Қазақстандағы қолма - қолсыз есеп айырысудың қазіргі даму жағдайы мен даму перспективалары


ЖОСПАР

Кіріспе

I Қолма . қолсыз есеп айырысудың теориялық негіздері

1.1.Қолма . қолсыз есеп айырысудың мәні және мазмұны
1.2.Қолма . қолсыз есеп айырысудың түрлері және олардың атқаратын функциялары

II Қазақстан Республикасында қолма .қолсыз есеп айырысуды ұйымдастыру және басқару

2.1. Қазақстан Республикасында қолма . қолсыз есеп айырысудың қағидалары мен құралдары
2.2. Банкаралық қолма . қолсыз есеп айырысуды ұйымдастыру және басқару

III Қазақстандағы қолма . қолсыз есеп айырысудың қазіргі даму жағдайы мен даму перспективалары

3.1. Қазақстандағы қолма . қолсыз есеп айырысу жүйесінің бүгінгі жағдайы
3.2. Қазақстандағы қолма . қолсыз есеп айырысудың даму перспективалары

Қорытынды

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 34 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге




ЖОСПАР

Кіріспе

I Ќолма - ќолсыз есеп айырысудыњ теориялыќ негіздері

.1.Ќолма - ќолсыз есеп айырысудыњ мєні жєне мазм±ны
.2.Ќолма - ќолсыз есеп айырысудыњ т‰рлері жєне олардыњ атќаратын функциялары

II Ќазаќстан Республикасында ќолма -ќолсыз есеп айырысуды ±йымдастыру жєне басќару

.1. Ќазаќстан Республикасында ќолма - ќолсыз есеп айырысудыњ ќаѓидалары мен ќ±ралдары
.2. Банкаралыќ ќолма - ќолсыз есеп айырысуды ±йымдастыру жєне басќару

III Ќазаќстандаѓы ќолма - ќолсыз есеп айырысудыњ ќазіргі даму жаѓдайы мен даму перспективалары

.1. Ќазаќстандаѓы ќолма - ќолсыз есеп айырысу ж‰йесініњ б‰гінгі жаѓдайы
.2. Ќазаќстандаѓы ќолма - ќолсыз есеп айырысудыњ даму перспективалары

Ќорытынды

Пайдаланылѓан єдебиеттер тізімі

Кіріспе

Ќазаќстан Республикасыныњ ќолма - ќолсыз есеп айырысудыњ ќазіргі даму жаѓдайына кішкене шолу жасап µтейік. Еліміз нарыќтыќ ќатынастарѓа кµшкелі кµптеген µзгерістер алањсыз бет алды. Ќазаќстанныњ банк ж‰йесі к‰рт µзгерді. Кµптеген жањалыќтар енгізіліп, ќолма - ќолсыз есеп айырысу ж‰йесі дами бастады. Екінші дењгейлі банктердіњ т‰рлі ќызметтері ел шаруашылыѓына кµмекші ќ±рал ретінде пайдаланыла бастады. Т‰рлі тµлем ќ±ралдары ќолма - ќол аќшаныњ орнына ене бастады. Ќолма - ќолсыз есеп айырысу ќ±ралдарына : чектер, несиелік карточкалар, жеке тµлем карточкалары, корпоративтік тµлем карточкалары т.б. жєне т‰рлі ќызметтер: интернет-банкинг, Home-банкинг, Телебанкинг, Мобильді банкинг сияќты операциялар кењінен пайдаланыла бастады. Ќолма - ќолсыз есеп айырысудыњ артыќшылыќтары кµп. Олар:
- есеп айырысудыњ жылдамдыѓы;
- адамдардыњ кез-келген жерде есеп айырыса білуі (ресторанда, ќонаќ ‰йлерде, супермаркеттерде т.б.);
- адамдарѓа ќызмет кµрсету дењгейініњ жоѓарлауы;
- кез-келген уаќытта жєне кез-келген жерде несиеге белгілі бір аќша соммасын ала білу;
- шет елде ж‰ріп аќшаны аударуѓа м‰мкіншілігініњ болуы т.б.
Сондыќтан да Ќазаќстанда ќолма - ќолсыз есеп айырысу ж‰йесініњ дамуы µте мањызды. Ќазіргі танда еліміздегі есеп айырысулардыњ 20%-ѓа жуыѓы ѓана ќолма -ќол аќшалармен есеп айырысады, ал ќалѓан 80% ќолма - ќолсыз есеп айырысуды ќолданады. Демек, ќолма - ќолсыз есеп айырысулардыњ дамуы µте мањызды. Ќазаќстан банктерініњ 100% ќолма - ќолсыз есеп айырысу ќызметтерін ќолданады.
Ќолма - ќолсыз есеп айырысулардыњ дамыѓандыѓы сонша, тіпті ‰йде отырып шотыныздаѓы балансты білуге м‰мкіншіліктер ашылѓан. Ќазаќстандаѓы ќолма - ќолсыз есеп айырысу ж‰йесі ќазіргі жаћандану процесіне байланысты д‰ниеж‰зілік стандарттарѓа сєйкес болуы ќажет, µйткені халыќаралыќ талаптар µте ќатањ.

I Ќолма - ќолсыз есеп айырысудыњ теориялыќ негіздері

.1. Ќолма - ќолсыз есеп айырысудыњ мєні жєне мазм±ны

Ќолма - ќолсыз есеп айырысу - есеп айырысу ж‰йесініњ бірнеше т‰рлерінен т±рады. Оѓан чектер, вексельдер, тµлем карточкалары, электронды аќша аударымдары т.б. аќшаныњ ќолма - ќолсыз есеп айырысу ќызметтері жатады. Ќазаќстанда ќолма - ќолсыз есеп айырысулар жєне аќшаныњ тасымалдануы тµлем ж‰йесі арќылы ж‰ргізіледі. Ол тµлем ж‰йесі бір банк шотынан басќа бір банк шотына аќшаныњ белгілі бір ережеге сєйкес, белгілі бір ќ±ралдар арќылы µтетініњ білеміз. Зањды жєне жеке т±лѓаларѓа тµлемді ж‰ргізу мен аќшаны тасымалдауѓа ќызмет кµрсететін банктер, ќолма - ќолсыз есеп айырысу ж‰йесініњ ќатысушылары болып саналады.
Ќазаќстан Республикасыныњ ¦лттыќ банкі барлыќ банктер шотына ќызмет кµрсетеді жєне есеп айырысу мекемесі ретінде роль атќарады.
Нарыќтыќ экономикаѓа кµшкеннен кейін 1994 жылы Ќазаќстан Республикасыныњ ¦лттыќ банкі ќолма - ќолсыз есеп айырысу ж‰йесін ќайта ќ±руды кµздеді. Осыдан бастап Ќазаќстандаѓы тµлем ж‰йесі дами бастады. Ќазаќстан Республикасы тµлем ж‰йесіндегі реформаныњ негізгі маќсаты - банктер арасында жєне олардыњ клиенттермен арасындаѓы есеп айырысуды жылдамдату ‰шін жєне айналымѓа т‰рлі тµлем ќ±ралдарын (чектер, тµлем карточкалары т.б.) ендіру ‰шін ќолданылѓан болатын.
Тµлемдерді жылдамдату маќсатында 1994 жылы Ќазаќстанныњ облыстары арасында электрондыќ тµлемдер кењінен ќолданыла бастады.
Тµлемдерді ж‰ргізуде реттілікті келтіру мен банктер арасында айналымдаѓы документтерді азайту маќсатында 1995 жылы ¦лттыќ Банк базасында Алматы Клирингтік Палатасы (АКП) ќ±рылды. Б±л палата екінші дењгейлі банктердіњ к‰нделікті тµлем бойынша міндеттемелерін бір - бірімен ауысуына жєрдем болды. Соњѓы есептеулерді банктер операциялыќ к‰нніњ соњында таза позиция бойынша бір рет жасайтын болды. Осыныњ арынктердіњ шотында ликвидтік ауытќу байќалмады.
Ќолма - ќолсыз есеп айырысу ж‰йесі экономикалыќ жаѓынан µте мањызды мєселе. ¤йткені ќолма - ќолсыз есеп айырысу кµптеген операциялардыњ жылдам орындалуына, єрі ыњѓайлы жасалуына ыќпал етеді. Ќолма - ќолсыз есеп айырысулар ќоѓамдыќ шаруашылыќтыњ ажырамас бµлігі болып есептеледі. Уаќыт µте келе б±л процестіњ мањыздылыѓы біздіњ елімізде де байќала бастады. Еліміздегі ќолма -ќолсыз есеп айырысу ж‰йесі дами бастады.

1.2. Ќолма - ќолсыз есеп айырысудыњ т‰рлері жєне олардыњ атќаратын функциялары

Ќолма - ќолсыз есеп айырысудыњ т‰рлері µте кµп. Олардыњ ішінде кењ тараѓан т‰рлері: кредиттік карточкалар, тµлем карточкалары, чектер, электронды аќша аударымдары, т‰рлі ќолма - ќолсыз есеп айырысу ќызметтері т.б. жатады. Еліміздегі жаќсы дамыѓан банктердіњ бірі - Казкоммерцбанктіњ тµлем карточкалары т‰рлерін мысал ретінде келтіріп µтейік:

Ќазкоммерцбанк шыѓаратын жеке карточкалар Ќазкоммерцбанктіњ тµлем карточкасы - б±л уаќыт ‰немдеу, ќызмет кµрсету ыњѓайлылыѓы, сауда жєне сервис кєсіпорындары ±сынатын тауарлар мен ќызметтерге тµлем жасауда -жењілдіктер мен шегерімдер.
Cirrus Maestro, Visa Electron Онша ќымбат емес халыќаралыќ тµлем карточкалары Сізге шетелге сапар шеккенде жєне к‰нделікті µмірде кµмектеседі. Сіз Ќазкоммерцбанк карточкаларыныњ иелеріне ±сынылатын жењілдіктер мен ќосымша ќызметтерді пайдалана аласыз.
Ќызмет кµрсету желілері : "Стандарт", "Стандарт Плюс". Тарифтер
Visa Classic, MasterCard Mass Танымал пластикалыќ карточкалар. Шетелдік сапарлар ‰шін ±сынамыз. Visa немесе MasterCard логотиптері бар жерлердіњ бєрінде ќызмет кµрсетіледі.
Карточка жоѓалып ќалѓан жаѓдайдыњ µзінде, "Emergency cash disbursement" процедурасы бойынша зањды иесіне ќолма-ќол аќша алу м‰мкіндігін ±сынады. Ќызмет кµрсету желілері: "Стандарт", "Люкс" Тарифтер Visa Gold, MasterCard Gold
Ќазкоммерцбанктіњ Gold карточкалары - оныњ иесініњ табысы мен беделініњ символы, жеке ќаржылыќ єл-ауќатыныњ куєсі. Танымал пластикалыќ карточкалар. Алтын карточка єрќашан да бедел мен табыс символы болып есептеледі. Алтын карточкалар, єдетте, Classic жєне Mass карточкаларынан кредиттік лимит мµлшерініњ, сондай-аќ банк кµрсететін ќосымша ќызметтердіњ кµбірек болуымен ерекшеленеді. Элитарлыќ сервис Тарифтер MasterCard Virtual Card
Онша ќымбат емес халыќаралыќ виртуальді карточкалар сізге интернетте тауарлар мен ќызметтерге тµлем жасауѓа (одан єрі наќты ±сынылуын талап етпейтін) жєне жасалѓан сауда бойынша шыѓыстарды дєл баќылауѓа м‰мкіндік береді. Шот негізгі шот валютасында ж‰ргізіледі. Сіз Ќазкоммерцбанк карточкаларыныњ иелеріне ±сынылатын жењілдіктерді пайдалана аласыз. Тарифтер Мультивалюталыќ карточка Мультивалюталыќ карточка, ќатардаѓы тµлем карточкасы сияќты, Ќазаќстанда да, шетелде де банкоматтардан ќолма-ќол аќшаны алуѓа жєне тауарлар мен ќызметтерге тµлем жасау ‰шін пайдалануѓа болады. Жања карточканыњ µзіндік ерекшелігі - карта бойынша операцияѓа бір уаќытта ‰ш шот бойынша - тењгеде, АЌШ долларында жєне еурода ќызмет кµрсету м‰мкіндігі.

Ќазкоммерцбанк шыѓаратын жалаќы карточкалары Ќазкоммерцбанктіњ жалаќы карточкалары - б±л тек ќолма-ќол аќша алудыњ ыњѓайлы ќ±ралы ѓана емес, Сізге µз аќшањызды тиімді басќаруѓа м‰мкіндік беретін ќаржылыќ ќ±рал, єрі ќазіргі банктік ќызметтерге кілт. Visa Classic, MasterCard Mass
Єлемдегі ењ танымал карточкалар - кµрсетілетін ќызметтер ауќымы мен ќ±ныныњ оњтайлы ара ќатынасын ±сынатын VISA ClassicMasterCard Mass карточкалары. Олар пайдалану ќолайлылыѓымен жєне жоѓары сеінімділікпен ±штастырылѓан, єрі кез келген сауда т‰рі ‰шін де, ќолма-ќол аќша алу ‰шін де ќолайлы. Б±л карточкалар ай сайын жалаќысын карточкадан алуды ќалайтын клиенттер ‰шін арнайы єзірленген. Ќазкоммерцбанктіњ VISA Classic жєне MasterCard Mass жалаќы картокаларыныњ иелеріне елден сырт жерге шыќќанда 42 000 АЌШ долларына дейінгі сомаѓа тегін AIG (Баќытсыз жаѓдайлардан саќтандыру жµніндегі Ќазаќстандыќ саќтандыру компаниясыныњ) саќтандыру полисі беріледі. Visa Electron, Cirrus Maestro
Ењ оњай ќол жеткізілетіні - Visa ElectronCirrus Maestro карточкалары. Карточканы пайдаланѓаны ‰шін тµлемніњ тµмен болуы жєне оны б‰кіл єлем бойынша миллиондаѓан сауда н‰ктелерінде ќолдану м‰мкіндігі, б±л карточкаларды ыњѓайлы етеді. Сонымен бірге банкомат арќылы банктік операцияларды жасау ‰шін де µте ќолайлы.

Ќазкоммерцбанк шыѓаратын корпоративтік карточкалар Корпоративтік карточка - ќызметкерлердіњ ќызмет міндеттемелерін орындауымен байланысты кєсіпорын шыѓыстарын басќаруѓа м‰мкіндік беретін тиімді ќ±рал. Visa Electron Corporate, Cirrus Maestro Corporate
Visa Electron CorporateCirrus Maestro Corporate тµлем карточкалары, онша ќымбат емес корпоративтік карточкалар сияќты, кез келген бизнес т‰рі менеджерлерініњ, жеке кєсіпкерлердіњ м±ќтаждыѓын ќанаѓаттандыруѓа м‰мкіндік береді. Карточка кєсіпорынныњ чек кітапшасын ауыстыруѓа, аѓымдаѓы шотын ш±ѓыл басќаруѓа, іссапар, шаруашылыќ жєне µкілдік шыѓыстарды баќылауѓа м‰мкіндік береді. Visa Business, MasterCard Business
Корпоративтік карточкалар - кез келген компания ќызметкерініњ Ќазаќстанда, сондай-аќ шетелде µкілдік жєне іссапар шыѓыстарын ќолма-ќол аќшасыз тµлеудіњ таптырмайтын ќ±ралы. Карточка барлыќ шыѓыстарѓа ыњѓайлы жєне ќауіпсіз есеп айрысуѓа м‰мкіндік береді. Корпоративтік карточка ќызметкерлердіњ есеп берілетін ќаражаттарды ж±мсауын егжей-тегжейлі баќылауѓа жєне есептеуге м‰мкіндік береді, карточка фирма шыѓыстарын тиімді басќаруѓа, сонымен бірге ќажет болѓан жаѓдайда іссапардаѓы ќызметкердіњ карточкалыќ шотын жедел толтыруѓа кµмектеседі. Visa Gold Business, MasterCard Gold Business
Ќазкоммерцбанктен Gold Карточкасы - б±л элиталыќ клиенттер ‰шін табысы мен беделініњ символы, жеке ќаржылыќ єл-ауќатыныњ куєсі болып табылатын тµлем карточкасы. Gold корпоративтік карточкалары - б±л іссіапар жєне µкілдік шыѓыстарѓа тµлемді ж‰зеге асыруѓа ѓана емес, тек Ќазкоммерцбанк клиенттері ќол жеткізе алатын ќосымша ќызметтер пакетін, єлемдік дењгейдегі жењілдіктер мен артыќшылыќтарды пайдалануѓа м‰мкіндік беретін карточка.

GoCard бонустыќ карточкасы Ќазкоммерцбанктіњ GoCard бонустыќ карточкасы - б±л Сіздіњ аќшањыздыњ ж±мыс істеуініњ айрыќша жєне ерекше тиімді т‰рі, ол тауарлар мен ќызметтерді сатып алып ќана ќоймай, м±нымен бонустар табуѓа да м‰мкіндік береді. Ќазкоммерцбанк кредиттік карточка бойынша ќызмет кµрсету ж‰йесінде наѓыз тµњкеріс жасады, енді Сіз неѓ±рлым кµп ж±мсасањыз, соѓ±рлым кµп аќша аласыз!

GoCardпен сауда жасау - б±л толыќ лєззаттану жєне абсолютті тиімділік, µйткені Сіз:

1. несие ќаражаты есебінен тауарлар мен ќызметтер аласыз;

. Ќазкоммерцбанк серіктестерініњ торабынан мезетте бонус табасыз;

. одан кейінгі саудаларда тапќан бонустарыњызды тауарлар мен ќызметтер тµлемі ретінде ж±мсайсыз;

. бонустарды ірірек зат алуѓа жинањыз;

. µз бюджетіњізді ‰немдењіз.

GoCard - б±л тауарлар мен ќызметтерге тµлем жасауда бонустар жинау жєне оларды Банк серіктестерініњ бонустыќ торабында пайдалану м‰кіндігі бар Ќазаќстан аумаѓындаѓы жалѓыз халыќаралыќ тµлем карточкасы.

Сіздіњ єр саудањыз сізге жања бонустар єкеледі! Неѓ±рлым кµп ж±мсасањыз, соѓ±рлым кµп аласыз!

GoCard ќалай ж±мыс істейді?

GoCard тµлемге GoCard логотипі бар барлыќ сауда жєне сервис кєсіпорындарында ќабылданады жєне дєл сол кєсіпорындарда Сіз бонустар табасыз жєне ж±мсайсыз. Сіз осы карточкамен Master Card халыќаралыќ тµлем ж‰йесініњ тµлем карточкаларын тµлемге ќабылдайтын басќа сауда н‰ктелерінде де есеп айрыса аласыз. GoCardты пайдалану схемасы µте ќарапайым:

Сіз GoCard иесі боласыз да, Банктіњ серіктестік торабына кіретін 1, 2, 3 кєсіпорында сауда жасайсыз. Сауда Сізге ±сынылѓан несие шегіндегі арнайы бонустыќ баѓдарлама бойынша аяќталады.

1. , 2, 3 кєсіпорын GoCardты тµлемге ќабылдайды да, Сіздіњ шотыњызѓа бонустар - жасалѓан сауда сомасынан автоматты т‰рде белгілі бір пайыздар есептейді. Есептелген бонустар Сіздіњ бонустыќ шотыњызда кµрініс табады (карт-шотта). Одан єрі Сіз тауарлар мен ќызметтерді 1, 2, 3 кєсіпорындарда:

o жинаќталѓан бонустар;

o бонустар жинауды одан єрі жалѓастыра беріп, несие ќаражаты есебінен сатып ала аласыз.

GoCard бойынша несие беру шарттары:

· Валюта: тењге, АЌШ доллары, еуро

· Несиеніњ ењ жоѓарѓы кµлемі: Сіздіњ тµлем жасау ќабілеттілігіњізге байланысты

· Пайдаланылѓан несиеге Банктіњ сыйаќы мµлшерлемесі (айына): Жања клиенттер ‰шін:

o есеп беру кезењінде* - тењгеде 1,25%, АЌШ долларында 1,0%, еурода 1,0%

o µтеу кезењінде** - тењгеде 2,0%, АЌШ долларында 1,6%, еурода 1,6%
Банк клиенттері (тµлем карточкаларыныњ иелері) жєне ¦лар‡міт ЖЗЌ салымшылары ‰шін:

o есеп беру кезењінде - тењгеде 1,0%, АЌШ долларында 0,8%, еурода 0,8% o µтеу кезењінде - тењгеде 1,6%, АЌШ долларында 1,3%, еурода 1,5%

· Несиені ќамтамасыз ету талап етілмейді

· Бонустыќ баѓдарлама кєсіпорындарында тауарларѓаќызметтерге тµлем жасаѓанда комиссия алынбайды.

Еркше шарттары GoCardтан Сіз несие сомасыныњ 40%-на дейін ќолма-ќол аќша ала аласыз.

*Есеп беру кезењі - GoCard бойынша жањѓыртылатын несие т‰рінде Банк берген несие ќаражатын Сіз пайдаланѓан к‰нтізбелік ай (єр айдыњ бірінші к‰нінен бастап жєне оныњ соњѓы к‰німен аяќтай отырып).

**¤теу мерзімі Есеп беру кезењі µткеннен кейін басталады. ¤теу кезењінде Сіз Есеп беру кезењінде жиналѓан ќарызды - пайдаланѓан, біраќ µтелмеген несие сомасыныњ 10%-нан т±ратын ењ тµменгі айлыќ тµлем кµлеміндегі соманы, біраќ 4000 тењгедег30 АЌШ долларынан20 еуродан кем емес (несие валютасына байланысты) жєне несиені пайдаланѓаны ‰шін есептелген сыйаќы сомасын - ай сайын тµлеу жолымен µтеуге міндеттісіз. Егер Есеп беру кезењінде Сіз 4000 тењге30 АЌШ доллары20 еуроѓа дейін пайдалансањыз, онда тµлемге Есеп беру кезењінде пайдаланылѓан б‰кіл несие сомасы жєне есептелген сыйаќы кіру керек.

GoCard алу ‰шін ќажетті ќ±жаттар тізбесі:

1. Жеке басын растайтын ќ±жат

. СТН

Мультивояжѓа - мультикарточкамен! Демалысќа жиналдыњыз ба?Немесе, м‰мкін, шет елдерде жиі іссапарда болатын шыѓарсыз? Онда Сіз б±рыннан-аќ тµлем карточкасыныњ табынушысыз жєне біздіњ адамсыз. ¤йткені сіздіњ енді Ќазкоммерцбанктен мультивалюталыќ карточка алу м‰мкіндігіњіз бар Мултивалюталыќ карточка єдеттегі тµлем карточкасы сияќты тауарлар мен ќызметтерге тµлеу ‰шін жєне Ќазаќстанда, сондай-аќ шетелдерде банкоматтардан ќолма-ќол аќша алу ‰шін ќолданыла алады. Жања карточканыњ ерекшелігі - карточка бойынша бір уаќытта ‰ш шот бойынша - тењгедегі, АЌШ долларындаѓы жєне еуродаѓы - операцияларѓа ќызмет кµрсету м‰мкіндігі. Сонымен мултивалюталыќ карточканыњ єдеттегіден артыќшылыѓы ќандай? Аќшаларын карт-шоттарда саќтайтын клиенттер ‰шін, бір карточкадаѓы аќша ќаражатын т‰рлі валюталарѓа єртараптандыруында. Мысалы демалысќа аттанѓан кезде, басќа валютадаѓы екінші карточканы алудыњ ќажеті жоќ. Мультивалюталыќ карточка сіздіњ аќшањызды саќтауѓа ѓана емес, валюта баѓамыныњ к‰рт ауытќуымен байланысты болуы м‰мкін тєуекелдерді ќысќартуѓа кµмектеседі. Т‰рлі елдерде жиі болатын адамдар ‰шін мультивалюталыќ карточка валютаны айырбастауда, аќша ‰немдейді. Яѓни Америкада сіз доллармен, Еуропа елдерінде - еуромен, Ќазаќстанда, соѓан сєйкес, - тењгемен есеп айрысасыз. Єрі валюта ауыстырѓанда ештење де жоѓалтпайсыз. Наќты мысал келтірейік: Екі жас жігіт Франкфурт арќылы ¦лыбританияѓа оќуѓа барды. Жолѓа шыѓар алдында олар тµлем карточкаларын алды. Олардыњ біреуінде - Мультивалюталыќ карточка, ал екіншісінде - АЌШ долларындаѓы єдеттегі тµлем карточкасы. Кетер алдында Мультивалюталыќ карточкасы бар Банк клиенті карт-шотќа 136 490 тењге, 5 000 АЌШ долларын, 3233,63 еуро салды; єдеттегі карточкасы бар клиент тура 10 000 АЌШ долларын салды. Достар ќ±ны 75 000 т±ратын авиабилет ‰шін карточкамен тµлеуге шешім ќабылдады. Мультвалюталыќ карточкасы бар клиенттіњ шотынан: 75 000+375 (0,5% банк комиссиясы) = 75 375 тењге (552,23 $), ал єдеттегі карточкасы бар клиенттен: (549,49 $ (75 000136,49)+1,10 $ (0,2% айырбастаѓаны ‰шін комиссия)) + 2,75 $ (0,5% банк комиссиясы) = 75 525,38 тењге (553,34 $) есептен шыѓарылды. Олар Франкфуртке келген бетте Дьюти фри д‰кенінен 3 200 еуро сомасына киім, косметика, сусындар сатып алды. Шоттан есептен шыѓарѓанда, Мультивалюталыќ карточкасы бар клиент 3 200 еуро + 16 еуро (банк комиссиясы) = 3 216 еуро (3 978,19 $) ж±мсады. Екінші клиент (3 958,40 $ (3 200*1,237) + 7,92 $ (айырбастаѓаны ‰шін комиссия)+ 19,80 $ (банк комиссиясы) = 3 222,41 еуро (3 986,12 $) ж±мсады. Келген кезде єдеттегі карточкасы бар клиенттіњ шотында 5 460,54 АЌШ доллары, мультивалюталыќ карточкасы бар клиенттіњ шотында 61 115 тењге (447,76 $), 17,63 еуро (21,80$) 5 000 АЌШ доллары, немесе 5 469,56 $ баламасында аќша ќалды. Нєтижесінде мультивалюталыќ карточкасы бар клиент 9,02 $. ‰немдеді. Мультивалюталыќ карточкасы бар клиент Алматыѓа келгеннен кейін шоттарын тењгемен тµлей отырып, таѓы да айырбастауда ‰немдейді, яѓни толыќтыратын жєне ж±мсайтын аќша оныњ карточкасынан тењгедегі шоттан есептен шыѓарылады. Єдеттегі карточкасы бар клиент тењгедегі карточканы сатып алуы керек немесе сауда жасаѓанда айырбастаѓаны ‰шін тµлеу керек. Сонымен бірге есеп айрысуда к‰нбе-к‰нгі айырбастау баѓамы ќолданылады, біраќ тауар ‰шін наќты тµлем сомасы єуелі шотта оќшауланады, шоттан аќша сомасы растау сєтіндегі баѓам бойынша есептен шыѓарылатынын ескеру ќажет. Баѓам ±лѓаю жаѓына ќарай µзгеруі м‰мкін, онда єдеттегі карточкасы бар клиенттіњ шыѓыстары кµбірек болады. Клиент аќша ќаражатыныњ ќозѓалысы жєне µзініњ мультивалюталыќ карточкасыныњ карт-шоттары бойынша ќалдыќтар туралы толыќ есепті мыналар арќылы баќылай алады: · Homebank (www.homebank.kz) ж‰йесі арќылы, ол кез келген уаќытта µзіњіздіњ карт-шоттан толыќ ‰зінді-кµшірме алуѓа, карточкалыќ шоттаѓы ќалдыќты білуге м‰мкіндік береді; · клиент банктен алуѓа болатын, егжей-тегжейлі ‰зінді-кµшірме бойынша; · ЌКБ банкоматтарыныњ торабы арќылы; · ќалалыќ немесе ±ялы телефон бойынша µз шотыњыздыњ жай-к‰йі туралы білуге м‰мкіндік беретін телефондыќ банкинг ж‰йесі арќылы. Мультивалюталыќ карточка иесі оныњ атына шыѓарылѓан карточканы пайдалану ќ±ќы бар жалѓыз т±лѓа болып табылады. Алайда, оныњ жазбаша µтініші негізінде кез келген т±лѓаѓа (ж±байына, балаларына, єке-шешесіне) карточка иесініњ негізгісіне бірнеше ќосымша карточка берілуі м‰мкін. 1 карточканыњ баѓасымен т‰рлі валютадаѓы 3 карт-шотты алу м‰мкіндігін пайдаланыњыз. Бір мультикарточка - ‰ш тиімділік!

Интернетте сауда жасау ‰шін ќолданылатын карточкалар, біраќ карточка Интернетте одан єрі наќты ±сынуды талап ететін ќонаќ‰йлерде номерлер брондау, автокµлік жалѓа алу сияќтыларѓа есеп айырысу ‰шін ќолданыла алмайды. Eurocard MasterCard Virtual card Карточка шыѓару Тарифтік жоспар · Ќ±ны: 1580 тењге · Міндетті шарт: біздіњ банкте карточкалыќ шоты болуы жєне www.homebank.kz ќаржылыќ порталында тіркелген болуы. · Несие: жоќ Ескерту: виртуальді карточканы шотты ж‰ргізу валютасы тењгедегі, шетелдік Интернет-д‰кендерде есеп айрысќанда айырбас жасалатын, негізгіге ќосымша ашуѓа болады.

Б±л - клиенттерге айрыќша клуб ќызметтерініњ пакетін ±сынатын ењ кµне тµлем ж‰йесі, ол µзіне алуан саќтандыру т‰рлерін, тауарлар мен ќызметтерге жењілдіктер ±сыну, єлемніњ ірі єуежайларындаѓы VIP-залдарѓа кіру, іскерлік сапарлары мен кездесулер жєне басќаларды ±йымдастыру баѓдарламаларын кіргізеді.

II Ќазаќстан Республикасында ќолма - ќолсыз есеп айырысуды ±йымдастыру жєне басќару

.1. Ќазаќстан Республикасында ќолма - ќолсыз есеп айырысудыњ ќаѓидалары мен ќ±ралдары

Ќазіргі жаѓдайда аќша шаруашылыќ µмірдіњ ажырамас бµлігі болып табылады. Сондыќтан материалдыќ баѓалылыќтар мен жабдыќтау ќызметтеріне байланысты болатын барлыќ мємілелер аќшалай есеп айырысудан т±рады. Аќшылай есеп айырысулардыњ µзі екі формаѓа: ќолма-ќол аќшалармен есеп айырысу жєне ќолма-ќолсыз аќшалармен есеп айырысуѓа бµлінеді. Ќолма-ќолсыз аќшаларды ќолдана отырып, есеп айырысуды ±йымдастыруды наќты аќшалармен есеп айырысуларѓа ќараѓанда біршама ќолайлы. М±ндай есеп айырысу негізінде айналыс шыѓындарын ‰немдеуге болады.
Сондыќтан да болар, ќолма-ќолсыз аќшалар айналысы жалпы аќша айналымыныњ едєуір бµлігін алады. Ќолма-ќолсыз аќшамен есеп айырысулар барысы мынадай шаруашылыќ аумаѓында ж‰зеге асырылады:
µнімді, ќызметтерді жєне ж±мыстарды сатуда;
±лттыќ табыстарды бµлу жєне ќайта бµлуде;
банк несиелерін алу жєне ќайтаруда;
бюджетке тиісті тµлемдерді аударуда;
халыќтыњ аќшалай табыстарын тµлеу жєне пайдалануда;
басќа да банкаралыќ есеп айырысуларда.
Ќолма-ќолсыз есеп айырысулар толыѓымен банк мекемелері арќылы ±йымдастырылатындыќтан да, олардыњ кењ кµлемде ќолданылуына банктердіњ торабыныњ ыќпалы, сондай-аќ олардыњ дамуына деген мемлекеттіњ м‰ддесініњ ыќпалы болады. ¤йткені, банк - б±л ќолма-ќол жєне ќолма-ќолсыз аќшалармен тµлемдердіњ іске асатын орны. Банктегі аѓымдыќ шоттарындаѓы жазбаша т‰рдегі аќшалай ќаражаттар ќолдаѓы ќолма-ќолсыз аќшаларды бейнелейді.
Ќолма-ќолсыз аќшалармен есеп айырысу - б±л аќшалай ќаражаттарды тµлеушілер мен алушылардыњ шоттарына байланысты жазбаша т‰рде жасалатын аќшалай есеп айырысуларды білдіреді.
Шаруашылыќтаѓы ќолма-ќолсыз есеп айырысулар белгілі бір ж‰йеге байланысты ±йымдастырылады.
Ќолма-ќолсыз аќшамен есеп айырысулар ж‰йесі - б±л ќолма-ќолсыз аќшалармен есеп айырысуларды ±йымдастыру ќаѓидаларын, оларды ±йымдастыруѓа ќойылатын талаптарды, сол сияќты ќ±жат айналымына байланысты есеп айырысу єдістері мен формаларыныњ жиынтыѓы.
Ќолма-ќолсыз аќшамен есеп айырысуды ±йымдастыру мынадай талаптарѓа сєйкес келуі тиіс:
Біріншіден, µнімді сатудыњ ‰здіксіздігін ќамтамасыз ету ‰шін бірќалыпты ќаражат айналымына жаѓдай жасау;
Екіншіден, белгіленген мерзімде тµлемді ж‰зеге асыруѓа деген тµлейшілердіњ жауапкершілігі;
‡шіншіден, ќолма-ќолсыз аќшалармен есеп айырысулардыњ µз уаќыттылыѓы, яѓни уаќытында есеп айырысуѓа тиістігі.
Біздіњ елімізде ќолма-ќолсыз аќшамен есеп айырысу ж‰йесін ±йымдастыру негізі КСРО т±сында 1930-32 жылдары несиелік реформа барысында жасалѓан болатын. Содан бері, яѓни 1993 жылдарѓа дейін еліміздегі ќолма-ќолсыз аќшамен есеп айырысулар шаруашылыќтыњ шыѓын механизміне баѓытталѓан т‰рде жєне экономиканы басќарудыњ єкімшіл-єміршіл єдістеріне толыќ сєйкес болатын. Ол кездегі ж±мыс жасаѓан ќолма-ќолсыз аќшамен есеп айырысулар ж‰йесі, бірінші кезекте, µндіріске жєне µнімді жµнелтуге байланысты µзініњ жоспарлыќ тапсырмаларыныњ орындалуына сєйкес, яѓни жабдыќтаушылардыњ м‰ддесіне ќызмет еткен. Ол ж‰йедегі ќолма-ќолсыз аќшамен есеп айырысуларды ±йымдастырудыњ ќатањ ќаѓидаларыныњ саќталуы кєсіпорынныњ µзініњ алдындаѓы келісімшарттыќ міндеттемелерініњ орындалуы ‰шін экономикалыќ м‰ддесі мен жауапкершілігініњ жоќтыѓын біршама дєрежеде орнын толтыруына м‰мкіндік береді.
Б±л ќаѓидалар єсіресе мыналарѓа ќатањ ќарайды:
тµлеу орны - банк, яѓни ол ќолма-ќолсыз аќшамен есеп айырысуды ±йымдастырушы жєне баќылаушы болады;
тµлеу уаќыты - µнімді тиеген соњ немесе ќызметті кµрсеткен соњ ж‰ргізілді, яѓни м±нда аванс жєне коммерциялыќ несиеніњ ќолданылуына ќатањ тыйым салынды;
тµлеушініњ келісімі (акцепт) - тµлеудіњ негізіне жатады;
тµлеу кµзі - сатып алушыныњ меншікті ќаражаты немесе банктік несие, яѓни оны алуѓа ќ±ќыѓы бар болса ѓана;
ќолма - ќолсыз аќшамен есеп айырысу формасы, яѓни олардыњ пайдалану аумаѓы алдын ала аныќталады.
Ќолма - ќолсыз аќшамен есеп айырысулардыњ барлыѓы бірдей банк ішіндегі айналымда ж‰ретін тµлем ќ±жаттары негізінде ж‰зеге асырылады.
Біраќ аталып µткен ќаѓидалар, сатып алушыныњ тµлем ќабілетін жєне несиелік ќабілетіне ќойылатын талаптарды ескермеді, соныњ нєтижесінде есеп айырысуѓа ќатысушылардыњ балансыныњ µтімділігіне тµлемдер кезегініњ б±зылуы кері єсер етті.
Кейіннен экономикамыздыњ нарыќтыќ ќатынастарѓа µтуі барысында ќолма - ќолсыз аќшамен есеп айырысу формалары мен єдістері, оларды ±йымдастыру ќаѓидалары толыѓымен µзгерді. Ќазіргі ќолма - ќолсыз аќшамен есеп айырысуларды ±йымдастыру ќаѓидаларына мыналар жатады:
Бірінші ќаѓидасы - барлыќ шаруашылыќ субъектілердіњ аќшалай ќаражаттары банк мекемелеріндегі шоттарда саќталып, ќолма - ќолсыз аќшамен есеп айырысулар сол шоттар негізінде ж‰зеге асырылуын кµздейді.
М±нда клиенттерге аќшалай ќаражаттарды саќтау жєне аударымдар жасау ‰шін шоттар ашылады. Б±л аталѓан ќаѓиданыњ жоспарлы шаруашылыќ ж‰йедегі бірінші ќаѓидадан айырмашылыѓын, барлыќ кєсіпорындар жєне ±йымдардыњ арасындаѓы ќолма - ќолсыз аќшамен есеп айырысудыњ банк мекемелері арќылы ж‰ргізілуге міндеттілігінен байќауѓа болады. Барлыќ кєсіпорындар мен ±йымдардыњ аќшаны банктегі шоттарда саќтауѓа міндеттілігі - б±л экономиканы єкімшіл - єміршіл єдістер арќылы басќаруѓа ±ќсас болып келеді.
Нарыќтыњ шаруашылыќ жаѓдайында банк арќылы есеп айырысуды ж‰ргізу, шаруашылыќ субъектілердіњ экономикалыќ дербестігін жєне олардыњ µздерініњ іс - єрекеттері ‰шін материалдыќ жауапкершілігін ескеруі тиіс.
Нарыќ жаѓдайындаѓы ќолма - ќолсыз аќшамен есеп айырысудыњ бірінші ќаѓидасыныњ б±л жерде зањды жєне жеке т±лѓаларѓа ќатысы бар екендігін ескерсек, µткен ж‰йедегі ќаѓида, аќша айналысындаѓы наќты жєне ќолма - ќолсыз аќшалардыњ арасындаѓы зањды т‰рдегі алшаќтыќтыњ болуына байланысты, тек зањды т±лѓаларѓа ѓана ќатысты болѓандыѓын айта кету керек.
Ќолма-ќолсыз аќшамен есеп айырысудыњ ‰шінші ќаѓидасы - нарыќ субъектілерініњ ќолма-ќолсыз аќшамен есеп айырысу формаларын тањдаудаѓы еркін жєне оларды банктіњ араласуынсыз шаруашылыќ келісімшарттарында бекітуді кµздейді.
Б±л ќаѓида меншік формаларына байланыссыз кез келген нарыќ субъектілерініњ келісімшарттыќ жєне есеп айырысу ќатынастарын ±йымдастырудаѓы ќатынастардыњ нєтижелі болуы ‰шін, олардыњ материалдыќ жаѓынан жауапкершілігін арттырудаѓы экономикалыќ дербестігін сипаттайды. Б±л жерде банктіњ рµлі тек ќана тµлемдерді ж‰зеге асыруда делдал ретінде кµрінеді.
жылы 2 маусымдаѓы ¦лттыќ банк Басќармасы бекіткен Ќазаќстан Республикасыныњ банктеріндегі клиенттердіњ банктік шоттарын ашу, ж‰ргізу жєне жабу тєртібі туралы № 266 н±сќаулыѓына сєйкес тµлеушініњ тµлем операцияларыныњ барлыќ формаларында бас субъектіге айналу тенденциясы байќалады, себебі барлыќ ќолма-ќолсыз аќшамен есеп айырысу формаларында тµлеу туралы бастаманы тµлеушініњ µзі кµрсетеді. Б±л шарт ел экономикасындаѓы нарыќтыќ ќатынастардыњ талабына толыќ сєйкес келеді.
Сонымен ќатар, ќолма - ќолсыз аќшамен есеп айырысуды ±йымдастырудыњ мынадай екі ќаѓидасы ќолданылады:
тµлемніњ мерзімділігі;
тµлемніњ ќамтамасыз етілуі.
Тµлемніњ мерзімділік ќаѓидасы - шаруашылыќ несиелік саќтандыру шарттарында, ±жымдыќ шарттарда жєне ЌР Ќаржы министрлігініњ н±сќауларында кµрсетілген мерзімдерге сєйкес есеп айырысуды ж‰зеге асыру.
Б±л ќаѓиданы бекітудіњ экономикалыќ маѓынасы ќаражат алушыныњ тµленетін ќаражатты ќалаѓан уаќытта ѓана емес, яѓни алдын ала келісілген мерзімде аударуына м‰дделі екендігін т‰сіндіреді.
Тµлеу мерзімділігініњ ќаѓидасын енгізудіњ тєжірибелік мањызы бар десе болады. Кєсіпорындар жєне басќа да нарыќтыќ ќатынастар субъектілері тµлемдердіњ мерзімділігініњ дєрежелері туралы аќпараттарѓа ие бола отырып, µзініњ аќша айналымын ±тымды пайдаланады жєне заемдыќ ќаражатќа деген ќажеттілікті тура аныќтайды жєне µз баланстарыныњ µтімділігін басќара алады.
Мерзімді тµлем мынадай жаѓдайларда ж‰зеге асырылуы м‰мкін:
сауда - саттыќ операцияларыныњ басталуына дейін, яѓни жабдыќтаушыныњ тауарын жібергенге немесе ќызметін кµрсеткенге дейін, яѓни аванстыќ тµлем т‰рінде;
сауда - саттыќ операциясы аяќталѓаннан кейін, яѓни тµлеушініњ тµлем тапсырмасы арќылы;
сауда - саттыќ операциясын аяќтаѓаннан кейін, біршама уаќыттан кейін - ќарыздыќ міндеттемесіз немесе вексельді пайдалану арќылы коммерциялыќ несие жаѓдайында.
Іс ж‰зінде мерзімінен б±рын, мерзімі кешіктірілген жєне мерзімі µткен тµлемдерде кездесуі м‰мкін.
Мерзімінен б±рынѓы тµлемдер - б±л келісілген мерзімінен б±рын аќшалай міндеттеменіњ орындалысын білдіреді.
Мерзімі кешіктірілген тµлемдер - б±л кµзделген уаќытта ќарыздыќ міндеттемесін орындай алмауына байланысты бастапќы мерзімніњ уаќытын ±зарту, яѓни жања мерзімді белгілеуді білдіреді.
Мерзімі µткен тµлемдер - б±л тµлеушіде тµлейтін ќаржы болмауына байланысты туындайды, сµйтіп тµлем мерзімі жеткен кезде тµлеушініњ банктік немесе коммерциялыќ несие алу м‰мкіндігініњ жоќтыѓын сипаттайды.
Тµлемніњ ќамтамасыз етілу ќаѓидасы - б±л алдындаѓы мерзімділік ќаѓидамен тыѓыз байланысты. Себебі, тµлемніњ ќамтамасыз етілуі тµлем мерзімініњ саќталуы ‰шін ондаѓы µтімділік ќаражаттардыњ кепілдеме ретінде болуын білдіреді. ¤тімділік ќаражаттарыныњ сипатына байланысты жедел т‰рде жєне алдаѓы уаќыттарда тµлемніњ ќамтамасыз етілуі бір-бірінен µзєра ажыратылады.
Тµлемніњ жедел т‰рде ќамтамасыз етілуі, тµлеушіде бірінші класстыќ µтімді ќаражаттар сомасыныњ болуын т‰сіндіреді. Бірінші класты µтімділік ќаражаттарѓа: ±заќ мерзімді, орта мерзімді жєне ќасќа мерзімді сипаттаѓы аќшалай ќаражаттар, сол сияќты оларды ±йымдастырудыњ сондай формалары жатады.
Тµлемдердіњ жедел т‰рде ќамтамасыз етілуініњ єр т‰рлі формалары болады ( оныњ ішінде клиенттіњ немесе банктіњ есебінен ќосќан ќаражаттар т‰рінде).
Тµлемдердіњ алдаѓы уаќыттарда ќамтамасыз етілуі тµлемді кепілдендіреді, шаруашылыќтаѓы тµлем тєртібін, сонымен ќатар есеп айырысуѓа ќатысушылардыњ барлыѓыныњ тµлем ќаблеті мен несиелік ќабілеттігін ныѓайта т‰седі.
Ќолма-ќлсыз аќшамен есеп айырысуѓа байланысты барлыќ аталѓан ќаѓидалар бір-бірімен µзєра тыѓыз байланысты. Сондыќтан да, б±л ќаѓиданыњ біреуініњ б±зылуы басќаларыныњ б±зылуына жол береді.
Демек, ќолма-ќолсыз аќшамен есеп айырысу ќаѓидалары - б±л ќолма-ќолсыз аќшамен есеп айырысулар ж‰йесініњ конструктивтік ќасиетініњ немесе ќолма-ќолсыз аќшамен есеп айырысуда аќшалардыњ тµлем ќ±ралы ретінде ќызмет етуін білдіреді.
Ќазаќстан Республикасы аумаѓында тµлем ќ±жаттарын пайдалану жєне ќолма-ќолсыз тµлемдер мен аќшалай аударымдарды ж‰зеге асыру ережесі туралы ЌР ¦лттыќ банк Басќармасыныњ 2000 жылѓы 25 сєуірде бекіткен № 179 ќаулысына сєйкес, зањды т±лѓалар арасындаѓы 4000 айлыќ есеп кµрсеткішінен асатын, яѓни 3488000 =(4000*872) тењге сомасынан жоѓары мµлшерде есеп айырысулар тек ќана ќолма-ќолсыз тєртіпте ж‰зеге асырылуѓа тиіс. Осы ережеге сєйкес ќолма-ќолсыз есеп айырысуларда ќолданылатын тµлем ќ±жаттарыныњ т‰рлеріне мыналар жатады:
тµлем тапсырмалары ;
тµлем талабы-тапсырмасы ;
инкассалыќ ‰кім ;
чекпен есеп айырысу ;
вексельмен есеп айырысу.
Аталѓан тµлем ќ±жаттарыныњ мынадай µзіне тєн кµрсеткіштері болуѓа тиіс:
тµлем ќ±жаттарыныњ атауы;
тµлем ќ±жатыныњ номері, толтырылѓан к‰ні, айы, жылы;
аќшаны аударушыныњ (тµлеушініњ) толыќ аты-жµні жєне жеке индентификациондыќ коды;
аќшаны аударушы банктіњ толыќ аты-жµні жєне банктік индентификациондыќ коды;
бенефициардыњ (аќшаны алушыныњ) толыќ аты-жµні жєне жеке индентификациондыќ коды;
бенефициар банктіњ толыќ аты-жµні жєне банктік идентификациондыќ коды;
тµлемніњ таѓайындалу коды;
санмен жєне жазбаша т‰рде берілген тµлем сомасы;
тµлемді немесе аќшалай аударымды жасайтын т±лѓаныњ ќолдары мени мµрлері (егер ќ±жат ќаѓаз т‰рінде толтырылѓан болса);
бенефициардыњ жєне аќшаны аударушыныњ салыќты тµлеуші ретіндегі тіркеу номері (СТТН).
Тµлем ќ±жаттары ќаѓаз жєне электрондыќ жолмен толтырылуы м‰мкін. Тµлем ќ±жаттарыныњ д±рыс толтырылуына ‰лкен мєн беріледі. Єсіресе, ондаѓы тµлемніњ таѓайындалу коды 1999 жылѓы 15 ќарашадаѓы Ќазаќстан Республикасыныњ Мемлекеттік классификаторы - тµлемдердіњ таѓайындалудыњ бірдей классификаторын пайдалану ережесі туралы ЌР ¦лттыќ банктіњ Басќармасы бекіткен № 388 ќаулысына сєйкес болуѓа тиіс.
Тµлемдердіњ таѓайындалуыныњ бірдей классификаторы Ќазаќстан Республикасындаѓы аќша- несие жєне валюта саясаты, сыртќы ќарыз, тµлем балансыныњ параметрлерніњ, банк ж‰йесініњ жаѓдайын ш±ѓыл т‰рде талдау, жоспарлау жєне баќылау, сондай-аќ аќша аѓымын талдауѓа м‰мкіндік беретін кµрсеткіштер ж‰йесін ќалыптастыруѓа арналѓан.
Тµлемдердіњ таѓайындалыныњ бірдей классификаторыныњ ќ±рылымы мынадай:
I
II
III
IV
V
VI
VII
VIII
IX
X

М±ндаѓы I - аќшаны аударушыныњ резидеттік белгісі;
II - аќшаны аударушыныњ экономика секторы;
III - бенефициардыњ резиденттік белгісі;
IV - бенефициардыњ экономика секторы;
V,VI,VII - валюта жєне баѓалы металдар коды;
VIII - операция т‰рі;
IX - тµлемніњ сипаты;
X - тµлемніњ ашып кµрсетілуі.
Резиденттік белгісі ЌР-ныњ валюталыќ зањдылыќтарына сєйкес аныќталады жєне былай белгіленеді:
1 - резидент;
2 - бейрезидент.
Экономиканыњ секторыныњ коды мынадай:
- Халыќаралыќ ±йымдар;
- Орталыќ ‰кімет;
- Аймаќтыќ жєне жергілікті басќару органдары;
- Орталыќ (±лттыќ) банктер;
- Басќа депозиттік ±йымдар;
- Басќа ќаржылыќ ±йымдар;
- Мемлекеттік ќаржылыќ емес ±йымдар;
- Мемлекеттік емес ќаржылыќ емес ±йымдар;
- ‡й шаруашылыѓына ќызмет кµрсететін, коммерциялыќ емес ±йымдар;
- ‡й шаруашылыќтары.

Тµлемніњ таѓайындалу коды операцияныњ т‰рін аныќтайтын 10 санаттан т±рады:
0 - Зейнет аќы жєне жєрдем аќы;
- Ќолма - ќол аќшамен операциялар (спецификалыќ аударымдар);
- Шетел валютасы жєне баѓалы металдармен операциялар;
- Депозиттер;
- Займдар;
- Ќазаќстан Республикасыныњ бейрезиденттерініњ шыѓарѓан баѓалы ќаѓаздары, вексельдер жєне депозиттік сертификаттары жєне шетел капиталына инвестициялар;
- Ќазаќстан Республикасыныњ резиденттерініњ шыѓарѓан баѓалы ќаѓаздары жєне вексельдері, Ќазаќстан капиталына инвестициялар;
- Тауарлар мен материалдыќ емес активтер;
- Кµрсетілетін ќызметтер;
- Бюджетке тµлемдер мен бюджеттен тµлемдер.

Тµлемдердіњ таѓайындалуыныњ бірдей классификаторы толтырылатындарѓа мынадай тµлем ќ±жаттары жатады:
- тµлем тапсырмасы;
- тµлем талабы - тапсырмасы;
- салыќ (кеден) органдарыныњ инкассалыќ ‰кімі;
- аударуѓа берген µтініш.
Тµлем тапсырмасымен есеп айырысу. Б±л ќазіргі кезде кењінен ќолданылатын есеп айырысу формасы.
Тµлем тапсырмасы - аќшаны аударушыныњ (тµлеушініњ) аталѓан тапсырмада кµрсетілген аќша сомасын бенефициарѓа аудару туралы ќызмет кµрсетуші банкке берген тапсырмасы.
Тµлем тапсырмасымен есеп айырысу кењ кµлемді тµлемдерді ж‰зеге асыру ‰шін ќолданылады: алынѓан тауарлары мен кµрсеткен ќызметтері ‰шін, тауарлы емес операциялар (зейнетаќы жєне саќтандыру ќорына тµлемдер, салыќтыќ тµлемдер, банкке комиссиондыќ жєне т.б. тµлемдер) бойынша, жабдыќтаушылар мен мердігерлерге тауары жєне кµрсетілген ќызметтері ‰шін алдын ала тµлеуге, аванстыќ тµлемдер бойынша.
Тµлем тапсырмасы оны толтырѓан к‰ннен бастап (оны толтырѓан к‰н есепке алынбайды) он к‰нге жарайды жєне тµлеушініњ шотында ќаражат болѓан жаѓдайда ѓана іске асырылады.
Тµлем тапсырмасымен есеп айырысу сызбасы 1-суретте берілген.

1-сурет. Тµлем тапсырмасы бойынша тауарлар (ќызметтер) ‰шін тµлемді сатып алѓаннан кейін тµлеу барысында есеп айырысу сызбасы.
- тауарды (ќызметті) жабдыќтау; 2 - тµлем тапсырмасын банкке беру жєне шоттан ќаражатты шегеру; 3 - бенефициар банкіне ќаражатты аудару жєне алушыныњ шотына есептеу; 4 - бенефициардыњ шотына ќаражат т‰скендігін хабарлау.

Екі жаќтыњ келісуі бойынша тµлем тапсырмасы мерзімді, мерзімінен б±рын жєне кешіктірілген болуы м‰мкін. Мерзімді тµлем - б±лтауарды жµнелткенге дейін (1 суретті ќарањыз); тауарды жµнелткеннен кейін, яѓни тікелей келісім беру жолымен (2 суретті ќарањыз); немесе ірі мємілелер барысында бµліп тµлеу б±л жаќтыњ ќаржылыќ жаѓдайына зиян келмеуі ‰шін жасалѓан келісім негізінде тµленуі м‰мкін.
Тµлеуге кепіл болуы маќсатында тµлеуші мєміленіњ шартында тµлем тапсырмасына акцепт беруі м‰мкін. Б±л жаѓдайда банк тапсырмасындаѓы соманы тµлеу ‰шін тиісті ќаражатты жеке бір шотќа аударып ќояды. Тµлем тапсырмасы арќылы есеп айырысудыњ кемшілігіне ќаражат айналымыныњ біршама ќиындыѓы мен ±заќтыѓы жєне клиенттіњ шаруашылыќ айналымынан белгілі бір ќаражат бµлігініњ шыѓып ќалуы жатады.
Тµлем тапсырмасымен есеп айырысудыњ артыќшылыѓы, оныњ ємбебап есеп айырысу формасы ретінде ішкі банкаралыќ есеп айырысуларда жєне тауарлы емес операциялар бойынша, сатып алѓан тауарын тµлеу жєне алдын ала тµлеу, аванс арќылы тµлеуде ќолданумен сипатталады.

2 сурет. Тµлем тапсырмасы бойынша тауарлар (ќызметтер) ‰шін тµлемді алдын-ала тµлеу барысында есеп айырысу сызбасы.
- алдын ала тµлеу барысында тауарды (ќызметті) жабдыќтау туралы келісімшарт жасау; 2 - тµлем тапсырмасын банкке беру жєне шоттан ќаражатты шегеру; 3 - бенефициардыњ банкіне ќаражатты аудару жєне алушыныњ шотына есептеу; 4 - бенефициарѓа оныњ шотына шотына ќаражат т‰скендігін хабарлу; 5 - тауарды (ќызметті) жабдыќтау.
Тµлем талап- тапсырмасы. Б±л ќолма-ќолсыз аќшамен есеп айырысудыњ жања формасы, біздіњ тєжірибеге 1990 жылы енгізілген болатын. М±нда тµлем талабы жєне тµлем тапсырмасыныњ элементтері ќатар ќамтылѓан.
Тµлем талап-тапсырмасы - бенефициардыњ тµлеушіге оѓан ќызмет кµрсетуші банкке баѓытталѓан, жµнелтілген µнім, атќарылѓан ж±мыстар жєне кµрсетілген ќызмет ќ±нын жіберілген есеп айырысу ќ±жаттары негізінде тµлеу талабы.
Тµлем талап-тапсырмасын бенефициар толтырады да, оны коммерциялыќ ќ±жаттармен бірге бірден аударушыныњ банкіне жібереді. Аударушыныњ банкі тµлем талап-тапсырмасын тµлеушіге береді. Ал аударушы банкке келіп т‰скеннен бастап, ‰ш к‰н ішінде тµлем туралы банкке келісім беруге тиіс. Тµлем талап -тапсырмасы банктегі аударушыныњ шотында аќша болѓан жаѓдайда ѓана ќабылданады. Тµленбеген тµлем талап-тапсырмасы 3 к‰ннен 30 к‰н аралыѓында № 1 картотекаѓа орналастырылуы м‰мкін.
Тµлем талап-тапсырмасы бойынша тµлеуден бас тартатын болса, оны ‰ш к‰н ішінде банкке хабарлайды. Сµйтіп тµлем талап-тапсырмасы жµнелту ќ±жаттарымен жєне тµлеуден бас тартуын хабарлайтын ќ±жатпен бірге тікелей бенефициарѓа ќайтарылады. Тµлем талап-тапсырмасы бойынша есеп айырысудаѓы ќ±жат айналымы мынадай сызбамен беріледі.

3-сурет. Тµлем талап тапсырмасы бойынша есеп айырысудаѓы ќ±жат айналымы

1 - тауарды жабдыќтау (ќызмет кµрсету); 2 - тµлем талап-тапсырмасын аудармашыныњ банкіне жіберу; 3 - есеп айырысу ќ±жаттары аударушыѓа келісім беру ‰шін беріледі; 4 - тµлеуге келісім берген есеп айырысу ќ±жаттары банкке ќайтарылып, ондаѓы сома банкте сатып алушыныњ шотынан шегеріледі; 5 - бенефициардыњ банкіне ќаражат аударулып, онда бенефициардыњ шотына есепке алынады; 6 - бенефициардыњ шотына ќаражат келіп т‰скендегін хабарлайды.

Тµлем талап-тапсырмасымен есеп айырысудыњ мынадай артыќшылыќтары бар: келісімшарт тєртібініњ ныѓаюына м‰мкіндік береді жєне ќ±жат айналымын жылдамдатады.
Инкассалыќ µкім - зањ актілерінде кµзделген жаѓдайда аќшаны жµнелтушініњ келісімінсіз, оныњ бактік шотынан аќшаны алу ‰шін пайдаланылатын тµлем ќ±жаты.
Инкассалыќ µкім салыќ жєне кеден органдарына тµленбеген тµлемдерді, сондай-аќ соттыњ шешімі бойынша басќа да тµлемдерді талап ету жаѓдайында ќолданылады. М±ндаѓы салыќ жєне кеден органдарыныњ инкассалыќ µкімінен басќасы міндетті т‰рде соттыњ шешімдері, б±йрыѓы, ќарары жєне ќаулысы бойынша берілетін орындау параѓымен бірге ж‰реді.
Инкассалыќ µкімде тµлемніњ таѓайындалуы аќшаны аударушыныњ банктік шотынан, оныњ келісімінсіз аќшаны алуѓа ќ±ќыќ беретін зањдыќ актіге сілтеме кµрсетіледі.
Салыќ жєне кеден органдарынан келіп т‰скен инкассалыќ µкім сомасы аударушыныњ шотындаѓы ќаражат кµлемінде тµленуі м‰мкін, яѓни ќаражат кµлемі толыќ жетпеген жаѓдайда, сол ќ±жаттыњ келесі бетіне жаркылай тµленді деген белгі ќойылуѓа тиіс. Ќалѓан сома ќаражаттыњ шотќа т‰суіне ќарай тµленеді. Тек ќана соттыњ шешімімен келетін инкассалыќ µкімдер шотта ќаражат сомасы жеткілікті болѓан жаѓдайда тµленеді, керісінше жаѓдайда ол шоттар ќаражат ќозѓалысына тыйым салынады. М±ндай тµлем ќ±жаттары басќа ќ±жаттарѓа ќараѓанда кезектен тыс тµленуге тиіс.
Чекпен есеп айырысу. Чекті есеп айырысу барысында тµлем ќ±рлы ретінде зањды жєне жеке т±лѓалар пайдалана алады. Чек арќылы есеп айырысудыњ ќолайлылыѓы мынада:
егер де тµлеуші тауарды алѓанѓа дейін тµлегісі келмей, ал жабдыќтаушы тµлеуге кепіл бергенше тауарын жібергісі келмеген жаѓдайда;
сатушы белгісіз болѓан жаѓдайда.
Еліміздегі чекті пайдалану барысы 1998 жылѓы 5 желтоќсандаѓы ЌР ¦лттыќ банкі Басќармасы бекіткен № 266 ќаулыѓа сєйкес ж‰зеге асады.
Аталѓан ережеге сєйкес чектер мынадай ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Қолма-қолсыз есеп айырысу
Қолма-қолсыз есеп айырысу жайлы
Қолма-қолсыз есеп айырысу туралы
Қолма-қолсыз ақшамен есеп айырысу
Қолма-қолсыз есеп айырсудың теориялық негіздері
Қазақстандағы халықаралық жалгерлiктiң жағдайы мен ерекшелiктерi және оның даму перспективалары
Қазақстандағы қолма - қолсыз ақша айналысын ұйымдастыру
Қазақстандағы қолма-қолсыз ақша айналысын ұйымдастыру
Қазақстандағы қор нарығының даму перспективалары
Қолма-қолсыз төлемдер
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь