Бастауыш мектепте жазба жұмыстары арқылы сауаттылыққа үйрету


МАЗМҰНЫ

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

І тарау. Бастауыш сыныптарда жүргізілетін жазу сабақтарын ұйымдастырудың ғылыми педагогикалық негіздері
1.1. Жазу сабақтарының мақсаты, қойылатын талаптар, олардың сипаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5

ІІ тарау. Жазу жұмыстары арқылы сауаттылыққа үйрету және тіл дамытудың әдістемелік негіздері
2.1. Сауатты жазуға үйрету жолдары, жұмыс түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .12
2.2. Сауат ашу кезеңіндегі міндеттер, олардың мән мағынасы ... ... ...23
2.3. Оқушылардың грамматика мен емле бойынша білімдерін есепке алудың жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 49
2.4. Жазба жұмыстарында жіберген қателерімен жүргізілетін жұмыстар және оны жетілдіру амалдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..52

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...58

Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 63

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 59 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге




ЌАЗАЌСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖЄНЕ‭ ‬ЃЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ

ДИПЛОМ Ж‭¦‬МЫСЫ

Таќырыбы:‭ ‬Бастауыш‭ ‬мектепте‭ ‬жазба ж±мыстары арќылы сауаттылыќќа‭ ‬‰йрету

МАЗМ‭¦‬НЫ

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3
І тарау.‭ ‬Бастауыш сыныптарда ж‰ргізілетін жазу сабаќтарын‭ ‬±йымдастырудыњ ѓылыми педагогикалыќ негіздері
1.1.‭ ‬Жазу сабаќтарыныњ маќсаты,‭ ‬ќойылатын талаптар,‭ ‬олардыњ сипаты‭ ‬ ... ... ... ... ... ... ... ... .. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5

ІІ тарау.‭ ‬Жазу ж±мыстары арќылы сауаттылыќќа‭ ‬‰йрету жєне тіл дамытудыњ єдістемелік негіздері
2.1.‭ ‬Сауатты жазуѓа‭ ‬‰йрету жолдары,‭ ‬ж±мыс т‰рлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...12
2.2.‭ ‬Сауат ашу кезењіндегі міндеттер,‭ ‬олардыњ мєн маѓынасы ... ... ...23
2.3.‭ ‬Оќушылардыњ грамматика мен емле бойынша білімдерін есепке алудыњ жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..49
2.4.‭ ‬Жазба ж±мыстарында жіберген‭ ‬ќателерімен ж‰ргізілетін ж±мыстар жєне оны жетілдіру амалдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...52

Ќорытынды ... ... ... ... ... ... .. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..58

Пайдаланылѓан‭ ‬єдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .63

Кіріспе

Ана тілі‭ –‬б‰кіл аќыл-ой дамуыныњ негізі дєне барлыќ білімдердіњ темір‭ ‬ќазыѓы.‭ ‬¤йткені оќушыларѓа‭ ‬ѓылым негіздерінен жан-жаќты білім мен берік даѓды беретін,‭ ‬сауатты жаздырып,‭ ‬мєдениетті сµйлеуге,‭ ‬ойын‭ ‬єсерлі де жатыќ жеткізуге тµселдіретін осы пєн.‭ ‬Ана тілі орфографиялыќ ережені игеру‭ ‬‰шін‭ ‬ѓана емес,‭ ‬сонымен бірге,‭ ‬логикалыќ ойлауды‭ ‬ќалыптастыру‭ ‬‰шін де аса‭ ‬ќажет.‭
Бастауыш сыныптарда ж‰ргізілетін тіл дамыту‭ ‬єдістемесі‭ –‬оќушыларѓа білім ж‰йесін мењгертуге,‭ ‬тілге деген икемділігі мен даѓдыларын‭ ‬ќалыптастыруѓа ыќпал ететін‭ ‬єдіс-тєсілдері мен формалары,‭ ‬принциптер мен оќытудыњ мазм±ны жайындаѓы ілім.
Ж±мыстыњ кµкейкестілігі.‭ ‬Оќушылардыњ сауатын ашу,‭ ‬тілін дамыту‭ –‬бастауыш мектеп баѓдарламасыныњ негізгі бір бµлігі.‭ ‬Сауат ашу ж±мысы жазу ж±мыстары арќылы іске асырылады.‭ ‬Жазу сабаќтарыныњ маќсаты‭ –‬балалардыњ жазу тілі даѓдысын‭ ‬ќалыптастыру,‭ ‬оларды кµркем,‭ ‬аныќ,‭ ‬д±рыс,‭ ‬сауатты жазуѓа‭ ‬‰йрету.‭ ‬Жазу сауаттылыѓын арттыру‭ ‬‰шін‭ ‬µтілген орфографиялыќ ережелерге байланысты т‰рлі ж±мыстар ж‰йелі де жиі ж‰ргізілуі керек.‭ ‬Д±рыс,‭ ‬сауатты жазуѓа тµсілдіру м±ѓалімнен‭ ‬‰лкен шеберлікті,‭ ‬кµп ењбекті талап етеді.
Диплом ж±мысыныњ маќсаты.‭ ‬Бастауыш мектептіњ І-ІV сыныптарында жазба ж±мыстары арќылы тіл дамыту,‭ ‬сауаттылыќќа‭ ‬‰йрету‭ ‬єдістерін‭ ‬жинаќтау,‭ ‬талдау жєне тиімді т‰рлерін негіздеу,‭ ‬±сыныс жасау.
Ж±мыстыњ міндеті‭
-бастауыш сыныптарда ж‰ргізілетін жазу сабаќтарыныњ маќсатын,‭ ‬ќойылатын талаптарын зерделеп,‭ ‬сауат ашу кезењінде ж‰ргізілетін‭ ‬єдіс-тєсілдерді,‭ ‬ж±мыс т‰рлерін кµрсету‭;
-‭ ‬оќушыларды сауатты жазуѓа‭ ‬‰йретудіњ‭ ‬єдістемелік жолдарын,‭ ‬ж±мыс т‰рлерін мысалдарын кµрсетіп,‭ ‬оќушылардыњ грамматика мен емле бойынша білімдерін баѓалау жєне жіберген‭ ‬ќателермен ж±мыс істеудіњ практикалыќ жолдарын баяндау‭;
-‭ ‬‰лгілі сабаќ жоспары негізінде тєжірибелік сынаќ ж‰ргізу.
Теориялыќ-практикалыќ‭ ‬ќолданылымы.‭ ‬ Ж±мыс нєтижесі бастауыш‭ ‬сыныптардыњ‭ ‬ќазаќ тілі сабаќтарында сауатты жазуѓа‭ ‬‰йретуге байланысты таќырыптарда оќушылардыњ даѓдылары мен икемділіктерін‭ ‬ќалыптастыруда‭ ‬жалпы оќушыларды сауатты жазуѓа‭ ‬‰йретуде бастауыш мектеп‭ ‬±стаздары‭ ‬‰шін‭ ‬єдістемелік‭ ‬ќ±рал ретінде пайдалануы м‰мкін.
Зерттеу‭ ‬єдістері.‭ ‬Б±л‭ ‬ж±мыста іс-тєжірибе,‭ ‬єдебиеттер жинау,‭ ‬оларды‭ ‬талдау-жинаќтау,‭ ‬салыстыру‭ ‬єдістері пайдаланылды.
‭ ‬Ж±мыстыњ‭ ‬ќ±рылымы.‭ ‬Диплом ж±мысы кіріспеден,‭ ‬екі тараудан,‭ ‬ќорытынды мен‭ ‬єдебиеттер тізімінен т±рады.

І тарау.‭ ‬Бастауыш сыныптарда ж‰ргізілетін жазу сабаќтарын‭ ‬±йымдастырудыњ ѓылыми педагогикалыќ негіздері
1.1.‭ ‬Жазу сабаќтарыныњ маќсаты,‭ ‬ќойылатын талаптар,‭ ‬олардыњ сипаты
‭ ‬Бастауыш‭ ‬сыныптардаѓы‭ ‬жазу‭ ‬сабаќтарыныњ‭ ‬маќсаты-‭ ‬балалардыњ‭ ‬жазу‭ ‬тілі‭ ‬даѓдысын‭ ‬ќалыптастыру1.‭
Жазу‭ ‬даѓдысыныњ‭ ‬психологиялыќ‭ ‬негізі‭ ‬мидыњ‭ ‬‰лкен‭ ‬жарты‭ ‬шар‭ ‬ќабыѓындаѓы‭ ‬анализатор‭ ‬±штарыныњ‭ ‬бір-бірімен‭ ‬к‰рделі‭ ‬байланысќа‭ ‬т‰суі,‭ ‬екінші‭ ‬сигнал‭ ‬системасыныњ‭ ‬жинаќталып,‭ ‬бір‭ ‬арнаѓа‭ ‬баѓытталуы‭ ‬болып‭ ‬табылады.‭ ‬Жазу‭ ‬тілі‭ ‬кµзбен‭ ‬ќабылданады,‭ ‬ќолмен‭ ‬іске‭ ‬асады.‭ ‬Ал‭ ‬ауызша‭ ‬сµйлеу‭ ‬есіту-‭ ‬кинестезиялыќ‭ ‬нерв‭ ‬байланыстары‭ ‬арќылы‭ ‬µтеді.
‭ ‬Жазу‭ ‬тілі‭ ‬ауызша‭ ‬сµйлеуден‭ ‬кейін‭ ‬шыќты,‭ ‬сондыќтан‭ ‬да‭ ‬ол‭ ‬‰немі‭ ‬ауыз‭ ‬тілге‭ ‬с‰йеніп‭ ‬отырады.
‭ ‬Ењ‭ ‬алѓашќы,‭ ‬ерте‭ ‬дєуірде‭ ‬адамдар‭ ‬ќандай‭ ‬да‭ ‬болмасын‭ ‬бір‭ ‬уаќиѓалар‭ ‬туралы‭ ‬мєліметтерді‭ ‬кейінгі‭ ‬±рпаќќа‭ ‬ќалдыруѓа‭ ‬болады.‭ ‬Сµйтіп‭ ‬ондай‭ ‬мєліметтерді‭ ‬т‰рлі‭ ‬суреттермен‭ ‬белгілейді.‭ ‬Б±л‭ ‬кезењ‭ ‬-‭ ‬идеографикалыќ‭ ‬сµйлеу‭ ‬кезењі‭ ‬деп‭ ‬аталады.‭ ‬Идеографиялыќ‭ ‬сµйлеу‭ ‬белгілі‭ ‬бір‭ ‬айтылатын‭ ‬жаѓдай‭ ‬туралы‭ ‬еске‭ ‬т‰сіру‭ ‬рµлін‭ ‬атќарады.
‭ ‬Кейінірек‭ ‬иероглифтік‭ ‬жазу‭ ‬шыќты.‭ ‬Б±л‭ ‬заттарды‭ ‬немесе‭ ‬т±тас‭ ‬ойды‭ ‬білдірген.
‭ ‬Біздіњ‭ ‬ќазіргі‭ ‬ќолданып‭ ‬ж‰рген‭ ‬жазуымыз‭ ‬алфавиттік‭ ‬жазу.‭ ‬Б±л‭ ‬кейінірек‭ ‬шыќќан.
Жазудыњ‭ ‬ќ±ралына‭ ‬алфавит,‭ ‬графика‭ ‬жєне‭ ‬орфография‭ (‬емле‭) ‬енеді.‭ ‬Алфавит‭ ‬-‭ ‬тіліміздегі‭ ‬єріптердіњ‭ ‬белгілі‭ ‬бір‭ ‬ж‰йемен‭ ‬орналасу‭ ‬тєртібі.
Графика‭ ‬-‭ ‬дыбыстыњ,‭ ‬буынныњ‭ ‬немесе‭ ‬сµздіњ‭ ‬айтылуы‭ ‬ќалай‭ ‬болса,‭ ‬солай‭ ‬тањбалануы.‭ ‬Ал‭ ‬ орфография‭ ‬тілдіњ‭ ‬белгілі‭ ‬бір‭ ‬нормаѓа‭
----------------------------------- ----------------------------------- -----------------------------
‭ ‬1.‭ ‬Рахметова‭ ‬С‭ ‬Ќазаќ‭ ‬тілін‭ ‬оќыту‭ ‬методикасы.‭ ‬А.‭ ‬1991

келтірілген‭ ‬ережесін‭ ‬саќтап‭ ‬жазу.
‭ ‬Алфавит‭ ‬пен‭ ‬графиканы‭ ‬мењгеру-‭ ‬оќу‭ ‬мен‭ ‬жазудыњ‭ (‬сауат‭ ‬ашудыњ‭) ‬ењ‭ ‬алѓашќы,‭ ‬ењ‭ ‬ќарапайым,‭ ‬біраќ‭ ‬ењ‭ ‬мањызды‭ ‬даѓдыларын‭ ‬ќалыптастыруды‭ ‬кµздейді.‭ ‬Алайда‭ ‬жазуды‭ ‬мењгеру‭ ‬оныњ‭ ‬таѓы‭ ‬бір‭ ‬басты‭ ‬бµлігі‭ ‬орфографияны‭ (‬немесе‭ ‬жазу,‭ ‬сауатты‭ ‬жазу‭) ‬игеруді‭ ‬ќажет‭ ‬етеді.
‭ ‬Бастауыш‭ ‬сынып‭ ‬оќушылары‭ ‬орфографияны‭ ‬игере‭ ‬отырып,‭ ‬сауатты‭ ‬жазуѓа‭ ‬даѓдылану‭ ‬барысында‭ ‬графикалыќ‭ ‬т‰рде‭ ‬ќарым-ќатынас‭ ‬жасу‭ ‬м‰мкіндігіне‭ ‬ие‭ ‬болады,‭ ‬яѓни‭ ‬µзініњ‭ ‬сµйлеуін‭ ‬жєне‭ ‬таным‭ ‬м‰мкіндіктерін‭ ‬жетілдіре‭ ‬береді,‭ ‬жеке‭ ‬басыныњ‭ ‬жалпы‭ ‬даму‭ ‬дењгейі‭ ‬жоѓары‭ ‬дєрежеге‭ ‬кµтере‭ ‬береді.‭ ‬Міне,‭ ‬жазуѓа‭ ‬‰йренудіњ‭ ‬басты‭ ‬мањызыныњ‭ ‬µзі‭ ‬аныќталады.
‭ ‬ Жазбаша‭ ‬сµйлеудіњ‭ ‬µзіне‭ ‬тєн‭ ‬ерекшеліктері‭ ‬бар.‭ ‬Мысалы,‭ ‬жазбаша‭ ‬сµйлеудіњ‭ ‬ќабылдаушыѓа‭ ‬єсер‭ ‬ететіндей‭ ‬ќосымша‭ ‬ќ±ралдары‭ ‬жоќ‭; ‬ол‭ ‬б‰кіл‭ ‬оќушы‭ ‬ќауымѓа‭ ‬арналады‭; ‬онда‭ ‬автордыњ‭ ‬эмоциясы‭ ‬мен‭ ‬сезімі,‭ ‬толќуы‭ ‬мен‭ ‬м±њайюы,‭ ‬ќуанышы,‭ ‬реніші‭ ‬т.б.с.с.‭ ‬бєрі‭ ‬сол‭ ‬арќылы‭ ‬жеткізіледі‭; ‬жазу‭ ‬тілін‭ ‬ќабылдау‭ ‬ќиялдыњ‭ ‬ж±мысын‭ ‬талап‭ ‬етеді‭ ‬т.с.с.
‭ ‬Б±л‭ ‬айтылѓандар‭ ‬бастауыш‭ ‬сынып‭ ‬оќушыларыныњ‭ ‬жазу‭ ‬тілін‭ ‬дамыту‭ ‬мєселесініњ‭ ‬к‰рделі‭ ‬екендігін‭ ‬кµрсетеді,‭ ‬яѓни‭ ‬балалардыњ‭ ‬жазу‭ ‬тілін‭ ‬дамыту‭ ‬‰шін‭ ‬алдымен‭ ‬оларды‭ ‬жазудыњ‭ ‬µзіне‭ ‬даѓдыландырып‭ ‬алу‭ ‬керек.
‭ ‬Жазу‭ ‬даѓдысыныњ‭ ‬бастамасы‭ ‬єріптіњ‭ ‬єрбір‭ ‬бµлігін‭ (‬таяќша,‭ ‬дµњгелек,‭ ‬ќосу‭ ‬сызыќтары‭) ‬сызып,‭ ‬ж‰ргізу‭ ‬арќылы‭ ‬жаттыќтырылады.‭ ‬Б±л‭ ‬кезењде‭ ‬бала‭ ‬басымен,‭ ‬б‰кіл‭ ‬денесімен‭ ‬жоѓары‭ ‬кµтеріліп,‭ ‬тµмен‭ ‬ењкейіп,‭ ‬екі‭ ‬жаѓына‭ ‬ќисайып,‭ ‬неше‭ ‬т‰рлі‭ ‬ќозѓалыстар‭ ‬жасайды.
‭ ‬ Алайда‭ ‬м±ѓалім‭ ‬тиімді‭ ‬жаттыѓулар‭ ‬±йымдастырса,‭ ‬кµп‭ ‬±замай,‭ ‬бірте-бірте‭ ‬бастапќы‭ ‬ќозѓалыстарын‭ ‬жинаќтап,‭ ‬азайта‭ ‬т‰седі.‭ ‬Ал‭ ‬кейін‭ ‬єріп‭ ‬бµліктерін‭ ‬аса‭ ‬к‰ш‭ ‬салмай-аќ‭ ‬ќосып‭ ‬жаза‭ ‬алатын‭ ‬болады.‭ ‬Жаттыѓулардыњ‭ ‬нєтижесінде‭ ‬жазу‭ ‬ќимылдары‭ ‬автоматталып,‭ ‬єуелі‭ ‬єріптерді,‭ ‬сонан‭ ‬соњ‭ ‬т±тас‭ ‬сµздерді‭ ‬де‭ ‬кідіріссіз‭ ‬жаза‭ ‬алады.‭ ‬Дей‭ ‬т±рѓанымен‭ ‬балалар‭ ‬жазуѓа‭ ‬лезде-аќ‭ ‬даѓдыланады‭ ‬деудіњ‭ ‬жµні‭ ‬жоќ.‭ ‬Себебі‭ ‬олардыњ‭ ‬кейбіреулері‭ ‬бір,‭ ‬тіпті‭ ‬екі‭ ‬жылѓа‭ ‬дейін‭ ‬жазу‭ ‬даѓдысын‭ ‬толыќ‭ ‬мењгеріп‭ ‬кете‭ ‬алмайды.‭ ‬М±ндай‭ ‬балалармен‭ ‬жеке‭ ‬ж±мыс‭ ‬±йымдастырылады.
‭ ‬Жазу‭ ‬ќимылдары‭ ‬автоматталѓаннан‭ ‬кейін‭ ‬жања‭ ‬міндет-‭ ‬сауатты‭ ‬жазуѓа‭ (‬немесе‭ ‬орфографияѓа‭) ‬‰йрену‭ ‬міндеті‭ ‬туады.
Орфография‭ ‬жазудыњ‭ ‬б‰кіл‭ ‬жаѓдайларын‭ ‬тєртіптейді.‭ ‬Оѓан‭ ‬тілдіњ‭ ‬ережелері‭ (‬єріп‭ ‬тањбаларын‭ ‬ќолдану‭ ‬тєртібі,‭ ‬єріпті‭ ‬тањдау,‭ ‬бірге‭ ‬жєне‭ ‬бµлек‭ ‬жазу‭ ‬т.б.с.с.‭)‬,‭ ‬оны‭ ‬д±рыс‭ ‬ќолдану‭ ‬жатады.
Оќушы‭ ‬ереже‭ ‬бойынша,‭ ‬саналы‭ ‬т‰рде‭ ‬т‰сіне‭ ‬отырып‭ ‬жазу‭ ‬арќылы‭ ‬алѓан‭ ‬білімдерін‭ ‬бірте-бірте‭ ‬даѓдыѓа‭ ‬айналдыра‭ ‬береді.
‭ ‬Бір‭ ‬орфографиялыќ‭ ‬амал‭ ‬автоматталѓаннан‭ ‬кейін‭ ‬екіншісі‭ ‬‰йретіледі.‭ ‬Осылайша,‭ ‬орфографиялыќ‭ ‬ќ±былыстар‭ ‬саналы‭ ‬т‰рде‭ ‬мењгеріле‭ ‬бастайды.
‭ ‬Ќазаќ‭ ‬тілі‭ ‬орфографиясыныњ‭ ‬негізгі‭ ‬принципі-‭ ‬морфологиялыќ‭ ‬принцип1,‭ ‬яѓни‭ ‬т‰бір‭ ‬сµздіњ‭ ‬соњѓы‭ ‬дыбысы‭ ‬ќосымша‭ ‬аралыѓында‭ ‬да‭ (‬бас‭ –‬шы,‭ ‬башшы‭ ‬емес‭)‬,‭ ‬сµз‭ ‬шекарасында‭ (‬боз‭ ‬ќ±нан,‭ ‬бозѓ±нан‭ ‬емес‭) ‬біреккен‭ ‬сµздерде‭ ‬де‭ (‬‡мбетбай,‭ ‬‡мбетпай‭ ‬емес‭) ‬саќталып‭ ‬жазылады.
‭ ‬Тілімізде‭ ‬орыс‭ ‬тілінен‭ ‬енген,‭ ‬аяѓы‭ ‬‰нді‭ ‬дыбыс-єріптерге‭ ‬біріккен‭ ‬бірсыпыра‭ ‬сµздер‭ ‬бар‭ (‬Лелинград,‭ ‬клуб,‭ ‬педагог‭ ‬т.б.‭)‬.‭ ‬Б±л‭ ‬сµздердіњ‭ ‬соњѓы‭ ‬‰нді‭ ‬дыбыстары‭ ‬айтылуда‭ ‬ќатањ‭ ‬дыбыстарѓа‭ ‬айналады,‭ ‬яѓни‭ ‬д,‭ ‬г,‭ ‬б‭ ‬дыбыстары‭ ‬ќатањдап‭ ‬т,‭ ‬к,‭ ‬п‭ ‬дыбыстарына‭ ‬айналып‭ ‬айтылады.‭ ‬М±ндай‭ ‬сµздерге‭ ‬ќосымша‭ ‬да‭ ‬ќатањ‭ ‬дыбыстан‭ ‬басталып‭ ‬жалѓанады:‭ ‬Ленинградќа,‭ ‬педагогке,‭ ‬клубтан‭ ‬т.с.с.‭ ‬Б±лар‭ ‬грамматика‭ ‬ережелеріне‭ ‬с‰йеніп‭ ‬‰йретіледі.
‭ ‬ Ќазаќ‭ ‬тілінде‭ ‬фонетикалыќ‭ ‬принципке‭ ‬с‰йеніп,‭ ‬естілуінше‭ ‬жазылатын‭ ‬сµздер‭ ‬кµп-аќ:‭ ‬ќалам,‭ ‬кітап‭ ‬т.б.‭ ‬Кейде‭ ‬кµнерген,‭ ‬біріккен‭
----------------------------------- ----------------------------------- -----------------------------
‭ ‬1.‭ ‬Рахметова‭ ‬С‭ ‬Ќазаќ‭ ‬тілін‭ ‬оќыту‭ ‬методикасы,‭ ‬А,‭ ‬1991‭ ‬

сµздер‭ ‬дєст‰рлі‭ ‬принциппен,‭ ‬естілуінше‭ ‬жазылады:‭ ‬ќыстыг‰ні,‭ ‬ашудас‭ ‬т.б.
Ќысќасы,‭ ‬жазуѓа‭ ‬‰йрету‭ ‬єдістемесі‭ ‬тіл‭ ‬ѓылымыныњ‭ ‬ерекше‭ ‬бір‭ ‬саласы‭ ‬болып‭ ‬табылатын‭ ‬жазу‭ ‬теориясына‭ ‬с‰йенеді1.‭
Б±л‭ ‬ж±мыстардыњ‭ ‬маќсаты‭ ‬-‭ ‬балаларды‭ ‬кµркем,‭ ‬аныќ,‭ ‬д±рыс‭ ‬жазуѓа‭ ‬‰йрету.‭ ‬Ол‭ ‬‰шін‭ ‬жазуѓа‭ ‬мынадай‭ ‬шарттар‭ ‬ќойылады:
.‭ ‬Єріптердіњ‭ ‬негізгі‭ ‬элементтерініњ‭ ‬жєне‭ ‬сµз‭ ‬ішіндегі‭ ‬єріптердіњ‭ ‬бір-бірімен‭ ‬ќашыќтыѓы‭ ‬біркелкі‭ ‬болуы.
.‭ ‬Єріптердіњ‭ ‬биіктігі‭ ‬біркелкі‭ ‬болып‭ ‬шыѓуы.
‭ ‬3.‭ ‬Сопаќша‭ ‬жєне‭ ‬жарты‭ ‬сопаќша‭ ‬ќ±рсау‭ ‬т‰ріндегі‭ ‬єріп‭ ‬элеметтерініњ,‭ ‬сондай-аќ‭ ‬ќисыќ‭ ‬т‰зу‭ ‬сызыќтан‭ ‬ќ±ралатын‭ ‬єріп‭ ‬элементтерініњ‭ ‬бір-бірімен‭ ‬кілт‭ ‬жалѓастырылмай,‭ ‬бірте-бірте‭ ‬созылыњќырап‭ ‬барып,‭ ‬жіњішкеріп‭ ‬жалѓастырылуы.
‭ ‬4.‭ ‬Єріптердіњ‭ ‬кескіні‭ ‬ќабылданѓан‭ ‬‰лгіге‭ ‬сєйкес‭ ‬д±рыс‭ ‬жазылуы.
‭ ‬5.‭ ‬Сµздерді‭ ‬жазѓанда‭ ‬єріптердіњ‭ ‬д±рыс‭ ‬жалѓастырылуы.‭
Жазуѓа‭ ‬‰йретуде‭ ‬кµзделетін‭ ‬таѓы‭ ‬бір‭ ‬маќсат-‭ ‬балаларды‭ ‬шапшањ‭ ‬жазуѓа‭ ‬‰йрету.‭ ‬¤йткені‭ ‬практикада‭ ‬шапшањ‭ ‬оќудыњ‭ ‬ќандай‭ ‬мањызы болса,‭ ‬шапшањ‭ ‬жазудыњ‭ ‬да‭ ‬сондай‭ ‬мањызы‭ ‬болады.
‭ ‬Жазу‭ ‬барысында‭ ‬орындалуѓа‭ ‬тиіс‭ ‬ережелерді‭ ‬м±ѓалім‭ ‬балаларѓа‭ ‬оларды‭ ‬жазуѓа‭ ‬‰йретуден‭ ‬б±рын‭ ‬кµрсетіп,‭ ‬т‰сіндіреді:‭ ‬мысалы,‭ ‬екі‭ ‬аяќ‭ ‬тік‭ ‬бырыш‭ ‬ќалыпта‭ ‬б‰гіліп‭ ‬немесе‭ ‬жазылыњќырап‭ ‬еденге‭ (‬столдыњ‭ ‬кµргішіне‭) ‬тіреліп‭ ‬т±рсын‭; ‬жазѓанда‭ ‬кµкіректі‭ ‬столѓа‭ ‬таќап‭ ‬тіремей,‭ ‬столдыњ‭ ‬шетінен‭ ‬3см‭ ‬ќашыќ‭ ‬±стап‭ ‬т‰зу‭ ‬отыру‭ ‬керек.
‭ ‬ Екі‭ ‬иыќ‭ ‬кеудемен‭ ‬бірдей,‭ ‬т‰зу‭ ‬т±руѓа‭ ‬тиіс.‭ ‬Жазѓанда‭ ‬оќушы‭ ‬тым‭ ‬ењкейіп,‭ ‬столѓа‭ ‬кµкірегін‭ ‬тіреп‭ ‬отырса,‭ ‬дєптерге‭ ‬кµзі‭ ‬тым‭ ‬жаќындап,‭ ‬жаќыннан‭ ‬кµруге‭ ‬‰йреніп‭ ‬кетіп,‭ ‬бірте-бірте‭ ‬сєл‭ ‬алыстаѓыны‭ ‬кµре‭ ‬алмайтын‭ ‬болады.
‭ ‬Дєптерге‭ ‬жарыќ‭ ‬сол‭ ‬жаќтан‭ ‬т‰сіп,‭ ‬ќолы‭ ‬жазуды‭ ‬кµлењкелемейтін‭
----------------------------------- ----------------------------------- ----------------------------------------------------------------------
‭ ‬1.‭ ‬Ысќаќ‭ ‬Б.‭ ‬Тіл‭ ‬дамытудыњ‭ ‬ѓылыми‭ ‬негіздері‭ ‬А,‭ ‬1997.
болсын.‭ ‬Екі‭ ‬ќол‭ ‬шынтаќќа‭ ‬дейін‭ ‬стол‭ ‬‰стіне‭ ‬ќойылсын.‭ ‬Дєптерді‭ ‬сол‭ ‬ќолмен‭ ‬±стап,‭ ‬жазу‭ ‬тµмен‭ ‬т‰скен‭ ‬сайын‭ ‬жоѓары‭ ‬жылжытып‭ ‬отыру‭ ‬керек.‭ ‬Ќолдыњ‭ ‬ќалам‭ ‬±стаѓан‭ ‬жері‭ ‬кµкіректіњ‭ ‬дєл‭ ‬орта‭ ‬т±сында‭ ‬болу‭ ‬керек.‭ ‬Дєптер‭ ‬де‭ ‬оќушыныњ‭ ‬кµкірегініњ‭ ‬дєл‭ ‬орта‭ ‬т±сында‭ ‬жатсын.‭ ‬Єйтпесе‭ ‬басты‭ ‬оњѓа‭ ‬я‭ ‬солѓа‭ ‬ќисату‭ ‬немесе‭ ‬дєптерге‭ ‬кµздіњ‭ ‬ќиыѓымен‭ ‬ќарауѓа‭ ‬тура‭ ‬келеді.
‭ ‬Жазуѓа‭ ‬‰йретуден‭ ‬б±рын‭ ‬бірнеше‭ ‬рет‭ ‬дайындыќ‭ ‬жаттыѓулар‭ ‬ж‰ргізіп,‭ ‬балалардыњ‭ ‬ќолын‭ ‬ќимылѓа,‭ ‬кµзін‭ ‬шамалауѓа‭ ‬‰йрету‭ ‬керек‭ ‬болады.‭ ‬Дайындыќ‭ ‬кезењінде‭ ‬балаларды‭ ‬жазу‭ ‬сабаѓына‭ ‬ќажет‭ ‬материалдармен‭ ‬жєне‭ ‬жазу‭ ‬аспаптарымен‭ ‬таныстыру,‭ ‬партаѓа‭ ‬ќалай‭ ‬отыру,‭ ‬дєптерді‭ ‬ќалай‭ ‬ќою,‭ ‬ќаламды‭ ‬ќалай‭ ‬±стау‭ ‬ережелерімен‭ ‬таныстыру,‭ ‬саусаќтарды‭ ‬ќимылдатуѓа‭ ‬б‰гуге,‭ ‬жазуѓа‭ ‬жаттыќтыру,‭ ‬білекті‭ ‬ќимылдатуѓа‭ ‬жаттыќтандыру‭ ‬керек.‭ ‬Єріп‭ ‬элементтерініњ,‭ ‬єріп‭ ‬кескіндерін‭ ‬д±рыс‭ ‬мењгеріп,‭ ‬жазу‭ ‬єдістеріне‭ ‬тµселе‭ ‬бастаѓан‭ ‬кезде‭ ‬балалар‭ ‬бірте-бірте‭ ‬ќолды‭ ‬ж‰ргізіњкіреп,‭ ‬такт‭ ‬бойынша‭ ‬жазуѓа‭ ‬‰йретеді1.
‭ ‬ Оќушыларды‭ ‬д±рыс‭ ‬жазуѓа‭ ‬‰йрету‭ ‬барысында‭ ‬м±ѓалім‭ ‬мыналарѓа‭ ‬кµњіл‭ ‬бµлуге‭ ‬тиіс.‭ ‬Материалдыњ‭ ‬тєртіппен‭ ‬µтіліп‭ ‬жазуѓа‭ ‬берілетінін‭ ‬алдын‭ ‬ала‭ ‬тањдылады.‭ ‬Каллиграфиялыќ‭ ‬жаѓынан‭ ‬д±рыс‭ ‬жазу‭ ‬‰лгілерін‭ ‬м±ѓалім‭ ‬таќтаѓа,‭ ‬оќушылардыњ‭ ‬дєптеріне‭ ‬жазып‭ ‬кµрсетіп‭ ‬отырады.‭ ‬Балалардыњ‭ ‬дєптерлері‭ ‬к‰н‭ ‬сайын‭ ‬ќаралып,‭ ‬тексеріліп,‭ ‬кемшіліктері,‭ ‬оны‭ ‬ќалай‭ ‬т‰зету‭ ‬жолы‭ ‬кµрсетіліп‭ ‬отырылады.‭ ‬Айына‭ ‬бір‭ ‬рет‭ ‬болса‭ ‬да‭ ‬байќау‭ ‬ж±мысы‭ ‬ж‰ргізіледі.
‭ ‬Жазу‭ ‬сабаѓы‭ ‬шамамен‭ ‬мынадай‭ ‬жоспар‭ ‬бойынша‭ ‬ж‰ргізіледі:
.‭ ‬Жазѓанда‭ ‬партаѓа‭ ‬ќалай‭ ‬отыру‭ ‬ережелерін‭ ‬балаларѓа‭ ‬ескертіп,‭ ‬µзі‭ ‬аралап‭ ‬кµріп,‭ ‬д±рыс‭ ‬отырмаѓандарын‭ ‬д±рыстап‭ ‬отырѓызады.
.‭ ‬Сабаќтыњ‭ ‬маќсатын,‭ ‬алда‭ ‬т±рѓан‭ ‬міндеттерді‭ ‬кµрсетіп,‭ ‬м±ѓалім‭ ‬жаттыѓуды,‭ ‬єріп‭ ‬ элементтерін,‭ ‬сµзді,‭ ‬ фразаны‭ ‬ таќтаѓа‭ ‬ жазады,‭
----------------------------------- ----------------------------------- ----------------------------‭
1.‭ ‬Єуелбеков‭ ‬Ш.‭ ‬Бастауыш‭ ‬сыныптарда‭ ‬ќазаќ‭ ‬тілін‭ ‬оќыту‭ ‬методикасы,‭ ‬А‭ ‬1997.
оќушылар‭ ‬м±ѓалімніњ‭ ‬ќолыныњ‭ ‬ќалай‭ ‬ќимылдау‭ ‬жайын‭ ‬ќарап,‭ ‬баќылап‭ ‬отырады.
‭ ‬ 3.‭ ‬М±ѓалім‭ ‬оќушылардыњ‭ ‬алда‭ ‬т±рѓан‭ ‬міндеттерді‭ ‬ќаншалыќты‭ ‬±ќќан-±ќпаѓандарын‭ ‬аныќтап‭ ‬алып,‭ ‬жазуѓа‭ ‬кіріседі.
‭ ‬4.‭ ‬М±ѓалім‭ ‬партаны‭ ‬аралап‭ ‬ж‰ріп,‭ ‬жазу‭ ‬процессін‭ ‬баќылайды.
.‭ ‬Жазу‭ ‬аяќталѓаннан‭ ‬кейін‭ ‬оќушылардыњ‭ ‬кемшіліктері‭ ‬мен‭ ‬жіберген‭ ‬ќателері‭ ‬айтылады,‭ ‬т‰зетіледі,‭ ‬жаќсы‭ ‬жазѓандары‭ ‬жарияланады.
‭ ‬Бастауыш‭ ‬мектеп‭ ‬оќушылары‭ ‬‰шін‭ ‬орфографиялыќ‭ ‬танымныњ‭ ‬єсіресе‭ ‬алѓашќы‭ ‬басќышы‭ ‬ерекше‭ ‬рµл‭ ‬атќарады.‭ ‬Олар‭ ‬сан‭ ‬алуан‭ ‬сµздер‭ ‬мен‭ ‬олардыњ‭ ‬формаларыныњ‭ ‬єсерінен‭ ‬аз‭ ‬да‭ ‬болса‭ ‬білім,‭ ‬тєжірибе‭ ‬жинаќтайды.‭ ‬Кейбір‭ ‬сµздерді‭ ‬д±рыс‭ ‬жазу‭ ‬дєрежесіне‭ ‬жетеді.‭ ‬Біраќ‭ ‬неге‭ ‬олай‭ ‬жазѓанын‭ ‬єлі‭ ‬айтып‭ ‬бере‭ ‬алмайды.‭ ‬М±ндай‭ ‬ќ±былысты‭ ‬кейде‭ ‬орфографиялыќ‭ ‬сезім‭ ‬деп‭ ‬те‭ ‬атап‭ ‬ж‰р.‭ ‬Кейінірек‭ ‬грамматикалыќ‭ ‬білім‭ ‬алѓанда‭ ‬м±ндай‭ ‬орфографиялыќ‭ ‬ќ±былыстарды‭ ‬саналы‭ ‬т‰рде‭ ‬т‰сініп,‭ ‬сауатты‭ ‬жазуѓа‭ ‬даѓдыланады1.‭
Жазуѓа‭ ‬‰йрену‭ ‬тілдіњ‭ ‬ерекшеліктеріне‭ ‬ќарай,‭ ‬єр‭ ‬т‰рлі‭ ‬дєрежеде‭ ‬µтеді:‭ ‬фонетикалыќ‭ ‬жазу‭ ‬дыбыстыќ-єріптік‭ ‬талдауды‭ ‬шебер‭ ‬ж‰ргізу,‭ ‬дыбыстарды‭ ‬д±рыс,‭ ‬аныќ‭ ‬айта‭ ‬білуді,‭ ‬айтылѓан‭ ‬дыбыстарды‭ ‬дєл‭ ‬айыра‭ ‬алуды‭ ‬танытады,‭ ‬сµздердіњ‭ ‬маѓыналарын‭ ‬т‰сініп,‭ ‬ережелерді‭ ‬‰йрену‭ ‬басым‭ ‬болады.‭ ‬Ал‭ ‬орыс‭ ‬тілінен‭ ‬енген‭ (‬армия,‭ ‬октябрят,‭ ‬монтер,‭ ‬шофер,‭ ‬т.б.‭ ‬сµздердіњ‭ (‬карындаш,‭ ‬картоп,‭ ‬шєйнек‭ ‬т.б.‭) ‬жазылуын‭ ‬оќушылар‭ ‬есте‭ ‬±стап,‭ ‬ол‭ ‬сµздерді‭ ‬сµздіктен‭ ‬ќарап,‭ ‬тауып‭ ‬жазуѓа‭ ‬‰йренеді‭ ‬немесе‭ ‬жаттыѓу‭ ‬арќылы‭ ‬бірте-бірте‭ ‬д±рыс‭ ‬жаза‭ ‬алатын‭ ‬болады.
‭ ‬Жазуѓа‭ ‬‰йрену‭ ‬‰шін‭ ‬ќажетті‭ ‬жаѓдайлардыњ‭ ‬бастылары:
‭ ‬ 1.‭ ‬Жазылатын‭ ‬сµздіњ‭ ‬маѓынасын,‭ ‬мєнін‭ ‬аныќтау.‭ ‬М±ѓалім‭ ‬кµшіруге‭ ‬±сынѓан‭ ‬ немесе‭ ‬ оќып‭ ‬ айту‭ ‬ арќылы‭ ‬ жаздыратын‭ ‬ сµздерініњ,‭
----------------------------------- ----------------------------------- ---------------------------------------------------------------------
.‭ ‬Жинкин‭ ‬Н.И.‭ ‬Развитие‭ ‬письменной‭ ‬речи‭ ‬учащихся‭ ‬3-4‭ ‬сыныпов.‭ ‬М,‭ ‬1995.
сµйлемініњ,‭ ‬мєтінніњ‭ ‬маѓынасын‭ ‬оќушылардыњ‭ ‬аныќ‭ ‬т‰сінгеніне‭ ‬кµз‭ ‬жеткізгеннен‭ ‬кейін‭ ‬ѓана‭ ‬жаздырѓаны‭ ‬жµн.
‭ ‬ 2.‭ ‬Сµздіњ‭ ‬айтылуына‭ ‬жєне‭ ‬жазылуына,‭ ‬грамматикалыќ‭ ‬формасына‭ ‬м±ќият‭ ‬кµњіл‭ ‬аудару‭; ‬жазѓандарын‭ ‬саналы‭ ‬т‰рде‭ ‬есте‭ ‬±стауѓа‭ ‬жаѓдай‭ ‬жасау:‭ ‬оќы,‭ ‬ойлан,‭ ‬есіње‭ ‬жазып‭ ‬ал,‭ ‬тыњда,‭ ‬зейін‭ ‬аудар,‭ ‬т.б.
‭ ‬ Жіберілген‭ ‬ќателермен‭ ‬ж±мыс‭ ‬жасау:‭ ‬жазѓаныњды‭ ‬тексер,‭ ‬т‰зет,‭ ‬ќайта‭ ‬жаз‭ ‬осыѓан‭ ‬±ќсас‭ ‬мысал‭ ‬ойлан,‭ ‬т.б.‭ ‬оќушылардыњ‭ ‬белсенділігін‭ ‬кµтеру‭ ‬жєне‭ ‬µздіктерінен‭ ‬ж±мыс‭ ‬жасауѓа‭ ‬баулау.
.‭ ‬Сµйлем‭ ‬мен‭ ‬сµзді‭ ‬талдау‭ ‬ж±мысын‭ ‬ж‰йелі‭ ‬т‰рде‭ ‬ж‰ргізіп‭ ‬отыру:‭ ‬салыстыру,‭ ‬талдау,‭ ‬жинаќтау‭ ‬ж±мыстары,‭ "‬неге‭?" ‬с±раѓын‭ ‬кµбірек‭ ‬ќою.
‭ ‬4.‭ ‬Сµйлеу‭ ‬єрекетініњ‭ ‬бірде-бір‭ ‬жаѓын‭ ‬естен‭ ‬шыѓармау‭ ‬керек:‭ ‬дыбыстыќ-єріптік‭ ‬талдау,‭ ‬сµз‭ ‬ќ±рамына‭ ‬жаттыѓу,‭ ‬сµз‭ ‬таптары‭ ‬бойынша,‭ ‬синтаксис‭ ‬жєне‭ ‬байланыстырып‭ ‬сµйлеуге‭ ‬‰йрету‭ ‬ж±мыстары.‭ ‬Орфографиялыќ‭ ‬жаттыѓуларды‭ (‬кµшіру,‭ ‬диктант‭) ‬сµйлеу‭ ‬жаттыѓуларымен‭ (‬мазм±ндама,‭ ‬шыѓарма‭) ‬кезектестіріп‭ ‬µткізу.
‭ ‬5.‭ ‬Грамматикалыќ‭ ‬жаттыѓуларды‭ ‬сµздік-‭ ‬орфографиялыќ‭ ‬жаттыѓулармен‭ ‬кезектестіру.
‭ ‬Орфографиялыќ‭ ‬даѓдыѓа‭ ‬тµселуіне‭ ‬ќарай,‭ ‬ереженіњ‭ ‬оќушы‭ ‬‰шін‭ ‬мєні‭ ‬µзгереді.‭ ‬Мысалы,‭ ‬алѓашќы‭ ‬кезде‭ ‬бала‭ ‬ережеге‭ ‬м±ќтаж‭ ‬болса,‭ ‬бірте-бірте‭ ‬сауатты‭ ‬жазуѓа‭ ‬жаттыќќан‭ ‬сайын‭ ‬оныњ‭ ‬мєнділігі‭ ‬жойыла‭ ‬бастайды.‭ ‬Оќушы‭ ‬жазуѓа‭ ‬даѓдыланѓа‭ ‬кезде‭ ‬оѓан‭ ‬ереженіњ‭ ‬м‰лде‭ ‬ќажеті‭ ‬бола‭ ‬ќоймайды.
‭ ‬Орфографиялыќ‭ ‬даѓды‭ ‬жµнінде‭ ‬айтылѓандар‭ ‬пунктуацияѓа‭ ‬да‭ ‬ќатысты.‭ ‬Біраќ‭ ‬пунктуацияѓа‭ ‬‰йрену‭ ‬ж±мыстарыныњ‭ ‬µзіне‭ ‬тєн‭ ‬ерекшеліктері‭ ‬бар.‭ ‬Тыныс‭ ‬белгілерін‭ ‬ќою‭ ‬да‭ ‬ережелерге‭ ‬баѓынады.

ІІ тарау.‭ ‬Жазу ж±мыстары арќылы сауаттылыќќа‭ ‬‰йрету жєне тіл дамытудыњ єдістемелік негіздері
2.1.‭ ‬Сауатты жазуѓа‭ ‬‰йрету жолдары,‭ ‬ж±мыс т‰рлері
Сауатты‭ ‬жазуѓа‭ ‬‰йрену‭ ‬ж±мысы‭ ‬грамматикаѓа‭ ‬с‰йенеді.‭ ‬Мектепте‭ ‬грамматиканы‭ ‬оќыту‭ ‬неѓ±рлым‭ ‬жаќсы‭ ‬жолѓа‭ ‬ќойылса,‭ ‬оќушылардыњ сауаттылыѓы да‭ ‬соѓ±рлым‭ ‬жоѓары болады.‭ ‬Олай болса,‭ ‬белгілі бір жазу ережесіне негіз болатын грамматикалыќ‭ ‬ќ±былыстар саналы т‰рде‭ ‬±ѓындырылып,‭ ‬содан кейін‭ ‬ќорытынды шыѓарылуы‭ ‬ќажет.‭ ‬М±нда‭ ‬ережені мєніне т‰сінбей,‭ ‬ќ±р жаттап алудан саќ болѓан жµн1.‭
М±ѓалім тіл‭ ‬ќ±былыстары мен‭ ‬жазу‭ ‬ережелерін‭ ‬аныќ етіп‭ ‬т‰сіндіріп,‭ ‬оќушыларѓа‭ ‬сол‭ ‬ережелерді‭ ‬мењгерту‭ ‬тєсілдерін‭ ‬ќарастыруѓа‭ ‬тиіс.‭ ‬Мысалы,‭ ‬ќандай да‭ ‬болмасын‭ ‬сµз‭ ‬немесе‭ ‬оѓан‭ ‬жалѓанѓан‭ ‬ќосымшалар‭ ‬басќаша болмай,‭ ‬неге‭ ‬солай‭ ‬жазылѓанына‭ ‬оќушы‭ ‬т‰сініп‭ ‬жєне‭ ‬оќыѓан‭ ‬ережесіне‭ ‬с‰йеніп‭ ‬оны‭ ‬дєлелдей‭ ‬алатын‭ ‬болса,‭ ‬оныњ‭ ‬ережені‭ ‬саналы‭ ‬мењгергені.‭ ‬Ал‭ ‬ережені‭ ‬м‰дірместен‭ ‬айтып‭ ‬бергенімен,‭ ‬неге‭ ‬солай‭ ‬жазылып‭ ‬т±рѓанын‭ ‬дєлелдей‭ ‬алмаса,‭ ‬оќушы‭ ‬ережені‭ ‬механикалыќ‭ ‬т‰рде‭ ‬мењгерген‭ ‬болып‭ ‬шыѓады‭ ‬да,‭ ‬ол‭ ‬білгендірініњ‭ ‬сауатты‭ ‬жазуѓа‭ ‬пайдасы‭ ‬шамалы‭ ‬болады.‭ ‬Сондыќтан‭ ‬балалар‭ ‬м±ѓалімніњ‭ ‬басшылыѓымен,‭ ‬тіл‭ ‬ќ±былыстарын,‭ ‬емле‭ ‬ережелерін‭ ‬баќылап,‭ ‬талдауѓа,‭ ‬оларды‭ ‬бір-бірімен‭ ‬салыстыруѓа,‭ ‬ой‭ ‬ж‰гіртуге,‭ ‬сипаттауѓа,‭ ‬µз‭ ‬беттерімен‭ ‬жазѓан‭ ‬жазу‭ ‬ж±мыстарында‭ ‬ќолдануѓа‭ ‬міндетті.
Грамматиканы‭ ‬оќу‭ ‬барысында‭ ‬оќушылар‭ ‬тіл‭ ‬ќ±былыстарын‭ ‬саналы‭ ‬т‰сінумен‭ ‬ќатар,‭ ‬тілдіњ‭ ‬наќты‭ ‬фактілерін‭ ‬де‭ ‬білулері‭ ‬ќажет.‭ ‬Мысалы,‭ ‬сµйлемдегі‭ ‬сµздерді‭ ‬жалѓаулардыњ‭ ‬байланыстыратынын‭ ‬балалар‭ ‬есте‭ ‬ќалдыра‭ ‬алады‭; ‬сµйлемдегі‭ ‬сµздердіњ‭ ‬жалѓауларын‭ ‬ажыратып‭ ‬айтып‭ ‬та‭ ‬бере‭ ‬алады.‭ ‬Біраќ‭ ‬µздері‭ ‬сµйлем‭ ‬ќ±руѓа‭ ‬келгенде‭ ‬оны‭ ‬ќолдана‭ ‬алмайды.‭ ‬Егер‭ ‬олар‭ ‬сµйлем‭ ‬ќ±рѓанда‭ ‬сµздердіњ‭ ‬арасындаѓы‭ ‬байланысты‭ ‬аныќтау‭ ‬арќылы,‭ ‬жалѓаудыњ‭ ‬ ќызметіне‭ ‬ кµњіл‭ ‬ аударып‭ ‬ даѓдыланса,‭ ‬ м±ндай‭
----------------------------------- ----------------------------------- ----------------------------------------------------------------------
1.‭ ‬Рахметова‭ ‬С.‭ ‬Ќазаќ тілін оќыту методикасы.‭ ‬А,‭ ‬1991.
байланысты‭ ‬µздері‭ ‬сµйлем‭ ‬ќ±рѓанда‭ ‬да‭ ‬саќтауѓа‭ ‬тырысады.‭ ‬Б±л‭ ‬‰шін‭ ‬сµйлемдегі‭ ‬бір‭ ‬сµзден‭ ‬екінші‭ ‬сµзге‭ ‬с±раќ‭ ‬ќойып‭ ‬даѓдылану‭ ‬ќажет.‭ ‬Мысалы,‭ ‬мен‭ (‬кім‭?) ‬мектепке‭ (‬ќайда‭?) ‬барамын‭ ‬т.б.
Сауатты‭ ‬жазуѓа‭ ‬‰йрену‭ ‬‰шін‭ ‬аналогия‭ ‬арќылы‭ ‬жаза‭ ‬білудіњ‭ ‬де‭ ‬мањызы‭ ‬зор.‭ ‬Ереже,‭ ‬ќандай‭ ‬да‭ ‬болмасын,‭ ‬тек‭ ‬жалпы‭ ‬ѓана‭ ‬н±сќау‭ ‬немесе‭ ‬т‰сінік‭ ‬береді.‭ ‬Яѓни‭ ‬онда‭ ‬наќты‭ ‬бір‭ ‬сµзді‭ ‬ќалай‭ ‬жазу‭ ‬емес,‭ ‬бір‭ ‬топтаѓы‭ ‬сµздердіњ‭ ‬жазылуы‭ ‬кµрсетіледі.‭ ‬Сондыќтан‭ ‬оќушылар‭ ‬бір‭ ‬ережені‭ ‬мењгеру‭ ‬барысында‭ ‬дайын‭ ‬мєтінен‭ ‬±ќсас‭ ‬мысалдарды‭ ‬таба‭ ‬білуге‭ ‬немесе‭ ‬µздері‭ ‬мысал‭ ‬келтіре‭ ‬алуѓа‭ ‬тиіс.‭ ‬Оќушылар‭ ‬сол‭ ‬ережені‭ ‬оѓан‭ ‬±ќсас‭ ‬басќа‭ ‬жаѓдайларда‭ ‬ќолдана‭ ‬алатындай‭ ‬дєрежеге‭ ‬жеткенде‭ ‬ѓана‭ ‬аќыл-ой‭ ‬даѓдысы‭ ‬ќалыптасты‭ ‬деп‭ ‬есептеуге‭ ‬болады.
Д±рыс,‭ ‬сауатты‭ ‬жазуѓа‭ ‬‰йрену‭ ‬‰шін‭ ‬сµздерді‭ ‬дыбыс‭ ‬ќ±рамына,‭ ‬буын‭ ‬жігіне‭ ‬ажырату‭ ‬ж±мысы‭ ‬єріп‭ ‬ќалдырып‭ ‬кетпеуге,‭ ‬єріп‭ ‬алмастырып‭ ‬алмауѓа‭ ‬бірсыпыра‭ ‬кµмектеседі.‭ ‬М±ндай‭ ‬жаттыѓулар‭ ‬III‭ –‬IV‭ ‬сыныптарда‭ ‬да‭ ‬ж‰ргізіліп‭ ‬отырады.
Тіліміздегі‭ ‬жазылуы‭ ‬айтылуынан‭ ‬µзгеше‭ ‬ќ±лын,‭ ‬ж±лын,‭ ‬к‰рек,‭ ‬басшы‭ ‬т.б.с.с.‭ ‬сµздерді‭ ‬тек‭ ‬есту‭ ‬даѓдысына‭ ‬с‰йеніп,‭ ‬жазуѓа‭ ‬болмайды.‭ ‬Кµбіне‭ ‬оларды‭ ‬салыстыру‭ ‬жолымен талдаудыњ‭ ‬жєрдемі‭ ‬тиеді.‭ ‬Сондай-аќ‭ ‬-‭ ‬ма,‭ ‬-‭ ‬ме,‭ ‬-ба,‭ ‬-бе,‭ ‬-па,‭ ‬-пе‭ ‬с±раулыќтарын‭ ‬етістіктіњ‭ ‬болымсыз‭ ‬т‰рімен,‭ ‬мен,‭ ‬бен,‭ ‬пен‭ ‬шылауларын‭ ‬септік‭ ‬жалѓаулармен‭ ‬салыстырып‭ ‬байќаудыњ‭ ‬да‭ ‬мањызы‭ ‬к‰шті.‭ ‬Сµздердіњ‭ ‬±ќсастыќтары‭ ‬мен‭ ‬ерекшеліктерін,‭ ‬теріс‭ ‬жазылуынан‭ ‬маѓына‭ ‬б±зылатынын,‭ ‬айтайын‭ ‬деген‭ ‬ойдыњ‭ ‬к‰њгірт,‭ ‬екі‭ ‬жаќты‭ ‬болып‭ ‬шыѓатынын‭ ‬балаларѓа ережені‭ ‬т‰сіндіргенде де,‭ ‬жаттыѓулар‭ ‬ж‰ргізгенде‭ ‬де,‭ ‬олардыњ‭ ‬жазуларындаѓы‭ ‬ќателерді‭ ‬т‰зеткенде‭ ‬де‭ ‬кµрсетіп,‭ ‬т‰сіндіріп‭ ‬отырудыњ‭ ‬пайдасы‭ ‬кµп‭ (‬Т±зшы‭ –‬т±щы,‭ ‬барма‭ –‬бар ма‭ ‬т.б.‭)‬.
Сµйтіп‭ ‬сауатты‭ ‬жазуѓа‭ ‬‰йрену‭ ‬‰шін‭ ‬аналогия,‭ ‬салыстыру,‭ ‬талдау,‭ ‬жинаќтау,‭ ‬жалпылау,‭ ‬наќтылау‭ ‬сияќты‭ ‬ой‭ ‬операцияларыныњ‭ ‬іске‭ ‬асуы‭ ‬ењ‭ ‬мањызды‭ ‬шарт‭ ‬болып‭ ‬табылады.
Єрине,‭ ‬сауатты‭ ‬жазуѓа‭ ‬‰йренуде‭ ‬ќол‭ ‬ќозѓалысы‭ ‬арќылы‭ ‬ќабылдау‭ ‬мен‭ ‬елестетудіњ‭ ‬алатын‭ ‬орны‭ ‬ерекше‭ ‬екені‭ ‬белгілі.‭ ‬Кµп‭ ‬оќитын‭ ‬тіпті‭ ‬ережені‭ ‬тамаша‭ ‬білетін‭ ‬оќушы‭ ‬да‭ ‬ќолдыњ‭ ‬даѓдылануынсыз‭ ‬жазуда‭ ‬ќатені‭ ‬кµп‭ ‬жібереді‭ ‬жєне‭ ‬жазуыныњ‭ ‬±сќыны‭ ‬да‭ ‬тартымсыз‭ ‬болады.‭ ‬Сондыќтан‭ ‬єсіресе‭ ‬бастауыш‭ ‬сынып‭ ‬балалары‭ ‬‰шін‭ ‬танымныњ‭ ‬есту,‭ ‬айту,‭ ‬тыњдау,‭ ‬кµру‭ ‬жєне‭ ‬ќолын‭ ‬ќозѓау‭ ‬арќылы‭ ‬ќалыптасатын‭ ‬функцияларын‭ ‬ж‰йелі‭ ‬т‰рде‭ ‬‰йреніп,‭ ‬алѓашќы‭ ‬кездіњ‭ ‬µзінде-аќ‭ ‬жаќсы‭ ‬естіп,‭ ‬тыњдай‭ ‬алып,‭ ‬дыбыстыќ‭ ‬ќ±рамѓа‭ ‬ойша‭ ‬тєртіппен‭ ‬талдау‭ ‬жасай‭ ‬алып,‭ ‬іштерінен‭ ‬ќайталау‭ ‬т.б.‭ ‬сияќты‭ ‬тєжірибелер‭ ‬жинаќтаудыњ‭ ‬мањызы‭ ‬орасан‭ ‬зор‭ ‬болатынын‭ ‬естен‭ ‬шыѓармауѓа‭ ‬тиіспіз1.‭
Сµйтіп‭ ‬жоѓарыда‭ ‬айтылѓандарды‭ ‬ќорыта‭ ‬келгенде,‭ ‬оќушыларды‭ ‬сауатты‭ ‬жазуѓа‭ ‬‰йрету‭ ‬‰шін‭ ‬ескерілетін‭ ‬жаѓдайларды‭ ‬топтап‭ ‬кµрсететін‭ ‬болсаќ,‭ ‬олар‭ ‬тµмендегідей:
.‭ ‬М±ѓалім‭ ‬жазылатын‭ ‬сµздіњ‭ ‬немесе‭ ‬сµйлемніњ‭ ‬маѓынасын,‭ ‬мєнін‭ ‬оќушыныњ‭ ‬т‰сінетіндігіне‭ ‬єбден‭ ‬кµзі‭ ‬жеткеннен‭ ‬кейін‭ ‬барып‭ ‬жаздыруѓа‭ ‬тиіс‭ (‬оќушы‭ ‬кейде‭ ‬маѓынасына‭ ‬жете‭ ‬т‰сінбегендіктен‭ ‬ќате‭ ‬жібереді‭)‬.
.‭ ‬Сµзді‭ ‬д±рыс‭ ‬айтуѓа,‭ ‬±ќыпты‭ ‬жазуѓа,‭ ‬жазѓандарына‭ ‬ой‭ ‬ж‰гіртуге‭ ‬баѓыт‭ ‬беріп,‭ ‬ќатемен‭ ‬ж±мыс‭ ‬±йымдастырады.
3.‭ ‬‡немі‭ ‬талдау‭ ‬жасау,‭ ‬т‰бірлес‭ ‬сµздер‭ ‬табу,‭ ‬сµз‭ ‬тіркестері‭ ‬арќылы‭ ‬сµйлем‭ ‬ќ±растыру,‭ ‬±ќсастыѓы‭ ‬мен‭ ‬айырмашылыѓын‭ ‬салыстыру‭ – ‬м±ныњ‭ ‬барлыѓы‭ ‬оќушыныњ‭ ‬ойлауын‭ ‬арттырып,‭ ‬материалды‭ ‬мењгеруге‭ ‬жаѓдай‭ ‬жасайды.‭
4.‭ ‬Дыбыстыќ‭ ‬талдау,‭ ‬сµз‭ ‬ќ±рамына‭ ‬жаттыѓу,‭ ‬сµз‭ ‬табыныњ‭ ‬ќызметі,‭ ‬синтаксистік‭ ‬талдаулар‭ ‬іске‭ ‬асырылып,‭ ‬сµйлеуге‭ ‬‰йрету‭ ‬ж±мыстарымен‭ ‬байланыстырыла‭ ‬ж‰ргізіледі.‭ ‬Арнаулы‭ ‬орфографиялыќ‭ ‬жаттыѓулар‭ (‬кµшіру‭)‬,‭ (‬диктант‭) ‬тіл‭ ‬дамыту‭ ‬жаттыѓуларымен‭ (‬мазм±ндама,‭ ‬шыѓарма‭) ‬кезек‭ ‬ж‰ргізіледі.
----------------------------------- ----------------------------------- ---------------------------------------------------------------------
1.‭ ‬Ысќаќ‭ ‬Б.‭ ‬Тіл‭ ‬дамытудыњ‭ ‬ѓылыми‭ ‬негіздері.‭ ‬А,‭ ‬1992.
‭ ‬5.‭ ‬Сµздік‭ ‬ж±мысы‭ ‬‰здіксіз‭ ‬ж‰ргізіліп‭ ‬отырылады.‭ ‬Єрбір‭ ‬оќушыныњ‭ ‬жазудан‭ ‬єлсіз‭ ‬жаќтары‭ ‬болады‭ (‬кейбір‭ ‬сµздерден‭ ‬ќате‭ ‬жіберу‭ ‬т.б.‭)‬.‭ ‬М±ѓалім‭ ‬ондай‭ ‬балалармен‭ ‬сµздік‭ ‬ж±мысын‭ ‬жеке‭ ‬ж‰ргізеді.
6.‭ ‬Сауатты‭ ‬жазу‭ ‬даѓдысын‭ ‬ќалыптастырудыњ‭ ‬мањызды‭ ‬шарттарыныњ‭ ‬бірі‭ –‬орфографиялыќ‭ ‬ќате,‭ ‬сµйлеу‭ ‬ќателерін‭ ‬болдырмау‭ ‬‰шін‭ ‬алдын‭ ‬ала‭ ‬синтездеу,‭ ‬талдау‭ ‬ж±мысы.
.‭ ‬Белгілі‭ ‬бір‭ ‬жаѓдайѓа‭ ‬даѓдылану‭ ‬біраз‭ ‬уаќыт‭ ‬жаттыѓуды‭ ‬ќажет‭ ‬ететіні‭ ‬сияќты,‭ ‬сауатты жазуѓа‭ ‬жаттыѓу‭ ‬даѓдысы да‭ ‬кµп‭ ‬ќайталауды,‭ ‬жаттыѓуды талап етеді.‭ ‬Сондыќтан‭ ‬µтілгеніне‭ ‬біраз‭ ‬уаќыт‭ ‬болѓан‭ ‬материалдарды‭ ‬ж‰йелі‭ ‬т‰рде‭ ‬еске‭ ‬т‰сіріп‭ ‬отыру‭ ‬пайдалы.
Жазуѓа‭ ‬‰йренуде‭ ‬уаќытша‭ ‬нерв‭ ‬байланыстарын‭ ‬шартты‭ ‬рефлекс‭ ‬арќылы‭ ‬емес,‭ ‬операнттыќ‭ ‬рефлекс‭ ‬арќылы‭ ‬ќалыптастырудыњ‭ ‬мєні‭ ‬ерекше‭ ‬болып‭ ‬табылады.‭ ‬М±ныњ‭ ‬мєнісі‭ ‬балаѓа‭ ‬дайын‭ ‬ж±мысты‭ ‬орындату‭ ‬арќылы‭ ‬даѓдыландырудан‭ ‬гµрі,‭ ‬µздеріне‭ ‬тапќызу,‭ ‬оларды‭ ‬ізденіп,‭ ‬ќиналуѓа‭ ‬мєжб‰р‭ ‬ететіндей‭ ‬тапсырмалардыњ‭ ‬тиімді‭ ‬нєтиже‭ ‬беретіні‭ ‬мєлім.‭ ‬М±ныњ‭ ‬барлыѓыныњ‭ ‬да маќсаты‭ ‬ќалыптасќан‭ ‬уаќытша‭ ‬нерв‭ ‬байланыстарын‭ (‬даѓдыны‭) ‬саќтау‭ (‬сауатты‭ ‬жазу‭ ‬даѓдысын‭) ‬екенін‭ ‬жаќсы т‰сініп,‭ ‬білімін‭ ‬жетілдіріп,‭ ‬педагогикалыќ‭ ‬шеберлігін‭ ‬±штап‭ ‬отырѓан‭ ‬м±ѓалім‭ ‬ѓана‭ ‬ж±мысын‭ ‬ойдаѓыдай‭ ‬±йымдастыра‭ ‬алады1.‭
Орфографиялыќ‭ ‬ережені‭ ‬т‰сіндіруден‭ ‬б±рын‭ ‬балалардыњ‭ ‬алдына‭ ‬олар‭ ‬шешуге‭ ‬тиісті‭ ‬мєселе‭ ‬ќойылуы‭ ‬керек‭ (‬мысалы,‭ ‬отпен‭ ‬ойнама,‭ ‬от‭ ‬пен‭ ‬судан‭ ‬саќтан‭ ‬мысалдарыныњ‭ ‬арасында‭ ‬ќандай‭ ‬айырмашылыќ‭ ‬бар‭? ‬пен‭ ‬ќайсысында‭ ‬бµлек,‭ ‬ќайсысында‭ ‬бірге‭ ‬жазылуѓа‭ ‬тиіс‭? ‬сияќты‭)‬.‭ ‬М±ндай‭ ‬ж±мыс‭ ‬балалардыњ‭ ‬зейінін‭ ‬сабаќќа‭ ‬ж±мылдырып,‭ ‬б±рын‭ ‬оќыѓандарын‭ ‬еске‭ ‬т‰сіруге‭ ‬кµмектеседі.
Жазуѓа байланысты жаттыѓу ж±мыстары‭ ‬єр т‰рлі факторларѓа негізделеді:
Кµру,‭ ‬ќимыл факторларына негізделетін кµшіріп жазу.
----------------------------------- ----------------------------------- ----------------------------------------------------------------------
1.‭ ‬М±ќанов‭ ‬М.‭ ‬Жас‭ ‬жєне‭ ‬педагогикалыќ‭ ‬психология‭ ‬А,‭ ‬1982.

Есту арќылы‭ ‬ќабылдауына с‰йенетін‭ ‬мєтінді жазу‭ (‬м±ѓалім оќып берген немесе оќушы оќыѓан‭ ‬мєтінді жазу.‭ ‬Б±ѓан диктант,‭ ‬мазм±ндама ж±мыстарын алуѓа болады‭)‬.‭
Орфографиялыќ тапсырмалар бар жаттыѓулар:‭ ‬ќалдырып кеткен‭ ‬єріптерді тауып жазу немесе т‰зетіп жазу т.б.
Жазу ж±мыстарыныњ б±л кµрсетілген т‰рлері бір-бірімен тыѓыз байланысты,‭ ‬яѓни таза‭ ‬біреуініњ‭ ‬ќолданылуы м‰мкін емес.‭ ‬Мысалы,‭ ‬диктант есту‭ ‬ќабілетіне негізделгенімен,‭ ‬кµру‭ ‬ќимылсыз іске аспайды т.б.‭ ‬Сондыќтан,‭ ‬жоѓарыдаѓы сияќты топтау тек шартты т‰рде,‭ ‬жаттыѓудыњ‭ ‬ќай т‰рінде негізгі мєселеніњ‭ ‬ќайсысы екендігіне м±ѓалімдер кµњілін аудару маќсатында‭ ‬ѓана кµрсетіліп отыр.
Жазу даѓдысын ныѓайта,‭ ‬жетілдіре т‰сетін,‭ ‬сонымен бірге іс ж‰зінде сыналѓан жаттыѓулардыњ негізгі т‰рі мынадай1:‭ ‬грамматикалыќ‭ –‬орфографиялыќ талдау‭ (‬грамматикалыќ талдауды‭ ‬ќарањыз‭)‬.‭ ‬Б±л‭ –‬оќушыларды грамматикалыќ жєне орфографиялыќ‭ ‬ќ±былыстардыњ ара‭ ‬ќатынасын т‰сінуге,‭ ‬орфографиялыќ‭ ‬ќиыншылыќтарды таба білуге,‭ ‬басќалардыњ арасынан оќыѓан‭ ‬ќ±былыстарын таба білуге даѓдыландырады.‭ ‬Б±л талдау‭ ‬µз алдына жаттыѓу ретінде бµлек немесе басќа жаттыѓулардыњ элементі ретінде де ж‰ргізіледі‭ (‬мысалы,‭ ‬кµшіріп жазуда,‭ ‬диктантта‭ ‬т.б.‭)‬.
Оќушылардыњ белсенділігін кµтеру маќсатында карточка ж‰ргізіледі.‭ ‬Б±л‭ ‬‰шін‭ ‬єр оќушы алдын ала карточка дайындайды.‭ ‬Мысалы,‭ ‬зат есімніњ септік жалѓауларын талдау барысында м±ѓалім бір септік жалѓауыныњ‭ ‬ќалай жазылатынын с±раѓанда оќушы тиісті карточканы кµрсетеді.‭ ‬Сонан кейін жазады.‭ ‬Б±л м±ѓалімге оќушылардыњ білімі жµнінде біраз мєлімет береді.‭
2‭) ‬кµшіру.‭ ‬Алѓашќы,‭ ‬I‭ ‬сыныпта,‭ ‬II‭ ‬сыныпта сµзбе-сµз,‭ ‬механикалыќ кµшіру іске асырылады.‭ ‬Кейін бірте-бірте:‭ ‬деформаланѓан‭ ‬мєтінді‭ (‬картинадаѓы рет бойынша‭) ‬кµшіру,‭ ‬сµз теріп кµшіру,‭ ‬ќалдырылѓан сµздерді‭ ‬ ----------------------------------- ----------------------------------- ----------------------------------------------------------------------
1.‭ ‬Рахметова С.‭ ‬Ќазаќ тілін оќыту методикасы.‭ ‬А.,‭ ‬1991

ќойып кµшіру,‭ ‬толыќ кµшіру т.с.с.‭ ‬±йымдастырылады.‭ ‬Кµшіру ж±мыстарында керекті‭ ‬єріптердіњ,‭ ‬сµздердіњ,‭ ‬сµз тіркестерініњ астын сызу,‭ ‬сµз табын аныќтау,‭ ‬ќосымшасын,‭ ‬жаѓын,‭ ‬шаѓын аныќтау,‭ ‬жаќшаѓа кµрсету т.с.‭ ‬белгіленеді.
Балалар кµшіру техникасына‭ ‬‰йретіледі‭ (‬єуелі оќып шыќ,‭ ‬буындап оќы,‭ ‬ойлан,‭ ‬маѓынасына т‰сінесіњ бе,‭ ‬ќалай жазылатынын байќа,‭ ‬есіњде саќта,‭ ‬жазып болѓан соњ тексер т.б.‭)‬.‭ ‬Жазѓандарын т‰пн±сќамен салыстырып,‭ ‬ќатесі болса,‭ ‬т‰зейді.‭ ‬Кµшіруге алынатын материал‭ ‬ќызыќты,‭ ‬т‰сінікті болуѓа тиіс.‭
Есте‭ ‬±стау арќылы кµшіру.‭ ‬М±нда таќтаѓа жазылѓан‭ ‬мєтін‭ ‬оќылады,‭ ‬талданады,‭ ‬сонан соњ жабылады.‭ ‬Оќушы есінде‭ ‬ќалѓандарын жазады.‭ ‬Кейде‭ ‬мєтін талданѓаннан кейін‭ ‬‰йге беріледі.‭ ‬Жазып болѓан соњ м±ѓалім‭ ‬мєтін ашып,‭ ‬жазѓандарын салыстырып,‭ ‬тексеруге м‰мкіндік береді.‭ ‬Кµшіріп жазудыњ б±л‭ ‬кµрсетілген т‰рі диктант болѓандыќтан,‭ ‬м±ны кµру диктанты деп атайды.‭ ‬Б±л‭ ‬єсіресе‭ ‬ќиын‭ ‬сµздердіњ жазылуы‭ ‬µткенде пайдалы.‭ ‬Єдетте жазылуы‭ ‬ќиын сµздердіњ тізімі оќулыќтардыњ соњында беріледі.‭ ‬М±ндай сµздердіњ жазылуын есте‭ ‬ќалдыру‭ ‬‰шін м±ѓалім мынадай‭ ‬єдіс-тєсілдер‭ ‬ќолданылады:‭ ‬1‭) ‬зейін‭ ‬ќойып іштерінен‭ ‬жєне дауыстап оќып шыѓыњдар‭; ‬2‭) ‬маѓынасына кµњіл бµліњдер‭; ‬‰й жануарларын білдіретін сµздерді бір топќа тізіњдер,‭ ‬баќша‭ ‬µсімдіктерін‭ ‬білдіретін сµздерді бір топќа тізіњдер‭; ‬3‭) ‬м±ќият‭ ‬оќыњдар жєне жазыњдар‭; ‬4‭) ‬єсіресе,‭ ‬сµздіњ‭ ‬ќай бµлімін есте саќтаѓыларыњ келеді,‭ ‬сол бµлімніњ астын сызыњдар‭; ‬5‭) ‬жазѓандарыњды‭ ‬сµздік бойынша тексеріњдер‭; ‬6‭) ‬сµзді‭ ‬екі-‰ш рет‭ ‬ќайта жазыњдар немесе екі-‰ш т‰бірлес сµз ойлап тауып жазыњдар‭; ‬7‭) ‬я‭ ‬єрпі бар сµздерді топтањдар‭ ‬т.б.
Жазылуы‭ ‬ќиын сµздер жаттыѓуларѓа кірістіріледі,‭ ‬бірнеше рет‭ ‬ќайталанады.‭ ‬Жаттыѓулардыњ ішінде‭ ‬єсіресе сµздік жасауѓа байланысты ж‰ргізілетін ж±мыстар‭ ‬ќиын сµздердіњ орфограммасын есте‭ ‬ќалдыруѓа жаќсы жєрдемдеседі‭ (‬сµздік дєптері бірнеше бµліктерге бµлініп,‭ ‬цифрмен белгіленеді‭ (‬1,‭ ‬2,‭ ‬3,‭ ‬ ... ‭)‬.‭ ‬Мысалы,‭ ‬оќушылардыњ дєптерлерініњ‭ ‬5‭ ‬бетінде‭ ‬в‭ ‬єрпі кездесетін сµздер тізіледі.
Еркін кµшіру.‭ ‬Балалар‭ ‬єуелі‭ ‬мєтінді оќып шыѓады,‭ ‬талдайды,‭ ‬сонан соњ кітапты жауып‭ ‬ќойып,‭ ‬мєтінен есте‭ ‬ќалѓандарын,‭ ‬ќалай‭ ‬±ѓынса,‭ ‬солай жазады.
Грамматикалыќ тапсырмаларѓа байланысты кµшіру.‭ ‬Сµздіњ немесе сµйлемніњ бір бµлігі‭ ‬µзгеріссіз сол‭ ‬ќалпында,‭ ‬екінші бір бµлігі‭ ‬µзгертіліп кµшіріледі:‭ ‬ќалып‭ ‬ќойѓан жерін ойлап тауып немесе‭ ‬ќосып,‭ ‬µзгертіп жазады:‭ ‬ќалып‭ ‬ќойѓан‭ ‬єріптер мен буындарды тауып‭ ‬ќосу,‭ ‬сµздерді тауып‭ ‬ќосу немесе сµйлемдерді аяќтау,‭ ‬берілген сµйлемніњ немесе сµздіњ т±лѓасын‭ ‬µзгертіп жазу сияќты тапсырмалар орындалады.
М±нда‭ ‬мєтінді кµріп‭ ‬ќабылдау жеткіліксіз,‭ ‬сонымен‭ ‬ќатар оны ойланып,‭ ‬анализ-синтез жасау керек.‭ ‬Кµшірмес б±рын балалар алдарында т±рѓан міндетпен танысады,‭ ‬мєтінді іштен жєне дауыстап оќиды,‭ ‬тапсырманы‭ ‬єуелі ауызша шешіп алып,‭ ‬жазуѓа соњында‭ ‬ѓана кіріседі.‭ ‬Ж±мыстыњ б±л т‰рін кейде баќылап кµшіру деп те атайды.‭ ‬Казіргі оќулыќтарда жаттыѓудыњ б±л т‰рі кењ алынып ж‰р.‭
Кµшіру‭ ‬ж±мыстары тіл‭ ‬дамытумен‭ ‬байланысты,‭ ‬с±раќтарѓа жауап‭ ‬беру‭ (‬жазбаша‭) ‬т‰рінде де кездеседі.‭ ‬Б±л‭ ‬ж±мыс балаларды мазм±ндама мен шыѓарма‭ ‬жазуѓа‭ ‬дайындау‭ ‬маќсатында‭ ‬ќолданылады.‭
Балалардыњ‭ ‬орфографммаѓа‭ ‬‰йренген‭ ‬даѓдылары‭ ‬мен‭ ‬шеберліктерін‭ ‬байќау‭ ‬маќсатында‭ ‬диктант‭ ‬жаздырылады.‭ ‬М±нда‭ ‬м±ѓалім‭ ‬мєтінді,‭ ‬сµйлемдерді‭ ‬немесе жеке‭ ‬сµздерді‭ ‬оќиды,‭ ‬оќушылар‭ ‬оны‭ ‬аяѓына‭ ‬дейін‭ ‬тыњдап,‭ ‬естерінде‭ ‬±стайды,‭ ‬жазады.
Диктанттыњ‭ ‬бастауыш‭ ‬мектепте‭ ‬ж‰ргізілетін‭ ‬т‰рлері:
.‭ ‬Ескерту‭ ‬диктанты.‭ ‬М±нда‭ ‬м±ѓалім‭ ‬мєтінді‭ ‬оќып шыѓады.‭ ‬Балалар‭ ‬жаќсылап‭ ‬тыњдап‭ ‬отырады.‭ ‬Сонан‭ ‬кейін т‰сініксіз‭ ‬деген‭ ‬сµздердіњ‭ ‬маѓынасы‭ ‬т‰сіндіріледі.‭ ‬М±ѓалім‭ ‬єрбір‭ ‬сµйлемді‭ ‬ќайта оќып шыѓады,‭ ‬оќылѓан‭ ‬сµйлемдер балалардыњ‭ ‬ќатысуымен‭ ‬талданады.‭ ‬Сµйлемді‭ ‬жазбас‭ ‬б±рын‭ ‬м±ѓалім‭ ‬балалардыњ‭ ‬зейінін‭ ‬ондаѓы‭ ‬ќиын‭ ‬сµздердіњ жазылуына,‭ ‬µтіліп‭ ‬отырѓан‭ ‬ережеге‭ ‬аударады.‭ ‬Оќушылар‭ ‬тиісті‭ ‬дыбыстарды кµрсетеді,‭ ‬ережесін‭ ‬айтып‭ ‬береді,‭ ‬олардыњ‭ ‬ќателескен‭ ‬жері болса,‭ ‬т‰зетіледі.‭ ‬Осындай‭ ‬ж±мыстардан‭ ‬кейін‭ ‬ѓана‭ ‬балалар сµйлемді‭ ‬жазуѓа‭ ‬кіріседі.‭ ‬Алѓашќы‭ ‬кезде‭ ‬єрбір‭ ‬сµйлем оќылып,‭ ‬талданып‭ ‬барып‭ ‬жазылады.‭ ‬Кейін‭ ‬балалар‭ ‬ж±мыстыњ‭ ‬б±л‭ ‬т‰ріне‭ ‬даѓдыланѓан‭ ‬кезде,‭ ‬бірнеше‭ ‬сµйлем‭ ‬бірден‭ ‬оќылып,‭ ‬олардыњ‭ ‬ішінен‭ ‬маѓынасы‭ ‬т‰сініксіз‭ ‬сµздер‭ ‬мен жазылуы‭ ‬ќиын‭ ‬деген сµздер‭ ‬ѓана‭ ‬талданады,‭ ‬ал‭ ‬онан‭ ‬єрі‭ ‬мєтін‭ ‬т±тас‭ ‬оќылады‭ ‬да,‭ ‬сµздер‭ ‬іріктеліп‭ ‬алып‭ ‬талданады,‭ ‬сонан‭ ‬соњ‭ ‬м±ѓалім‭ ‬єр‭ ‬сµйлемді‭ ‬оќып,‭ ‬балалар‭ ‬жазады.‭ ‬Егер‭ ‬балалар белсенділік‭ ‬кµрсетіп,‭ ‬сµздердіњ‭ ‬ќалай‭ ‬жазылуын,‭ ‬талдануын‭ ‬с±рап,‭ ‬сµздіктен‭ ‬ќарайтын‭ ‬болса,‭ ‬онда‭ ‬ескерту‭ ‬диктантыныњ тиімді‭ ‬болѓаны.
.‭ ‬Іріктеу‭ ‬диктанты.‭ ‬М±ныњ‭ ‬ескерту‭ ‬диктантынан‭ ‬айырмашылыѓы‭ –‬балалар‭ ‬м±ѓалімніњ‭ ‬айтќан‭ ‬сµздерініњ‭ ‬барлыѓын‭ ‬жазып‭ ‬отырмайды,‭ ‬оныњ‭ ‬ішінен‭ ‬белгілі‭ ‬бір‭ ‬ережеге‭ ‬ќажетті сµздерді‭ ‬немесе‭ ‬сµз‭ ‬тіркестерін‭ ‬іріктеп‭ ‬жазады.‭ ‬Диктанттыњ‭ ‬б±л‭ ‬т‰рінде‭ ‬уаќыт‭ ‬‰немделеді,‭ ‬ќажетті‭ ‬сµздер‭ ‬мен‭ ‬сµйлемдер‭ ‬кµбірек‭ ‬жазылады,‭ ‬ењ‭ ‬бастысы‭ ‬оќушылар‭ ‬мєтінді‭ ‬аса‭ ‬зейін‭ ‬ќоя‭ ‬тыњдап‭ ‬отыруѓа‭ ‬мєжб‰р‭ ‬болады.
.‭ ‬Т‰сіндіру‭ ‬диктанты.‭ ‬М±нда‭ ‬мєтін‭ ‬жазылып‭ ‬болѓаннан‭ ‬кейін‭ ‬ѓана‭ ‬талданады,‭ ‬ќателері т‰зетіледі.‭ ‬Диктанттыњ‭ ‬б±л‭ ‬т‰рін‭ ‬жазуѓа‭ ‬кірісерде‭ ‬ќажетті‭ ‬ережелер‭ ‬еске‭ ‬т‰сіріледі.‭ ‬М±ны‭ ‬ескерту‭ ‬диктантынан‭ ‬баќылау‭ ‬диктантына‭ ‬µткел‭ ‬ретінде‭ ‬ж‰ргізілетін‭ ‬ж±мыс‭ ‬деуге‭ ‬де‭ ‬болады.‭ ‬Т‰сіндіру‭ ‬диктантыныњ‭ ‬бір‭ ‬т‰рі‭ ‬ретінде‭ ‬сµздік‭ ‬диктантын‭ ‬да‭ ‬ж‰ргізуге‭ ‬болады.‭ ‬Онда‭ ‬сµйлем‭ ‬де,‭ ‬мєтіне‭ ‬емес,‭ ‬жеке‭ ‬сµздер‭ ‬айтылады.‭ ‬Б±ѓан‭ ‬оќушыларѓа‭ ‬ќиындыќ‭ ‬келтіретін немесе‭ ‬ережеге‭ ‬баѓынбайтын‭ ‬сµздер‭ ‬алынады.‭ ‬Сµздік‭ ‬диктант‭ ‬±заќ‭ ‬болмайды,‭ ‬5‭ –‬минут‭ ‬шамасы,‭ ‬кµбінесе сабаќтыњ‭ ‬аяѓында‭ ‬ж‰ргізіледі.‭ ‬М±ѓалім‭ ‬жеке‭ ‬сµздерді‭ ‬айтады,‭ ‬балалар‭ ‬жазады,‭ ‬жазѓандарын‭ ‬сµздіктен‭ ‬ќарап‭ ‬т‰зетеді,‭ ‬‰нсіз‭ ‬диктант‭ ‬±йымдастырылады.‭ ‬Онда‭ ‬м±ѓалім‭ ‬ќажетті‭ ‬суреттер‭ ‬кµрсетеді‭ (‬аю,‭ ‬сиыр,‭ ‬жылќы,‭ ‬ќоян,‭ ‬ќозы,‭ ‬трактор,‭ ‬комбайн,‭ ‬т.б.‭)‬,‭ ‬ал‭ ‬балалар‭ ‬бірден‭ ‬жазады‭ ‬немесе‭ ‬керекті‭ ‬єрпі‭ ‬бар‭ ‬карточканы‭ ‬кµрсетіп,‭ ‬сонан‭ ‬соњ‭ ‬жазады.‭ ‬Сµздік‭ ‬диктант‭ ‬10‭ – ‬сµзден‭ ‬аспауѓа‭ ‬тиіс.‭
.‭ ‬Шыѓармашылыќ‭ ‬диктант.‭ ‬М±ѓалім‭ ‬таќтаѓа‭ ‬ќажетті‭ ‬сµздерді‭ ‬жазады.‭ ‬Кейде‭ ‬сурет‭ ‬немесе‭ ‬бір‭ ‬серия‭ ‬картина‭ ‬беріледі:‭ ‬балалар‭ ‬бір‭ ‬таќырыпќа‭ ‬сµйлемдер‭ ‬ќ±райды.‭ ‬Шамамен‭ ‬ќолданылатын‭ ‬ережелер‭ ‬беріледі‭ (‬еске‭ ‬т‰сіріледі‭)‬.‭ ‬Балалар‭ ‬сµйлемдегі‭ ‬сµздердіњ‭ ‬д±рыс‭ ‬т±лѓада‭ ‬т±рѓан-т±рмаѓанын‭ ‬байќайды,‭ ‬ќажет‭ ‬болса,‭ ‬µзгертеді.‭ ‬Ж±мыстыњ‭ ‬б±л‭ ‬т‰рін‭ ‬таза‭ ‬диктант‭ ‬деуге‭ ‬болмайды,‭ ‬сµйлемді‭ ‬балалардыњ‭ ‬µздері‭ ‬ќ±растыратын‭ ‬болѓандыќтан‭ ‬м±ны‭ ‬шыѓарманыњ‭ ‬кіріспесі‭ ‬деуге‭ ‬де‭ ‬болады.
Шыѓармашылыќ‭ ‬диктант балалардыњ‭ ‬тілін‭ ‬дамыту‭ ‬‰шін‭ ‬де‭ ‬µте‭ ‬ќолайлы,‭ ‬µйткені‭ ‬оќушылар‭ ‬мєтін‭ ‬ќ±рауѓа‭ ‬белсенді‭ ‬ќатысады,‭ ‬сµздерді‭ ‬де‭ ‬µздері ойлап‭ ‬табады.
Ерікті‭ ‬диктант.‭ ‬Б±л‭ ‬мазм±ндама‭ ‬деп‭ ‬те‭ ‬аталады.‭ ‬Біраќ‭ ‬мазм±ндамадан‭ ‬сєл‭ ‬оњайлау.‭ ‬Диктант‭ ‬деу‭ ‬себебі‭ –‬м±ѓалім‭ ‬мєтінді‭ ‬оќып‭ ‬т±рады,‭ ‬ал‭ ‬ерікті‭ ‬дейтініміз‭ –‬балалар‭ ‬єдеттегі‭ ‬диктанттай,‭ ‬мєтінді‭ ‬м±ѓалімніњ‭ ‬оќуы бойынша‭ ‬сµзбе‭ –‬сµз‭ ‬емес,‭ ‬естерінде‭ ‬ќалѓандарын‭ ‬ѓана‭ ‬жазады.‭ ‬Мєтін оќылмас‭ ‬б±рын‭ ‬ќажетті‭ ‬ержелер‭ ‬еске‭ ‬т‰сіріледі.‭ ‬М±ѓалім‭ ‬мєтінді‭ ‬єуелі‭ ‬т±тас,‭ ‬сонан‭ ‬соњ‭ ‬оныњ‭ ‬5‭ – ‬жолын‭ ‬оќиды.‭ ‬Єрбір‭ ‬оќылѓан‭ ‬‰зінді‭ ‬оќушылар‭ ‬жаттап‭ ‬алатындай,‭ ‬µте‭ ‬ќысќа‭ ‬болмауы‭ ‬керек.‭ ‬Оќушылар‭ ‬оќылѓан‭ ‬‰зіндініњ‭ ‬естерінде‭ ‬ќалѓанын‭ ‬ѓана‭ ‬жазады.‭ ‬Диктанттыњ‭ ‬б±л‭ ‬т‰рі‭ ‬де‭ ‬тіл‭ ‬дамыту‭ ‬ж±мысымен‭ ‬±штасады.
Осы‭ ‬кµрсетілген‭ ‬ж±мыстардыњ‭ ‬барлыѓы‭ ‬орфографиялыќ‭ ‬даѓдыны‭ ‬автоматтандыру‭ ‬маќсатын‭ ‬кµздейді.
Баќылау‭ ‬немесе‭ ‬тексеру‭ ‬диктанты.‭ ‬Б±л‭ ‬балалардыњ‭ ‬алѓан білімдері‭ ‬мен‭ ‬ќалыптасќан‭ ‬даѓдыларын‭ ‬тексеру‭ ‬маќсатында‭ ‬ж‰ргізіледі.‭ ‬М±нда‭ ‬оќушы‭ ‬µзі‭ ‬білетін‭ ‬ережені‭ ‬ќолданып,‭ ‬µз‭ ‬к‰шін‭ ‬µз‭ ‬бетімен‭ ‬байќай алады.‭ ‬М±ѓалім‭ ‬ќандай да‭ ‬болмасын‭ ‬бір‭ ‬орфографиялыќ‭ ‬ережені‭ ‬оќушылардыњ‭ ‬ќалай‭ ‬мењгергендері‭ ‬жµнінде мєлімет‭ ‬алады.‭ ‬Ќандай‭ ‬ереже‭ ‬ќайталану‭ ‬керек,‭ ‬кімге‭ ‬ќандай‭ ‬кµмек‭ ‬керек‭ –‬соны‭ ‬аныќтайды.‭ ‬Егер‭ ‬диктанттыњ‭ ‬нєтижесі‭ ‬б‰кіл‭ ‬сынып‭ ‬бойынша‭ ‬нашар‭ ‬болса,‭ ‬ќайталау‭ ‬диктанты‭ ‬ж‰ргізіледі.‭ ‬М±ндай‭ ‬жаѓдайда‭ ‬сол‭ ‬мєтіндіњ‭ ‬µзі‭ ‬ќайтадан‭ ‬алынады немесе‭ ‬соѓан‭ ‬±ќсас‭ ‬мєтін‭ ‬алынып,‭ ‬ќайталанады,‭ ‬диктант‭ ‬жаздырылады.
Ж±мыстардыњ‭ ‬ж‰йесі:‭ ‬Орфографиялыќ‭ ‬жаттыѓулардыњ‭ ‬бірнеше‭ ‬кезењі‭ ‬бар:‭ ‬а‭) ‬алѓашќы‭ ‬кезењде‭ ‬єдетте,‭ ‬оќулыќтаѓы‭ ‬немесе‭ ‬таќтаѓа‭ ‬жазылѓан‭ ‬дайын‭ ‬материал‭ ‬алынады.‭ ‬Б±л‭ ‬материалдар‭ ‬м±ѓалімніњ‭ ‬кµмегімен‭ ‬талданады,‭ ‬оќылѓан‭ ‬ереже‭ ‬бойынша,‭ ‬жазылѓан‭ ‬сµздер‭ ‬табылады,‭ ‬наќты‭ ‬‰лгі‭ ‬бойынша,‭ ‬балалар‭ ‬ереженіњ‭ ‬практикада‭ ‬ќалай‭ ‬ќолданылатынын‭ ‬т‰сінеді.‭ ‬М±нда‭ ‬оќылѓан‭ ‬орфограммаѓа‭ ‬сай,‭ ‬жеке‭ ‬сµздер,‭ ‬сµз‭ ‬тіркестері‭ ‬немесе‭ ‬сµйлемдер‭ ‬ѓана‭ ‬беріледі.‭ ‬М±ны‭ ‬даѓдыны‭ ‬бекітудіњ‭ ‬алѓашќы‭ ‬кезењі‭ ‬деуге‭ ‬де‭ ‬болады.
є‭) ‬екінші‭ ‬кезењде‭ ‬де‭ ‬дайын‭ ‬мєтін:‭ ‬сµз,‭ ‬сµз‭ ‬тіркестері,‭ ‬сµйлемдер‭ ‬беріледі.‭ ‬М±нда‭ ‬оќылып‭ ‬отырѓан‭ ‬орфограммаѓа‭ ‬сай,‭ ‬сµздердіњ‭ ‬ішінде‭ ‬басќа‭ ‬ережелерге‭ ‬де‭ ‬жататындары‭ ‬болады.‭ ‬¦сынылѓан‭ ‬материалдардыњ‭ ‬ішінен‭ ‬балалар‭ ‬керектісін,‭ ‬оќылып‭ ‬отырѓан‭ ‬ережеге‭ ‬сай келетіндерін‭ ‬іріктеп,‭ ‬тауып‭ ‬алады‭; ‬неге‭ ‬ол‭ ‬сµзді‭ ‬алды,‭ ‬ол‭ ‬сµз‭ ‬б±л‭ ‬ережеге сай‭ ‬келе‭ ‬ме‭ –‬дєлелдейді.‭ ‬Б±ѓан‭ ‬ќосымша,‭ ‬балалар‭ ‬с±раќтарѓа‭ ‬жауап‭ ‬ќарастырады,‭ ‬ескерту‭ ‬диктантын‭ ‬жазады.
Б±л‭ ‬кезењдегі‭ ‬ењ‭ ‬кµп‭ ‬ќолданылатын‭ ‬жаттыѓулар:‭ ‬кµшіріп‭ ‬жазу,‭ ‬‰лгі‭ ‬с±раќ‭ ‬бойынша‭ ‬сµзді,‭ ‬сµйлемді‭ ‬аяќтап‭ ‬жазу.‭ ‬Б±л‭ ‬орфограмманы‭ ‬білу‭ ‬кезењі‭ ‬деп‭ ‬аталады.‭ ‬Балалар‭ ‬ережені‭ ‬ќрлданып‭ ‬‰йрене‭ ‬бастайды,‭ ‬жазѓандарын‭ ‬дєлелдеп,‭ ‬негіздей‭ ‬алады.‭ ‬Сµздердіњ‭ ‬жазылуын‭ ‬єуелі‭ ‬дєлелдейді,‭ ‬сонан‭ ‬соњ‭ ‬ѓана‭ ‬жазады.
б‭) ‬балалар‭ ‬µздіктерінен‭ ‬басќа‭ ‬ќ±былыстардыњ‭ ‬ішінен‭ ‬оќылып‭ ‬отырѓан‭ ‬ереженіњ‭ ‬объектісін‭ ‬тауып‭ ‬бере‭ ‬алады.‭ ‬М±нда‭ ‬жеке‭ ‬сµйлемдер де,‭ ‬т±тас‭ ‬мєтін‭ ‬те‭ ‬беріледі.‭ ‬Балалар‭ ‬мєтінді‭ ‬кµшіреді:‭ ‬ќалдырылып‭ ‬кеткен‭ ‬сµздерді‭ ‬‰лгі,‭ ‬с±раќтарсыз‭ ‬µздері‭ ‬тауып‭ ‬жазады‭; ‬Б±л‭ ‬кезде‭ ‬ескерту,‭ ‬т‰сіндіру,‭ ‬іріктеу‭ ‬диктанттары жаздырылады.‭ ‬Б±л‭ ‬‰йрену‭ ‬кезењі‭ ‬деп‭ ‬аталады.
в‭) ‬орфографиялыќ‭ ‬даѓдыныњ‭ ‬автоматтана‭ ‬бастау‭ ‬кезењі.‭ ‬М±нда‭ ‬балалар‭ ‬орфография‭ ‬туралы‭ ‬ѓана‭ ‬емес,‭ ‬жазу‭ ‬ж±мыстарыныњ‭ ‬басќа‭ ‬жаќтары‭ (‬мазм±ны,‭ ‬лексика,‭ ‬синтаксис,‭ ‬жоспар‭) ‬жµнінде‭ ‬де‭ ‬ойланады.‭ ‬Б±л‭ ‬кезењде‭ ‬балалар‭ ‬грамматикалыќ‭ –‬орфографиялыќ‭ ‬тапсырмаларды‭ ‬орындап,‭ ‬кµшіру‭ ‬ж±мыстарынан‭ ‬басќа‭ ‬ескерту диктанты,‭ ‬т‰сіндіру,‭ ‬ерікті,‭ ‬шыѓармашылыќ,‭ ‬баќылау‭ ‬диктанттары,‭ ‬т‰рлі‭ ‬мазм±ндама,‭ ‬шыѓармалар‭ ‬жазады.
г‭) ‬ќалыптасќан‭ ‬даѓдыларды‭ ‬жетілдіру‭ ‬кезењі1.‭ ‬Жазылуы‭ ‬бірыњѓай‭ ‬сµздерді‭ ‬байланыстырып,‭ ‬оларѓа‭ ‬тєн ортаќ‭ ‬зањдылыќты,‭ ‬жалпылыќты‭ ‬аныќтау‭; ‬т‰бірлес‭ ‬сµздерді‭ ‬табу,‭ ‬сµздердіњ‭ ‬синонимін,‭ ‬антонимін табу,‭ ‬омоним‭ ‬сµздерді‭ ‬табу.‭ ‬Б±л‭ ‬кезењде‭ ‬диктанттыњ‭ ‬барлыќ т‰рі‭ ‬жазылады,‭ ‬оќыѓан‭ ‬ережелер‭ ‬бойынша‭ ‬ќалыптасќан‭ ‬даѓдылар‭ ‬толыќ‭ ‬автоматтанады,‭ ‬сондыќтан‭ ‬мєтінді‭ ‬алдын‭ ‬ала талдаусыз‭ ‬жаздыра‭ ‬беруге‭ ‬болады.‭ ‬Сµздіктен‭ ‬ќарауѓа,‭ ‬м±ѓалімнен‭ ‬с±рауѓа‭ ‬р±ќсат‭ ‬етіледі.
Жоѓарыда‭ ‬кµрсетілген‭ ‬ж‰йені‭ ‬µзгертуге‭ ‬болмайды‭ ‬деп т‰сінбеу‭ ‬керек.‭ ‬Наќты‭ ‬жаѓдайларѓа:‭ ‬балалардыњ‭ ‬жас‭ ‬ерекшеліктеріне,‭ ‬дайындыќ‭ ‬дєрежелеріне,‭ ‬алѓан‭ ‬білімдері‭ ‬мен‭ ‬сµйлеу‭ ‬даѓдыларына‭ ‬ќарай‭ ‬µзгеріс‭ ‬болуы‭ ‬м‰мкін.‭ ‬Алайда,‭ ‬м±ѓалім‭ ‬осы‭ ‬кµрсетілген ж±мыстардыњ‭ ‬ж‰йесініњ‭ ‬толыќ‭ ‬орындалуын‭ ‬ќамтамасыз‭ ‬етуге‭ ‬тиіс.
Жаттыѓу‭ ‬ж±мыстарыныњ‭ ‬ж‰йесіне‭ ‬ќарай,‭ ‬материалды‭ ‬тањдауѓа‭ ‬ќойылатын‭ ‬талаптар‭ ‬туады.‭ ‬Жаттыѓуларды‭ ‬ж‰ргізу‭ ‬‰шін‭ ‬алынатын‭ ‬материалдар‭ ‬да‭ ‬бірден-бірге лексикалыќ,‭ ‬синтаксистік‭ ‬жаѓынан‭ ‬к‰рделене‭ ‬т‰суге‭ ‬тиіс.‭ ‬Материал‭ ‬тањдауда‭ ‬єсіресе‭ ‬мына‭ ‬жаѓдайлар‭ ‬ескеріледі:
Грамматикалыќ‭ ‬немесе‭ ‬орфографиялыќ‭ ‬ќ±былыстарды‭ ‬т‰сіндіру‭ ‬кезінде‭ ‬баќылау‭ ‬‰шін‭ ‬анаѓ±рлым‭ ‬жењіл,‭ ‬аныќ‭ ‬материалдар‭ ‬алыну‭ ‬керек.‭ ‬Б±л‭ ‬кезде‭ ‬оќушылардыњ зейінін‭ ‬оќылып‭ ‬отырѓан‭ ‬ережеден‭ ‬басќаѓа‭ ‬алањдататын‭ ‬нєрселер‭ ‬болмаѓаны‭ ‬жµн.‭ ‬Оќушылар‭ ‬баќылаѓандарынан‭ ‬д±рыс‭ ‬ќорытынды‭ ‬шыѓара‭ ‬алатындай болсын.
Жаттыѓуѓа‭ ‬арнап материал‭ ‬тањдаѓанда‭ ‬тіл‭ ‬дамыту‭ ‬мен‭ ‬жазу‭ ‬жан-жаќты‭ ‬ескерілуге‭ ‬жєне‭ ‬б±рын‭ ‬µтілгендерді‭ ‬‰здіксіз‭ ‬ќайталау‭ ‬есте‭ ‬болуѓа‭ ‬тиіс.‭
----------------------------------- ----------------------------------- ----------------------------------------------------------------------
‭ ‬1.‭ ‬Рахметова‭ ‬С.‭ ‬Ќазаќ‭ ‬тілін‭ ‬оќыту‭ ‬методикасы,‭ ‬А,‭ ‬1991.
Ж±мыстыњ‭ ‬єр‭ ‬т‰рлі‭ ‬кезењдерінде‭ ‬біртектес‭ (‬сµздік,‭ ‬фразалар‭ ‬немесе‭ ‬мєтін‭) ‬материалдарды‭ ‬ќайталап‭ ‬отыру‭ ‬д±рыс‭ ‬болмайды.‭ ‬Мысалы,‭ ‬алѓашќыда‭ ‬ќала‭ ‬сµзіне‭ ‬т‰бірлес‭ ‬сµз‭ ‬тапќанда‭ ‬ќалалар‭ ‬десе,‭ ‬кейінгіде‭ ‬ќалалы,‭ ‬ќалашыќ,‭ ‬ќалашыл т.с.с.‭ ‬сµздер‭ ‬айтќызылады.
Ќазіргі‭ ‬кезде‭ ‬орфографияны‭ ‬мењгеру‭ ‬‰шін‭ ‬кµру‭ ‬мен есту‭ ‬органыныњ‭ (‬кµшіру‭ ‬мен‭ ‬диктанттыњ‭) ‬ќайсысы‭ ‬мањыздыраќ‭ ‬деген‭ ‬мєселе‭ ‬жµнінде‭ ‬талас‭ ‬жоќ.
Сауаттылыќќа‭ ‬‰йренуде‭ ‬сезім‭ ‬анализаторларыныњ‭ ‬барлыѓы‭ ‬да:‭ ‬есту‭ ‬де,‭ ‬кµру‭ ‬де,‭ ‬ќол‭ ‬ќозѓалысы‭ ‬да‭ ‬ќатысуы‭ ‬керектігі‭ ‬зерттеліп‭ ‬аныќталды.‭ ‬Оныњ‭ ‬‰стіне‭ ‬кµшіру‭ ‬немесе‭ ‬диктант‭ ‬сияќты‭ ‬жазу‭ ‬т‰рлерініњ‭ ‬ќазіргі‭ ‬кезде‭ ‬єр‭ ‬т‰рлі‭ ‬варианттары‭ ‬шыќќанын‭ ‬жоѓарыда‭ ‬айтылѓандардан‭ ‬байќаѓанбыз.
М±ѓалім‭ ‬ќандай‭ ‬да‭ ‬болмасын,‭ ‬бір‭ ‬сезім‭ ‬органына‭ ‬жаттыѓудыњ‭ ‬ќай‭ ‬т‰рі‭ ‬д±рыс‭ ‬келеді‭ ‬деген‭ ‬мєселеден‭ ‬гµрі,‭ ‬бір‭ ‬жаттыѓуда‭ ‬таным‭ ‬ќызметініњ‭ ‬ќандай‭ ‬операцияларды‭ ‬орындауы жайлы,‭ ‬олардыњ‭ ‬комплексті‭ ‬ќатысуын‭ ‬ќалай‭ ‬ќамтамасыз‭ ‬етуге‭ ‬болатыны‭ ‬жайлы‭ ‬кµбірек‭ ‬ойлауѓа‭ ‬тиіс:‭ ‬анализ,‭ ‬синтез,‭ ‬жалпылау,‭ ‬±ќсастыќ‭ ‬пен‭ ‬айырмашылыќты‭ ‬табу,‭ ‬абстракциялау,‭ ‬топтау,‭ ‬ж‰йелеу‭ ‬т.б.
Сµйтіп,‭ ‬орфографиялыќ‭ ‬немесе‭ ‬пунктуациялыќ‭ ‬сауаттылыќ‭ ‬даѓдыларын‭ ‬ќалыптастыруда‭ ‬оќушылардыњ‭ ‬зейінін,‭ ‬ойы-есін,‭ ‬ќиялын т.б.‭ ‬таным‭ ‬ќабілеттерін‭ ‬дамытуѓа,‭ ‬сондай-аќ‭ ‬олардыњ‭ ‬ауызша,‭ ‬жазбаша‭ ‬тілін‭ ‬дамытуѓа‭ ‬кµп‭ ‬к‰ш‭ ‬салу‭ ‬ќажет.
2.2.‭ ‬Сауат ашу кезењіндегі міндеттер,‭ ‬олардыњ мєн маѓынасы
Жалпы‭ ‬сауат‭ ‬ашу‭ ‬тарихында‭ ‬т‰рлі‭ ‬тєсілдер‭ ‬ќолданылѓан.‭ ‬Олар‭ ‬мыналар:
Єріп‭ ‬теріп‭ ‬оќыту.
Буынѓа‭ ‬бµліп‭ ‬оќыту.
Сµзді‭ ‬оќыту.
‭ ‬Дыбысты‭ ‬талдай‭ ‬оќыту.
Дыбыстыќ‭ ‬жинаќтау
Талдау-жинаќтау‭ ‬єдістері.
‭ ‬Дыбыстыќ‭ ‬талдау-жинаќтау‭ ‬єдісініњ‭ ‬негізін‭ ‬ќалаѓан‭ ‬-‭ ‬орыстыњ‭ ‬±лы‭ ‬педагогі‭ ‬К.Д.Ушинский1.‭ ‬Б±л‭ ‬єдіс‭ –‬сауат‭ ‬ашу‭ ‬ж±мысыныњ‭ ‬негізгі‭ ‬маќсатын‭ ‬кµздей‭ ‬жасалѓан.‭ ‬Дыбыстыќ‭ ‬талдау-жинаќтау‭ ‬єдісін‭ ‬жетілдірудегі‭ ‬басшылыќќа‭ ‬алынѓан‭ ‬жаѓдайлар-‭ ‬педагогика,‭ ‬психология‭ ‬ѓылымдарыныњ,‭ ‬тіл‭ ‬ѓылымыныњ‭ ‬жетістіктері‭ ‬мен‭ ‬уаќыт‭ ‬талабы.
Дыбыстыќ‭ ‬талдау‭ –‬жинаќтау‭ ‬єдісі.
‭ ‬Б±л‭ ‬єдістіњ‭ ‬негізгі‭ ‬талдаудан‭ ‬жєне‭ ‬жинаќтаудан‭ ‬т±рады.‭ ‬Талдау‭ ‬мен‭ ‬жинаќтау‭ ‬єдістерін‭ ‬жеке‭ ‬сµз‭ ‬етуге‭ ‬болѓанымен,‭ ‬сауат‭ ‬ашу‭ ‬ж±мысында‭ ‬екеуі‭ ‬де‭ ‬ќолданылады,‭ ‬бірін-бірі‭ ‬ауыстырып,‭ ‬бірін-бірі‭ ‬толыќтырып‭ ‬отырады.‭ ‬Кµбіне‭ ‬алдымен‭ ‬талдау,‭ ‬содан кейін‭ ‬жинаќтау‭ ‬єдісі‭ ‬ќолданылады.‭ ‬Біраќ‭ "‬Єліппе‭" ‬кезењіне‭ ‬байланысты‭ ‬жинаќтау‭ ‬єдісі‭ ‬б±рын,‭ ‬талдау‭ ‬єдісі‭ ‬аралыѓында‭ ‬ѓана‭ ‬ќолданылуы‭ ‬м‰мкін.‭ ‬Тек‭ ‬осы‭ ‬екі‭ ‬єдісті‭ ‬±штастыру‭ ‬арќылы‭ ‬ѓана‭ ‬сауат‭ ‬ашу‭ ‬ж±мысын‭ ‬ойдаѓыдай‭ ‬ж‰ргізуге‭ ‬болатынын‭ ‬мектептер‭ ‬тєжірибесі‭ ‬кµрсетуде.
Талдау‭ ‬єдісі.
‭ ‬Сауат‭ ‬ашу‭ ‬кезењінде‭ ‬оќушыларѓа‭ ‬жеке‭ ‬дыбыстар‭ ‬таныстырылады‭ ‬да,‭ ‬єріптер‭ ‬сол‭ ‬дыбыстардыњ‭ ‬шартты‭ ‬белгісі‭ ‬ретінде‭ ‬дыбыстан‭ ‬кейін‭ ‬кµрсетіледі.
Дыбыстармен‭ ‬таныстыру‭ ‬‰шін‭ ‬єуелі‭ ‬оларды‭ ‬сµз‭ ‬ішінен‭ ‬бµліп,‭ ‬жеке‭ ‬дыбыстау‭ ‬ќажет.‭ ‬Ал‭ ‬сµзді‭ ‬дыбысќа‭ ‬бµліп,‭ ‬т±тас‭ ‬дыбыстан‭ ‬машыќтанѓан‭ ‬балалар‭ ‬алѓашќы‭ ‬кезде‭ ‬сµздіњ‭ ‬жекеленген‭ ‬дыбыстардан‭ ‬ќ±ралатынын‭ ‬тез‭ ‬мењгере‭ ‬ќоймайды.‭ ‬Сондыќтан‭ ‬сµз‭ ‬ішінен‭ ‬жеке‭ ‬дыбыстарды‭ ‬ерекшелеп‭ ‬бµлудіњ‭ ‬т‰рлі‭ ‬жолын‭ ‬іздестіру‭ ‬ќажет.‭ ‬Єрбір‭ ‬сµздіњ‭ ‬µзіндік‭ ‬буындыќ‭ ‬жєне‭ ‬дыбыстыќ‭ ‬ерекшелігіне‭ ‬байланысты‭ ‬талдау‭ ‬жолы‭ ‬да‭ ‬т‰рліше‭ ‬болады.‭ ‬Сол‭ ‬жолдардыњ‭ ‬барлыѓын‭ ‬сарќа‭ ‬баяндап,‭ ‬м±ѓалімдерге‭ ‬дайын‭ ‬н±сќау‭ ‬береміз‭ ‬деген‭ ‬пікірден‭ ‬аулаќпыз.‭ ‬----------------------------------- ----------------------------------- ---------------------------------------------------------------------
.‭ ‬Ушинский‭ ‬К.Д.‭ ‬Изб.‭ ‬пед.‭ ‬соч.‭ ‬Т‭ ‬11,‭ ‬М,‭ ‬1932.‭ ‬
Маќсат‭ –‬сол‭ ‬жолдардыњ‭ ‬кейбір‭ ‬негізгілеріне‭ ‬тоќталу‭ ‬арќылы‭ ‬м±ѓалімдердіњ‭ ‬ізденуіне‭ ‬жол‭ ‬сілтеу.‭ ‬Мысалы,‭ ‬дауысты‭ ‬дыбыстарды‭ ‬бір‭ ‬буынды‭ ‬сµздерден‭ ‬созып‭ ‬айту‭ ‬арќылы‭ ‬оњай‭ ‬бµліп‭ ‬алуѓа‭ ‬болады.‭ ‬Айталыќ,‭ ‬ал‭ ‬деген‭ ‬сµздіњ‭ ‬бірінші‭ ‬дыбысын‭ ‬а-а-а-ал‭ ‬деп‭ ‬созу‭ ‬арќылы‭ ‬а‭ ‬дыбысы‭ ‬аныќ‭ ‬естіледі.‭ ‬Дауысты‭ ‬дыбыстыњ‭ ‬жеке‭ ‬µзі‭ ‬буын‭ ‬ќ±рап‭ ‬т±рѓан‭ ‬сµздерді‭ ‬теріп‭ ‬алып,‭ ‬оны‭ ‬буын‭ ‬жігіне‭ ‬бµлдіріп,‭ ‬жеке‭ ‬дыбысты‭ ‬танытуѓа‭ ‬болады:‭ ‬а-ла,‭ ‬о-ра,‭ ‬,а-ра.
Дауыссыз‭ ‬дыбыстардыњ‭ ‬бір‭ ‬ќатарын‭ ‬т±йыќ‭ ‬жєне‭ ‬бітеу‭ ‬буынды‭ ‬сµздерден‭ ‬оњай‭ ‬танытуѓа‭ ‬болады.‭ ‬Олар:‭ ‬м,‭ ‬н,‭ ‬р,‭ ‬ш,‭ ‬т‭ ‬дыбыстары.‭ ‬Б±л‭ ‬дауыссыздардыњ‭ ‬да‭ ‬кейбіреуін‭ ‬созып‭ ‬айту‭ ‬арќылы‭ ‬бµлдіре‭ ‬аламыз.‭ ‬Сµзді‭ ‬жартылай‭ ‬айтќызу‭ ‬арќылы‭ ‬т‭ ‬сияќты‭ ‬ш±ѓыл‭ ‬дыбыстарды‭ ‬ажыратуѓа‭ ‬болады.‭ ‬Аттыњ‭ ‬суретін‭ ‬кµрсетіп,‭ ‬ат‭ ‬деген‭ ‬сµзді‭ ‬хормен‭ ‬айтќызѓанда,‭ ‬оќушылар‭ ‬а-а-а-а‭ ‬деп‭ ‬айта‭ ‬бастаѓанда‭ ‬сµзді‭ ‬аяќтатпай‭ ‬тоќтатып‭ ‬ќойса‭ ‬оќушылар‭ ‬ат‭ ‬деген‭ ‬сµздіњ‭ ‬соњѓы‭ ‬т‭ ‬деген‭ ‬дыбысты‭ ‬айтып‭ ‬‰лгере‭ ‬алмайды.‭ ‬Б±дан‭ ‬кейін‭ ‬м±ѓалім‭ ‬ат‭ ‬деген‭ ‬сµздіњ‭ ‬ќай‭ ‬дыбысы‭ ‬айтылмай‭ ‬ќалѓанын‭ ‬оќушылардан‭ ‬с±райды.‭ ‬Б±лай‭ ‬еткенде‭ ‬оќушылар‭ ‬ат‭ ‬деген‭ ‬сµзбен‭ ‬а‭ ‬деген‭ ‬дыбысты‭ ‬салыстыру‭ ‬арќылы‭ ‬т‭ ‬дыбысын‭ ‬сµзден‭ ‬µздері‭ ‬ажыратады.‭ ‬Ќысањ‭ ‬ы‭ ‬дыбысы‭ ‬мен‭ ‬і‭ ‬дыбысын‭ ‬ќосымшадан‭ ‬немесе‭ ‬жалањ‭ ‬буыннан‭ ‬ажыратуѓа‭ ‬болады.‭ ‬Жіњішке‭ ‬дауыстылар‭ ‬жуан‭ ‬сыњарларымен‭ ‬салыстыру‭ ‬арќылы‭ ‬оњай‭ ‬танылады:‭ ‬ал‭ ‬--єл,‭ ‬ор‭ ‬--µр‭ ‬деген‭ ‬сµздерді‭ ‬салыстыру‭ ‬арќылы‭ ‬оќушылар‭ ‬соњѓы‭ ‬екі‭ ‬сµздігі‭ ‬є,‭ ‬µ‭ ‬ дыбыстарыныњ‭ ‬а мен‭ ‬о‭ ‬дыбыстарынан‭ ‬ерекшеленетінін‭ ‬білетін‭ ‬болады.‭ ‬
Жинаќтау‭ ‬єдісі.
‭ ‬Жоѓарыда‭ ‬біз‭ ‬сµз‭ ‬ішінен‭ ‬жеке‭ ‬дыбыстарды‭ ‬ажыратып‭ ‬алу‭ ‬жолдарына‭ ‬тоќталдыќ.‭ ‬Б±л‭ ‬маќсат‭ ‬ж‰зеге‭ ‬асып,‭ ‬жеке‭ ‬дыбыс‭ ‬сµз‭ ‬ішінен‭ ‬бµлініп алынѓаннан‭ ‬кейін,‭ ‬сол‭ ‬дыбыстыњ тањбасы‭ ‬-‭ ‬єріп‭ ‬кµрсетіледі.‭ ‬Ќазаќ‭ ‬тілінде‭ ‬оќушылар‭ ‬екі‭ ‬єріпті‭ ‬таныѓаннан‭ ‬кейін-аќ,‭ ‬білімдерін‭ ‬тєжірибе‭ ‬ж‰зінде‭ ‬бекіту‭ ‬м‰мкіндігі‭ ‬туады.‭ ‬Яѓни,‭ ‬екі‭ ‬єріптіњ‭ ‬µзінен-аќ‭ ‬сµз‭ ‬ќ±рай‭ ‬алады.‭ ‬Б±л‭ ‬арада‭ ‬талдау‭ ‬процесі‭ ‬жинаќтау‭ ‬процессіне‭ ‬ауысады.‭ ‬Талдау‭ ‬єдісініњ‭ ‬µзінше‭ ‬ќиындыѓы‭ ‬болса,‭ ‬жинаќтаудыњ‭ ‬да‭ ‬µзіне‭ ‬тєн‭ ‬ќиындыѓы‭ ‬бар.‭ ‬М±нда‭ ‬б±рын‭ ‬жеке‭ ‬дыбыстап‭ ‬оќып,‭ ‬‰йренген‭ ‬єріптерден‭ ‬сµз‭ ‬ќ±рап,‭ ‬ол‭ ‬сµзді‭ ‬т±тас‭ ‬єріптерін‭ ‬бір-бірімен‭ ‬‰збей‭ ‬оќу‭ ‬‰шін‭ ‬арнаулы‭ ‬машыќтану‭ ‬ќажет.‭ ‬Т‰рлі‭ ‬єдістер‭ ‬арќылы,‭ ‬біртіндеп‭ ‬машыќтанатын‭ ‬болады1.‭
Дауыстыдан‭ ‬басталып,‭ ‬дауыссызѓа‭ ‬аяќталѓан‭ ‬екі‭ ‬дыбысты,‭ ‬т±йыќ‭ ‬буынды‭ ‬ал,‭ ‬ат,‭ ‬ас,‭ ‬аш‭ ‬сияќты‭ ‬сµздерді‭ ‬т±тас‭ ‬оќыту‭ ‬онша‭ ‬ќиын‭ ‬болмайды.‭ ‬Ол‭ ‬ќиындындыќ‭ ‬туѓызѓан‭ ‬жаѓдайда‭ ‬жинаќтауды‭ ‬талдаумен‭ ‬±штастыра‭ ‬ж‰ргізу‭ ‬арќылы‭ ‬‰йренуге‭ ‬болады.‭ ‬Мысалы,‭ ‬таќтаѓа‭ ‬аттыњ‭ ‬суретін‭ ‬іліп‭ ‬ќойып,‭ ‬оны‭ ‬ататќаннан‭ ‬кейін,‭ ‬ат‭ ‬сµзініњ‭ ‬бірінші,‭ ‬екінші‭ ‬дыбыстарын‭ ‬талдатамыз:‭ ‬а‭ ‬ жєне‭ ‬т‭ ‬ тањбаларын‭ ‬танытып,‭ ‬сµз‭ ‬ішінен‭ ‬а‭ ‬жєне‭ ‬т‭ ‬ єріптерініњ‭ ‬орнын‭ ‬тапќызамыз.‭ ‬Сµйтіп,‭ ‬екі‭ ‬єріптен‭ ‬ат‭ ‬ деген‭ ‬сµзді‭ ‬ќ±ратып‭ ‬оќытамыз.‭ ‬Б±л‭ ‬арада‭ ‬єріптерден‭ ‬сµз‭ ‬ќ±рату‭ ‬жинаќтау‭ ‬жолы,‭ ‬жинаќтау‭ ‬талдаудыњ‭ ‬ізімен‭ ‬ж‰ргізіліп‭ ‬отыр.‭ ‬Сондыќтан‭ ‬оќушылардыњ‭ ‬кµз‭ ‬алдарынан‭ ‬суреттен‭ ‬кµрген‭ ‬ат‭ ‬та‭ ‬естерінде‭ ‬жєне‭ ‬бірінші‭ ‬дыбысы‭ ‬мен‭ ‬екінші‭ ‬дыбысын‭ ‬ажыратып‭ ‬танып‭ ‬алѓаннан‭ ‬кейін,‭ ‬екі-аќ‭ ‬єріптен‭ ‬т±ратын‭ ‬шаѓын‭ ‬сµзді‭ ‬оњай‭ ‬ќосып‭ ‬оќиды.
Оќушыларѓа‭ ‬дыбыстарды‭ ‬бір-бірімен‭ ‬жымдастырып‭ ‬оќуѓа‭
машыќтандырудыњ‭ ‬таѓы‭ ‬бір‭ ‬єдісі‭ ‬-‭ ‬созып‭ ‬дыбыстануѓа‭ ‬келетін‭ ‬дыбыстарды‭ ‬созып‭ ‬барып,‭ ‬бір-біріне‭ ‬ќосу.‭ ‬М±ндайда,‭ ‬бірінші‭ ‬єріпті‭ ‬созып‭ ‬оќып‭ ‬т±рѓанда,‭ ‬оќушылар‭ ‬оѓан‭ ‬жалѓас‭ ‬екінші‭ ‬єріпті‭ ‬танып‭ ‬‰лгіреді.‭ ‬Б±л‭ ‬єдіс‭ ‬арќылы‭ ‬да‭ ‬оќушылар‭ ‬єріптерді‭ ‬ќосып‭ ‬оќуѓа‭ ‬‰йренеді.‭ ‬Мысалы:‭ ‬ала‭ ‬деген‭ ‬сµздерді‭ ‬д±рыс‭ ‬оќуѓа‭ ‬‰йрету‭ ‬‰шін‭ ‬єуелі‭ ‬сµздерді‭ ‬буынѓа‭ ‬бµлдіреміз,‭ ‬а-ла‭ ‬болады.‭ ‬Єрине,‭ ‬жалањ‭ ‬буынды‭ ‬оќушылар‭ ‬ќиналмай‭ ‬оќиды.‭ ‬Ал‭ ‬ла‭ ‬ деген‭ ‬буынды‭ ‬бірден‭ ‬µздері‭ ‬т±тас‭ ‬оќып‭ ‬кете‭ ‬алмайды.‭ ‬Сондыќтан‭ ‬бірінші‭ ‬т±рѓан‭ ‬л‭ ‬єрпін‭ ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Бастауыш мектепте жазба жұмыстары арқылы сауаттылыққа үйрету туралы
Бастауыш сынып оқушыларының шығармашылық қабілетін жазба жұмыстары арқылы қалыптастыру жолдары
Қазақ әдебиетінде жүргізілетін шығармашылық жазба жұмыстары
Зияты зақымдалған оқушылардың жазуында кездесетін қателер және сауаттылыққа үйрету жолдары
Бастауыш мектепте сөз таптарын оқыту
Сауаттылыққа үйретуге балалардың дайындығы
Бейіндік мектепте музыка пәнін қазақ ұлттық аспаптар арқылы үйрету
Бастауыш мектепте оқыту барысында пәнаралық байланысты жаңа технологиялар арқылы ұйымдастыру
Қазақ тілі мен әдебиеті пәндері бойынша жүргізілетін жазба жұмыстары
Бастауыш сынып оқушыларына тыныс белгілерін үйрету жолдары
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь