Соњѓы кездегі уаќыттарѓа дейін‭ ‬±йымдардыњ бухгалтерияларында материалдыќ талдамалыќ сорттыќ,‭ ‬сандыќ,‭ ‬баѓалыќ есебін карточкаларда ж‰ргізіп келеді.‭ ‬Жалпы бухгалтерияда материалдардыњ‭ ‬єр номенклатуралыќ нµміріне бµлек карточка ашылады.‭ ‬Материалдардыњ кіріс етілуіне,‭ ‬босатылуына жасалѓан єр ќ±жат деректері тиісті каоточкаѓа жазылуы керек.‭ ‬Ай біткеннен кейін немесе ай соњында єр карточка бойынша материалдардыњ айналым тізімдемесіне жазылады.‭ ‬Сµйтіп,‭ ‬бухгалтериядаѓы карточкаларда,‭ ‬ќоймадаѓы карточкаларда жазылѓан деректер ќайталанады.
‭ ‬Ќоймадаѓы карточкаларда сандыќ есеп ќана ж‰ргізілсе,‭ ‬бухгалтериядаѓы карточкаларда сандыќ есеппен ќатар олардыњ ќ±ндары да кµрсетіледі.‭ ‬Бухгалтерияда материалдардыњ сорттыќ,‭ ‬сандыќ,‭ ‬баѓалыќ есебін ж‰ргізу кµптеген адам к‰шін жєне уаќытты керек етеді.‭ ‬Сондыќтан да бухгалтериядаѓы карточкалар мен айналым тізімдемелерін толтыру кейде кешігіп отырады.‭ ‬Осыѓан байланысты сандыќ карточкалардыњ орнына кейінгі кезде сандыќ,‭ ‬сорттыќ,‭ ‬сомалыќ айналым тізімдемесін пайдаланатын болды.‭ ‬Есептіњ б±л єдісін ќолданѓан кезден бастап кєсіпорындардыњ бухгалтерияларында сорттыќ,‭ ‬сандыќ,‭ ‬баѓалыќ карточкасын пайдаланбайтын болды.‭ ‬Шыѓыс етілген материалдардыњ сандыќ есебі алѓашќы ќ±жатта тікелей жинаќталып ќалдыѓышыѓарылады.‭ ‬Ай біткенен кейін‭ ‬10-15‭ ‬к‰н ішінде материалдардыњ айналымы мен ќалдыѓы сандыќ,‭ ‬сорттыќ,‭ ‬сомалыќ айналым тізімдемесіне жазылады.‭ ‬Б±л єдісті пайдаланѓанда бухгалтердіњ ж±мысы жењілденгенмен кемшіліктерде кездесіп отырады.‭ ‬Ол кемшілікке‭ ‬±йымдаѓы материалдардыњ сандыќ есебініњ бухгалтерия мен ќоймада ќатар ж‰ргізілуін жатќызуѓа болады.‭ ‬Материалдардыњ есебін одан єрі жетілдіру негізінде оперативтік‭ – ‬бухгалтерлік єдісі пайда болады.‭ ‬Іс ж‰зінде б±л єдіс‭ ‬1950‭ ‬жылдардан бастап ќолдана бастаѓан.‭ ‬Б±л єдіс бойынша материалдар‭ ‬ЖАЛЃАСЫ БАР
‭ ‬Материалдыќ заттардыњ‭ ‬ќоймадаѓы есебі.‭ ‬¤ндірістік запастар мен ауыл шаруашылыќ µнімдерініњ т‰гелдігімен амандыѓын ќамтамасыз ету‭ ‬‰шін ауыл шаруашылыќ мекемелері саќтау талаптарына толыќ сєйкес келетіндей дєрежеде ќойма шаруашылыѓын‭ ‬±йымдастыруы тиіс.‭ ‬Саќталатын материалдыќ затардыњ ерекшеліктеріне байланысты жалпы ќоймалар жєне арнайы ќоймалар‭ ‬±йымдастырылады.‭ ‬Жалпы ќоймаларда экономикалыќ сипаттарына сєйкес єр т‰рлі шоттарда есептелетін жєне ерекше жаѓдайларды талап етпейтін материалдыќ заттардыњ бірнеше т‰рлері саќталынады.‭ ‬Кейбір материалдыќ заттардыњ дара ерекшеліктеріне байланысты,‭ ‬оларды басќа материалдыќ заттармен саќтау м‰мкіншілігі болмаѓан жаѓдайда арнайы ќоймалар‭ ‬±йымдастырылуы ќажет.‭ ‬Оѓан жататындар:‭ ‬м±най µнімдерініњ ќоймасы,‭ ‬астыќ ќоймасы,‭ ‬минералдыќ тыњайтќыштар ќоймасы,‭ ‬жем ќоймасы.‭
Ќоймалардыњ орналасќан орын жаѓдайларына байланысты орталыќ ќойма жєне µндірістік бµлімдердіњ ќоймалары болып бµлінеді.‭ ‬Шаруашылыќтыњ темір жолы,‭ ‬су жолы станцияларынан ара ќашыќтыѓына байланысты кµп жаѓдайларда станцияларда орналасќан экспедиторлыќ ќоймалары болуы м‰мкін.‭ ‬Б±л ќоймаларда су немесе темір жол транспорттарымен жеткізілген ж‰ктерді шаруашылыќќа тасып алынѓанѓа дейінгі амандыѓы мен т‰гелдігін ќамтамасыз ету ќызметін атќарады.‭
Барлыќ ќоймалар тиісті µлшеу ќ±ралдарымен жєне ћрт сµндіру жабдыќтарымен тиісті дєрежеде жабдыќталынуы керек.‭ ‬Сонымен ќатар барлыќ ќоймаларда материалдыќ заттардыњ ќалыпты жаѓдайда саќталуын ќамтамасыз ету керек.‭
Минералдыќ тыњайтќыштар ќоймасы минералдыќ тыњайтќыштарды ќолдану ж±мыстарын механикаландырудыњ типтік технологиясыныњ талаптарына сай болуы керек.
Барлыќ жаѓдайларда материалдыќ заттар белгілі бір адамныњ жауапкершілігіне тапсырылады.‭ ‬Ол адамдар негізінен ќойма мењгерушілері болуы керек.‭ ‬Ќойма мењгерушілері ќоѓам алдында сенімін жоѓалтпаѓан адам болуы шарт.‭ ‬оларды ж±мысќа ќабылдау,‭ ‬ауыстыру немесе ж±мыстан шыѓару бас бухгалтердіњ келісімімен ѓана ж‰зеге асырылады.‭ ‬Ж±мысќа ќабылданатын ќойма мењгерушісі бас бухгалтерден µзініњ міндеттерімен жауапкершіліктері туралы арнайы н±сќау алады жєне белгілі тєртіп бойынша материалдыќ жауапкершілік жµнінде жазбаша т‰рде келісім-шарт жасалынады.‭ ‬Сонан соњ ќойма мењгерушісі оларѓа сеніп тапсырылѓан материалдыќ заттардыњ т‰гелдігі мен амандыѓына міндетті т‰рде толыќ жауап береді.

Барлыќ ќоймаларда саќталынатын материалдыќ заттардыњ кіріс жєне шыѓыс операцияларыныњ жєне олардыњ ќалдыќтарыныњ заттыќ есебі ж‰ргізіледі.‭ ‬Ол есепті‭ № ‬40‭ ‬формадаѓы‭ “‬Ќойма есебініњ кітабында‭” ‬немесе‭ № ‬М17‭ ‬формадаѓы‭ “ ‬Ќойма есебініњ карточкаларында‭” ‬ж‰ргізіледі.‭ ‬Б±л карточкалар мен кітаптар ќойма мењгерушісіне арнайы реестрде тексеруден µткізіліп,‭ ‬ќолтањбаларын ќойдырып беріледі.‭ ‬Ќоймада саќталынатын материалдыќ заттардыњ атау саны кµп болмаса‭ “‬Ќойма есебініњ кітабын‭”‬,‭ ‬ал атауы кµп болса‭ “ ‬Ќойма есебініњ карточкаларын‭” ‬ќолданѓан ыњѓайлы.‭ ‬Олардыњ кµрсеткіштері мен операцияларды жазу тєртібі бірдей,‭ ‬айырмашылыѓы карточкалар т‰птелмеген бос жеке параќ к‰йінде болады.

Кітаптар мен карточкалар бір жылѓа ашылады.‭ ‬Кітаптарды ќолданѓанда єрбір атаулы затќа бір жылдыњ кµлемінде к‰тілетін операциялардяњ шамасына ќарап,‭ ‬бір немесе бірнеше беттерге бµледі.

Карточкалар синтетикалыќ шоттардыњ субшоттары бойынша есептеу топтарына бµлініп,‭ ‬арнайы карточкаларда саќталынады.‭

Ќоймада саќталынатын заттардыњ єр т‰ріне жеке карточкалар ашылуы ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Тауарлық-материалдық қорлар жайлы
Тауарлы-материалдық қорлардың есебі
Тауарлы-материалдық қорлардың сипаттамасы мен есеп саясаты
Тауарлық-материалдық қорлар
Ақшалай қаражат қорлардың экономикалық мазмұны
Тауарлы материалдық қорлардың есебі
Тауарлық-материалдық қорлар жайлы тусінік
Еңбек ақының экономикалық мәні және оны жетілдірудің жолдарын қазіргі заманғы ғалымдар мен тәжірибешілердің еңбектеріне шолу жасау
Тауарлық- материалдық қорлар жайлы түсінік
Тауарлы - материалдық қорлардың ұғымы, классификациясы және бағалануы
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь