Бастауыш мектепте жазба жұмыстары арқылы сауаттылыққа үйрету

МАЗМҰНЫ

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

І тарау. Бастауыш сыныптарда жүргізілетін жазу сабақтарын ұйымдастырудың ғылыми педагогикалық негіздері
1.1. Жазу сабақтарының мақсаты, қойылатын талаптар, олардың сипаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5

ІІ тарау. Жазу жұмыстары арқылы сауаттылыққа үйрету және тіл дамытудың әдістемелік негіздері
2.1. Сауатты жазуға үйрету жолдары, жұмыс түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .12
2.2. Сауат ашу кезеңіндегі міндеттер, олардың мән мағынасы ... ... ...23
2.3. Оқушылардың грамматика мен емле бойынша білімдерін есепке алудың жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 49
2.4. Жазба жұмыстарында жіберген қателерімен жүргізілетін жұмыстар және оны жетілдіру амалдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..52

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...58

Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 63
        
        ЌАЗАЌСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖЄНЕ ЃЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
ДИПЛОМ Ж¦МЫСЫ
Таќырыбы: Бастауыш мектепте жазба ж±мыстары арќылы сауаттылыќќа
‰йрету
МАЗМ¦НЫ
Кіріспе.......................................................................................................3
І тарау. Бастауыш ... ... жазу ... ... ... негіздері
1.1. Жазу сабаќтарыныњ маќсаты, ќойылатын талаптар, олардыњ
сипаты
...................................................................................................................5
ІІ тарау. Жазу ж±мыстары арќылы сауаттылыќќа ‰йрету жєне ... ... ... ... ... ... жолдары, ж±мыс
т‰рлері.....................................................................................................................12
2.2. Сауат ашу кезењіндегі міндеттер, олардыњ мєн
маѓынасы...........23
2.3. Оќушылардыњ грамматика мен емле ... ... ... ... ... ... ... ж‰ргізілетін
ж±мыстар жєне оны жетілдіру
амалдары..........................................................52
Ќорытынды...........................................................................................58
Пайдаланылѓан
єдебиеттер................................................................63
Кіріспе
Ана тілі – б‰кіл аќыл-ой дамуыныњ негізі дєне барлыќ
білімдердіњ темір ќазыѓы. ¤йткені ... ... ... білім мен берік даѓды беретін, сауатты
жаздырып, мєдениетті сµйлеуге, ойын єсерлі де жатыќ жеткізуге
тµселдіретін осы пєн. Ана тілі ... ... ... ѓана емес, сонымен бірге, логикалыќ ойлауды
ќалыптастыру ‰шін де аса ќажет.
Бастауыш сыныптарда ж‰ргізілетін тіл ... ... ... ... ... ... ... деген
икемділігі мен даѓдыларын ќалыптастыруѓа ыќпал ететін
єдіс-тєсілдері мен ... ... мен ... мазм±ны
жайындаѓы ілім.
Ж±мыстыњ кµкейкестілігі. Оќушылардыњ сауатын ашу, тілін ... ... ... ... ... бір ... Сауат
ашу ж±мысы жазу ж±мыстары арќылы іске асырылады. Жазу
сабаќтарыныњ ...... жазу тілі ... ... ... аныќ, д±рыс, сауатты жазуѓа
‰йрету. Жазу сауаттылыѓын арттыру ‰шін µтілген
орфографиялыќ ережелерге байланысты т‰рлі ж±мыстар
ж‰йелі де жиі ... ... ... ... ... м±ѓалімнен ‰лкен шеберлікті, кµп ењбекті
талап етеді.
Диплом ж±мысыныњ маќсаты. Бастауыш мектептіњ І-ІV сыныптарында
жазба ж±мыстары арќылы тіл ... ... ... ... ... жєне ... ... ±сыныс жасау.
Ж±мыстыњ міндеті
-бастауыш сыныптарда ж‰ргізілетін жазу сабаќтарыныњ маќсатын,
ќойылатын талаптарын зерделеп, сауат ашу кезењінде
ж‰ргізілетін ... ... ... ... ... ... ... єдістемелік жолдарын,
ж±мыс т‰рлерін мысалдарын кµрсетіп, оќушылардыњ грамматика
мен емле ... ... ... жєне жіберген ќателермен
ж±мыс істеудіњ практикалыќ жолдарын баяндау;
- ‰лгілі сабаќ жоспары негізінде тєжірибелік сынаќ ж‰ргізу.
Теориялыќ-практикалыќ ќолданылымы. Ж±мыс ... ... ... тілі ... ... жазуѓа
‰йретуге байланысты таќырыптарда оќушылардыњ даѓдылары
мен икемділіктерін ќалыптастыруда жалпы оќушыларды сауатты
жазуѓа ‰йретуде бастауыш мектеп ±стаздары ... ... ... ... ... єдістері. Б±л ж±мыста іс-тєжірибе, єдебиеттер жинау,
оларды талдау-жинаќтау, салыстыру єдістері пайдаланылды.
Ж±мыстыњ ќ±рылымы. Диплом ... ... екі ... мен ... ... ... тарау. Бастауыш сыныптарда ж‰ргізілетін жазу сабаќтарын
±йымдастырудыњ ѓылыми педагогикалыќ ... Жазу ... ... ќойылатын талаптар, олардыњ
сипаты
Бастауыш сыныптардаѓы жазу сабаќтарыныњ маќсаты- балалардыњ
жазу тілі даѓдысын ... ... ... ... мидыњ ‰лкен жарты шар
ќабыѓындаѓы анализатор ±штарыныњ бір-бірімен к‰рделі
байланысќа т‰суі, екінші сигнал системасыныњ жинаќталып,
бір ... ... ... ... Жазу тілі кµзбен
ќабылданады, ќолмен іске асады. Ал ауызша сµйлеу есіту-
кинестезиялыќ нерв байланыстары арќылы µтеді.
Жазу тілі ауызша сµйлеуден кейін ... ... да ол ... ... с‰йеніп отырады.
Ењ алѓашќы, ерте дєуірде адамдар ќандай да болмасын бір
уаќиѓалар ... ... ... ±рпаќќа ќалдыруѓа
болады. Сµйтіп ондай мєліметтерді т‰рлі суреттермен белгілейді.
Б±л кезењ - идеографикалыќ сµйлеу кезењі деп аталады.
Идеографиялыќ ... ... бір ... ... еске ... ... атќарады.
Кейінірек иероглифтік жазу шыќты. Б±л заттарды немесе т±тас
ойды білдірген.
Біздіњ ќазіргі ќолданып ж‰рген жазуымыз алфавиттік жазу. Б±л
кейінірек шыќќан.
Жазудыњ ќ±ралына алфавит, графика жєне ... ... ... - ... єріптердіњ белгілі бір ж‰йемен орналасу
тєртібі.
Графика - дыбыстыњ, буынныњ немесе сµздіњ айтылуы ќалай ... ... Ал ... ... ... бір нормаѓа
---------------------------------------------------------------------------------------------------
1. Рахметова С Ќазаќ тілін оќыту методикасы. А. 1991
келтірілген ережесін саќтап жазу.
Алфавит пен графиканы мењгеру- оќу мен ... ... ... алѓашќы, ењ ќарапайым, біраќ ењ мањызды даѓдыларын
ќалыптастыруды кµздейді. Алайда жазуды мењгеру ... бір ... ... ... ... жазу, сауатты
жазу) игеруді ќажет етеді.
Бастауыш сынып оќушылары орфографияны игере отырып, сауатты
жазуѓа даѓдылану ... ... ... ... ... ие болады, яѓни µзініњ сµйлеуін жєне таным
м‰мкіндіктерін жетілдіре береді, жеке басыныњ жалпы даму
дењгейі ... ... ... ... ... жазуѓа
‰йренудіњ басты мањызыныњ µзі аныќталады.
Жазбаша сµйлеудіњ µзіне тєн ерекшеліктері бар. Мысалы, жазбаша
сµйлеудіњ ... єсер ... ... ... ... б‰кіл оќушы ќауымѓа арналады; онда автордыњ эмоциясы мен
сезімі, толќуы мен м±њайюы, ќуанышы, реніші т.б.с.с. бєрі сол
арќылы жеткізіледі; жазу тілін ќабылдау ... ... ... ... айтылѓандар бастауыш сынып оќушыларыныњ жазу тілін дамыту
мєселесініњ к‰рделі екендігін кµрсетеді, яѓни балалардыњ жазу
тілін дамыту ‰шін алдымен ... ... ... ... ... ... бастамасы єріптіњ єрбір бµлігін (таяќша,
дµњгелек, ќосу сызыќтары) сызып, ж‰ргізу арќылы
жаттыќтырылады. Б±л кезењде бала басымен, ... ... ... ... ... екі ... неше т‰рлі ќозѓалыстар жасайды.
Алайда м±ѓалім тиімді жаттыѓулар ±йымдастырса, кµп ±замай,
бірте-бірте бастапќы ќозѓалыстарын жинаќтап, азайта
т‰седі. Ал кейін єріп бµліктерін аса к‰ш ... ... ... ... Жаттыѓулардыњ нєтижесінде жазу ќимылдары
автоматталып, єуелі єріптерді, сонан соњ т±тас сµздерді ... жаза ... Дей ... ... ... ... ... жµні жоќ. Себебі олардыњ кейбіреулері бір,
тіпті екі жылѓа дейін жазу даѓдысын толыќ мењгеріп кете
алмайды. ... ... жеке ... ... ... ... кейін жања міндет- сауатты
жазуѓа (немесе орфографияѓа) ‰йрену міндеті туады.
Орфография жазудыњ б‰кіл жаѓдайларын тєртіптейді. Оѓан тілдіњ
ережелері (єріп тањбаларын ќолдану тєртібі, єріпті ... жєне ... жазу ... оны ... ... жатады.
Оќушы ереже бойынша, саналы т‰рде т‰сіне отырып жазу арќылы
алѓан білімдерін бірте-бірте даѓдыѓа айналдыра береді.
Бір орфографиялыќ амал автоматталѓаннан кейін ... ... ... ... ... ... бастайды.
Ќазаќ тілі орфографиясыныњ негізгі принципі- морфологиялыќ
принцип1, яѓни т‰бір сµздіњ ... ... ... да (бас – шы, ... ... сµз шекарасында
(боз ќ±нан, бозѓ±нан емес) біреккен сµздерде де (‡мбетбай,
‡мбетпай емес) ... ... орыс ... ... аяѓы ... ... ... сµздер бар (Лелинград, клуб, педагог
т.б.). Б±л сµздердіњ соњѓы ‰нді дыбыстары айтылуда ќатањ
дыбыстарѓа айналады, яѓни д, г, б дыбыстары ... ... п ... ... ... М±ндай сµздерге ќосымша да
ќатањ дыбыстан басталып жалѓанады: Ленинградќа, педагогке,
клубтан т.с.с. Б±лар грамматика ережелеріне с‰йеніп
‰йретіледі.
Ќазаќ тілінде фонетикалыќ принципке ... ... ... ... ... ... т.б. ... біріккен
---------------------------------------------------------------------------------------------------
1. Рахметова С Ќазаќ тілін оќыту методикасы, А, 1991
сµздер дєст‰рлі принциппен, естілуінше жазылады: ќыстыг‰ні,
ашудас т.б.
Ќысќасы, жазуѓа ... ... тіл ... ... ... ... ... жазу теориясына с‰йенеді1.
Б±л ж±мыстардыњ маќсаты - балаларды кµркем, аныќ, д±рыс жазуѓа
‰йрету. Ол ‰шін жазуѓа мынадай шарттар ... ... ... ... жєне сµз ішіндегі
єріптердіњ бір-бірімен ќашыќтыѓы біркелкі болуы.
2. Єріптердіњ биіктігі біркелкі болып шыѓуы.
3. Сопаќша жєне жарты сопаќша ќ±рсау т‰ріндегі ... ... ... ... ... єріп элементтерініњ бір-бірімен кілт
жалѓастырылмай, бірте-бірте созылыњќырап барып,
жіњішкеріп жалѓастырылуы.
4. Єріптердіњ кескіні ќабылданѓан ‰лгіге сєйкес д±рыс жазылуы.
5. Сµздерді жазѓанда єріптердіњ ... ... ... ... таѓы бір ... балаларды шапшањ
жазуѓа ‰йрету. ¤йткені практикада шапшањ оќудыњ ќандай
мањызы болса, шапшањ жазудыњ да ... ... ... ... ... тиіс ережелерді м±ѓалім балаларѓа
оларды жазуѓа ‰йретуден б±рын кµрсетіп, т‰сіндіреді:
мысалы, екі аяќ тік бырыш ќалыпта б‰гіліп ... ... ... кµргішіне) тіреліп
т±рсын; жазѓанда кµкіректі столѓа таќап тіремей, столдыњ
шетінен 3см ќашыќ ±стап т‰зу отыру керек.
Екі иыќ ... ... ... ... ... Жазѓанда оќушы тым
ењкейіп, столѓа кµкірегін тіреп отырса, ... кµзі ... ... кµруге ‰йреніп кетіп, бірте-бірте сєл
алыстаѓыны кµре алмайтын болады.
Дєптерге жарыќ сол жаќтан т‰сіп, ќолы жазуды кµлењкелемейтін
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
1. Ысќаќ Б. Тіл дамытудыњ ... ... А, ... Екі ќол ... ... стол ... ќойылсын. Дєптерді
сол ќолмен ±стап, жазу тµмен т‰скен сайын жоѓары жылжытып
отыру керек. ... ... ... жері ... дєл орта
т±сында болу керек. Дєптер де оќушыныњ кµкірегініњ дєл ... ... ... ... оњѓа я ... ... немесе
дєптерге кµздіњ ќиыѓымен ќарауѓа тура келеді.
Жазуѓа ‰йретуден б±рын бірнеше рет ... ... ... ... ... ... шамалауѓа
‰йрету керек болады. Дайындыќ кезењінде балаларды жазу
сабаѓына ќажет материалдармен жєне жазу аспаптарымен
таныстыру, партаѓа ќалай отыру, дєптерді ... ... ... ±стау ережелерімен таныстыру, саусаќтарды
ќимылдатуѓа б‰гуге, жазуѓа жаттыќтыру, білекті ќимылдатуѓа
жаттыќтандыру керек. Єріп элементтерініњ, єріп ... ... жазу ... ... ... ... балалар
бірте-бірте ќолды ж‰ргізіњкіреп, такт бойынша жазуѓа ‰йретеді1.
Оќушыларды д±рыс жазуѓа ‰йрету барысында м±ѓалім мыналарѓа
кµњіл бµлуге тиіс. ... ... ... ... ... ала ... ... жаѓынан
д±рыс жазу ‰лгілерін м±ѓалім таќтаѓа, оќушылардыњ дєптеріне
жазып кµрсетіп отырады. Балалардыњ дєптерлері к‰н сайын
ќаралып, тексеріліп, кемшіліктері, оны ... ... ... ... Айына бір рет болса да байќау ж±мысы
ж‰ргізіледі.
Жазу сабаѓы шамамен мынадай жоспар бойынша ж‰ргізіледі:
1. ... ... ... ... ережелерін балаларѓа ескертіп,
µзі аралап кµріп, д±рыс отырмаѓандарын д±рыстап отырѓызады.
2. Сабаќтыњ маќсатын, алда т±рѓан міндеттерді ... ... єріп ... сµзді, фразаны таќтаѓа жазады,
--------------------------------------------------------------------------------------------------
1. Єуелбеков Ш. Бастауыш сыныптарда ќазаќ тілін оќыту
методикасы, А ... ... ... ... ќимылдау жайын ќарап, баќылап
отырады.
3. М±ѓалім оќушылардыњ алда т±рѓан міндеттерді ќаншалыќты
±ќќан-±ќпаѓандарын аныќтап алып, жазуѓа кіріседі.
4. М±ѓалім партаны аралап ж‰ріп, жазу ... ... Жазу ... ... ... кемшіліктері мен жіберген
ќателері айтылады, т‰зетіледі, жаќсы жазѓандары ... ... ... ... ... ... єсіресе
алѓашќы басќышы ерекше рµл атќарады. Олар сан алуан ... ... ... ... аз да ... білім,
тєжірибе жинаќтайды. Кейбір сµздерді д±рыс жазу
дєрежесіне жетеді. Біраќ неге олай жазѓанын єлі ... ... ... ... ... ... сезім деп
те атап ж‰р. Кейінірек грамматикалыќ білім алѓанда м±ндай
орфографиялыќ ќ±былыстарды саналы т‰рде т‰сініп, сауатты
жазуѓа даѓдыланады1.
Жазуѓа ‰йрену ... ... ... єр ... ... фонетикалыќ жазу дыбыстыќ-єріптік талдауды шебер
ж‰ргізу, дыбыстарды д±рыс, аныќ айта ... ... дєл ... алуды танытады, сµздердіњ маѓыналарын
т‰сініп, ережелерді ‰йрену басым болады. Ал орыс тілінен
енген (армия, октябрят, монтер, шофер, т.б. сµздердіњ
(карындаш, ... ... т.б.) ... оќушылар есте
±стап, ол сµздерді сµздіктен ќарап, тауып жазуѓа ‰йренеді
немесе жаттыѓу арќылы бірте-бірте д±рыс жаза алатын болады.
Жазуѓа ‰йрену ... ... ... ... Жазылатын сµздіњ маѓынасын, мєнін аныќтау. М±ѓалім кµшіруге
±сынѓан немесе оќып айту арќылы жаздыратын сµздерініњ,
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
1. Жинкин Н.И. Развитие письменной речи ... 3-4 ... ... ... ... оќушылардыњ аныќ т‰сінгеніне кµз
жеткізгеннен кейін ѓана жаздырѓаны жµн.
2. Сµздіњ айтылуына жєне жазылуына, грамматикалыќ ... ... ... ... ... т‰рде есте ±стауѓа
жаѓдай жасау: оќы, ойлан, есіње жазып ал, тыњда, зейін аудар,
т.б.
Жіберілген ќателермен ж±мыс жасау: жазѓаныњды ... ... жаз ... ... мысал ойлан, т.б. оќушылардыњ
белсенділігін кµтеру жєне µздіктерінен ... ... ... мен ... талдау ж±мысын ж‰йелі т‰рде ж‰ргізіп отыру:
салыстыру, талдау, жинаќтау ж±мыстары, "неге?" с±раѓын кµбірек
ќою.
4. Сµйлеу ... ... ... ... ... ... ... сµз ќ±рамына жаттыѓу, сµз
таптары бойынша, синтаксис жєне байланыстырып сµйлеуге
‰йрету ж±мыстары. Орфографиялыќ жаттыѓуларды (кµшіру,
диктант) сµйлеу жаттыѓуларымен ... ... ... ... ... ... орфографиялыќ
жаттыѓулармен кезектестіру.
Орфографиялыќ даѓдыѓа тµселуіне ќарай, ереженіњ оќушы ‰шін мєні
µзгереді. Мысалы, алѓашќы кезде бала ережеге м±ќтаж болса,
бірте-бірте сауатты ... ... ... оныњ ... ... ... ... даѓдыланѓа кезде оѓан ереженіњ
м‰лде ќажеті бола ќоймайды.
Орфографиялыќ даѓды жµнінде айтылѓандар пунктуацияѓа да
ќатысты. Біраќ пунктуацияѓа ‰йрену ж±мыстарыныњ µзіне
тєн ... бар. ... ... ќою да ... ... Жазу ... арќылы сауаттылыќќа ‰йрету жєне тіл
дамытудыњ єдістемелік негіздері
2.1. Сауатты жазуѓа ‰йрету жолдары, ж±мыс т‰рлері
Сауатты жазуѓа ‰йрену ж±мысы грамматикаѓа с‰йенеді. Мектепте
грамматиканы оќыту ... ... ... ... ... да соѓ±рлым жоѓары болады. Олай болса, белгілі бір
жазу ережесіне негіз болатын грамматикалыќ ќ±былыстар саналы
т‰рде ±ѓындырылып, содан кейін ... ... ... ... ... т‰сінбей, ќ±р жаттап алудан саќ болѓан
жµн1.
М±ѓалім тіл ќ±былыстары мен жазу ережелерін аныќ етіп
т‰сіндіріп, ... сол ... ... ќарастыруѓа тиіс. Мысалы, ќандай да болмасын
сµз немесе оѓан жалѓанѓан ... ... ... ... ... оќушы т‰сініп жєне оќыѓан ережесіне
с‰йеніп оны дєлелдей алатын болса, оныњ ... ... Ал ... ... ... ... ... жазылып т±рѓанын дєлелдей алмаса, оќушы ережені
механикалыќ т‰рде мењгерген болып шыѓады да, ол
білгендірініњ сауатты жазуѓа пайдасы шамалы болады.
Сондыќтан балалар м±ѓалімніњ ... тіл ... ... ... ... ... бір-бірімен
салыстыруѓа, ой ж‰гіртуге, сипаттауѓа, µз беттерімен
жазѓан жазу ж±мыстарында ќолдануѓа міндетті.
Грамматиканы оќу барысында оќушылар тіл ќ±былыстарын саналы
т‰сінумен ... ... ... ... де ... Мысалы, сµйлемдегі сµздерді жалѓаулардыњ
байланыстыратынын балалар есте ќалдыра алады;
сµйлемдегі ... ... ... ... та ... ... µздері сµйлем ќ±руѓа келгенде оны ќолдана
алмайды. Егер олар сµйлем ќ±рѓанда сµздердіњ арасындаѓы
байланысты аныќтау арќылы, жалѓаудыњ ќызметіне кµњіл аударып
даѓдыланса, ... ... С. ... ... оќыту методикасы. А, 1991.
байланысты µздері сµйлем ќ±рѓанда да ... ... ... сµйлемдегі бір сµзден екінші сµзге с±раќ ќойып
даѓдылану ќажет. Мысалы, мен (кім?) мектепке (ќайда?)
барамын т.б.
Сауатты ... ... ... аналогия арќылы жаза білудіњ де
мањызы зор. Ереже, ќандай да болмасын, тек жалпы ѓана
н±сќау немесе т‰сінік береді. Яѓни онда ... бір ... жазу ... бір ... ... ... ... оќушылар бір ережені мењгеру барысында дайын мєтінен
±ќсас мысалдарды таба білуге ... ... ... ... ... ... сол ережені оѓан ±ќсас басќа жаѓдайларда
ќолдана алатындай дєрежеге жеткенде ѓана ... ... деп ... ... ... ... ... ‰шін сµздерді дыбыс ќ±рамына, буын
жігіне ажырату ж±мысы єріп ќалдырып кетпеуге, єріп алмастырып
алмауѓа ... ... ... жаттыѓулар III – IV
сыныптарда да ж‰ргізіліп отырады.
Тіліміздегі жазылуы айтылуынан µзгеше ќ±лын, ж±лын, к‰рек,
басшы т.б.с.с. сµздерді тек есту ... ... ... ... ... ... ... талдаудыњ жєрдемі
тиеді. Сондай-аќ - ма, - ме, -ба, -бе, -па, -пе
с±раулыќтарын етістіктіњ болымсыз т‰рімен, ... пен ... ... ... ... ... мањызы к‰шті. Сµздердіњ ±ќсастыќтары мен ерекшеліктерін,
теріс жазылуынан маѓына б±зылатынын, айтайын деген ойдыњ
к‰њгірт, екі жаќты болып шыѓатынын балаларѓа ... де, ... ... де, ... ќателерді т‰зеткенде де кµрсетіп, т‰сіндіріп
отырудыњ пайдасы кµп (Т±зшы – т±щы, барма – бар ма т.б.).
Сµйтіп сауатты ... ... ... ... салыстыру, талдау,
жинаќтау, жалпылау, наќтылау сияќты ой операцияларыныњ іске
асуы ењ мањызды шарт болып табылады.
Єрине, сауатты жазуѓа ‰йренуде ќол ... ... ... ... ... орны ... екені белгілі. Кµп оќитын
тіпті ережені тамаша білетін оќушы да ќолдыњ даѓдылануынсыз
жазуда ќатені кµп жібереді жєне ... ... ... ... Сондыќтан єсіресе бастауыш сынып
балалары ‰шін танымныњ есту, айту, тыњдау, кµру жєне ќолын
ќозѓау арќылы ќалыптасатын функцияларын ж‰йелі т‰рде ‰йреніп,
алѓашќы кездіњ µзінде-аќ ... ... ... ... дыбыстыќ
ќ±рамѓа ойша тєртіппен талдау жасай алып, іштерінен ќайталау
т.б. ... ... ... ... ... зор ... ... тиіспіз1.
Сµйтіп жоѓарыда айтылѓандарды ќорыта келгенде, оќушыларды
сауатты жазуѓа ‰йрету ‰шін ескерілетін жаѓдайларды топтап
кµрсететін болсаќ, олар тµмендегідей:
1. М±ѓалім жазылатын сµздіњ ... ... ... ... т‰сінетіндігіне єбден кµзі жеткеннен кейін барып
жаздыруѓа тиіс (оќушы кейде маѓынасына жете ... ... ... ... айтуѓа, ±ќыпты жазуѓа, жазѓандарына ой ж‰гіртуге
баѓыт беріп, ќатемен ж±мыс ±йымдастырады.
3. ‡немі талдау ... ... ... ... сµз ... сµйлем ќ±растыру, ±ќсастыѓы мен айырмашылыѓын
салыстыру – м±ныњ барлыѓы оќушыныњ ойлауын арттырып,
материалды мењгеруге жаѓдай жасайды.
4. ... ... сµз ... жаттыѓу, сµз табыныњ ќызметі,
синтаксистік талдаулар іске асырылып, сµйлеуге ‰йрету
ж±мыстарымен байланыстырыла ж‰ргізіледі. Арнаулы
орфографиялыќ жаттыѓулар (кµшіру), ... тіл ... ... ... ... ж‰ргізіледі.
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
1. Ысќаќ Б. Тіл дамытудыњ ѓылыми негіздері. А, ... ... ... ‰здіксіз ж‰ргізіліп отырылады. Єрбір оќушыныњ
жазудан єлсіз жаќтары болады (кейбір ... ќате ... ... ... ... ... ... жеке
ж‰ргізеді.
6. Сауатты жазу даѓдысын ќалыптастырудыњ мањызды шарттарыныњ
бірі – орфографиялыќ ќате, ... ... ... ... ала ... талдау ж±мысы.
7. Белгілі бір жаѓдайѓа даѓдылану біраз уаќыт жаттыѓуды ќажет
ететіні сияќты, сауатты жазуѓа жаттыѓу даѓдысы да кµп
ќайталауды, жаттыѓуды талап етеді. ... ... ... ... материалдарды ж‰йелі т‰рде еске т‰сіріп
отыру пайдалы.
Жазуѓа ‰йренуде ... нерв ... ... рефлекс
арќылы емес, операнттыќ рефлекс арќылы ќалыптастырудыњ
мєні ерекше болып табылады. М±ныњ мєнісі балаѓа дайын
ж±мысты орындату ... ... ... µздеріне
тапќызу, оларды ізденіп, ќиналуѓа мєжб‰р ететіндей
тапсырмалардыњ тиімді нєтиже беретіні мєлім. М±ныњ
барлыѓыныњ да маќсаты ќалыптасќан уаќытша нерв ... ... ... жазу ... ... ... ... жетілдіріп, педагогикалыќ шеберлігін ±штап отырѓан
м±ѓалім ѓана ж±мысын ойдаѓыдай ±йымдастыра алады1.
Орфографиялыќ ... ... ... ... ... ... ... мєселе ќойылуы керек (мысалы, отпен ойнама, от
пен судан саќтан мысалдарыныњ арасында ќандай айырмашылыќ
бар? «пен» ќайсысында бµлек, ќайсысында ... ... ... М±ндай ж±мыс балалардыњ зейінін сабаќќа ж±мылдырып,
б±рын оќыѓандарын еске т‰сіруге кµмектеседі.
Жазуѓа байланысты жаттыѓу ж±мыстары єр т‰рлі ... ... ... ... кµшіріп жазу.
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
1. М±ќанов М. Жас жєне педагогикалыќ психология А, 1982.
Есту арќылы ќабылдауына с‰йенетін мєтінді жазу ... ... ... ... ... ... жазу. Б±ѓан диктант,
мазм±ндама ж±мыстарын алуѓа болады).
Орфографиялыќ тапсырмалар бар жаттыѓулар: ќалдырып кеткен
єріптерді тауып жазу немесе т‰зетіп жазу т.б.
Жазу ... б±л ... ... ... ... яѓни таза ... ... м‰мкін емес.
Мысалы, диктант есту ќабілетіне негізделгенімен, кµру
ќимылсыз іске ... т.б. ... ... ... тек ... ... жаттыѓудыњ ќай т‰рінде негізгі
мєселеніњ ќайсысы екендігіне м±ѓалімдер кµњілін ... ѓана ... ... ... ... ... ... сонымен бірге іс
ж‰зінде сыналѓан жаттыѓулардыњ негізгі т‰рі мынадай1:
грамматикалыќ – орфографиялыќ талдау («грамматикалыќ
талдауды» ќарањыз). Б±л – оќушыларды грамматикалыќ жєне
орфографиялыќ ќ±былыстардыњ ара ... ... ... таба ... ... ... ... таба білуге
даѓдыландырады. Б±л талдау µз алдына жаттыѓу ретінде ... ... ... ... ... де ... кµшіріп жазуда, диктантта т.б.).
Оќушылардыњ белсенділігін кµтеру маќсатында карточка
ж‰ргізіледі. Б±л ‰шін єр ... ... ала ... ... зат есімніњ септік жалѓауларын талдау
барысында м±ѓалім бір ... ... ... ... ... ... ... кµрсетеді. Сонан кейін
жазады. Б±л м±ѓалімге оќушылардыњ білімі жµнінде біраз
мєлімет береді.
2) кµшіру. Алѓашќы, I сыныпта, II сыныпта сµзбе-сµз, механикалыќ
кµшіру іске ... ... ... ... ... рет бойынша) кµшіру, сµз теріп кµшіру, ќалдырылѓан
сµздерді
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
1. Рахметова С. Ќазаќ тілін ... ... А., ... кµшіру, толыќ кµшіру т.с.с. ±йымдастырылады. Кµшіру
ж±мыстарында керекті єріптердіњ, ... ... ... ... сµз табын аныќтау,
ќосымшасын, жаѓын, шаѓын аныќтау, жаќшаѓа кµрсету т.с.
белгіленеді.
Балалар кµшіру техникасына ‰йретіледі (єуелі оќып шыќ, буындап
оќы, ойлан, маѓынасына т‰сінесіњ бе, ... ... ... ... жазып болѓан соњ тексер т.б.). Жазѓандарын
т‰пн±сќамен салыстырып, ќатесі болса, т‰зейді. Кµшіруге
алынатын материал ќызыќты, т‰сінікті болуѓа тиіс.
Есте ±стау арќылы кµшіру. ... ... ... ... ... сонан соњ жабылады. Оќушы есінде ќалѓандарын жазады.
Кейде мєтін талданѓаннан ... ... ... Жазып болѓан соњ
м±ѓалім мєтін ашып, жазѓандарын салыстырып, тексеруге
м‰мкіндік береді. Кµшіріп жазудыњ б±л кµрсетілген
т‰рі диктант болѓандыќтан, м±ны кµру ... деп ... ... «ќиын» сµздердіњ жазылуы µткенде пайдалы. Єдетте
жазылуы ќиын ... ... ... ... ... сµздердіњ жазылуын есте ќалдыру ‰шін м±ѓалім мынадай
єдіс-тєсілдер ќолданылады: 1) зейін ... ... ... оќып ... 2) маѓынасына кµњіл бµліњдер; ‰й
жануарларын білдіретін сµздерді бір топќа тізіњдер, баќша
µсімдіктерін білдіретін сµздерді бір топќа тізіњдер; 3)
м±ќият оќыњдар жєне жазыњдар; 4) ... ... ... есте ... ... сол бµлімніњ астын
сызыњдар; 5) жазѓандарыњды сµздік бойынша тексеріњдер; 6)
сµзді екі-‰ш рет ќайта жазыњдар немесе екі-‰ш т‰бірлес сµз
ойлап тауып жазыњдар; 7) «я» єрпі бар ... ... ќиын ... ... кірістіріледі, бірнеше рет
ќайталанады. Жаттыѓулардыњ ішінде єсіресе сµздік жасауѓа
байланысты ж‰ргізілетін ж±мыстар ќиын сµздердіњ
орфограммасын есте ќалдыруѓа жаќсы жєрдемдеседі
(сµздік ... ... ... ... ... (1, 2, 3, ....). ... ... 5 бетінде «в» єрпі кездесетін сµздер
тізіледі.
Еркін кµшіру. Балалар єуелі мєтінді оќып шыѓады, талдайды,
сонан соњ кітапты жауып ќойып, мєтінен есте ќалѓандарын,
ќалай ... ... ... ... ... кµшіру. Сµздіњ немесе
сµйлемніњ бір бµлігі µзгеріссіз сол ќалпында, екінші бір
бµлігі µзгертіліп ... ... ... ... ... ... ќосып, µзгертіп жазады: ќалып ќойѓан єріптер
мен буындарды тауып ќосу, сµздерді тауып ќосу немесе
сµйлемдерді аяќтау, берілген ... ... ... ... жазу ... ... орындалады.
М±нда мєтінді кµріп ќабылдау жеткіліксіз, сонымен ќатар оны
ойланып, анализ-синтез жасау керек. Кµшірмес б±рын балалар
алдарында т±рѓан міндетпен ... ... ... ... оќиды, тапсырманы єуелі ауызша шешіп алып,
жазуѓа соњында ѓана кіріседі. Ж±мыстыњ б±л т‰рін кейде
баќылап кµшіру деп те атайды. Казіргі ... б±л ... кењ ... ... ... тіл ... байланысты, с±раќтарѓа жауап
беру (жазбаша) т‰рінде де кездеседі. Б±л ... ... мен ... жазуѓа дайындау маќсатында
ќолданылады.
Балалардыњ орфографммаѓа ‰йренген даѓдылары мен шеберліктерін
байќау маќсатында диктант жаздырылады. М±нда м±ѓалім мєтінді,
сµйлемдерді немесе жеке сµздерді ... ... оны ... ... ... ... ... бастауыш мектепте ж‰ргізілетін т‰рлері:
1. Ескерту диктанты. М±нда м±ѓалім ... оќып ... ... ... ... ... кейін т‰сініксіз деген
сµздердіњ маѓынасы т‰сіндіріледі. М±ѓалім єрбір
сµйлемді ќайта оќып шыѓады, оќылѓан сµйлемдер балалардыњ
ќатысуымен талданады. Сµйлемді ... ... ... ... ... ќиын ... ... µтіліп отырѓан
ережеге аударады. Оќушылар тиісті дыбыстарды кµрсетеді,
ережесін айтып береді, олардыњ ќателескен жері болса,
т‰зетіледі. Осындай ж±мыстардан кейін ѓана ... ... ... ... ... єрбір сµйлем оќылып,
талданып барып жазылады. Кейін балалар ж±мыстыњ б±л т‰ріне
даѓдыланѓан кезде, бірнеше сµйлем бірден оќылып, ... ... ... ... мен ... ќиын ... ѓана ... ал онан єрі мєтін т±тас оќылады да,
сµздер іріктеліп алып ... ... соњ ... єр сµйлемді
оќып, балалар жазады. Егер балалар белсенділік кµрсетіп,
сµздердіњ ќалай ... ... ... сµздіктен
ќарайтын болса, онда ескерту диктантыныњ тиімді болѓаны.
2. Іріктеу диктанты. М±ныњ ескерту диктантынан айырмашылыѓы –
балалар м±ѓалімніњ айтќан сµздерініњ ... ... оныњ ... ... бір ... ... немесе сµз тіркестерін іріктеп жазады. Диктанттыњ
б±л т‰рінде уаќыт ... ... ... мен ... ... ењ ... оќушылар мєтінді аса зейін ќоя
тыњдап отыруѓа мєжб‰р болады.
3. Т‰сіндіру диктанты. М±нда мєтін жазылып болѓаннан кейін ѓана
талданады, ќателері т‰зетіледі. Диктанттыњ б±л ... ... ... ережелер еске т‰сіріледі. М±ны ескерту
диктантынан баќылау диктантына µткел ретінде ж‰ргізілетін
ж±мыс деуге де болады. Т‰сіндіру ... бір ... ... ... да ... ... Онда ... де, мєтіне
емес, жеке сµздер айтылады. Б±ѓан оќушыларѓа ќиындыќ
келтіретін немесе ... ... ... ... диктант ±заќ болмайды, 5 – 10 минут шамасы, кµбінесе
сабаќтыњ аяѓында ж‰ргізіледі. М±ѓалім жеке сµздерді айтады,
балалар жазады, жазѓандарын сµздіктен ... ... ... ... Онда ... ќажетті суреттер
кµрсетеді (аю, сиыр, жылќы, ќоян, ќозы, трактор,
комбайн, т.б.), ал балалар бірден жазады немесе керекті
єрпі бар карточканы кµрсетіп, сонан соњ ... ... ... – 15 ... аспауѓа тиіс.
4. Шыѓармашылыќ диктант. М±ѓалім таќтаѓа ќажетті сµздерді
жазады. Кейде сурет немесе бір ... ... ... бір ... ... ќ±райды. Шамамен
ќолданылатын ережелер беріледі (еске т‰сіріледі).
Балалар сµйлемдегі сµздердіњ д±рыс т±лѓада т±рѓан-т±рмаѓанын
байќайды, ќажет болса, ... ... б±л ... ... деуге болмайды, сµйлемді балалардыњ µздері
ќ±растыратын болѓандыќтан м±ны шыѓарманыњ кіріспесі
деуге де болады.
Шыѓармашылыќ диктант балалардыњ тілін ... ... де ... µйткені оќушылар мєтін ќ±рауѓа белсенді
ќатысады, сµздерді де µздері ойлап ... ... Б±л ... деп те ... ... сєл ... ... деу себебі –
м±ѓалім мєтінді оќып т±рады, ал ... ... ... ... ... ... ... оќуы
бойынша сµзбе –сµз емес, естерінде ќалѓандарын ѓана жазады.
Мєтін оќылмас б±рын ќажетті ержелер еске т‰сіріледі. М±ѓалім
мєтінді ... ... ... соњ оныњ 5 – 6 ... ... ... ‰зінді оќушылар жаттап алатындай, µте ќысќа болмауы
керек. Оќушылар оќылѓан ‰зіндініњ естерінде ќалѓанын ѓана
жазады. ... б±л ... де тіл ... ж±мысымен ±штасады.
Осы кµрсетілген ж±мыстардыњ барлыѓы орфографиялыќ даѓдыны
автоматтандыру маќсатын кµздейді.
Баќылау ... ... ... Б±л ... ... ... ќалыптасќан даѓдыларын тексеру маќсатында ж‰ргізіледі.
М±нда оќушы µзі білетін ережені ќолданып, µз к‰шін µз
бетімен байќай алады. М±ѓалім ќандай да болмасын бір
орфографиялыќ ... ... ... ... ... ... ... ереже ќайталану керек, кімге
ќандай кµмек керек – соны аныќтайды. Егер ... ... ... бойынша нашар болса, ќайталау диктанты
ж‰ргізіледі. М±ндай жаѓдайда сол мєтіндіњ µзі
ќайтадан алынады немесе соѓан ±ќсас мєтін ... ... ... ... ... жаттыѓулардыњ бірнеше кезењі
бар: а) алѓашќы кезењде єдетте, оќулыќтаѓы немесе таќтаѓа
жазылѓан дайын материал алынады. Б±л материалдар
м±ѓалімніњ кµмегімен талданады, оќылѓан ереже
бойынша, ... ... ... наќты ‰лгі бойынша,
балалар ереженіњ практикада ќалай ќолданылатынын т‰сінеді.
М±нда оќылѓан орфограммаѓа сай, жеке сµздер, сµз тіркестері
немесе ... ѓана ... М±ны ... ... ... ... де ... екінші кезењде де дайын мєтін: сµз, сµз тіркестері,
сµйлемдер беріледі. М±нда оќылып отырѓан орфограммаѓа
сай, сµздердіњ ішінде басќа ... де ... ... материалдардыњ ішінен балалар керектісін, оќылып
отырѓан ережеге сай келетіндерін іріктеп, тауып ... ... ... ... ол сµз б±л ... сай келе ме – дєлелдейді.
Б±ѓан ќосымша, балалар с±раќтарѓа жауап ќарастырады,
ескерту диктантын жазады.
Б±л кезењдегі ењ кµп ќолданылатын жаттыѓулар: кµшіріп жазу,
‰лгі с±раќ ... ... ... аяќтап жазу. Б±л
орфограмманы білу кезењі деп аталады. Балалар ережені
ќрлданып ‰йрене ... ... ... негіздей
алады. Сµздердіњ жазылуын єуелі дєлелдейді, сонан соњ ѓана
жазады.
б) балалар µздіктерінен басќа ќ±былыстардыњ ішінен оќылып
отырѓан ереженіњ объектісін тауып бере алады. ... ... де, ... ... те ... Балалар мєтінді
кµшіреді: ќалдырылып кеткен сµздерді ‰лгі, с±раќтарсыз
µздері тауып жазады; Б±л ... ... ... ... ... Б±л ‰йрену кезењі деп аталады.
в) орфографиялыќ даѓдыныњ автоматтана ... ... ... ... ... ѓана ... жазу ... жаќтары (мазм±ны, лексика, синтаксис, жоспар) жµнінде
де ойланады. Б±л кезењде балалар грамматикалыќ – орфографиялыќ
тапсырмаларды орындап, кµшіру ж±мыстарынан ... ... ... ... ... баќылау
диктанттары, т‰рлі мазм±ндама, шыѓармалар жазады.
г) ќалыптасќан даѓдыларды жетілдіру кезењі1. Жазылуы бірыњѓай
сµздерді байланыстырып, оларѓа тєн ортаќ зањдылыќты,
жалпылыќты аныќтау; т‰бірлес сµздерді ... ... ... табу, омоним сµздерді табу. Б±л кезењде
диктанттыњ барлыќ т‰рі ... ... ... ... ... ... ... сондыќтан
мєтінді алдын ала талдаусыз жаздыра беруге болады.
Сµздіктен ќарауѓа, м±ѓалімнен с±рауѓа р±ќсат етіледі.
Жоѓарыда кµрсетілген ж‰йені ... ... деп ... ... жаѓдайларѓа: балалардыњ жас ерекшеліктеріне,
дайындыќ дєрежелеріне, алѓан білімдері мен сµйлеу ... ... ... м‰мкін. Алайда, м±ѓалім осы кµрсетілген
ж±мыстардыњ ж‰йесініњ толыќ орындалуын ќамтамасыз етуге
тиіс.
Жаттыѓу ж±мыстарыныњ ж‰йесіне ќарай, материалды тањдауѓа
ќойылатын талаптар туады. Жаттыѓуларды ... ... ... да ... ... ... ... т‰суге тиіс. Материал
тањдауда єсіресе мына жаѓдайлар ескеріледі:
Грамматикалыќ немесе орфографиялыќ ќ±былыстарды т‰сіндіру
кезінде баќылау ... ... ... аныќ материалдар
алыну керек. Б±л кезде оќушылардыњ зейінін оќылып отырѓан
ережеден басќаѓа алањдататын нєрселер болмаѓаны жµн.
Оќушылар баќылаѓандарынан д±рыс ... ... ... ... материал тањдаѓанда тіл дамыту мен жазу
жан-жаќты ескерілуге жєне б±рын µтілгендерді ‰здіксіз
ќайталау есте ... ... ... С. ... ... ... ... А, 1991.
Ж±мыстыњ єр т‰рлі кезењдерінде біртектес (сµздік, фразалар
немесе мєтін) материалдарды ќайталап отыру д±рыс болмайды.
Мысалы, алѓашќыда ... ... ... сµз ... «ќалалар»
десе, кейінгіде «ќалалы, ќалашыќ, ќалашыл т.с.с.» сµздер
айтќызылады.
Ќазіргі кезде орфографияны мењгеру ‰шін кµру мен есту ... мен ... ... ... деген мєселе жµнінде
талас жоќ.
Сауаттылыќќа ‰йренуде сезім анализаторларыныњ барлыѓы да: ... кµру де, ќол ... да ... ... ... Оныњ ... ... немесе диктант сияќты жазу
т‰рлерініњ ќазіргі кезде єр т‰рлі варианттары шыќќанын
жоѓарыда айтылѓандардан байќаѓанбыз.
М±ѓалім ќандай да болмасын, бір сезім органына жаттыѓудыњ ... ... ... ... ... гµрі, бір жаттыѓуда таным
ќызметініњ ќандай операцияларды орындауы жайлы, олардыњ
комплексті ќатысуын ќалай ќамтамасыз етуге болатыны
жайлы кµбірек ойлауѓа ... ... ... ... пен ... табу, абстракциялау, топтау,
ж‰йелеу т.б.
Сµйтіп, орфографиялыќ немесе пунктуациялыќ сауаттылыќ
даѓдыларын ќалыптастыруда оќушылардыњ зейінін,
ойы-есін, ќиялын т.б. таным ... ... ... ... ... ... ... кµп к‰ш
салу ќажет.
2.2. Сауат ашу кезењіндегі міндеттер, олардыњ мєн маѓынасы
Жалпы сауат ашу тарихында т‰рлі тєсілдер ... ... ... оќыту.
Буынѓа бµліп оќыту.
Сµзді оќыту.
Дыбысты талдай оќыту.
Дыбыстыќ жинаќтау
Талдау-жинаќтау єдістері.
Дыбыстыќ талдау-жинаќтау єдісініњ негізін ќалаѓан - орыстыњ ±лы
педагогі К.Д.Ушинский1. Б±л єдіс – ... ашу ... ... ... жасалѓан. Дыбыстыќ талдау-жинаќтау єдісін
жетілдірудегі басшылыќќа алынѓан жаѓдайлар- педагогика,
психология ѓылымдарыныњ, тіл ѓылымыныњ жетістіктері мен
уаќыт талабы.
Дыбыстыќ ...... ... єдістіњ негізгі талдаудан жєне жинаќтаудан т±рады. Талдау
мен жинаќтау єдістерін жеке сµз ... ... ... ... ... де ќолданылады, бірін-бірі ауыстырып,
бірін-бірі толыќтырып отырады. Кµбіне алдымен талдау,
содан кейін ... ... ... ... "Єліппе"
кезењіне байланысты жинаќтау єдісі б±рын, талдау єдісі
аралыѓында ѓана ќолданылуы м‰мкін. Тек осы екі єдісті
±штастыру арќылы ѓана ... ашу ... ... ... ... ... ... єдісі.
Сауат ашу кезењінде оќушыларѓа жеке дыбыстар таныстырылады да,
єріптер сол дыбыстардыњ шартты белгісі ретінде ... ... ... ... ... ... сµз ... бµліп, жеке
дыбыстау ќажет. Ал сµзді дыбысќа бµліп, т±тас дыбыстан
машыќтанѓан балалар алѓашќы кезде сµздіњ ... ... тез ... ... ... ... жеке ... ерекшелеп бµлудіњ т‰рлі жолын іздестіру
ќажет. Єрбір сµздіњ µзіндік буындыќ жєне ... ... ... жолы да ... ... Сол жолдардыњ
барлыѓын сарќа баяндап, м±ѓалімдерге дайын н±сќау
береміз ... ... ... ... К.Д. Изб. пед. соч. Т 11, М, ... – сол ... кейбір негізгілеріне тоќталу арќылы
м±ѓалімдердіњ ізденуіне жол сілтеу. Мысалы, дауысты
дыбыстарды бір буынды ... ... айту ... ... ... болады. Айталыќ, ал деген сµздіњ бірінші дыбысын
а-а-а-ал деп созу арќылы а дыбысы аныќ естіледі. Дауысты
дыбыстыњ жеке µзі буын ќ±рап т±рѓан ... ... ... буын ... ... жеке ... ... болады: а-ла,
о-ра, ,а-ра.
Дауыссыз дыбыстардыњ бір ќатарын т±йыќ жєне бітеу буынды
сµздерден оњай ... ... ... м, н, р, ш, ... Б±л ... да ... ... айту
арќылы бµлдіре аламыз. Сµзді жартылай айтќызу арќылы т
сияќты ... ... ... ... Аттыњ суретін
кµрсетіп, ат деген сµзді хормен айтќызѓанда, оќушылар
а-а-а-а деп айта бастаѓанда сµзді ... ... ... ат деген сµздіњ соњѓы т деген дыбысты айтып ‰лгере
алмайды. Б±дан кейін ... ат ... ... ќай ... ќалѓанын оќушылардан с±райды. Б±лай еткенде
оќушылар ат деген сµзбен а деген дыбысты салыстыру арќылы
т дыбысын сµзден µздері ажыратады. Ќысањ ы дыбысы мен і ... ... ... ... ажыратуѓа болады. Жіњішке
дауыстылар жуан сыњарларымен салыстыру арќылы оњай
танылады: ал --єл, ор --µр деген сµздерді салыстыру
арќылы ... ... екі ... є, µ дыбыстарыныњ а мен
о дыбыстарынан ерекшеленетінін білетін болады.
Жинаќтау єдісі.
Жоѓарыда біз сµз ішінен жеке дыбыстарды ажыратып алу жолдарына
тоќталдыќ. Б±л ... ... ... жеке дыбыс сµз ішінен
бµлініп алынѓаннан кейін, сол дыбыстыњ тањбасы - єріп
кµрсетіледі. Ќазаќ тілінде оќушылар екі єріпті таныѓаннан
кейін-аќ, ... ... ... ... ... Яѓни, екі єріптіњ µзінен-аќ сµз ќ±рай алады. Б±л
арада талдау процесі жинаќтау процессіне ауысады. Талдау
єдісініњ µзінше ќиындыѓы болса, жинаќтаудыњ да µзіне ... бар. ... ... жеке ... ... ... сµз ќ±рап, ол сµзді т±тас єріптерін
бір-бірімен ‰збей оќу ‰шін арнаулы машыќтану ќажет.
Т‰рлі єдістер арќылы, біртіндеп ... ... ... дауыссызѓа аяќталѓан екі дыбысты, т±йыќ
буынды ал, ат, ас, аш ... ... ... ... онша ќиын
болмайды. Ол ќиындындыќ туѓызѓан жаѓдайда жинаќтауды талдаумен
±штастыра ж‰ргізу арќылы ‰йренуге болады. Мысалы, таќтаѓа аттыњ
суретін іліп ќойып, оны ататќаннан ... ат ... ... ... ... а жєне т ... танытып,
сµз ішінен а жєне т єріптерініњ орнын тапќызамыз. Сµйтіп,
екі єріптен ат деген сµзді ќ±ратып оќытамыз. Б±л арада
єріптерден сµз ќ±рату ... ... ... ... ж‰ргізіліп отыр. Сондыќтан оќушылардыњ кµз алдарынан
суреттен кµрген ат та ... жєне ... ... ... ... ажыратып танып алѓаннан кейін, екі-аќ
єріптен т±ратын шаѓын сµзді оњай ќосып оќиды.
Оќушыларѓа ... ... ... ... таѓы бір єдісі - созып дыбыстануѓа келетін
дыбыстарды созып ... ... ... ... ... ... оќып т±рѓанда, оќушылар оѓан жалѓас екінші єріпті
танып ‰лгіреді. Б±л єдіс арќылы да ... ... ... ‰йренеді. Мысалы: ала деген сµздерді д±рыс оќуѓа
‰йрету ... ... ... буынѓа бµлдіреміз, а-ла
болады. Єрине, жалањ буынды оќушылар ќиналмай оќиды. ... ... ... бірден µздері т±тас оќып кете алмайды.
Сондыќтан бірінші т±рѓан л єрпін создырып, ллл деп
оќытып, оѓан ааа деп ... ... ... тілін оќыту методикасы. Алматы,
1987.
Сонда балалар лллааа деп барып ла деген буынды оќиды. Бірте-
бірте екі дыбыстан ќ±ралѓан ашыќ буындарды ... ... ... ... ашыќ ... ... оќу ... сµзді
буын жігімен оќуѓа машыќтандырады, буынѓа бµліп оќу - т±тас
оќуѓа ‰йренудіњ негізі болып саналады. ... єріп ... не ... не ... ќосу жолы да жатады. Мысалы, екі
ќ±ралѓан ай деген сµздіњ алдынан біде с ... ... ... ... ќойып, бірде м єрпін ќойып, ќосып оќуды талап етсек,
олар: сай, тай, май деген ... ... ... ... ... ‰ш ... ... де ай деген сµз
ќайталанып отыр. Оќушылар жања сµздердіњ тек
біріншісін тануѓа к‰ш ж±мсайды, кейінгі бµлігін б±рын
таныс болѓандыќтан оњай ... ... ќиын ... ‰ш ... ... оњай оќып ... Ал бітеу буындар ‰немі жалањ
сµз болып кездесе бермейді. Кейде екі буынды сµздердіњ
ќ±рамында да кездеседі. Мысалы: Марат, ... ... ... ... ... бітеу. Демек, осындай
сµздерді буын жігімен оќу ‰шін, оныњ ќ±рамындаѓы ќиын
дыбысын єуелі кеспе єліппеден ќ±ратып оќытып, дайындыќ жасау
керек.
Кейде ... ... ... ... ... да ... ... жатады. Мысалы: бірнеше ашыќ буыннан ќ±ралѓан
сµздерді былай тізіп оќытуѓа болады:
Ша-ѓа-ла а-ра-ла са-па
Та-ѓа-ла са-ра-ла тапа т.б.
Оќушылар бірінші сµздіњ ‰лгісімен ... ... оњай ... ... ‰лгімен оќу жолы дейміз. Дайын ‰лгімен оќыту керек, біраќ
‰немі б±л єдісті ќолдануѓа болмайды. Балалар ... алып ... ... м‰мкін.
Сауат ашу кезінде талдау мен жинаќтау бір-бірімен тыѓыз
бірлікте, байланыста ж‰ргізіледі: балалар талдау арќылы
сµздіњ ќандай буындардан, ... ... ... ж‰ргізілетін жинаќтау арќылы дыбыстардан буын
ќ±рап, буындардан сµз ќ±рап ‰йренеді. Сµйтіп, дыбыстарды
жеке - жеке оќымай, бір-бірімен ќосып, буын етіп, сµз ... ...... ... ж±мыстар ж‰ргізіледі.
1. Кез-келген дыбысты сµз ішінен бµліп алу не сµз ... ... ... айту ... да ... ... керек).
М±нда сµз ќ±рамындаѓы ‰йретілуге тиісті дыбысы бар буын аныќ
естіліп, ал дыбыстыњ µзі ... ... ... Мысалы, "р" дыбыс ‰йретілуі ќажет болѓанда "ара"
сµзіндегі "а-ра" буындары "а-арра" делініп, "р" дыбысы
ерекшеленіп, ... ... ... ... артикуляциясын байќату, яѓни балаларды сµз
ќ±рамындаѓы ‰йретілуге тиісті дыбыстыњ айтылу
процессімен таныстыру. Мысалы, ... ... ... ... ... де, ол ... ... тілдіњ ќандай
жаѓдайда болатынын
байќањдар дейді. Осы дыбысты ќайта-ќайта µздері айтып кµру
арќылы, олар ... ... ... ... ... ... ... назары "р" дыбысын айтќанда тілдіњ
ќай жерге жуыќтайтынына аударылады. Балалар тілдіњ ±шыныњ
тањдайѓа жуыќтануынан "р" ... ... ... ... дыбыстыњ айтылуымен ќатар, µзін де ‰йретеді.
Біраќ м±нда есте болатын жай тіліміздегі барлыќ дыбыстыњ
артикуляциясын білу керек деген ±ѓым ... ... ... ... тек ... жєне тіс пен тіл
ќатысы арќылы шыѓатын дыбыстарды ѓана ‰йретуге болады. Ал ш,
ж, к, ѓ, г, й, и, щ, ц ... ... ... ... ... ... ... С. Ќазаќ тілін оќыту методикасы А, 1991.
Сондыќтан м±ѓалім дыбысты оќытуѓа кірісер алдында оны ‰йретудыњ
тєсілін жан-жаќты ойластыруѓа ... ... ... ... ... ... ... айтып,
балаларѓа тапќызу. Мысалы, м±ѓалім "Єліппедегі" шоттыњ
суретін кµрсетіп, "шо" дейді де, "мен сµзді ... ... - деп ... ... "т" ... ... ... тонныњ
суретін кµрсетіп, "он" деп, "т" дыбысын оќушыларѓа айтќызады.
Сµйтіп, суреттегі киімніњ аты мен айтылѓан буын ( немесе сµз)
ќ±рамындаѓы ... ... ... ... дыбысты ќосу
керектігін саналы ±ѓады.
4. Айтылуына ќарай дыбыстарды, жазылуына ќарай єріптерді
салыстыру. Мысалы, ќол-кµл, тор-тµр, от-µт сияќты
сµздер арќылы "о" ... мен "µ" ... ... ... Сонымен бірге жазылуындаѓы
±ќсастыќтар мен айырмашылыќтарѓа кµњіл бµлінеді.
Осылайша, ќ-к, с-з, ѓ-г, а-є, ы-і дыбыстар да ж±пталып,
салыстырылып, сµздерді талдау- жинаќтау арќылы ... ... ... ... ... ... ... аяѓында
келетіні де сµздерді талдау жєне жинаќтау барысында
±ѓындырылады. Мысалы, "ќ" ... ... ... ... б±л дыбысты балаларѓа айтќызып,
таныстырѓаннан кейін ќора, аќ, оќушы сияќты
сµздерді айтып, буынѓа, дыбысќа талданады; "ќ"
дыбысыныњ ќай буынында, нешінші буында т±рѓаны
аныќталады; ќайта ... ... "ќ" ќай ... ... ... ... кейін б±л дыбысќа
балалардыњ µздері сµз ойлап табады.
6. Буынды немесе сµзді есте саќтау ... оќу. ... ... ... ... ... оны ... буынѓа ажыратып
талдаѓаннан кейін, жинаќтап, кеспе єліппеден ќ±растырады;
енді оќуѓа келгенде іркілеп ќиналады немесе єр єріпті
ежіктеп "ќ-а" ... деп айта ... Сол ... ... сµзіміз ќалай еді?" - деген сияќты с±раќтар арќылы
бастапќы сµзді ( оќушылардыњ ќ±растырѓан сµзін) еске т‰сертеді.
" Ол сµзді ќалай айтатын ... ... ... ... ...... ... кеспе єліппеден ќ±растырѓан сµзді
бірден оќып береді.
7. Дыбыс алмастырып оќу. Мысалы, балалар талдау-жинаќтау арќылы
"ќара" сµзін ... ... ... Енді бірінші буындаѓы "а"
єрпініњ орнына м±ѓалім орнына "о" ќояды, ... деп ... ... ... сезім м‰шелеріне сыртќы д‰ниеніњ
ыќпал етуі арќылы, сезім м‰шелерін жаттыќтыру ... ... ... бала ... ... оныњ кµру аумаѓында
бір ѓана єріп т±рады, кµбінесе ќайта-ќайта ... ... кµз ... ... єр ... ... кµз
тоќтатады, "оќу аумаѓы" тар болады. Осыныњ салдарынан
олардыњ оќыѓанды т‰сіну дєрежесі де тµмен. Ал єріпті ... ... ... ... ... оќу, ... ол ... буындап оќуѓа, онан єрі т±тас
сµзді оќуѓа даѓдылана ... ... ... ие ... ... ... ол кµп к‰ш жігерін ж±мсайды,
м±нда єсіресе зейіні мен еркі ... рµл ... ... ... мен ... ... ... жаттыѓа
т‰седі.
Сауат ашу кезінде бала бар зейінін жеке єріптерді, буындарды
ќосып алуѓа ж±мсайды да, сµздерініњ арасындаѓы байланыстарѓа
зер салмайды. ... ... ... т‰сініп оќудан гµрі
механикалыќ оќуы басым болады. Сондай-аќ олар іштей
оќудан гµрі дауыстап оќуѓа дайын т±рады. Оларѓа тањбалануы
мен
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
1. ... Б. Тіл ... ... ... А, ... бірдей сµздерді оќу да, жазу да біраз ќиындыќ
келтіреді. Ондай ќиындыќтан практикалыќ жолмен ѓана
шыѓуѓа болады, яѓни "аќ аю", "сары ала" ... ... ... ... м±ѓалім ‰немі ескертіп, д±рысын
оќытып отырса, балалар жаттыѓудыњ арќасында біраздан кейін
даѓдыланады1.
Сауат алу барысында баланыњ жазу процесінде де айтарлыќтай
ерекшеліктер кездеседі. Алѓашќы ... бала ... ... єр ... тањбалау барысында оныњ дыбысын дауыстап
отырады.
Сауатты адамдар жазѓанда есіне т±тас сµзді ѓана емес, сµйлемді
±стайды. Біраќ олар жазѓанда еріктіњ бір толќынынан туѓан
µзара ... ... бір ... ... ... Мысалы, бір сµз жазѓанда бір импульс іске асады. Ал
жања сауаттана бастаѓан бала бір єріпті жазу ... ... ... ... ... ... бір-бір импульс ж±мсайды. М±нда да кµптеген ерік к‰шін
ж±мсап, ‰немі тиянаќты зейін ќойѓанда ѓана ±заќ уаќыт жаттыѓу
ж±мыстарыныњ
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
1.Ќазыбаев С. ... тілі ... А, ... ... ... барып даѓды ќалыптасады?
Саусаќ даѓдыланады; ерік, зейін, сананы баѓыттайды. Сана
жазылатын єріптіњ немесе сµздіњ, сµйлемініњ мазм±нын
±стайды; сµйтіп, бірте-бірте санада т±тас сµз ... ... ды, ... жазу т±тас бір акт ретінеде
орыдалады.
Сауат ашу кезењінде балалардыњ бойында мынадай шеберлік
ќалыптасуѓа тиіс: 1) дыбыстардыњ орын-орнына ... ... 2) ... ... єріптерінен сµз ќ±рау жєне жазу; 3)
сµздердегі жуандыќ белгі (ъ) жєне жіњішкелік белгілердіњ (ь)
айырмашылыѓын ±ѓу; 4) ... да ... ... келген
дыбыстардан ќ±ралѓан сµздерді оќи алу; 5) єліппедегі
мєтіндерді екінші рет оќыѓанда тыныс ... ... алу; 6) ... мєтіндерді м±ѓалімніњ с±раѓы бойынша
айтып беру; 7) ќысќа µлењдерді жатќа айта алу; 8) ... ... ... ... ќарапайым логикалыќ
жаттыѓуларды орындай алу1;
Сауат ашу кезењінде балаларда мынадай даѓдылар ќалыптасады: 1)
сµзді буындап жєне т±тас сµздерді д±рыс оќу; 2) кµлемі ... ... ... оќу; 3) ... мен ... ... ... жазу; 4) жазѓан сµздерін тексеріп
отыру; 5) єріптерді бір-бірімен жалѓап жазу.
Сауат ашу кезењі негізінен ‰шке бµлінеді: 1) єліппеге ... ... 2) ... ... 3) ... кейінгі
кезењ2. Єр кезењніњ µз маќсаты бар:
Дайындыќ кезењ.
Б±л-«Єліппе» мерзімініњ жеделдетуіне, ‰ш айда сауаттандыру ісін
аяќтауѓа байланысты. Дегенмен, осы аз уаќыттыњ µзінде
м±ѓалімдер пайдалы ... ... ... ... ... ... ... отыра
білуге тµсілдіруге болады.
Дайындыќ кезењде оќушыларѓа ертігі, єњгіме оќып беріп, µлењ
жаттатып, сурет салѓызып, білуге ќ±марлыѓын арттыруѓа,
ќаѓаз, ќалам ±стауѓа машыќтандыруѓа болады. «Єліппе»
суреттерін ... ... ... сµйлемнен єњгіме
ќ±ратуѓа жєне сµздерге дыбыстыќ талдау жасауѓа
машыќтандыру керек. ... ... ... сµз,
буын, дыбыс деген ±ѓымдарды оќушылар тєжірибе ж‰зінде
мењгеретін болады.
Сауат ашудыњ бірінші кезењі.
Б±л кезењде дауысты дыбыстардыњ жуан, жіњішке болып ... ... ... ... ±яњ, ... ... С. Ќазаќ тілін оќыту методикасы, А, 1991.
2. Бастауыш кластарѓа ќазаќ ... ... ... А, ... ... т‰рлері таныстырылады. Буындардан екі дыбысты
т±йыќ, ашыќ, ‰ш дыбысты бітеу ... ... Екі, ... ... ... ... ... ашудыњ екінші кезењі.
Екінші кезењде оќушылар ќысањ дауысты дыбыспен танысады, оныњ
жазылу тањбасын ‰йренеді. Б±рыњѓы сабаќтарда µткен буын
т‰рлерін ќайталайды жєне ... ашыќ ... ... Б±л ... ... ... ... кездеседі. Алѓашќы
рет шаѓын єњгімені оќиды. «Єліппедегі» сюжетті суреттерді
ќарап, сµйлем ќ±райды, ќ±раѓан сµйлемдерініњ мазм±нын µз
сµздерімен ... ... ... ... ... машыќтанады.
Сауат ашудыњ ‰шінші кезењі.
Б±л кезењде оќушылар жіњішке дауысты дыбыстарды жєне сµз ішінде
кездесетін к-г тєрізді дауыссыз дыбыстарды сµз ... ... єріп ... жазып ‰йренеді. Б±л кезењде буын т‰рлері
к‰рделеніп, буын саны да кµбейе т‰седі.
Сауат ... ... ... ... ... орыс алфавитінен енген дыбыстар мен
олардыњ єріп тањбаларын ... ... ... ... ... ... оќу жєне жазу машыќтары жетіле т‰седі.
«Єліппе» соњында бірілген материалдардыњ білімдік, тєрбиелік
жаѓына мєн ... ... ... ... ... оќып ‰йренеді. Б±л кезењніњ ерекшілігін,
мањызын жете кµрсету ‰шін, «Єліппе серігін» т‰рлі суретті
кітапшаларды кењінен ... да ... ... ... бір ... ±йымдастыру
ж±мысына баса назар аударылады1.
¤йткені 6-7 жасар баланыњ мектепке оќуѓа т‰суімен байланысты,
жања жаѓдайѓа, жања адамдарѓа ... ... ... ... ... ... єжептєуір салмаќ
т‰сіреді. М±нда балалардыњ барлыѓы бірігіп, єсіресе
бір-бірінен с±рап, аныќтау арќылы орындайтын тапсырмалар
беру ... ... ... ... ... ойын ... рµл ... (мысалы,
шеберхана ойыны.)
Дайындыќ кезењінде оќуѓа, жазуѓа єзірлік жасалады. М±ѓалім
балалардыњ білім дєрежесімен танысады; ќалай сµйлеу
алатындары, ќандай µлењ, таќпаќтар білетіндері
аныќталады.
Б±л кезењде мынадай ... баса ... ... ... сµздік ќорын аныќтау;
2. Балаларѓа ауызша ќысќа-ќысќа сµйлемдер ќ±ратып, µз ойларын
айтып беруге даѓдыландыра бастау;
3. Балалардыњ ... ... ... кµњіл аудару: тіл
м‰кістіктері, кейбір дыбыстарды аныќ айта алмау
жаќтарын жою баѓытында ж±мыстар ±йымдастыру.
4. М±ѓалімніњ жєне жолдастарыныњ ... ... ... ... ... сµз, ... ... туралы ауызша т‰сінік беріп,
сµйлемді сµзге, сµзді буынѓа, ... ... ... ... дайындыќ ж±мыстары жасалады: партаѓа д±рыс отыру,
ќарындаш, ќаламды д±рыс ±стау, дєптерді партаѓа д±рыс ќою,
сия сорѓыш, µшіргішті пайдалану сияќты ж±мыстармен ќатар
балалар ... ... ... µздері тік,
кµлбеу, ирек сызыќтар сызып даѓдыланады. Оќушылардыњ ќолын
жазуѓа жаттыќтыру ‰шін м±ѓалім єріп элементтеріне ±ќсас
фигуралар ... оны ... ... ... ... зейін, ерік, ќиял т.б.
ерекшеліктеріне баса назар аударылады. 1 сынып
оќушылары бір
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
1. Рахметова С. Ќазаќ ... ... ... А, ... зейін ќойып, тыњдай алмайтыны сияќты, µз ќиялдарын да
баќылай ... ... ... мен ... заттардыњ,
ќ±былыстарыныњ арасындаѓы айырмашылыќ кµп болады. (мысалы
балалар суретте кµрсетілген заттарды атап т±рып, онда жоќ
нєрселерді де ќосып айтады.). Б±л кезењде ж‰ргізілетін
ж±мыстыњ ... бірі - ... ... ... єр т‰рлілігі. Осыѓан орай, жекеленген балаларѓа
ќалай ыќпал жасу жолдары мен ж±мыс т‰рлері ойластырылады.
«Партаѓа т‰зу отыр», «Ќаламды д±рыс ±ста» сияќты плакаттарды
кµрсетіп, ... ... жоќ ... ондай плакаттар алдын ала
дайындалуѓа тиіс), соѓан сай єњгімелер µткізіледі. ¤йткені,
балалар отыру, ... ... ... ... ... жаттыќанда ѓана саусаќтарыныњ б±лшыќ еттері
д±рыс дамып жетіледі.
Алѓашќы сабаќтарда балалардыњ тілі мен ойын дамыту жолында
алуан ... ... ... ... ... оќу, ауыз ... ‰лгілерін (ж±мбаќ, маќал-мєтел,
жањылпаштар т.б.) жатќа айту, µлењдер жаттау, экскурсия
бойынша ... ... ... µзі ... ... ... ... єњгіменіњ ерекшелігі оныњ ќысќа (4-6
минут) болуында, єсерлілігінде, м±ѓалімніњ сµзініњ
логикалыќ ж‰йелілігінде, мєнерлігінде, ... ... ... ... ... кетуінде.
Дайындыќ кезењінде мектеп тєртібі, оќу-ќ±ралдары мен оќу
жабдыќтарын пайдалану тєртібін ‰йретуге ерекше кµњіл
аударылады.
Осы ... ... ... ... кейбір єріп
элементтерімен таныстырып тањбасын жасатып ‰йрету де
пайдалы (мысалы, «А» ‰ш таяќшадан турады: екі таяќша
тµбелерін т‰йістіріп т±рады да, ‰шіншісі кесе ... ... ... ... ... жєне оныњ пайдалану
ж±мыстарына жаттыќтыру да осы кезењде іске
асырылѓаны жµн. ... єріп ... ... ќойылатын талап тым кµбейіп кетеді де, олар
‰лгере алмай ќалады.
Дайындыќ кезењіндегі сабаќтардыњ ж‰йесін былайша кµрсетуге
болады:
«Сµйлем жєне сµз» таќырыбына арналѓан сабаќ (ауызша).
1. ... ... ... беруі (немесе єњгіме оќып беруі).
2. Айтылѓан ертегі (немесе оќылѓан єњгіме) бойынша с±раќ-жауап
т‰рінде єњгімелесу.
3. ... ... ... ... ... ... ажырату.
5. Сµйлемдердегі сµздерді табу.
6. Ертегідегі (немесе єњгімедегі) ењ ќызыќ суреттелген жерлерді
балаларѓа айтќызу.
«Сµз жєне буын» таќырыбы бойынша сабаќ ... ... ... ... ... ... ... Оќушылардыњ айтќандарын сµйлемге талдау.
3. Сµйлемдерді сµзге талдау.
4. Сµздерді буынѓа талдау.
5. Сµздіњ басќы немесе соњѓы буындарын ... ... ... ... ... ... суреттерін салу немесе пластилиннен
жасату.
Дыбыспен таныстыру сабаѓы.
1. Ж±мбаќ жасырып, оќушыларѓа шешгізу; осы ж±мбаќ пен оныњ ... ... ... сµйлемдерге, сµйлемдерді сµздерге, сµздерді
буындарѓа талдатќызу.
3. Дыбыспен таныстыру (Мысалы, а-ра, ал-ма, а-ѓаш, а-па ... ... ... «а» кµњіл аударылады.).
4. Таныс дыбыстан басталатын сµздер ойлату.
5. ... ... ... ... ... элементін жазуѓа ‰йрену сабаѓы.
1. Балалардыњ ќарындаштарын, дєптерлерін дайындау.
2. Оќушыларды жазуѓа даярлау. Ќарындашты ќалай ±стау керектігін
кµрсетіп, саусаќтарын б‰гу, жазу, ауаѓа ... ... ... ... бір ... жалауша салатындарын айту.
4. Таќтаѓа жазып кµрсету жєне оны ќайта ауаѓа ... ... ... ... жазѓызу.
Сµйлемді сµзге, сµзді буынѓа ажыратуѓа жаттыѓу сабаѓыныњ
‰лгісі.
Таќырыбы: сµйлемді сµзге, сµзді буынѓа ажыратуѓа жаттыѓу.
Кµрнекі ќ±ралдар: ... ... ... ... ... барысы: Жеке суреттерді ќарап, оларды атау. С±раќ жауап
арќылы суретте кµрсетілген заттарды єрќайсысына лайыќты
сµйлемдер ќ±рату. Мысалы, -‡йрек ќайтеді? - ... ... ... неше сµз бар? ... ... ... екі сµз бар.
– Бірінші сµз ќайсы? - ... сµз - ...... тыњдап
отырыњдар, мен бірінші сµзді нешеге бµліп айтар екенмін. –
‡й-рек. Нешеге бµліп айттым? - ... ... ...
Бірінші бµлігі ќалай? - Бірінші бµлігі - «‰й». - Екінші
бµлігі ше? ... ... - ... екінші сµз (±шады) де талданады. Енді б±л сµздерді
балалардыњ µздері айтады. Сонан кейін буынныњ мєнісі, єр
буынды ... ... ... ашылуымен бірге иектіњ ілгері
ќарай ќозѓалатындыѓы т‰сіндіріледі. Иектіњ ќозѓалысын
байќату ‰шін сµзді буынѓа бµліп айтќанда алаќанды иектіњ
астына ... ... ... ... ... ... Иек ... сµзде алаќанѓа екі рет, бір буынды сµзде бір рет
тиетініне олардыњ кµздері жетеді.
-Сонымен ... ... не ... - ... ... сµздерді буынѓа бµліп ‰йрендік.
- Енді суретке ќарап, жаќсылап тыњдап отырыњдар Мен ... ... ... ... ... жалѓастырып айтып
т±рыњдар: би-дай, ‰й-рек, та-уыќ т.б.
- Біз µткен сабаќта не ... ... ... - ... сабаќта
біз «Баќша µсімдіктері» туралы єњгімелескенбіз.
- Баќшада не µсірілетін еді?
- Баќшада ќауын, ќарбыз, т.с.с. µсіріледі.
- «Баќшада ... ... ... ... ‰ш сµз ... ... сµздер екені ќайталанып айтќызылады, сол сµздер
буынѓа талданады.
‡йге екі ‰ш буыннан ќ±ралѓан сµздер ойлап келу жєне баќшада
істеген ... ... ... ... ... таныстыру сабаѓыныњ ‰лгісі
Кµрнекі ќ±рал: аттыњ, аѓаштыњ, алманыњ суреті жєне ... ... ... ... сабаќќа аудару ‰шін,
балаларѓа кµздерін ж±мып, аз уаќыт не естілетініне ќ±лаќ
салып отыру тапсырылады. Балалар машинаныњ ... ... т.б. ... естігенін айтады. Біздіњ сµйлейтін
сµздеріміз де осы сияќты дыбыстардан ќ±ралатыны
т‰сіндіріліп, Ажар, апа, Асыл т.б.с. сµздер мысалѓа
келтіріледі, буынѓа ... ... а-па, ... Б±л
сµздердіњ басында ќандай дыбыс естілетіні с±ралады.
Балалар «а» ... ... ... – Осы ... де ... ... ... сенде. Асќар, сен де
барлыѓымыз айтайыќ
Суреттерді ќарау жєне ... атын ... ... буынѓа бµлу.
Ішінде «а» дыбысы бар сµздер ойлату. «А» ... ... ... ... «а» ... ... оныњ екі тік
сызыќтан жєне бір кµлденењ сызыќтан ќ±ралѓанын ажыратып,
ќосып кµрсету. ... б±л ... ... ... жєне оќиды.
«А» єрпініњ кіші тањбасымен таныстыру. Оны да талдау
(сопаќшалау келген дµњгелек пен имек таяќшадан
т±рады). Оны екі бµлімнен ... ... ... ... ... картоннан жасалып єкелінген ‰лгіні
айнала сызу арќылы «а» тањбасын шыѓарады. Єріп кассасынан б±л
тањбаны табады.
-¤ткен сабаќта балалардыњ µздері атын ... ... ... ... сол ... таѓы ќайталайыќ,-деп, м±ѓалім оќушылар
айтќан сµздерді талдау арќылы оныњ ќ±рамында «а» дыбысыныњ
бар жоѓына кµњіл ... ... «а» ... бар 3-4 сµз ... келу ...... ашудыњ басты, негізгі кезењі. Єліппе кезењінде
дыбыстар оќушыларѓа ... ... ... алѓашќы
кезде балаѓа есітілуі, айтылуы ењ оњай дауысты жєне дауыссыз
дыбыстар ‰йретіледі. Єр дыбыстыњ т±сындаѓы суретке ... ... ... ... ... ... ... мен сауат ашу
ж±мыстарын зерттеушілер єліппе кезењін тµртке ... ... жуан ... ... мен созылымды дауыссыздар
жєне олардыњ тањбалары таныстырылады. Грамматикадан: сµйлеу,
сµйлем, сµз, буын, дыбыс практикалыќ жолмен ±ѓындырылады.
Ендіше алѓашќы ... ... ... ... жєне кіші
єріптерді бірден жазып ‰йренеді.
Оќу да, жазу да сµзді буынѓа, буынды дыбысќа бµлу сияќты,
талдау жинаќтау єдісі, сонымен ќатар ‰дету амалдарымен
(ат, ... т.б.) ... ... жєне бір ѓана ... дыбысы µзгеше сµздерді (ана, ара, т.б.) оќу жазу
єдістері кењ ќолданылады.
Екінші кезењ: негізінен ќысањ дауыстылардыњ жуаны жєне ќалѓан
сонор, ±яњ, ќатањ ... ... Б±л ... танысу жолдары да бірінші кезењдегідей єдістер
арќылы µтеді. М±ндаѓы айырмашылыќ - ±ќсас дыбыстар
салыстырыла оќытылады. Танылатын єріп саныныњ кµбейе
т‰суіне байланысты б±л кезењніњ жазу ... ... ... кезењде жіњішке дауысты дыбыстармен к, г, п, б, ж, з, њ
сияќты дауыссыздар танылады. Б±л ... ... ... саны да арта ... ... тµртінші кезењінде тілімізде сирек кездесетін
«ћ» сияќты дыбыстар мен солардыњ тањбалары таныстырылады.
Сонымен ќатар б±л кезењніњ маќсаты – орыс ... ... жєне ... ... ... т‰рде
таныту.
Жазу ж±мыстары, сондай-аќ басќа ж±мыс т‰рлері де алдыњѓы
дайындыќ кезењіндегі сияќты болып келеді.
Єліппе кезењінде ќолданылатын негізгі ... ... ... серігімен» ќатар ) – кеспе єліппе. Кеспе
єліппеден балалар сµз ќ±растырады, сµздерді буынѓа,
дыбысќа талдайды, ќ±растырылѓан сµздерін оќып жаттыѓады.
Балалар ... ... С. ... ... ... ... А., ... сµздердіњ маѓынасына жете т‰сінетіндей, ќате
жібермейтіндей дєрежеге жеткенге дейін ... ... ... бірінші кезењінде алдын ала буынѓа,
дыбысќа талдап, кеспе єліппеден ќ±растырѓан сµздерді оќитын
болса, екінші кезењде ‰дету амалымен жасалѓан сµздерді жєне ... ... ... оќиды. Бір дыбысы µзгеше сµздер мен мен
‰дету амалы арќылы жасалѓан сµздерді оќыту ж±мысы кеспе
єліппені пайдалану ж±мысы мен ... ѓана ... жєне ... ... ... ... оќу техникасы мен жазу даѓдысын
жетілдіре т‰су маќсатында «Єліппе» кітабыныњ соњѓы
жаѓындаѓы материалдар пайдаланылады. Б±л сабаќтардыњ
маќсаты оќушылардыњ єліппеден алѓан білімін бекіту ѓана ... ... ... оќу ... мен ... ... ... болѓандыќтан, єліппе
кезењіндегі сабаќтардан гµрі єліппеден кейінгі кезењдегі
сабаќтар едєуір ерекшеленеді.
Єліппеден кейінгі кезењде балалар кµлемі шаѓын, ќарапайым
ќысќа-ќысќа сµйлемдерден ќ±ралѓан ... ... ... ... б±л кезењде де тоќтатылмайды. Єріптерден
сµздер мен буындарды ќ±рап жаттыѓу жєне ... оќу ... ... ... де ... ќатар ж‰ргізіліп
отырады.
Жазуѓа берілетін мєтіндердегі сµздердіњ айтылуы мен жазылуы
бірдей, бір-біріне сай болуы єліппеден кейінгі кезењде ... ... ... б±рын оќылѓан, талданѓан
сµйлемдерді м±ѓалімніњ айтуы бойынша жатќа жаза алады.
Аяќталмаѓан сµйлемдерді µздері аяќтай алады. ... ... ... ... ... ... жаза ... сµздерді тауып, ќосу немесе сµйлемді аяќтау ж±мыстары,
єрине оќушылар б±рыннан оќып, талдап танысќан сµйлемдері
бойынша ж‰ргізіледі.
Єліппе кезењінде жања ... пен жања ... ... ... ... Оќылѓан ертегі немесе ж±мбаќ бойынша єњгіме
2. Єњгіме барысында ќолданылѓан сµйлемдердіњ ішінен ‰йретілелі
отырѓан жања дыбыстан басталатын немесе аяќталатын сµзі ... ... ... оѓан ... ... ... ... сµзге, сµзді буынѓа, дыбысќа талдау арќылы
‰йретілетін дыбысты бµліп алу; осы дыбыстан
басталатын немесе аяќталатын жања сµздер ... ... Сол ... ... ... ... оныњ суретін таяќшалардан,
ќаѓаз ќиындыларынан жасап кµрсету, басќа єріптердіњ ішінен
табу.
5. Кеспе єліппеде сµз ... жєне оны ... Бір ... ... ... ауыстыру арќылы жања сµз жасау;
буынныњ немесе сµздіњ басына, соњына єріптер ќосып, жања
сµз жасау, оларды оќу.
7. Єліппедегі баѓанада ... ... ... сабаѓы:
1. Жазуѓа дайындыќ (оќушылардыњ д±рыс отыруы, ќаламдарын ... ... ... ... ... тексеріледі.
2. Сµзді буынѓа, дыбысќа талдау арќылы жања єріп бµлінеді.
3. Жања єріптіњ элементтері бµлшектеліп кµрсетіледі, ... ... ... ... ... ... жазады.
4. М±ѓалім жања єріпті таќтаѓа жазады. Оќушылар осы єріптен
басталатын сµздер ойлап табады. Сонан соњ олар єріпті
дєптерлеріне жазып алады.
5. ... ... ... ... ... ... оќиды.
6. Талданѓан сµздердіњ ішінен барлыќ єрпі т‰гел µтілген сµздерді
оќушылар дєптерлеріне жазады.
7. Суретпен немесе пластилинмен ж±мыс.
Єліппеніњ алѓашќы кезењдеріндегі сабаќтар ... ... Ал ... ... ... ... ‰йретілетін єріпке (єсіресе
баспа т‰ріне) жаттыѓу ж±мысы кµбірек ж‰ргізіледі. М±нда
µтілген єріптерді ќайталау, ќиындау буындардан
ќ±растырылѓан сµздерді оќу, кеспе єліппеден ... жєне ... оќу ... ... ... ... ќатар єріптері, буындары ±ќсас ж±п сµздер мен
буындарды салыстырып оќу, жазу ж±мыстары да молынан
ж‰ргізіледі.
Єліппеден кейінгі кезењдегі сабаќ ж‰йелері.
Єњгіме немесе ... оќу ... ... ... немесе ертегі таќырыбы туралы кіріспе немесе
дайындыќ єњгіме ж‰ргізіледі.
2. Єњгіме немесе ертегі ќысќа-ќысќа бµлімдерге ... ... Єр ... ... ... соњ ... онда не ... єњгіме
болѓанын ќысќаша, ондаѓы басты-басты ойларѓа тоќталу арќылы
оќушылар зейінін жинаќтауды іске ... ... ... ... ... ... ... оќылады (пауза, н‰ктеге жаќындаѓанда
дауысты бєсењдету, басты ой айтылѓан жерлерде дауысты
салмаќтау т.б.).
5. ... ... ... ... ... ... Мєтінмен ж±мыс жасалады (мысалы, мєтіннен табиѓатты
суреттеген жерлерін тауып оќыњдар немесе кµњіл –
к‰йді суреттеген жерді табыњдар т.б.).
7. Мєтіндегі негізгі ойларды ... ... ... Мєтін оќу даѓдысы нашар оќушыларѓа оќытылады.
¤лењ оќыту сабаѓы.
1. ¤лењ таќырыбына кіріспе єњгіме.
2. М±ѓалім µлењ мєтінін µзі ... ... ... ... ¤лењ ... ... єр ... єр балаѓа оќытылады. М±нда
бала ењ болмаѓанда бір жол ... да, ... аныќ ... ... ... ... ¤лењді мєнерлеп, іштен оќытады.
5. ¤лењ мєтінін т±тас, мєнерлеп, дауыстап оќиды, онда кездесетін
кейбір сµздердіњ маѓынасы аныќталады, егер м‰мкіндік ... ... ... ... дайындыѓын тексеру (д±рыс отыру, ќалам
±стау, дєптер ќою т.б.).
2. ... бір ... ... оќушылар оны ќыйталайды.
3. Сµйлем сµзге, буынѓа, дыбысќа талданады.
4. Сµйлемді м±ѓалім таќтаѓа жазады, оны оќушыларѓа оќытады,
содан кейін б±л ... ... ... ... сµйлемдерді дєптерлеріне жазады.
6. Таќтадаѓы сµйлем ашылады да, оќушылар µздері жазѓандарын
таќтадаѓымен салыстырады, тексереді.
7. Осылайша екінші, ‰шінші сµйлемдер жазылады.
8. ... ... ‰ш ... ... ... ... ... Жазу сабаѓы.
1. Оќушылардыњ жазуѓа дайындыѓын тексеру.
2. М±ѓалімніњ таќтаѓа жазѓанын ... оќып ... ... М±ѓалімніњ с±раѓы бойынша єњгіменіњ мазм±ны талданады. М±нда
м±ѓалім с±раќтарды к‰ні б±рын дайындап ќояды. С±раќтар
балалардыњ жауап берулері ‰шін ... ... ... ... болу ... ... єр сµзге фонетикалыќ талдау жасалады, жазылуы
ќиындау деген сµздер т‰сіндіріледі.
5. Мєтіндегі кµп н‰ктеніњ онында болѓан сµздерді естерінде
саќтап оќиды.
6. Мєтінді дєптерлеріне ... ... ... кµп н‰ктеніњ
орнына тиісті сµздерді тауып ќояды.
7. М±ѓалім кµп н‰ктеніњ ... ... ... ... ... µздері тауып жазѓан сµздерін таќтаѓа жазылѓан
сµздермен салыстырып тексереді.
Тиімді ж‰ргізілетін сµздік ж±мыстары да оќушыларды сауатты
жаѓын ‰йретеді. Сµздік ж±мысы суретпен ... ... ... ... ... ... дербес ойлауына, кењірек сµйлеуіне, µз бетінше
сµздер таба білуіне кµбірек кµњіл бµлінеді. Дєлірек айтќанда,
сµздік ж±мыстарын орындау ... ... µз ... істеу даѓдылары ќалыптаса бастайды. М±ѓалім
оќушыларѓа таратылып берілген бірнеше сµздік
карточкаларѓа єр ... ... ... ... ... ... топтап с±рыптау ретін т‰сіндіреді.
Єр топтаѓы сµздерден сµйлем жасауын басшылыќ етеді. Сондай-аќ
оќушылардыњ µз бетінше белгілі сµз типтеріне жататын сµздерді
табуына, ... ... ... ... ... ... ... карточкалардаѓы ќалыпты тапсыпмалардан
орындауѓа даѓдыландырады. Сабаќта карточкалардыњ мынадай
т‰рлерін пайдалануѓа болады. Берілген тірек сµздерді
таблицалардаѓы тиісті баѓандарѓа орналастыру.
Жаттыѓу ‰лгісі: Тірек ... ... аю, ... ... ќасыќ,
ешкі, шырша, ќозы, табаќ, т‰лкі, арыстан, ќайыњ т.б.
ТАБЛИЦА
Ањдар
‡й жануарлары
Ыдыстар
АѓаштарЖолбарысТ‰йеШєйнекЌараѓай Оќушы ‰лгі-таблицадаѓыдай
берілген тірек сµздерді тарќатып жазуѓа тиіс.
1. ... ... б±л ... ... сµз типтерін
‰йретуге арналѓан логикалыќ жаттыѓуларды ауызша да,
жазбаша да ... ... ... ... таблицадаѓы кµп
н‰ктелердіњ орнына сол баѓандаѓы ќатысты тірек сµздер
тапќызылып жаздырылады: ауызша ж±мыстар ... ... ... ... ... ... айтќызылады.
2. Таратпа карточкаларѓа кµп н‰ктелердіњ орнына ойдан сµз
таптарын жаздыру.
Жаттыѓу ‰лгісі: Ќ±стар: ќарѓа.
Жемістер: алма.
Кµкµністер: сєбіз.
Б±л ... ... ... ... ж‰ргізу (суреттегі таќырыпќа
сай заттардыњ аттарын атау немесе сынып болып с±рау) - немесе
єњгіме єдісі арќылы ќажетті сµздерді айќындап алуѓа ... ... ... ... ... ... ... сабаќтарын
жеке оќушылардыњ ќабылдау дєрежесіне ќарай дифференциядан
µткізуі де ќажет-аќ. Ондай маќсатќа сай мынадай
жаттыѓуларды ж‰ргізген тиімді.
3. Бір типтегі сµздерді одан ... ... ... ‰лгісі:
Тірек сµздер лаќ, ќозы, ќ±лын, жабаѓы, б±зау, серке, ... ... ... теке, ќ±нажын, дµнен, дµнежін.
1. жылќы аттары:
..................................................................................
2. ќой атаулары:
.....................................................................................
3. ешкі атаулары:
....................................................................................
4. сиыр атаулары:
..................................................................................
Тапсырма: кµп н‰ктеніњ орнына керекті сµздерді ... «Ќай ... ... ... ... ... с±раќќа жауап бола
алатын бастауыш – баяндауыштан ќ±ралѓан екі сµзді жалањ
сµйлемдер ќ±растыруѓа ‰йрету де оќушылардыњ тілін
дамытуѓа кµмек ... ... ... ... ... ... ... сайрайды, ќарќылдайды, боздайды, мияулайды,
баќылдайды, ысыллайды.
Тапсырма: мына дыбыстар ќай жануардыњ дыбысы екенін ажыратып
жазыњдар.
‡лгі: Жылан ысылдайды, т.б.
5. Жануарлардыњ тµлдеуін, ... ... ... айттыру арќылы
да бала тілін байытады.
Жаттыѓу ‰лгісі: Тірек сµздер: ќ±лындады, ќоздады, лаќтады,
к‰шіктеді, кµжектеді, боталады, ж±мыртќалады, б±заулады.
Тапсырма: ‰й жануарларыныњ тµлдеуін ќалай атайтынын
ажыратыњдар.
‡лгі: Ќоян ... ... ... ... ... ... ... ќорытынды
жасадыќ:
1. Бастауыш сыныпта жазу ж±мыстарыныњ маќсаты оќушыларды кµркем,
аныќ, д±рыс жазуѓа ‰йрету. ... жазу ... ... ... ... ‰йрету міндеті
басталады.
2. Орфография жазудыњ б‰кіл жаѓдайларын тєртіптейді. Оќушы ереже
бойынша, саналы т‰рде ... ... жазу ... ... ... зањѓа айналдырады.
3. Оќушыларды д±рыс жазуѓа ‰йрету барысында м±ѓалім жазуѓа
берілетін материалды алдын-ала тањдайды. Д±рыс жазу
‰лгілерін таќтаѓа, ... ... ... к‰н ... ... ... ... Айына бір рет баќылау ж±мысын ж‰ргізеді.
4. Жазуѓа ‰йрету ‰шін м±ѓалім: сµздіњ маѓынасын аныќтайды;
айтылуына, жазылуына, грамматикалыќ формасына кµњіл
аударады; ... ... ... ... ... ... талдау ж±мысын ж‰йелі т‰рде ж‰ргізеді; грамматикалыќ
жаттыѓуларды сµздік – орфографиялыќ жаттыѓулармен
алмастырып отырады.
5. Сауат ашу кезењі орыстыњ ±лы педагогі К.Д.Ушинский негізін
ќалаѓан ... ... ... ... ... ... ... бірінбірі ауыстырып, бірін-бірі
толыќтырып отырады. Тек осы екі єдісті ±штастыру арќылы ѓана
сауат ашу ж±мысын ойдаѓыдай ж‰ргізуге болады.
Талдау-жинаќтауда мынадай ж±мыстар ж‰ргізіледі:
кез-келген ... сµз ... ... алу; дыбыстыњ
артикуляциясын байќату; сµздіњ аяѓындаѓы не
басындаѓы дыбысты т‰сіріп айтып, балаларѓа тапќызу;
айтылуына ќарай ... ... ... ... т.б. ... ... дыбыстыњ сµздіњ
басында, ортасында, аяѓында келетінін т‰сіндіру; буынды
немесе сµзді есте саќтау арќылы оќу; дыбыс алмастырып ... Саут ашу ... ... ... 1) ... ... ... 2) єліппе кезењі; 3) єліппеден кейінгі кезењ. Єр
кезењніњ µз маќсаты бар: Дайындыќ кезењінде оќушыларѓа
ертегі, єњгіме оќып беріп, µлењ ... ... ... ќалам ±стауѓа машыќтандырады.
7. Сауат ашу кезењі 4 кезењге бµлінеді: Бірінші кезењде ... ... ... ... болып бµлінуі, дауыссыз
дыбыстардыњ т‰рлері ‰йретіледі. Екінші кезењде - ќысањ дауысты
дыбыстармен, буынныњ т‰рлерімен танысады, сюжетті ... ... ... ... кезењде - жіњішке дауысты
дыбыстарды дауыссыз дыбыстардан ажыратып жазуды ‰йретеді.
Тµртінші кезењде - орыс алфивитінен енген дыбыстармен,
олардыњ єріп ... ... ... ... ... оќушылар «Єліппе» соњында берілген материалдармен ж±мыс
істеп «Єліппемен ќоштасу» ертењгілікке дайындалады.
2.3. Оќушылардыњ грамматика мен емле бойынша білімдерін ... ... ... ... ... жаќсы т‰сіндіріліп, онан
ќаншама д±рыс даѓды берілгенімен єр оќушыныњ білімі,
даѓдысы мен ... ... ... ... материалды
ќалай мењгергені, м±ѓалім мен оќушылар ењбегініњ барысы,
нєтижесі жєне оѓан ќалай жеткені белгісіз ... ... ... µз ... ... біліп отырмаѓан соњ,
келесі ењбекке деген ыќыласы азайып, сабаќќа белсенділігі
тµмендейді. Сондыќтан ќай сабаќ болмасын, балалардыњ
алѓан білімдері, ... мен ... ... ... Оныњ ... ... кµрсетуге болады: 1) бір
сабаќтыњ негізінде баѓалау; 2) бірнеше сабаќтыњ негізінде
баѓалау; 3) бір ѓана ж±мыстыњ негізінде баѓалау.
Оќушылардыњ ... бір ... ... ... ... ... ќалай жауап бергенін жєне ќандай
ж±мыстарды орындаѓанын есепке алып отырады. Сабаќтыњ
соњында бірнеше оќушыѓа б‰кіл ... бойы ... ... ... баѓа ... жєне неге олай баѓа ќойѓанын
б‰кіл сыныпќа хабарлайды (дєлелдейді). М±ндай жаѓдайда
м±ѓалім сабаќ бойы кез келген ... ... ... ... ... ... с±раулар ќоятынын,
ќандай ж±мыстар жасайтынын алдын ала жоспарлап ... ... ... ... ќойылып, даѓдыландыру,
жаттыѓу ж±мыстарына барлыќ оќушылар ќатыстырыла т±рса да,
м±ѓалім білімін, даѓдысын, шеберлігін есепке алатын ... ... ... ... ... ... ... II
класта оќушыларѓа деформаланѓан мєтін ±сынылып, ондаѓы
сµйлемдерді тауып, соњына н‰кте ќою керектігі
тапсырылды дейік. ... ... ... ... м±ѓалім олардан сµйлем жµнінде не білетіндерін с±райды:
3 – 4 оќушыдан с±раѓанына жауап алады, 1) аяќталѓан ойды
білдіреді, 2) сµйлем ... ... ... 3) ... соњ ... ќойылады, 4) єрбір
жања сµйлем бас єріптен басталып жазылады. Сол оќушылар
µздіктерінен мысалдар келтіреді, талдайды. М±ѓалім олардыњ
сµйлем жµніндегі т‰сініктерін, ... ... ... ... ... б‰кіл сыныптыњ ќалай орындаѓаны жалпы
тексеріледі. Б±л ‰шін жекелеген оќушылар орнынан т±рѓызылып,
н‰кте ќойѓан, бас єріппен ... єр ... ... ... 3 – 4 оќушыны таќтаѓа шыѓарып, олардыњ ... ... ... ... сµз, сµйлем, сµз тіркесі
жаздырылады. Балаларды баѓалау ‰шін м±ѓалім бір сабаќ
бойы осылайша материал жинайды.
Сабаќ соњында бірер ... ... ... ... бала ... орындаѓан балалардыњ ењбектері де атаусыз
ќалмайды. Олардыњ ќай сабаќта ќандай с±рауѓа ... ... ... ... ... ж‰ріп,
бірнеше сабаќтаѓы ењбектері ќорытылып баѓаланады. Б±л
‰шін м±ѓалім µзініњ арнаулы дєптеріне (балаларѓа
кµрсетпей), єр сабаќтан кейін ќажетті мєліметтерді
жазып ж‰реді. Балалардыњ єрбір жауабы, ... ... кµзі ... єр сабаќта µз білетіндерін
кµрсетуге тырысады, белсенділіктері артады.
Оќушылардыњ білімін, даѓдысын, шеберлігін ‰йге берілген
тапсырманы орындауларына, жазбаша ... ... ... ... єр ... (єсіресе жања сабаќты
т‰сіндіру я бекіту кезінде) бір к‰рделілеу с±раќќа д±рыс,
толыќ аныќ жауап беруіне ќарай баѓалауѓа да ... ... ... тапќырлыѓын арттыруѓа
жєне µздігінен ойлай білуін к‰шейтуге б±л єдістіњ де ... ... ... ... жєне емле ... ... ж‰ргізіледі. Мысалы, балалар диктант жазса, ол
оќушылардыњ грамматикадан белгілі бір таќырып бойынша алѓан
білімдерін тексеруге де, ... жазу ... ... де ... ... ... ... талдайды, шартты белгілермен кµрсетеді,
керекті сµздерді теріп жазады, схемаѓа т‰сіреді т.с.с. М±нда
грамматикалыќ талдауѓа берілетін тапсырмалар кµп ... ... – 3-тен ... Баќылау ж±мысы д±рыс кµрсеткіш беру ‰шін,
оны ±йымдастыру жєне µткізу барысында кейбір шарттар орындалуы
ќажет:
Орфографиялыќ баќылау ж±мысы белгілі бір таќырып аяќталып,
оќушылырда жазу ... ... ... Егер м±ндай алѓышарт болмаса баќылау
ж±мысын кейінге ќалдыра т±рѓан жµн.
Балалардыњ жазѓандарын ќараѓанда тек соњѓы µтілген таќырыптар
бойынша ... ... ѓана ... ... ќатар б±рын
берілген білімдер де ќамтыла тексеріледі.
Баќылау ж±мысына єдетте мєтін немесе жеке сµйлемдер алынады. Єр
сыныпќа белгілі ... сµз саны ... ... т‰рлі орфограмманыњ бірнеше ќайталанып келуініњ (бір
баќылау ж±мысыныњ ішінде) ќажеті жоќ.
Баќылау ж±мысында ењ соњѓы оќылѓан таќырыпќа 2 – 6 ... ... ... екі ... ... ... орфограммада кездесетін сµздерді варианттармен берген
тиімді.
М±ѓалім баќылау диктантыныњ мєтінін т±тас оќып шыѓады, ондаѓы
т‰сініксіз сµздер мен сµз ... ... ... ... ... ... онан єрі ... сµйлемді таѓы бµліп
оќып жаздырады. Єр сµйлем ќайта т±тас оќылады, б±л кезде
оќушылар жазѓандарын тексеріп шыѓады. Ењ ... ... жай, бір рет ... ... оѓан ілесіп отырып,
жазѓандарын тексереді. Оќушыларѓа ж±мыстарын жµндеуге ќосымша
уаќыт берілмейді. М±ѓалім жазѓандарын жинап алады.
Оќушылардыњ алѓан білімдерін, даѓдыларын жєне шеберліктерін
тексеру маќсатында µтілген ... ... ... ќосымша тапсырмалар беріледі.
Мысалы, грамматикалыќ т±лѓаларды табу, сµз таптарына
ажырату, септіктерді ќою т.с.
Сабаќта оќушылардыњ ќойылѓан с±раќтарѓа жауап ќайтарып ќоюы
жеткіліксіз, олар ... ... де ... ќоя ... ... ... ќоюѓа ‰йретуді ќайталау
сабаќтарында ж‰ргізген д±рыс.
Сонымен, оќушылардыњ білімін, ... мен ... ... ... ... алу ... ... мен оќушылар ењбегініњ
кµрсеткіші болып табылады.
2.4. Жазба ж±мыстарында жіберген ќателерімен ж‰ргізілетін
ж±мыстар жєне оны жетілдіру амалдары
М±ѓалім грамматика мен емледен оќушылардыњ білімін, ... ... ... ала ... олардыњ жаќсы жєне олќы жаќтарын
біледі, ол µзініњ дєптерініњ бірнеше бетін сыныптаѓы анаѓ±рлым
білімі нашар балаларѓа арнайды. Осы ... ... ... ... ... жазып ж‰реді. Сµйтіп,
м±ѓалім оќушылардыњ орфографиялыќ сауаттылыѓын ќадаѓалап,
кейбір оќушыларѓа жеке ... ... жазу ... ќате жібермеу ‰шін µздіктерінен
ж±мыс жасауѓа тиіс. Осы т±рѓыдан олар µздері ќате ... ... ... оны жою ... ж±мыс жасайды.
Оќушы м±ѓалімніњ басшылыѓымен сµздерді жазып ќоюѓа ѓана
емес, сонымен
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
1. Рахметова С. ... ... ... ... А, ... ... ... жою ‰шін µздіктерінен ж±мыс жасауѓа
да ‰йренуге тиіс. Біршама уаќыт µткеннен кейін м±ѓалім
сыныппен ж±мыс жасау кезінде немесе бір оќушыдан ... ... ... ... жазѓызады, ќалай жазылып т±рѓанын
талдатады. М±ндай ж±мыс балалардыњ белсенділігін ... ... ... кейін (тоќсан аяѓында, жарты жылдыќтыњ
аяѓында) оќушылардыњ ж±мыстарына толыќ талдау жасайды.
Кейбір
оќушыларѓа тєн ... ... ... ... ... ... жєне б‰кіл сыныптыњ ‰лгерімі жµнінде т±тас карта
жасалады. М±ѓалім балалардыњ ќате жіберу мотивін
аныќтайды: 1) оќушы ... ... ... ... ... ... ... бе? 2) ережені
біледі, біраќ оны жазуда д±рыс ќолдана ... яѓни ... ... ... ќалыптаспаѓан. 3) ережелерді араластырып
шатастырады. 4) жазып отырѓаныныњ маѓынасына (не жазып
отырѓаныныњ µзіне т‰сінбейді) т‰сінбей, зейін ќоймай,
механикалыќ т‰рде ... ... 5) ... ... ... немесе µзі ќате айтады да, µзін-µзі баќылай
алмайды. 6) асыѓыс, ±ќыпсыз ... ... ... ...... ... ... соѓан
сєйкес, ќосымша ж±мыс ±йымдастырады.
Оќушылардыњ ж±мыстарында кеткен ќателіктерді т‰зету жолдары да
алуан т‰рлі. Ќателерді ќай кезде т‰зету керек? Егер ж±мыс
шаѓын болса, сол ... ... ... ... ... ... ... жазу жаттыѓуларын сол
сабаќтыњ ‰стінде-аќ т‰зетуге болады. Ал баќылау диктанты,
мазм±ндама, шыѓармадаѓы ... ... ... ... жазу ... ... жасаудыњ пайдасы зор.
Талдау барысында м±ѓалім балаларѓа єуелі дєптерлерін таратып
бермейді, µйткені олар µз дєптерлеріне ќарап алањ ... ... ... ... ... ... осы ... кµпшілігіне тєн ќателерден басталады.
М±ѓалім µзі (немесе таќтаѓа шаќырылѓан ... ... ... жіберген сµзді немесе сµйлемді таќтаѓа жазады, оны ќалай
жазу керектігі, неге олай ... ... ... ... ... жалпы сыныпќа тєн ќателер онша кµп
болмайды, сондыќтан оларды талдауѓа бір сабаќ жеткілікті. Егер
уаќыт ќалса, оќушылар ол ... ... ... ... ... ... жеке ... жіберген ќателіктері талданады.
Осы маќсатпен балалардыњ дєптерлері таратылып беріледі. Олар
м±ѓалімніњ т‰зеткен ќателіктерін табады, оны ... ... ... кµшіреді, ќосып сµйлем ќ±растырады т.б. Ќатемен
ж±мыс тек баќылау диктантына ... ѓана ... ... ... басќа сабаќта да ж‰ргізіледі.
Балалардыњ ж±мыстарындаѓы ќателерді м±ѓалім ... ... 1) ќате ... сµз ... ... жаѓына
сµздіњ д±рысы т±тас жазылады; 2) ќате жазылѓан єріп ... асты ... 3) ќате ... єріп немесе сµздіњ асты
сызылады, т±сына ескерту жазылады (керекті єріптіњ я сµздіњ
д±рысы немесе соны еске т‰сірерліктей сµз кµрсетіледі,
немесе тиісті ... ... ... ... параграф
ережесі кµрсетіледі т.б.); 4) ќате єріптіњ астын сызып
ќояды, ешќандай ескерту берілмейді.
Б±л кµрсетілген жаѓдайлардыњ ќайсысын ... ... ... ... ... (I-II сыныптарда
айќыныраќ т‰зетулер ќолданылады, III –IV сыныптарда
к‰рделірек єдістер ќолданѓан маќ±л (3-4 єдістер), ... ... ... ... ... жаќсы
оќитын оќушы ќате жіберсе, оныњ ќатесініњ асты ... ... ал ... ... оќушылардыњ ќателерін т‰рлі єдіспен
т‰зету керек (кейде ќалай т‰зету керектігіне н±сќау кµрсетсе,
кейде д±рысын жазады). М‰мкіндігіне ќарай, ќателерді ... ... ... ... ... ќате ... ... тіпті болмаса, мєтінді т‰гел балаларѓа
ќайта кµшіртеді. М±нда ќате жазылѓан сµздерге ... ... ... ... ... ... ... µте пайдалы.
Оќушылар бір т‰рлі ќатені ќайталай беретін болса, онда
динамикалыќ стеротип орнайды да, одан ќ±тылу оњайѓа
т‰спейді. Сондыќтан олардыњ ќателерін ... ... ... екінші рет ќайта жібермеу ‰шін, дереу алдын ала
шаралар ќолданылады. Оќушыларды ќате жазудан саќтандыруда
жазылуы ќиын сµздерді ... ... ... ... ... сµздерді жаттыѓу ж±мыстарына енгізбеу,
егер бірен-саран кездессе, ондай сµздерді таќтадан немесе
оќулыќтан ќарап жазуѓа ... ... ... ... ... ... т‰зетіп
болѓаннан кейін, єр оќушыныњ ж±мысына баѓа ќояды. ... ... ... ... жеке ... ... береді (мысалы, ережені пысыќта, сµйлем
ќ±растыр, белгілі бір жаттыѓуды орында т.б.). Бастауыш
сыныптарда да ... ... ... ... бір ... Ал мазм±ндама мен шыѓармада тек орфографиялыќ
ќателер ѓана емес, сонымен ќатар пунктуациялыќ ќателер, сµз
ќолданудаѓы ... ... ... ... ... ќателер де, тіпті жазу ж±мысыныњ кµлемі
де есептеледі.
Оќушылардыњ жазѓандары, айтќандары орфографиялыќ жаѓынан
сауатты, стилистикалыќ жаѓынан д±рыс болуѓа ... ... ... ... ... ... µзі ... сµйлеулері керек, таќтаѓа,
оќушылардыњ дєптерлеріне жазѓандары єдемі, ќатесіз
болѓаны жµн.
Ќорыта айтќанда: 1. Сауатты жазуѓа ‰йренуде м‰ѓалім оќушылардыњ
ережені т‰сінбей, ... ... жол ... керек, сол
ережені мењгертудіњ єдіс-тєсілдерін іздестіруі керек.
Оќушылар µтілген ережелерге µз бетінше мысал келтіре алып,
оны оѓан ±ќсас басќа жаѓдайларда пайдалана алатындай дєрежеге
жеткенде ѓана ... ... ... ... тіл дамыту
– ќашанда ой дамыту. Сауатты жазуѓа ‰йрену ‰шін оќушы
аналогия, салыстыру, талдау, жинаќтау, жалпылау,
наќтылау сияќты ой операцияларын іске асыруы керек.
Сауатты ... ... ... ... ... ... не ... маѓынасын т‰сіндіріп барып оны оќушыларѓа
жаздырады; сµзді д±рыс айтуѓа, ±ќыпты жазуѓа машыќтандырады;
т‰бірлес сµздерді табу, сµз тіркестер арќылы сµйлем
ќ±растыру, ±ќсастыѓы мен ... ... ... ... ... ... ж‰ргізу; сауатты
жазу даѓдысын ќалыптастыру т.б.
3. Жазуѓа байланысты ж‰ргізілетін жаттыѓулар кµруге, естуге жєне
орфографиялыќ тапсырмалар бойынша ж‰ргізіледі. Олардыњ негізгі
т‰рлері: ... ... ... ... ... есте ±стау арќылы кµшіру, еркін кµшіру;
грамматикалыќ тапсырмаларѓа байланысты кµшіру; баќылап
кµшіру; диктант ж‰ргізу, оныњ т‰рлері: ескерту диктанты,
іріктеу диктанты, т‰сіндіру диктанты, шыѓармашылыќ ... ... ... диктанты.
4. Оќушылардыњ орфографиялыќ даѓдысын ќалыптастыру ж±мысы 4
кезењнен т±рады: бірінші кезењде материал м±ѓалімніњ
кµмегімен ... ... ... бойынша жазылѓан
сµздер табылады, б±л даѓдыны бекітудіњ алѓашќы сатысы.
Екінші кезењде дайын мєтін беріліп, оќушылар ережеге сай
келетіндерін табады. Б±л кезењде кµптеген жаттыѓулар
ж‰ргізіледі жєне б±л ...... білу ... ... ‡шінші кезењ – орфографиялыќ даѓдыныњ
автоматтана бастау кезењі. М±нда ...... ... ... ... ... ... ж‰ргізіледі. Келесі
кезењ – ќалыптасќан даѓдыларды жетілдіру кезењі. Б±л
кезењде жазылуы бірыњѓай сµздерді байланыстырып, оларѓа
тєн ... ... ... ... ... ... ... синонимін, антонимін табу, омоним сµздерді
табу, диктанттар жазу ж±мыстары ... ... ... ... толыќ ќалыптасады.
5. Оќушылардыњ орфографиялыќ не пунктуациялыќ сауаттылыќ
даѓдыларын ќалыптастыруда сезім анализаторларыныњ
барлыѓы да: есту де, кµру де, ќол ... да ... жєне ... ... ойы- ... ... ... ќабілеттерін дамытуѓа, сондай-аќ олардыњ ауызша,
жазбаша тілін дамытуѓа кµп к‰ш салу ... ... ... ... ... ... ж‰ргізіледі.
Баќылау ж±мыстарына мынадай талаптар ќойылады: бір таќырып
аяќталѓаннан кейін баќылау ж±мысы ж‰ргізіледі; тек ... ѓана ... ... ... ... де ќамтылады;
баќылауѓа мєтін не жеке сµйлемдер алынады.
7. Сабаќта оќушылар ќойылѓан с±раќќа жауап ќайтарып ќана ќоймай,
µздері де д±рыс с±раќ ... ... ... ... мен ... ... алу ... м±ѓалім мен
оќушылар ењбегініњ кµрсеткіші болып табылады.
8. Оќушы м±ѓалімніњ жетекшілігімен µздерініњ ќателерін жою ‰шін
µз беттерінше ж±мыс ж‰ргізеді. Баќылау ж±мысынан кейін ... ... ... толыќ талдау жасайды. Єр
оќушыѓа тєн ќателер теріп жазылады, осыныњ нєтижесінде ... жєне ... ... ... ... ... себептерін аныќтап, ќосымша ж±мыс ±йымдастырады.
9. Бастауыш мектептегі ана тілі пєні жоѓары сыныптарда µтілетін
ќазаќ тілі ... ... ... оныњ ...... жаза білу ... мењгерту, тілін дамыту, сауатты
жазуѓа ‰йрету, ана тілін, єдебиетке деген
с‰йіспеншілігін, білімге ... ... ... ... ... арќылы сауаттылыќќа ‰йрету»
таќырыбында жазылѓан диплом ж±мысы бойынша мынадай ќорытынды
жасадыќ:
1. Бастауыш сыныпта жазу ж±мыстарыныњ маќсаты оќушыларды кµркем,
аныќ, д±рыс жазуѓа ... ... жазу ... ... ... ... ... міндеті
басталады.
2. Орфография жазудыњ б‰кіл жаѓдайларын тєртіптейді. Оќушы ереже
бойынша, саналы т‰рде т‰сіне отырып, жазу арќылы алѓан
білімдерін ... ... ... ... д±рыс жазуѓа ‰йрету барысында м±ѓалім жазуѓа
берілетін материалды алдын-ала тањдайды. Д±рыс жазу
‰лгілерін таќтаѓа, дєптерге кµрсетеді. Балалардыњ
дєптерлерін к‰н ... ... ... ... ... бір рет ... ж±мысын ж‰ргізеді.
4. Жазуѓа ‰йрету ‰шін м±ѓалім: сµздіњ маѓынасын аныќтайды;
айтылуына, жазылуына, грамматикалыќ формасына ... ... ... ... ж‰ргізеді; сµйлем мен
сµзді талдау ж±мысын ж‰йелі т‰рде ж‰ргізеді; грамматикалыќ
жаттыѓуларды сµздік – орфографиялыќ жаттыѓулармен
алмастырып отырады.
5. ... ашу ... ... ±лы ... К.Д.Ушинский негізін
ќалаѓан дыбыстыњ талдау-жинаќтау єдісімен ж‰ргізеді. Б±л
кезењде талдау, жинаќтау, бірінбірі ауыстырып, бірін-бірі
толыќтырып отырады. Тек осы екі єдісті ... ... ... ашу ... ... ж‰ргізуге болады.
Талдау-жинаќтауда мынадай ж±мыстар ж‰ргізіледі:
кез-келген дыбыстарды сµз ішінен бµліп алу; дыбыстыњ
артикуляциясын байќату; сµздіњ ... ... ... ... айтып, балаларѓа тапќызу;
айтылуына ќарай дыбыстарды, жазылуына ќарай єріптерді
салыстыру; т.б. ‰йретіліп отырѓан дыбыстыњ сµздіњ
басында, ортасында, аяѓында келетінін т‰сіндіру; буынды
немесе сµзді есте ... ... оќу; ... ... ... Саут ашу ... ‰шке бµлінеді: 1) єліппеге дейінгі дайындыќ
кезењі; 2) єліппе кезењі; 3) єліппеден кейінгі кезењ. ... µз ... бар: ... кезењінде оќушыларѓа
ертегі, єњгіме оќып беріп, µлењ жаттатып, сурет салдырып,
ќаѓаз, ќалам ±стауѓа машыќтандырады.
7. Сауат ашу кезењі 4 ... ... ... кезењде -
дауысты дыбыстардыњ жуан, жіњшке болып бµлінуі, дауыссыз
дыбыстардыњ т‰рлері ‰йретіледі. Екінші кезењде - ќысањ дауысты
дыбыстармен, ... ... ... ... ... ... ... ‡шінші кезењде - жіњішке дауысты
дыбыстарды дауыссыз дыбыстардан ажыратып жазуды ‰йретеді.
Тµртінші кезењде - орыс алфивитінен ... ... єріп ... ... ж‰ргізу. Єліппеден кейінгі
кезењде оќушылар «Єліппе» соњында берілген материалдармен ... ... ... ... дайындалады.
8. Сауатты жазуѓа ‰йренуде м‰ѓалім оќушылардыњ ережені т‰сінбей,
ќ±рѓаќ жаттауына жол ... ... сол ... мењгертудіњ
єдіс-тєсілдерін іздестіруі керек. Оќушылар µтілген
ережелерге µз бетінше мысал келтіре алып, оны оѓан
±ќсас басќа жаѓдайларда пайдалана алатындай дєрежеге
жеткенде ѓана аќыл-ой даѓдысы ... ... ...... ой ... ... жазуѓа ‰йрену ‰шін оќушы
аналогия, салыстыру, талдау, жинаќтау, жалпылау, наќтылау
сияќты ой операцияларын іске асыруы керек.
9. Сауатты ... ... ... ... ... ж‰ргізеді:
сµздіњ не сµйлемніњ маѓынасын т‰сіндіріп барып оны ... ... ... айтуѓа, ±ќыпты жазуѓа машыќтандырады;
т‰бірлес сµздерді табу, сµз ... ... ... ... мен ... салыстыру; дыбыстыќ талдау жасау,
сµздік ж±мысын ж‰ргізу; сауатты жазу даѓдысын ќалыптастыру
т.б.
10. Жазуѓа ... ... ... ... ... ... ... бойынша ж‰ргізіледі. Олардыњ
негізгі т‰рлері: грамматикалыќ-орфографиялыќ талдау, кµшіру
т‰рлері: механикалыќ кµшіру, есте ±стау арќылы кµшіру,
еркін кµшіру; грамматикалыќ тапсырмаларѓа ... ... ... ... ... оныњ ... ... іріктеу диктанты, т‰сіндіру диктанты,
шыѓармашылыќ диктант, ерікті диктант, баќылау диктанты.
11. Оќушылардыњ ... ... ... ... ... ... ... кезењде материал м±ѓалімніњ
кµмегімен таќтада талданады, ереже бойынша жазылѓан
сµздер табылады, б±л даѓдыны бекітудіњ алѓашќы сатысы.
Екінші ... ... ... ... ... ... сай
келетіндерін табады. Б±л кезењде кµптеген жаттыѓулар
ж‰ргізіледі жєне б±л кезењ – орфограмманы білу кезењі
деп аталады. ‡шінші кезењ – орфографиялыќ даѓдыныњ ... ... ... оќушылармен грамматика – орфография
тапсырмалар, т‰рлі кµшіру, шыѓармашылыќ ж±мыстар,
диктанттар ж‰ргізіледі. Келесі кезењ – ... ... ... Б±л ... ... ... байланыстырып, оларѓа тєн ортаќ зањдылыќты, жалпылыќты
аныќтау; т‰бірлес сµздерді табу, сµздердіњ синонимін, антонимін
табу, ... ... ... ... жазу ... µтілген ережелер бойынша даѓдылар толыќ
ќалыптасады.
12. Оќушылардыњ орфографиялыќ не пунктуациялыќ сауаттылыќ
даѓдыларын ќалыптастыруда сезім анализаторларыныњ
барлыѓы да: есту де, кµру де, ќол ... да ... жєне ... ... ойы- ... ... т.б. ... дамытуѓа, сондай-аќ олардыњ ауызша, жазбаша тілін
дамытуѓа кµп к‰ш салу ќажет.
13. Оќушылардыњ білімін баѓалауда баќылау ж±мыстары ж‰ргізіледі.
Баќылау ... ... ... ... бір ... кейін баќылау ж±мысы ж‰ргізіледі; тек соњѓы
ереже ѓана емес, б±рыњѓы µтілген ережелер де ќамтылады;
баќылауѓа мєтін не жеке сµйлемдер ... ... ... ... с±раќќа жауап ќайтарып ќана
ќоймай, µздері де д±рыс с±раќ ќоюѓа ‰йренеді. Оќушылардыњ
білімін, даѓдысы мен икемділіктерін ... алу ... ... ... ... кµрсеткіші болып табылады.
15. Оќушы м±ѓалімніњ жетекшілігімен µздерініњ ќателерін жою ... ... ... ... ... ж±мысынан кейін м±ѓалім
оќушылардыњ жіберген ќателіктерінен толыќ талдау жасайды. Єр
оќушыѓа тєн ... ... ... осыныњ нєтижесінде єр
оќушыныњ жєне б‰кіл сыныптыњ ‰лгерімі аныќталады. М±ѓалім
ќате себептерін аныќтап, ќосымша ж±мыс ±йымдастырады.
16. Бастауыш мектептегі ана тілі пєні жоѓары ... ... тілі ... ... ... оныњ маќсаты – балаларѓа
оќу, жаза білу даѓдысын мењгерту, тілін дамыту, сауатты
жазуѓа ‰йрету, ана тілін, єдебиетке деген ... ... ... ќалыптастыру.
Пайдаланылѓан єдебиеттер
М±ќанов М. Жас жєне педагогикалыќ психология. А., 1982
Тєжібаев Т.Жалпы психология. А., 1993
Ысќаќ Б. Тіл дамытудыњ ... ... А., ... М. ... психология очерктері А., 1962
Єуелбаев Ш. Бастауыш кластарда ќазаќ тілін оќыту методикасы.
А., 1987
Ќазыбаев С. Бастауыш кластарда ќазаќ тілін оќыту. А., ... Б. ... ... ... ... А., ... М., Єміров Р. Ќазаќ тілі 3 сынып (оќулыќ). А., 1990
Молдабеков Ќ. ... ... тіл ... А., ... Б. ... мектепте сыныптан тыс ж±мыстар. Ш., 2003
Ж±мажанова Т. Кластан тыс оќу барысында тіл дамыту. А., 1992
Жазыбаев М., ... Є. ... ... ... ... А., ... Б. ... ‰йрету єдістемесі. А., 1997
Рахметова С. Ќазаќ тілін оќыту методикасы. А., 1991
Ысќаќ Б. Мазм±ндама жаздыру єдістемесі. А., 1992
Ысќаќ Б. Бастауыш ... ... ... . Ш., ... Б. ... ... Ш., 2005
Т±рѓынбаева Б.А. Дамыта оќыту технологиялары, А., 2000
Ќ±рманова Н.Ж., ... Н.А., ... К. ... ... ... ... оќыту, Аќтµбе, 2006
Сарманов Е., Сапаров С. Оќытудыњ жања технологиялары, Ш., 2005
Ќ±рманова Н.Ж. Тойбазарова Н.А. Морфологияны ... ... ... ... ... ... Н.Ж. ... Н.А. Морфологияны дамыта оќыту
сабаќтарыныњ ж‰йесі. Аќтµбе, 2006
Ќ±рманова Н.Ж. Тойбазарова Н.А. Диктанттар жинаѓы, Аќтµбе, ... Г. ... ... ... ... ... 1994
Ысќаќ Б., Сманова Б. Ќазаќ тілі пєнінен тест ... ... Ш., 2005

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 59 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бастауыш мектепте жазба жұмыстары арқылы сауаттылыққа үйрету туралы49 бет
Бастауыш сыныптарда грамматика сабақтарында оқушыларды байланыстырып сөйлеуге үйрету33 бет
Бастауыш мектеп оқушыларының сөйлеу дағдысын қалыптастыру әдiстемесi (1-2 сынып)119 бет
Бастауыш сынып оқушыларын ойын әдісі арқылы тәрбиелеу38 бет
Бастауыш сынып оқушыларын тәрбиелеуде Абай шығармаларының маңызы50 бет
Ыбырай Алтынсарин шығармалары арқылы бастауыш сынып оқушыларының адамгершілік қасиеттерін қалыптастырудың әдістемесі 62 бет
2-3 сынып оқушыларын ағылшын тілінде сөйлеуге үйрету17 бет
3-сыныптарда оқушылардың тілін дамыту48 бет
6м010100- "мектепке дейінгі оқыту мен тәрбиелеу" мамандығының магистратураға қабылдау емтиханының бағдарламасы28 бет
Ауызша және жазбаша сөйлеуге үйрету14 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь