Үкіметтің қалыптасуының әлемдік тәжірбиесін салыстырмалы талдау

Жоспар

Кіріспе

І.тарау. Үкіметтің қалыптасуының әлемдік тәжірбиесін салыстырмалы талдау.
1.1. Әлемдік үкімет қалыптасуының тәжірбиелері.
1.2. Қазақстан Республикасының үкіметінің қалыптасуының саяси тарихы.

ІІ.тарау. Тәуелсіз Қазақстан үкіметі . негізгі саяси институт ретінде.
2.1. Атқарушы билік реформасы және үкіметтің қалыптасуының негізгі кезеңдері.
        
        Жоспар
Кіріспе
І-тарау. ‡кіметтіњ ќалыптасуыныњ єлемдік тєжірбиесін
салыстырмалы талдау.
1.1. Єлемдік ‰кімет ќалыптасуыныњ тєжірбиелері.
1.2. Ќазаќстан Республикасыныњ ‰кіметініњ ќалыптасуыныњ ... ... ... ‰кіметі – негізгі саяси институт
ретінде.
2.1. Атќарушы билік реформасы жєне ‰кіметтіњ ќалыптасуыныњ
негізгі ... ... ... ... ... аясы ... ... биліктіњ ќажеттілігі,
мањыздылыѓы, оныњ ж‰зеге асырылу реформаларыныњ
баѓытын, сондай-аќ атќарушы билік институтын
ќалыптастырудаѓы ‰кіметтіњ рµлін, ж±мысын жєне
болашаѓын баѓалау ‰шін оны ... ... мєні ... ... ... ... он жеті жылы баѓдарында
ќоѓамдаѓы экономикалыќ жєне саяси институттар т‰бегейлі
реформаланды. Ќазіргі кезењде еліміздіњ одан ... ... ... ... бірі ... ... ж‰йесін жетілдіру болып табылады. Б±л
‰рдісті ж‰зеге асыру ‰шін атќару биліктегі басќару
институттарын дамыту шарт. М±ныњ µзі мемлекеттік басќару
ж‰йесініњ тиімділігін арттыру.
Б‰гінгі к‰нде ... ... ... ... наќтылы міндеттер
ќойып отырѓандыѓы бєріне аян. Б±л – еліміздіњ єлемді бєсекеге
барынша ќабілетті елу ... ... кіру ... ... Осал ... ... ... еліміздіњ дамуына ќазіргі
заман талабына сай жасалып жатќан электронды аќпарат алмасу
ж‰йесі ... ... ... ... ... ... біз «Электронды ‰кімет» ж‰йесін
ќалыптастырудамыз. Б±л ж‰йе алдаѓы уаќытта
мемлекет пен халыќтыњ арасында тыѓыз ќарым – ќатынас
орнататын ... ... ... [1]. Сол ... ... болып табылатын «Электронды ‰кімет» порталыныњ
ж‰йесімен танысу.
Ќай халыќтыњ болса да ењ мањызды ескерткіші – оныњ ... ... кµне ... бері ... бойы ... далалыќ
µркениеттіњ жалпы єлемдік тарихи ‰рдісте µз орны
болѓаны, Ќазаќстан территориясыныњ табиѓи – географиялыќ
жаѓдайы, оныњ Евразиялыќ кењістікте сан – алуан µркениеттерді
тоѓыстырѓан рµлі, ... ... ... халыќтармен саяси,
рухан – мєдени байланысы б‰гінде жања т±рѓыдан кµтеріліп отыр.
Себебі, отарлыќ пен ќасањ таптыќ ... ... ... ... арѓы – бергі тарихы, ќоѓамныњ рухани, саяси ќайта
жањѓыруыныњ ќайнар кµзі екені ешбір к‰мєн келтірмейді.
¤зініњ басќалармен тењдес ел ... ... бір ... ... ... ... єлемдік
ќауымдастыќта µз орнын айќындаѓан халќымыздыњ
тарихи санасын жањѓыртатын да, ќоѓамныњ єлеуметтік –
экономикалыќ, саяси пргресс жолындаѓы ±мтылысында дем
беруші ќайнар кµзі де ... пен ... ... ... Отан ... саяси таѓылымдары, атќарушы биліктіњ
тарихи дамуы тєуелсіз Ќазаќстан мемлекеті тарихыныњ µзекті
мєселелерініњ зерделуі оныњ єлемдік тарихи ‰рдістегі орны,
Евразия кењістігіндегі жєне Орта ... ... ... ... – ќатынасы, кµне жєне орта
ѓасырлардаѓы Ќазаќстанныњ саяси тарихыныњ
деректемелік мєселелері ќазаќ мемлекеттігініњ
тарихи ќайнар кµзімен ерте заманнан ... ... ... ... ж±мысыма арќау болмаќ.
Б±л таќырыпты тањдаудаѓы басты себебім, саяси ж‰йедегі билік
ерекшеліктерін ескере отырып, Ќазаќстан ... ... ... ... ж‰зеге
асырылу жолдарын аныќтай отырып, ‰кіметтіњ ќалыптасуыныњ
єлемдік тєжірибесін салыстырмалы т‰рде талдау. Ќазаќстан
Республикасыныњ ... оныњ ... мен ... ... ... жолдарын аныќтау б‰гінгі зерттеу
ж±мысымныњ µзектілігіне арќау болмаќ.
Зерттеудіњ маќсаты мен міндеті. Б±л зерттеудегі негізгі маќсат
атќарушы биліктіњ ењ басты міндеті ... ... ... ... т‰рде ашып кµрсету.
Ќоѓамдаѓы саяси беделге ие бола отырып, ортаќ ж±мыстарды
басќару ісін µзіне алады. Б±л ... ... ... ... бес ... бар. ... ол
мемлекет саясатыныњ негізгі баѓыттарын белгілейді.
Екіншіден, сол баѓыттардыњ ж‰зеге асырылуын, µмірге
енгізілуін баќылайды. ‰шіншіден, атќарушы билік
ж‰ргізіліп отырѓан саясатты ќолдауды б±ќараны жєне
ќ±ралдарын оњ ... ... ... ... ... табылады. Тµртіншіден, атќарушы биліктіњ мањызды фукциясы
– б±л салтанатты басшылыќ, яѓни ±лттыќ мемлекет бірлігініњ
символы ретінде кµріну ... ... б±л ... ... ... ... м±ндай кезде зањды
жолмен шектеусіз µкілеттіліктерге ие болады.
Зерттеу объектісі. ... ... ... ... ... ... саяси тарихын,
атќарушы бтлік билік реформасын жєне ‰кіметтіњ ќалыптасуыныњ
негізгі кезењдерін, ‰кіметтіњ ... ... ... жєне ... ... ... ... бєсекеге неѓ±рлым ќабілетті елу елініњ ќатарына ќосылу
жµніндегі басты міндеттіњ сыртында, єкімшілік реформаларды
ж‰зеге асырып, Ќазаќстан экономикасыныњ, бірінші кезекте
шикізаттыќ емес ... ... ... ... ... ... бірі ... [2]. ‰кімет
ж±мысыныњ табысты болуы, ењ алдымен, оныњ барлыќ буындарыныњ
ырѓаќты ж±мысына тікелей байланысты екендігінде.
Зерттеу пєні. Саяси µмірде ... ... ... ... ... тыѓыз байланыста болѓандыќтан, оныњ
маќсаты мен ќызметі, міндеті мен зерттелу объектісі, оныњ
ќажеттілігі саясаттану пєнінде кењінен ќолданылып,
саясаттану пєнініњ аясында толыѓымен ќарастырылады.
Ќазіргі заманда ... оќу ... ... ... ... ... марксистік т±рѓыдаѓы жасанды
пєндердіњ орнына б‰кіл д‰ние ж‰зі мойындап, таныѓан,
µркениетті елдерде кµптен оќытылып ж‰рген µрелі, µмір
елегінен µткен, біздіњ б‰гінгі ... ... ... іргелі ѓылымдар енгізіле бастады. Солардыњ
ішінде ерекше орын алатыны – саясаттану негіздері [3].
Саясаттану пєні негізінде ќарастырылатын атќарушы ... ... ... жєне ... ... мєні ... ... т‰сініп білуге, адамдардыњ µмірінде алатын
орнын, ‰кімет билігініњ ... ... ... сан т‰рлі ќ±ќыќтары мен конститутцияѓа
негізделген µкілеттіктерін д±рыс пайдалануѓа м‰мкіндік
береді.
Зерттеу єдістері. ... ... ... ... ж‰йелілік, конститутцияѓа негізделген
атќарушы билік зањдарымен таныстырып, саяси тарихи
талдау жасау. ... ... ... ... ... мазм±ны.
1. Саяси µмірдегі Ќазаќстан Республикасыныњ ‰кіметініњ
ќажеттілігі мен ... ... мен ... ... ... мен ... реформалары
мен баѓдарламаларыныњ мањыздылыѓы ќарастырылѓан.
2. ‰кіметтіњ ќалыптасуыныњ єлемдік тєжірбиесін салыстырмалы
талдау.
3. Тєуелсіз Ќазаќстан ‰кіметі – негізгі саяси институт ретінде.
4. Єлемдік ‰кімет ... ... ... ... ... тєжірбиесін салыстырмалы
талдау.
1.1.Єлемдік ‰кімет ќалыптасуыныњ тєжірбиелері.
Атќару органдары мемлекеттік органныњ неѓ±рлым ... ... ... Оѓан ... жергілікті органдар,
президент, ‰кімет, премьер-министр, басќа да
министрлер таѓайындаѓан лауазымды адамдар жатады.
Солардыњ ішінде ортаќ ... ... жєне ... бар ... ... ... мамандандырылѓан
мекемелер де бар. Кµптеген конститутцияѓа сєйкес атќару
билігі Президент пен бірге ‰кіметке де тєн. ¤йткені ‰кімет
билікті президент секілді алып ... ... ... ... министрлер кењесі немесе кабинеті деп аталады.
Мысалы, Швецияда ол мемлекеттік кењес, Швейцарияда федералдыќ
кењес, ... ... ... ‰кімет, Ќазаќстанда министрлер
кабинеті деп аталады. Оныњ тµраѓасы кµбнесе премьер -
министр. Италияда ресми т‰рде министр ... ... ... ... ... ... ... елдерінде уєзір деп аталады. Б±л
лауазым жоќ президенттік республикада (АЌШ) министрлік
кењесі ... ... ... зањ ... атќарады. ‰кімет єрт‰рлі тєсілмен ќ±рылады.
Барлыќ елдерде жања ‰кімет парламент пен президент
сайлауынан соњ таѓайындалады. Президентті жања мерзімге
ќайта сайлаѓан кезде жєне ... ... сол ... ... ... жаѓдайда б±рынѓы ‰кімет ішінара
саќталѓанымен, заі ж‰зінде жања ‰кімет болады:
б±рынѓысы µз µкілеттілігін тоќтатады. Ќазаќстанда да дєл
осындай т‰рмен дамиды. Парламент ... ... ... µз міндетін жања ‰кімет ќ±рылѓанѓа дейін атќара беруге
µкілеттілік ... ... ... ... ‰кімет бір партиялы, екі
партиялы, азшылыќ жєне партияда жоќ болады. Бір партиялы
‰кімет дуалистік монархияда ќ±рылады. ¦лы Британия, Франция,
Канада, Австралия, ... ... осы ... тєн.
Парламентте басты партияныњ ешќайсысы басым
кµпшілікке ие болмаѓан жаѓдайда ондай ... ... ... оѓан ... ... орын ... ... республиканыњ жєне парламенттік монархияда екі
партиялы ‰кімет ќ±рылады.
Дамыѓан Батыс елдерініњ ‰кіметі прагматикалыќ тєсілдер ... ... ... ынтымаќтастыќты ныѓайтып, оларды
µзініњ ыќпал аймаѓына тарту саясатын ±станып отыр. Батыстыќ
алпауыттардан Ресейдіњ б±л ... ... ... маќсатта аныќ ањѓарылып, ќалады. Б±рынѓы
КСРО-ныњ Еуразиялыќ кењістігініњ рµлін амариканыњ ... ... ... ... ... ќолда ±стап ќалу ‰шін, «±лы шахмат
таќтасында» µз ... ... ... ... ... ... ... басылымдаѓы-американдыќтардыњ
ќауіпсіздігі мен молшылыѓыныњ ењ мањызды іс»... [4].
Германия. Франция мен Пруссия арасындаѓы соѓыстан ... ... 22 ... мен ‰ш ... ќаладан т±ратын бірт±тас
Герман империясына бірікті. 1871 жылы империялыќ
конститутцияѓа сєйкес мемлекет басшысы император
болып есептелді. Ал ол тек ... ... ... м‰мкін
еді. Император ќарулы к‰штерді басќарды, соѓыс жариялауѓа
жєне бітімге жасауѓа ќ±ќылы болды. Ол ‰кімет басшысын
(канцлерді) таѓайындады жєне орнынан алды, екі ... ... ... ... ... Жоѓарѓы палата
(бундесрат) сайланбады, оныњ ќ±рамы барлыќ монархиялар мен
еркін ќалалардыњ µкілдерінен таѓайындалды. Тµменгі палата
(рейхстаг) жалпыѓа бірдей дауыс беру ... ... ... ... мен єскерилер ќатыстырылмады.
Парламент ќ±ќыќтары шектеулі болды, µйткені ол
ќабылдаѓан ... ... ... тиіс ... мен ... ... м‰дделерін ќорѓаушы
±лттыќ либералдыќ партия бєсекелес болды. Екі партия да
‰кіметті ќолдады. 1881 жылы «орталыќтыњ партиясы» деп
атаќ алѓан католиктік партиясы ... ... ... орын
алѓан социал - демократтар ‰кіметке оппозицияда болды.
Бисмарк ... ... ... ... ... корольі I
Вильгельм болды, біраќ елді іс ж‰зінде 1870 жылдан 1890
жылѓа дейін 20 жыл бойына ... ... ... ... Отто фан ... ... Аса кµрнекті
саясаткер єлі мємлегер, жаратылысынан аќылды, µте жігерлі,
ќайсар Бисмарк «темір канцлер» деген лаќап атќа ие болды. Оныњ
ішкі саясатыныњ негізгі баѓыты ... ... ... ... ... реформизм рухында єлеуметтік саясат
ж‰ргізуден де ќашпады. Бисмарк ... ... ... - деп ... ... ‰ш жыл ... ... µндірістегі кездейсоќ жаѓдайлардан
жєне аурудан саќтандыру туралы зањдар ќабылдады. 1889 ... (70 жас) жєне ... ... ... ... ... зањ ќабылданды. 1891 жылы 11 саѓаттыќ ж±мыс
к‰ні жєне жасµспірімдердіњ (13-ке ... ... ... салу ... зањ жарыќ кµрді [5].
1890 жылы Бисмарк орнына т‰скеннен кейін жаулап алушылыќ
идеологиясы к‰шейе тусті. Ол консерваторлар мен ±лттыќ
либералдардыњ бір бµлігі мен ... ... ... ќ±рылуынан кµрініс тапты.
Пангерманизм доктринасы немістер басќалардан артыќ
жаратылѓан халыќ, сондыќтан да олар басќаларѓа ‰стемдік
ж‰ргізулері керек деп уаѓыздады. Пангерманистердіњ ‰гіті
‰кімет тарапынан кењ ... ... ... ... ... ... де, милитаризм ‰кіметтік доктринаѓа
айналды.
Веймар республикасыныњ даѓдарысы жєне нацистердіњ билік басына
келуі. Даѓдарыс басталысымен парламенттегі ‰кімет арќа
суйейтін ... ... ... ... социал -
демократиялыќ партиясы оппозицияѓа кетті. ‰кіметті Орталыќ
партиясыныњ оњшыл ќайраткері Брюнинг басќарды. Парламентте
тірегі жоќ ... ... ... тµтенше декреттер арќылы
билік ж‰ргізді. ‰кімет ‰йреншікті єдетпен ж±мыс істеді. 1930
жылы тµтенше баѓдарлама ж±мыссыздыќќа байланысты жєрдем
аќыныњ, ... ... ... ... ... тµмендетілуін,
салыќтардыњ µсуін жоспарлаѓан болатын. 1931 жылдыњ
желтоќсанында ќабылданѓан тµтенше декрет бойынша
жалаќы 1927 жыл ... ... ... ... ... ... ... банк ж‰йесін
«сауыќтыруѓа» кірісті, аса ірі Дрезден банкін мемлекет
ќарамаѓына алып, кµптеген банктерге баќылау орнатты.
Германияда ... да ... ... ... тек нацистік партия
ѓана єлеуметтік негіз ќ±рып, билікті басып алуѓа деген
жігерімен кµзге т‰сті. Міне, осындай жаѓдайда аса ірі
корпорациялар «уысы мыќты» ... ... жєне ... ... ќарау ‰шін нацистік партияѓа сенім артты.
1932 жылы Германия ‰кіметініњ басшысы генерал Шлейхер болатын.
Оныњ рейхсверде ыќпалы болѓанымен, парламентте де, ел ... аса ... жоќ ... ... єскери диктатура орнату
н±сќасыныњ болашаѓы жоќќа тєн болды. Ірі бизнес топтарында
елдегі билікті НСДАП-ќа жєне осы кезде µзін ... ... ... ‰лгерген оныњ жетекшісі Адольф Гитлерге
беру туралы шешім пісіп жетілді.
Германияныњ ірі µнеркєсіп иелерініњ бір тобы солшыл
партиялардыњ ыќпалыныњ артуынан ... ... ... ... ... ... ... президент
Гинденбургке хат жолдады. 1933 жылдыњ 30 ќањтарында
Гинденбург Гитлерге ‰кімет ќ±рамын ±сынуды ... ... ... нацизм келді.
Канцлер Гитлер басќарѓан ‰кіметтіњ ќ±рылуы сырт кµзге єдеттегі
кабинеттердіњ ауысуы болып кµрінді-‰кімет ќ±рамына нацистерден
басќа бірнеше буржуазиялыќ партиялардыњ µкілдері енді. Іс
ж‰зінде ... ... ... нацистердіњ ќолында
болды. Тек ќана ‰кімет ауысып ќойѓан жоќ, мемлекеттік
басќарудыњ бір т‰рі буржуазиялыќ демократияныњ орнына
тоталитарлыќ диктатура орнады.
1934 жылдыњ ... ... ... ... ќайтыс
болуына байланысты Гитлер бір µзі ±лт фюрері, канцлер єрі
президент болып алды.
Германияныњ бµлінуіне алып келген батыс оккупациялыќ билік
орындарыныњ ... ... 1948 ... 20 маусымда
µткізілген аќша реформасы болды. Сол кезде Батыс
Германияны «Маншал жоспары» бойынша ... ... ... ... ... ... ... Германияныњ батыс
аймаќтары ‰шін конститутция дайындау жµніндегі
Парламенттік кењестіњ ќ±рылуы болды. 1949 жылдыњ 8
мамырында Кењес конститутцияныњ жобасын ... ... 1949 жылы 14 ... ... ... тµменгі палатасына сайлау µткізілді.
Онда басты рольді ХДО атќарды-141 орын, ГСДП-ныњ – ... ... - 52, ... - 15 ... ... ... [6] болды. Жоѓарѓы палата - бундесрат жердіњ ... 1949 ... 7 ... ... пен ... бекітіп, Германия Федеративтік
Республикасыныњ президентін сайлады. 20
ќырк‰йекте канцлер Конрад Аденауэр парламентке т±њѓыш
‰кімет ќ±рамын ±сынды.
Шыѓыс Германиядаѓы кењес оккупациялыќ ... ... ... ±ќсас сценарий бойынша µрбіді. Ќоѓамдыќ партиялар мен
ќозѓалыстар неміс ±лттыќ кењесін сайлады. Ол µзініњ
сессиясында 7 ќазан 1949 жылы ... ... ... ... ... ... Палата ГДР президенттігіне
Вильгелм Пикті сайлады. ‰кімет басшылыѓына Отто Гротеваль
таѓайындалды. Ол ГДР-діњ т±њѓыш ‰кіметін ќ±рып, оны ... ... ... ... келтірудіњ екіжылдыќ
жоспарын орындаѓаннан кейін, 1952 жылдыњ шілдесінде ГБСП
съезі ... ... ... ќ±ру туралы шешім
ќабылдады.
Сµйтіп, Германияныњ территориялыќ бµлінуі іске асты. Екі герман
мемлекеті екі єлеуметтік - экономикалыќ жєне саяси ... ... ГДР мен ... ГФР ... ... ... екі бµлігі фашистік тарихынан
єр т‰рлі жолымен арыла бастады.
Германия Федеративтік Республикасы ќ±рылѓаннан кейінгі Конрад
Аденауэр ‰кіметініњ басты міндеті ... ... ... ... ... ... болды. Ол ‰шін елде XIX
ѓасырдыњ аяѓында ќалыптасќан экономика мен ќоѓамныњ
германдыќ ‰лгісінен ќ±тылу ќажет болды.
1949 - 1966 ... ГФР ... ... - демократиялыќ одаќ
(ХДО) ќ±рды, канцлер болып осы партияныњ µкілі таѓайындалды.
ХДО бірнеше жыл ЕДП-мен одаќтасып келді. Б±л экономика
саласында жања ... ... іске ... кезі ... ... ... дамудыњ «германдыќ кереметі» осы
уаќытќа сай келді. 1966 - 1969 ... ХДО ... ... ... ... ... ... одаќ». ГСДП мен ЕДП 1969 - 1982 ... ГФР ... ... мен ... ... ... ... [8]. Елді басќарудыњ
алѓашќы кезењінде канцлер В. Брандт ењ басты мєселе
сыртќы саясатты, ењ алдымен ... ... ... ... ... лі ... ќарау деп есептеді. В.
Брандт ‰кіметі Польшамен, Чехословакиямен, КСРО жєне ГДР-мен
ќатынастарды жаќсарту жєне Германияны біріктіру мєселесін
к‰ш ... ... ... бас тарту жµнінде келісімге ќол
ќойды.
‰кімет белгіленген жоспарлардан бас тартуѓа жєне ќатањ ... ... ... ... ... ... єлеуметтік
баѓдарламаларѓа бµлінген шыѓындарды, ќысќартуды ќолында
экономика министрініњ портфелі бар ЕДП белсенді ... ... 1982 жылы ... ... ... ш±ѓыл азайтуды ќарастырѓан болатын, б±ѓан ГСДП
мен оны ќолдаушы кєсіподаќтар ќарсы болды. Осы кезде
бундестагтаѓы ЕДП мен ХДО µкілдері ‰кіметке
сенімсіздік білдіріп дауыс ... де, ... ... ... ХДО жєне ЕДП. 1982 ... ГФР ... ЕДА
ќолдаѓан ХДО-ныњ жетекшісі канцлер Гельмут Коль
басќарды.
1982 жылы наурыздаѓы бундестагт сайлауында Коль «экономикалыќ
µрлеу» ‰шін дауыс беруге шаќырды, «Людвиг Эдхардтыњ ... ... ... ... араласуына шектеу
ќоюѓа уєде берді, біраќ мемлекет тарапынан стихиялы т‰рде
єрекет етуші рыноктык механизмге мемлекет тарапынан
«єлеуметтік т‰зету» жасап т±рудыњ ќажеттігін мойындады.
80-90 ... ... ... ... ГФР жања ... ... ... оралды.
Реформалау єрекеттері. 60 жылдардыњ басында ГДР ‰кіметі толѓаѓы
жеткен мєселелерді шешуге баѓытталѓан біршама ... ... ... ... біршама дербестігімен ‰йлестіруге
єрекет жасалды. Шаруашылыќ есебі жєне басќа да шаралар
енгізілді. Біраќ ... ... жеке ... т‰гелдей жою
жєне кєсіпорындардыњ дербестігін шектеу жаѓдайларында µтіп
жатты. Сµйте т±рѓанмен осы шаралардыњ µзі де ... ... ... ... ... жєне
ењбек µнімділігін арттыруѓа м‰мкіндіктер берді. Шыѓыс герман
немістерініњ материалдыќ жаѓдайы жаќсарды, азыќ - т‰лік жєне
µнеркєсіп тауарларымен ќамтамасыз етілу жаѓынан олар басќа
шыѓыс ... ... ... ... алда болды.
1990 жылдыњ 18 наурызында жања сайлау µтті. ГБСП оѓан
«Демократиялыќ к‰штер партиясы» деген жања атпен
ќатысты. Б±л ГДР/даѓы ... ... ... ... ... іргесін аулаќ салѓан жєне Г. Кольдіњ
ќатысуымен ГФР-дыњ материалдыќ кµмек кµрсетуімен
ќ±рылѓан «Германия ‰шін альянсты» ... ... ... ... ХДО мен оныњ одаќтастары дауыстардыњ 48 %
артыѓын алып, палатадаѓы орындардыњ кµпшілігіне ие болды.
Сайлау ќорытындылары ... - 22 %, ДКП - 16 %). ... ... енуі ... шартќа ќол ќойылды. Тарихи оќиѓа орын
алды - Германия бірікті.
АЌШ. XIX ѓасырдыњ соњѓы ‰штегінде Америка Ќ±рама Штатында
Президенттік типтегі республика мен ќоспартиялыќ ... ... ... ... ... ... тобын ќ±раса,
оњт‰стіктердіњ жаќтастары демократиялыќ партияда кµпілік
болды. XIX ... ... ... ... ... т±рды. 1890 жылы американ конгресі
сенатор Шериан ±сынѓан «крестерге ... ... ... зањы «кез - ... бірлестіктер, келісім жєне
монополия» тарапынан µндіріс пен саудаѓа шектеулер ќоюѓа
тыйым салды.
1901 жылы АЌШ ... ... ... ... ... ... Рузвельт келді. Ол прогрессивтік
деп аталатын кезењніњ басым салѓан бірнеше реформалар
ж‰ргізді. ... ... ... тарапынан екњ
ќолдау тапќан прогрессивтік шарасы-ол монополияѓа ќарсы сот
процестері болды. 1901 жылы АЌШ ‰кіметі ... ... ... ... ... жасады деп айыптап, оларѓа ќарсы сот процесін
±йымдастырѓан болатын. ... ... 1906 ... арќылы таміржол тарифтерін баќылауѓа м‰мкіншілік
беретін зањ µткізді. Ж±мысшылар жµнінде ... ... ... ... ... сан рет ... араласып, кейде
ж±мысшылар жаќталды.
Рузвельт ‰кіметініњ атаѓын шыѓарѓан екінші бір ... - ... ... ... Ењ єсем µсімдік пен жануарларѓа
бай аудандар мемлекеттік ќорыќтар деп жарияланды.
1908 жылы сайлауда АЌШ президенті болып республикашылардыњ
кандидаты Уильям Тафт ... Ол ... ... ... ... ... ... трестерге, оныњ ішінде Рокфеллердіњ «М±най
компаниясына» жєне Морганныњ «Болат трестіне» ... ... ... ... ... сайлауда республикашыл партияныњ жаќтастарыныњ
арасында жік тууына байланысты демократтардыњ ... ... ... ... Ол ... ... 1920 жылѓа
дейін отырды. 1913 жылы ќабылданѓан федералдыќ резервтік
ж‰йе [9] туралы зањѓа сєйкес ... ... ... ... ... банктер де» ќ±рыла бастады.
Оларѓа мањызды банктік ќызметтер, оныњ ... ... ... ... - 1932 ... АЌШ-та билік реапубликашылар партиясыныњ
ќолында еді. Президент Герберт Гувер, б±рын жолы болѓан ... кен ... жєне ... ... ... сауда министрі
ќызметінде µзініњ іскерлік ќасиеттері, филантропияѓа
бейімдігі, бизнеске деген адал ќызметініњ арќасында
1928 жылы ... ... ... ... ... ... берген
бірден - бірі ірі шара - ол ќайта ќ±рушылыќ ќаржы
корпарациясын (ЌЌЌК) ќ±ру болды. Б±л ... ... ... саќтандыру компанияларына ќарыз
мєселелерімен айналысты.
1938 жылы даѓдарыс ‰кіметті мемлекеттік ќ±рылыстар мен ќоѓамдыќ
ж±мыстарѓа бірнеше миллиард доллар бµлуге мєжб‰р ... ... ... ... ... ‰кімет
саясатыныњ жетекші баѓыты болып келді. Кейіннен Ф.Рузвельт
бейтараптыќ туралы зањныњ ќателік болѓандыѓын, µйикені оныњ
агрессорларѓа кµмектесіп, олардыњ ... ... ... ... жылы президент сайлауыныњ ќарсањында демократиялыќ партия
елге Рузвельт саясаты ќалдырѓан ... ... ... ... ќалѓан болатын. Кµп жылдар бойына
оппозицияда болып клген республикалыќ партияѓа ‰кімет
басына келу м‰мкіндігі туды.
1968 жылѓы сайлауда республткашылдар жењіске жетті. Ричард
Никсон президент ... ... 1976 жылы ... ... ... кандидаты Джимми Картер
сайланды. Американ ‰кіметтерініњ экономикалыќ саясатянда
кейсілшіктен бастап, неоконсерватизмге дейін мањызды
ауытќушылыќтар орын ... ... (1980 - 1988 ж.ж.). ... ... ... жєне
президенттік ќызметке Колифорнияныњ б±рынѓы
губернаторы жєне голлтвуд актері Р.Рейганныњ сайлануы
ішкі жєне сыртќы саясат салаларында консерватизмге б±рынѓыдан
да гµрі ... ... ... ... ... ... азайту мен бюджеттік тепе -
тењдіктіњ ќатал монетарлыќ саясатын ж‰ргізді. Сонымен
бірге мемлекеттік реттеу аясы ... б±л ... ба ... ... ... ... ... белгіленген кєсіпкерліктерге ќойылѓан
шектеулерді алып тастаудан кµрініс тапты. 1983 жылы
американ экономикасы даѓдарыстан шыѓып, оныњ жања
технология мен ѓылыми зерттеулерді µндіріске енгізу
жолындаѓы ... ... ... ... 10 ... 7 миллионѓа дейін азайды. Ж‰зден аса єдеуметтік
баѓдарламалар ... ... ... ... Біраќ єлеуметтік саясат
б±рынѓыша ж‰ргізіле берді, 30 миллионнан аса
американдыќтар сол ... ... ... ... м±ќтаж болды.
Рейган єкімшілігі кєсіподаќтарѓа ќарсы баѓытталѓан ќатањ саясат
±стады.
1955 жылы АЕФ КПП ќатарында 16 миллион адам, яѓни ауыл
шаруашылыѓынан басќа ... ... ... 32 ... ... 1992 жылы б±л сан ќзгермесе де, ±жымдасќан
ж±мысшылардыњ ‰лесі 15 %-ына дейін ќысќарды.
1986 жылдыњ желтоќсанында Вашингтонда КСРО мен АЌШ ... ... ... ... ... жою ... ... ќол ќойылды.
Содан соњ 1991 жылы Буш єкімшілігі кезінде Мєскеуде екі елдіњ
стратегиялыќ шабуыл ќаруларыныњ ‰штен бірін ќысќарту ... ќол ... ... ... ... ... таѓы да ... Рейганныњ саясатын оныњ кезінде елде вице - президент
ќызметін ... Дж. Буш ... ... ... ... демократиялыќ партия мен оныњ
кандидаты Билл Клинтон жењіске жетті. Ол 1993 - 2001 жылдар
аралыѓында ... ... ... ... ... астам уаќыт бойына экономика т±раќты дамып (1998 жылы -
3,6 %) отырды. Клинтон єкімшілігініњ т±сында жетекшілік секторда
14 ... жања ... орны ... ... соњѓы 25 жыл
ішіндегі ењ тµмен кµрсеткіш дењгейіне дейін ... ... соњ АЌШ ... ... ... ... ресурстарын»
дамытуѓа ж±мсалды. 1999 жылы АЌШ-тыњ бюджет дефицитін жоюѓа
ќолы ... ... ... - ... ... басќару
ж‰йесініњ атауы. Ол 1787 жылы ќабылданѓан АЌШ
Конститутциясына негізделген. Мемлекеттік басќару
ќ±рылысы - федеративті ... ... ... ... жазылѓан зањдармен ѓана шектеледі.
Федеративті ‰кімет билікті бµлу ... жєне ... ... ... ... атќарушы жєне сот билігіне
негізделінген принциптерімен ж±мыс істейді.
Биліктіњ атќарушы тармаѓы. АЌШ президенті - ... ... ... ... ... ... 4 ... мерзімге сайланады, дегенмен, б±л
орынды екі мерзіммне ѓана шектелген (АЌШ
Конститутциясыныњ 22-ші ... ... ... ... ... АЌШ ... АЌШ-тыњ вице-президенті.
3) АЌШ-тыњ атќарушы департаменті.
4) Тєуелсіз агенттіктер жєне ... ... ... ... мен ... ... ... комитеттер.
АЌШ Конститутциясы. Америка Ќ±рама Штатыныњ саяси ж‰йесі 1787
жылы ќабылданѓан Конститутция негізінде аныќталѓан, сонымен
ќатар ... ... ... мен µзге де ... ... ... Конститутциясы АЌШ-тыњ
федеративті ‰кіметіне мемлекеттік билікті негіздеуіне
толыќ м‰мкіндік береді. АЌШ Конститутциясында билікті бµлу
принципі ќойылѓан. Осы ... ... ... бµлек єрекет етуші зањшыѓарушы, атќарушы
жєне сот билігі органдарынан т±рады.
Штаттары. ... ... ... ... зањ ... ... жєне соты ... Штаттардыњ
єкімшілік бµлінісі олардыњ конститутцияда кµрсетілген.
Дєл конгресс сияќты штаттыњ зањшыѓарушы жиналысы екіпалатасы
(Небраскиден басќа) болады. Штаттарда билік тармаќтарыныњ
ќ±рылымы ретке келтіру кµбіне ... ... ... ... ... ... таѓайындамайды,
±заќ мерзімге сайлайды. АЌШ-тыњ мемлекеттік ж‰йесініњ ќ±рылу
негізі штаттан федерацияѓа ќарай ќ±рылуымен баѓытталѓан.
Жєне де ... ... ... ... ... штат ... ... толыќ суверенитетті бола
алады. Сондыќтан штаттар µзініњ зањдарын ќабылдайды жєне
µзініњ салыќтарын ... Ал ... ... ... конститутциясына ќараѓанда
єлде ќайда ±ѓыныраќ жєне наќтыраќ. Дегенмен, штаттардыњ
Конститутциясы мен зањдары АЌШ ... ... ... ... ... ... ... германдыќ - романо зањы єрекет жасайды, ал ќалѓан
штаттарда аѓылшын зањдары (жалпы зањ) єреект ... ... ... ... мен округтар болып
табылады. Б±л аудандардыњ сонымен ќатар µзіндік
жарлыќтарымен сайлау арќылы ќ±рылѓан атќарушы орган
билігі, сот жєне зањ ... ... ... Дегенмен,
µзін - µзі басќару органдарыныњ кµлемі айтарлыќтай ‰лкен
емес. Олардыњ соны мынандай, ... ... ... ... ... ... федеративті жєне
аймаќтыќ дењнейге ќатысты. Ќалѓандары жергілікті µзін - µзі
басќару органдарында ж±мыс істейді. Кµптеген округтерде
шериф, прокурор, ... ... сот ... ... ... ... ... бастыѓы жєне ревизор сайлау
ќызметіндегілер болып табылады. Ќалаларда муниципальді
кењестер мен мэрлер сайланады. ... ... ... ... ... жоѓарѓы міндеттемелері
µзін-µзі басќару органдарыныњ µкілдері таѓайындаѓан (бар
болса жалдайды) кєсіби басќарушылардыњ ќолында шоѓарланѓан.
Ќалалар мен ... ... ... ... ... де бар. ... ... суды ‰немдеу мен табиѓи ресурстарѓа, µрт
ќауіпсіздігіне, оќыс жаѓдайда кµмекке келу, ... ... ... ... ... береді. Олардыњ
жетекшілігі бір жаѓдайларда сайланады, ал басќа жаѓдайда штат
биліктерінен таѓайындалады. Мемлекеттік ... ... ... ... ... немесе ќамќоршы
т±лѓасынан ќ±рылѓан білім кењестеріне негізделген.
АЌШ-тыњ партиялары. АЌШ-тыњ саяси µмірінде АЌШ-тыњ
республикандыќ ... ... ... ќатар т‰рлі єсер етуші партиялар ќатысады. Олардыњ ењ
‰лкені - АЌШ-тыњ жасылдар партиясы.
1.2.Ќазаќстан Республикасында ‰кіметтіњ ќалыптасуыныњ саяси
тарихы.
Б±рынѓа Ресей империясы ќол ... ... ... ... - µзі ... ... ... езілген ±лттардыњ
жеке, тіпті оныњ ішінде буржуазиялыќ мемлекет [10] ќ±руѓа
єрекеттенеді деген пікірді теріске шыѓарды. ... ... - µзі ... ... сананыњ ќандай дењгейде жетіп, оныњ
м‰мкін болатын ќандай тарихи ... ... ... µзін - µзі ... ... Ресейдегі 1905 -
1907 жылдарда революциядан кейін-аќ пайда болды. Ал, 1917 жылѓа
аќпан буржуазиялыќ - демократиялыќ революциясынан ... ... ... - ... ... интеллигенция тарапынан жања ќазаќ мемлекеттігін ќ±руѓа
деген ±мтылыс оянып, ±лттыќ санада к‰шті серпіліс болѓандыѓы
байќалады. Олар Ресейдегі ... ... ... жєне жалпы ќазаќ - ќырѓыз съездерінде Ресейдіњ
федеративті - демократиялыќ ќ±рылымын бекітетін Б‰кілресейлік
ќ±рылтай жиналысын µткізуді (Орынбор 1917 жыл, 5 - ... ... ... жєне ... сµйлеу тілі
белгілері бойынша ќазаќтар т±ратын бірќатар облыстар мен
аймаќтарды аумаќтыќ - ±лттыќ «Алаш» автономиясы етіп ... ... ... ... ... атќарушы µкілеттілігі 25 м‰шеден т±ратын
«Алашорданыњ уаќытша халыќтыќ кењесіне» берілді. Ќазаќтар
арасында т±ратын барлыќ ±лттыњ µкілдеріне ... ... ... ... жєне Алаш ... ... тењ
дєрежедегі µкілеттіктерін саќтау кепілдері берілді.
М.Дулатов пен басќа да ±лт басшыларыныњ (Є.Бµкейханов,
Ж.Досм±хамедов, ... ... ... Алаш ... ... ... жиналысында бекітілуі тиіс болатын. Алашорданыњ
т±рѓын орны болып Семей ќаласы алынды да, Кейін Алаш
автономиясыныњ батыс бµлігін басќару ‰шін ... ... ... [12] ±йымдастырылды.
Алайда, Алашорда ‰кіметі барќатар тарихи жаѓдайларѓа байланысты
(уаќытша Сібір ‰кіметініњ сенімсіздігі, орыс генералдарыныњ
сеператизмнен к‰діктенуі, ... ... ... ... бµлінуі, ењ аќырында Ќазаќстанда кењес
µкіметініњ орнауы) µз ойларын іске асыра алмады. Біраќ Алаш
партиясы ойластырѓан Ќазаќстан мемлекеттігі мен сол ... ... ... ... ... да кµњіл аударуѓа
т±рарлыќ.
«Ќазаќ» газетініњ 1917 жылѓы 21 ќарашадаѓы (№251) санында
жарияланѓан Алаш партиясыныњ Баѓдарламасыныњ бірінші
параграфында былай деп ... ... - ... ... ... ќажет (демократия - халыќтыќ
µкімет, федерация - ±саќ мемлекеттердіњ одаѓы). Федеративтік
республика ќ±рамындаѓы єрбір мемлекет дербес жєне µзін - ... ... ... ... ... ... ... ал
белгілі мерзім аралыѓында мемлекеттік дума мен ќ±рылтай
жиналысында белгілі - бір ... ... ... Президент министрлер кењесі арќылы басќарып,
ќ±рылтай жиналысы мен мемлекеттік дума алдында жауапты.
Ал зањ ... ... ... ... ... отыратын
мемлекеттік дума ќолына шоѓырланѓан. Барлыќ адамдар шыѓу
тегіне, діни нанымы мен жынысына ќарамастан сайлау ќ±ќыѓына
ие. Депутаттарды сайлау тікелей, тењ ... жєне ... беру ... ... ... ... ±лттыќ - демократиялыќ Алаш
мемлекеттігініњ Алашорда ‰кіметі азамат соѓысы
жаѓдайында 1917 жылдыњ желтоќсанынан 1919 жылдыњ
желтоќсанына дейін екі жыл µмір с‰рді, ал зањды ... µмір ... Омбы ... ... ... жарлыѓы бойынша 1918 жылдыњ 22 ќазанында (4
ќарашада) тоќтатты [14].
Сонымен бірге Алашорда ‰кіметініњ аз ѓана тарихи уаќыт
аралыѓында Алаш автономиясыныњ жобасын ... ... ... ... ж±ртшылыѓыныњ Барлыќ ±лттардыњ
мемлекеттік бірігуініњ ќажет екендігін т‰сінуіне
объективті ыќпал еткен ќажетті кезењ болып табылды. Б±л
пікірдіњ д±рыстыѓына - Ќазаќстандаѓы ... ... ... ... ... ... тарихи сабаќтастыѓы (Є.Жангелдин,
Т.Бокин, С.Мењдешов, Н.Н±рмаќов, С.Сейфуллин жєне т.б.) ... ... ... ... жєне ... ... державаны саќтауѓа ±мтылуына ќарамастан, кењес
‰кіметі б±рын патша отары болѓан халыќтар мен ±лттардыњ
µсіп келе жатќан ... ... ... ... ... ... м‰дделерін есепке алмай т±ра
алмады. Міне, сондыќтан 1918 жылы ќабылданѓан ... ... ... Республикасын ерікті
±лттардыњ еркін одаѓы негізінде кењес ±лттыќ
республикалар федерациясы деп ... (2 - ... оныњ 11 - бабы ... ... мен ... ... жаѓынан
ерекшеленетін» облыстарѓа, облыстыќ автономиялыќ одаќтарѓа
бірігу ќ±ќыѓын берді. Олар да «Федерация негізінде» РКФСР
ќ±рамына енді [15]. ... ... - ... Алаш ... ±сынѓан принциптері кењес
µкіметініњ концепциясына ќайша келді.
Ќазаќстанныњ егемендікке жетудегі конститутциялыќ даму дєуірін
«Ресейдіњ артта ... ... ... ... сияќты
аймаќтарда халыќтыњ µзін - µзі билеу процесін тура µтпелі
кезењдер мен осы жолда кездескен ќиындыќтарды кµрсетпей,
кµзге елестетуге бомайды» [16],-деп жазды С.З.Зиманов.
К‰рделілігі кµп, ... ... ... ... басшылыѓыныњ ќол астында µткен б±л дєуірдіњ мєнін
объективті т‰рде аныќтау ‰шін, Ќазаќстан
мемлекеттігініњ конститутциялыќ ќалыптасуындаѓы
барлыќ кезењдердіњ мазм±нын ашудыњ мєні бар ... ... ... ... ... ... зањ ж‰зінде толыќ ќалыптасуына
дейін).
Б±ѓан 1918 жылы 10 шілдеде Б‰кілресейлік кењестердіњ V ... ... ... ... ... [17] ... ... ќ±рудаѓы дайындыќ
ж±мыстары мен 1920 жылдан 1937 жылѓа дейінгі аралыќта
Ќазаќстан автономиялыќ кењестік мемлекеттігініњ ... ... ... Республикасы ќ±рамында
дамуы жатады.
Б±л кезењде ±лттыќ бірлесудіњ материалдыќ базасы мен ... ... ... ... ... ... ... т±тастыѓы ѓана ќазаќ этносыныњ
±лтќа бірігуініњ аяќтай алатын еді. Біраќ ±лттыќ экономикалыќ
µмірдіњ т±тастыѓы ешќашан бірыњѓай µмір кењістігінсіз,
аумаќсыз ... ... ... ... ... бола ... этнополитогенездіњ осы
µзара байланысты шарттары, мемлекекттіњ µзін немесе
егемендіктіњ ќалыптасу м‰мкіндігін, ±лтты± мінез-ќ±лыќ
пен белгілерініњ даму дењгейін бірге аныќтайды. Алайда,
биліктіњ тек бір ... ... ѓана ... ... ... ... ... ќазаќ жерін біріктіру оњай ж±мыс болѓан жоќ. РКФСР
Халыќ комиссарлары Кењесініњ 1919 жылы 10 ... ... ... Губерниясыныњ, Орал,
Торѓай, Аќмола жєне Семей облыстарыныњ аумаќтарын Ќырѓыз
ревкомыныњ ќарамаѓына бергенімен, олардыњ ... ... ... ... ... ... Батыс Сібір партиялыќ жєне кењес ±йымдарыныњ
шешілуімен таратылып, аумаѓы Омбы ... ... 1920 ... май ... Орал губерниясыныњ екі
конференциясы, Орал губерниясы ЌАКСР-ніњ ќ±рамына ... ... ... ... пен ... халыќ комиссарлары кезењініњ 1920 жылы 26
тамызда ќвбылданѓан ќырѓыз [19] (ќазаќ) Автономиялыќ
Кеіестік ... ... ќ±ру ... ... автономиясыныњ аумаѓы ќ±рамына Семей, Аќмола,
Торѓай, Орал облыстары мен Закаспий облыстарыныњ
Красноводск уезіне ќарасты екі Адай болсы мен
Астрахань ... ... ... ... ... ... 1920 жылы 4 комитеті
(С.Мењдешов), Халыќ Комиссарлары Кењесі
(В.Радус-Зенькович), жергілікті кењестер бекітілді.
Мемлекеттік µмірдіњ наќты салаларын ... ... ... ... ... ... РКФСР-діњ басќару жєне билеу
мекемелеріне баѓыныштылыѓы наќтыланды [20].
ЌАКСР Кењестер съезінде ќабылданѓан (Орынбор 4 ќазан 1920 ... ... ... ... Декларациясы», шын
мєнєнде, Ќазаќ Автономиялыќ Республикасыныњ бірінші
конститутциялыќ актісі болды. Онда былай делінді:
«ЌАКСР-і автономиялыќ бірлік ретінде РКФСР-ге біріккен
ерікті ... ... ... ... кіреді»
[21].
Дегенмен, ЌАКСР-ніњ ±йымдасуымен ќазаќ ±лтыныњ аумаќтыќ бірігуі
аяќталѓан жоќ. ЌАКСР-ін ... ... ... 2,5 миллион халќы бар Жетісу,
Сырдария, Семей, Аќмола облыстары автономиялыќ республика
аумаѓына ќараѓанымен, олар Т‰ркістан ... ... ... ... ќала ... Ал, шын ... 1920
жылы Ќазаќстан Орал облысы мен Орынбоа-Торѓай жєне Бµкей
губернияларынан т±рды. ... 1920 жылы 26 ... сай ... ... µзге ... аумаќтарынынњ енуі
«осы облыстар халќыныњ еркімен Ќырѓыз республикасыныњ
Орталыќ мекемелерініњ т‰пкілікті ±йымдасуынан [22] кейін
ѓана ж‰зеге асуѓа» ... еді. ... ... ... ... ... ±йѓарылып ќойѓан-ды.
Ќырѓыз Орталыќ атќару комитеті Т‰ркістан Орталыќ ... мен ... ... ... ... ... мен єлі де ... солардыњ ќарамаѓында
болып отырѓан халыќ пен оныњ аумаѓын біріктіру жµніндегі
мєселелерді ... шешу ... µз ... жіберді.
1921 жылы РКФСР Халыќ комиссарлары Кењесі Аќмола жєне ... ... ... ќайтып берді, ал Т‰ркістан
Орталыќ атќару комитеті Адай уезін ќосу туралы ќаулы
ќабылдады. Наќ осы жылы Жамбылда µткен Ќырѓыз
кедейлерініњ I ... ... ... жєне Сырдария
облыстарын Ќырѓыз (Ќазаќ) Автономиялыќ Республикасына ќосу
туралы мєселені ... ... ... ... ... ... ... осы облыстардыњ іс ж‰зінде Ќазаќстанѓа ќосылуы
туралы мєселе кейін шешілді. 1924 жылдыњ ќазан айында КСРО
Орталыќ атќару комитеті «Орта Азия Кењес республикаларын
межелеп бµлу жєне ... ... ... ... республикаларыныњ енуінде µзін - µзі билеу
принципі ескеріле отырып, халыќтыњ дербес саяси, мєдени,
экономикалыќ дамуына ќажетті шарттарды ќалыптстыру маќсатын
кµздейтін тілектерімен ... ... ... Т‰ркістанныњ
ќазаќ - ќырѓыз бµлігініњ ЌАКСР-ныњ ќ±рамына ќосу» жµніндегі
ќалауы ќанаѓаттандырылды [23].
¦лттыќ-мемлекеттік ... ... ... ... ... Т‰кістан АКСР-ныњ 80 %-і ќазаќтар болып клген, 1 ... мыњ ... бар ... жєне ... ... ... ... автономиялыќ облысы енді. Енді Ќазаќ АКСР-і елдегі
б‰кіл ќазаќтыњ 93,4 %-ныњ басын ќосып, ќазаќ халќыныњ
±лттыќ-аумаќтыќ бірлігін бейнелейді. ¦лттыќ ... мєні ... ол ... халыќтыњ бірігіп, дербес
±лттыќ мемлекеттік ќ±руын ќамтамасыз етті [24]. ... ... ... ... ие ... ... сєуір айында µткен Ќазаќстан Кењестерініњ V съезінде
аяќталды. Ќазаќ халќы жерініњ бірігуі Ќазаќстанды тиімді
басќару ‰шін республика астанасыныњ ыњѓайлы географиялыќ
аудандары болуы ... ... ... ... ... ... ќаласынан Аќмешіт (Ќызылорда) ќаласына кµшіру туралы
шешім ќабылдады [25]. Ќырѓыздардыњ наќты ... атын ... ... ... жалпыќазаќтыќ V съезі (15 сєуір,
1925 жыл) ендігі уаќытта оларды «ќазаќ» [26] деп атауды
маќ±лдады.
Республиканыњ ±лттыќ-т±рмыстыќ ерекшеліктері ... ... 1918 ... ... Конститутциясы негізінде
жасалынѓан ЌАКСР Конститутциясыныњ жобасы 1924 жылы
Ќазаќстан Кењестерініњ IV ... ... ... ... ... мен 1926 жылѓы РКФСР
Конститутциясыныњ ќабылдануына байланысты,
Ќазаќстан Орталыќ атќару комитеті 1926 жылдыњ 18
аќпанында РКФСР БОАК-і ... ... ... ... ... ... ... 20 жылдыњ екінші жартысында ќабылданѓан µзге де
автономиялыќ республикалардыњ конститутциялары сияќты, ол РКФСР
Б‰кілодаќтыќ Орталыќ атќару комитетінде ќаралмады. Осыѓан
байланысты ... ... деп ... ... ... ... - автор) барлыќ республикалыќ жєне
жергілікті органдар ќызмет барысында ‰немі басшылыќќа алып
отырды, ол азаматтардыњ ќимыл-єрекетіне єсер етті, республикада
ќалыптасќан ... ... ... ... ... ... - мемлекеттік мекемелерден кейін,
Ќазаќстан Автономиялыќ Республикасы ±лттыќ-аумаќтыќ
белгісі бойынша 6,5 млн. халќы бар, 2,9 млн. шаршы километр
жер кµлемін біріктірген, µте ауќымды ... ... ... ... бойынша ЌАКСР халќыныњ 57,1 %-ын ќазаќтар, 19,7
%-ын орыстар, 13,2 %-ын ... ... ... Орта Азия ±лт µкілдерінен ењ кµбін µзбектер - 3,3
%-ын, ќараќалпаќтар - 1,8 %-ын, ал ... 1 %-ын ... ... ... ... мемлекеттігі ќ±ќыќтыќ санатыныњ
ерекшелігі ретінде республика билігініњ шектеулі
органдарыныњ РКФСР ... мен ... ... ... ... ќажет. Федерацияныњ билеуші жєне атќарушы
органдарыныњ декреттері, ќаулалары мен шешімдері
ЌАКСР-ніњ б‰кіл аумаѓы бойынша орындалуѓа міндетті болды.
Тек орталыќтанбаѓан ... ... ... ... болды. Б±нымен ќоса, РКФСР актілерін жергілікті
т±рмыстыќ ерекшеліктерге ќарай ... ... ... тєн µмір ... ... сай оларды ќабылдамау
сияќты ќажеттіліктерді мойындау жоќќа шыѓарылмады. Ондай
жаѓдайда ќырѓыз орталыќ атќару комитетіне ЌАКСР-ніњ 1926
жылѓы Конститутциясыныњ 60 бабында кµрсетілгендей, (1925 ... ... ... РКФСР Орталыќ атќару комитетіне
ќажетті ±сыныстарымен кіру ќ±ќыѓы берілді.
Кµптеген жаѓдайларды ЌАКСР-ніњ ... ... ... зањ актілеріне РКФСР Орталыќ атќару
комитеті бекітуге тиіс толыќтыру мен µзгертілер енгізді.
Мєселен, Ќазаќстан Орталыќ атќару комитеті сессиясында 1922
жылдыњ шілде ... ... ... ... патриархалдыќ -
феодалдыќ ќатынас пен рулыќ т±рмыстыќ ќалдыѓы болып
есептелінетін ... ... ... Б±л ... РКФСР Орталыќ атќару
комитетініњ 1924 жылѓы 16 ќазандаѓы ќаулысымен бекітілді.
Ќазаќстандаѓы ±лттыќ - мемлекеттік ќ±рылыстыњ келесі ќ±рамдас
бµлігіне республикадаѓы кењестік аќпараттарѓа жергілікті ±лт
µкілдерін ... ... ... Б±л ... - єлеуметтік мєселе
екі жаќты процесс т‰рінде шешіліп жатты. Оныњ бірі іс -
ќаѓаздарын ана тілінде аудару арќылы мемлекеттік
аппаратты ќалыњ ... ... ... ... ±лт ... кењес мемлекеттік аппаратыныњ
ќызметі тарту болды.[29]
Мемлекеттік билік пен басќару органдарын ауыл, село,
ќыстаќтарѓа жаќындату ‰шін 20 жылдардыњ ... ... ... тарту, Ќазаќ КСР-ніњ єкімшілік -
аумаќтыќ ќ±рылымыныњ жања ж‰йесіне µтумен бір ... ... ... 1928 жылы ... ... ... ... «Аудандастыру науќанына байланысты
Ќазаќстандаѓы жергілікті ±лт µкілдерініњ мемлекеттік
аппаратта кµптеп орныѓуы туралы» шешім ... ... ... ... уезд, болыстар тарап,
округтер мен аудандар ќ±рылды. 6 губерния, 2 округ, 31 уезд
жєне 411 болыстыњ орнына Ќазаќ КСР-інде 1928 жылы 13 ... ... ... ... ... Республика ќ±рамында 10ауданѓа бµлінген
Ќараќалпаќ автономиялыќ облысы саќталып ќалды. 1928 ... ... ... ... Атќару
Комитетініњ Тµралќасы Ќазаќ АКСР-ін аудандастыруды
бекітті. Жоѓары мемлекеттік органдары жергілікті жермен
байланыстыруда аудан Ќазаќстанныњ єкімшілік - ... ... ... ... 1933 жылы ... ... - аумаќтыќ т±рѓыдан жањадан бµлінуі 6 облыс, 123
аудан жєне орталыѓы Гурьев ќаласы ... бір ... ... ... ... ќысќаша тарихи - ќ±ќыќтыќ шолу оныњ
Ќазаќстан республикасыныњ б‰кіл кењестік тарихында аса
жоѓары ... ... ... ... одан ... ... мен ќазаќ
±лтыныњ мемлекеттік - аумаќтыќ т±тастыќќа ынтымаќтасуына
негіз болѓан ата-бабалардыњ этногенетикалыќ отанында саяси
т±рѓыдан ... ... ... µте ... ... ... ... єкеледі. Егеменді мемлекеттіњ зањды
белгілері-ќазаќ автономиясыныњ µз конститутциясы,
мемлекеттік билік пен басќарудыњ жоѓары органдарыныњ ќызметі,
Ќазаќстан аумаѓында белгілі бір зањ ... ... ... жєне ењ ... ... Одаќ ... ... мемлекетаралыќ байланыстарды орнатты.
Алайда, автономияѓа ие болу аумаѓы ±лан - байтаќ, кµптеген
халыќтыњ µкілдері т±ратын, ... бай ... ... ... ... процесін тоќтата
алмайтын еді. Автономия тек ќазаќ ±лтыныњ саяси µзін - µзі
билеуініњ ... ... атап ... ... ол ... µзін - µзі ... тиімді нысаны мен дєрежесін,
оныњ Ќазаќстанныњ мемлекеттік дамуына ќажетті ќолдау
кµрсететін ... ... ... - ... ... [31]. Ќазаќ халќыныњ
автономиясы ±лттыќ шектеулі маќсатын кµздеген жоќ жєне
тарихи тєжірибе кµрсетіп отырѓандай, ол РКФСР кµлемінде саяси
жаѓынан шектеу міндетін де ... ... ... ... ... ... бір жаѓынан,
мемлекеттік дербестікке, ал екінші жаѓынан тењ ќ±ќыќтыќ
жєне µзара кµмек принципі негізінде басќа да халыќтармен
ынтымаќтасуѓа ±мтылды.
Маќсаттары мен ... ... ... жєне басќа да ±лттарды
біріктіруге ќабілетті форма - Азия мен Еуропаныњ тењ ... ... ... енуі ... жања ... ретінде ±йымдасќан кењестік федерация ѓана болып
табылады. Алайда, ... ... ... ... шешімдерге келіп, модельдерді іздестіру ж±мыстары билеуші
партия ішіндегі єрт‰рлі к‰штердіњ ќайшылыќты талќылауы т‰рінде
µтіп жатты. [32]
Ќазаќстанныњ б±дан кейінгі конститутциялыќ эволюциясы ... ... ... ... ... ... кезењі деп атауѓа
болады. Б±л жылдары республика Кењестік федерацияныњ
субьектісініњ жоѓарѓы статусына ие болып, Ќазаќ КСР-ініњ
1937 жєне 1978 жылдардаѓы Конститутцияларына ... ... ... ... ... ... жылы ... айында Ќазаќстан Орталыќ атќару комитетініњ
ПРЕзидиумы ВКП (б) Ќазаќстан ¤лкелік Комитетініњ бірінші
хатшысы Л.И.Мирзоянныњ тµраѓалыѓымен конститутциялыќ
комиссияны ќ±рды. ... КСР ... ... жылы 9 аќпанда республикалыќ басылымдарда жарияланды. 1937
жылы 26 наурызда µткен Кењестердіњ Б‰кілќазаќстандыќ Тµтенше ... ... мен ... Сциалистік Республикасыныњ
Конститутциясын бекітті. [33]
1937 жылдыњ аќпан-наурыз айларында Ќазаќ КРС Конститутциясы
жобасыныњ Б‰кілхалыќтыќ талќылануы мен Ќазаќстан
ењбекшілерініњ оны ќолдайтындыќтарын білдіріп,
Москваѓа хат жолдауын, мєселе 1936 ... ... ... ... ... ... ... да тарихи т±рѓыда ќазаќ халќыныњ егемендік
мемлекеттікте µзін-µзі билеуге деген ±мтылысы деп ќарау
керек.
Ќазаќстан басќа да одаќтас республикалардыњ саясатымен
салыстырѓанда, µзініњ мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ж‰ргізіп
отырѓанымен, 1991 жылы тамыз айныда КСРО Президентін
Конститутцияда кµрсетілмеген жаѓдайда, билікті босатќан
мемлекеттік тµњкерістіњ ... ... ... ... ±стамды т‰рде орталыќтан алшаќтау баѓытына
ауыстырды. Ќазаќстанныњ толыќ мемлекеттік
тєуелсіздікке ±мтылуы енді ±лттыќ сана сезімініњ
шапшањ µсуін ѓана ... ... ... ... орталыќтыњ басып тастауымен ќорѓау ќажеттігінен
де туындады.
Алматыда 1991 жылы 24 ... ... ... КСР ... ... тыс ... - 18-21 тамызда орын алѓан Москва
оќиѓаларына ќайтарылѓан жауап секілді болды. Осында
республика Президенті одаќтыњ енді федерация бола
алмайтындыѓын айтып, осыѓан ... ... ... одаѓы» туралы конфедеративтік
шарт жасауды ±сынды.
Осы сессияда ќабылданѓан Ќазаќ КСР Жоѓарѓы Кењесініњ
Ќалыптасќан жаѓдайды баѓалау жєне республика
егемендігін ныѓайту жµніндегі ... ... ... ... ... мен ... іс ж‰зінде
республика ќарамаѓына µтіп, Ќазаќстанныњ дербес сыртќы
- экономикалыќ ќызметін ж‰зеге асыруына негізгі бастама болды.
1991 жылы 25 ... ... ... КСР ... ... ... мен ... енгізу туралы»
Зањы республика Президентініњ µз міндеттерін атќара
алмайтындыѓы ... КСР ... ... ... ... оныњ ... кетуініњ
конститутциялыќ тєртібін ќарастырды.
Республика Президентініњ басшылыѓымен жања конститутциялыќ
орган-Ќауіпсіздік Кењесі ќ±рылды. Оѓан Ќазаќстан
егемендігін, оныњ аумаќтыќ ... ... ... ... іске асыру ќ±ќыќтыќ
саясатты ќалыптастыру жєне ќ±ќыќтыќ тєртіпті саќтау,
ќызмет єрекетін ж‰йелеп отыру ... ... ... ... µз таѓдырын ќолына алуѓа
мєжб‰р болды, ал оныњ саяси басшылыѓына ±лтаралыќ ... ... ... ... ... µзгерістерсіз
мемлекеттік егемендіктіњ орныѓуы негізінде ±лттыќ µрлеу мен
єлеуметтік реформаларды бір мезгілде ж‰ргізу ... ... ... пен ... ... ... ... партократиялыќ бата емес, зањды деп танылѓан
мемлекеттік билік ќажет еді. 1991 жылы 1 желтоќсанда
Республика Президентініњ ... ... ... ... ... 88,23 % ... ... Дауыс беруге
ќатысќан сайлаушылардыњ 98,78 % даусымен б‰кіл
ќазаќстандыќтардыњ Президенті болып, Н±рс±лтан
Назарбаев сайланды [34]. Осы жылдыњ 10 желтоќсанында
республиканыњ жоѓарѓы кењесі ... ... ... ... ... ... зањ ќабылдады. Б±л зањ
бойынша б±рынѓы атау Ќазаќстан Республикасы болып µзгертілді.
[35]. Ќазаќ КСР мен Кењестер Одаѓыныњ ... ... - ... ... келу ... ... ... жылы ќабылданѓан Ќазаќстан Республикасыныњ Конститутциясы
µзініњ конститутциялыќ ќ±рылымыныњ негіздерініњ бірі ретінде
Ќазаќстан Республикасындаѓы мемлекеттіњ зањ шыѓарушы, атќарушы
жєне сот ... бµлу ... ... [36].
Б±л таптыќ идеология мен бір партиялыќќа негізделген
мемлекеттіњ тоталитарлыќ ±йымдасудан арылып, елдіњ
ќазіргі конститутционализмініњ µркениетті ... ... ... ... ... жаѓынан, Ќазаќстан
Республикасыныњ мемлекеттік µмірінде билікті бµлу
принципін ±стау демократиялыќ ќоѓамда єлеуметтік органдардыњ
µзара байланысын зањды т‰рде наќтылау мен оњашалау ... ... ... ... м‰мкіндік
береді. Немесе оны, екінші сµзбен, мемлекеттік органныњ ішкі
ќызметін ретке келтіру деп айтуѓа болады. Ал єлеуметтік
µмірдіњ єрт‰рлі ... ... ... ... жаѓдайда оларды бірыњѓай єлеуметтік мемлекет
ретінде ретке келтіріп отыратын дербес ... ... ... ... ... ... билік туралы мєселені зањ шыѓарушы жєне
атќарушы сияќты ... ... жања ... ... µмір ... ... ќатынастарды
реттеудіњ объективті т‰рде ќалыптасќан шартты єдісі
болатын.
Кез-келген мемлекеттіњ атќаратын ќызметі белгілі бір дєрежеде
ќоѓамныњ материалдыќ (экномикалыќ), ±йымдастырушы (саяси),
информациялыќ ... ... ... ... µмір ... ... баѓытталуы тиіс.
Мемлекет билігініњ єрбір тарамдары жоѓары дєрежеге ие болып,
мемлекетте µз ... ... ... ... ... єр ... µз єрекетін егемен Ќазаќстан
Республикасыныњ немесе оныњ Конститутциясыныњ атынан
ж‰ргізеді. ¤з ќызметтері барысында жалпы мемлекеттік
м‰ддеге сай ... ... ... ±стап, єрќайсысына
міндетті болып есептелетін Ќазаќстан Республикасыныњ
Конститутциясын басшылыќќа алып отыруѓа тиіс.
Республика Президенті басќаратын биліктіњ атќарушы тармаѓыныњ
ќазмет єрекеті ол ... ... ... мен ... ... ... ... республика Президенті ќол ќойѓан
жєне биліктіњ атќарушы жєне шыѓарушы тармаќтарыныњ біріккен
келісімін білдіретін жалпыќазаќстандыќ зањдарды ж‰зеге асыруѓа
баѓытталады. ¤йткені, ... ... ... ... мемлекет т±тастыѓы осы зањдардыњ жалпыѓа бірдей
міндеттілігімен, жоѓарылылыѓымен аныќталады. Б±ѓан
жергілікті µкілеттіктер мен атќарушы органдардыњ ... ... ... ... жергілікті шешімдерініњ еш
єсері болмайды. Кєсіби саны жаѓынан санаѓа сыйымды болып
келетін горизонтальды т±рѓыда сайлау ... ... ... ... ... бір баќылау жєне ќарсы шыѓу
µкілеттеріне ие, жергілікті µзін-µзі ... ... ... ... ... ... 30 тамызында Ќазаќстан халќы референдумда
республиканыњ жања Конститутциясын ќабылдады. Халыќ
еркініњ жоѓарѓы зањ к‰ші арќылы елді ... ... ... бекітілді.
1995 жылы Конститутцияныњ Ќазаќстанда президенттік басќарудыњ
жања ж‰йесін ... ... ... ... орны ... ... Б±дан былай ‰кімет Ќазаќстан
Республикасында дербес т‰рде атќарушы билікті ж‰зеге
асырады. Енді 1993 ... ... ... ... ... ‰кіметтіњ µзі атќарушы
органдардыњ ж‰йесін басќарып, олардыњ єркеттеріне басшылыќ
жасайды (1995 жылѓы Конститутцияныњ V бµлімі, 64-бап,
І-бµлік).
Алдыњѓы ... бір ... жања ... 66
бабында Ќазаќстан Республикасы ‰кіметіне берілетін б‰кіл
µкілеттіктер жан-жаќты кµрсетілген. Ол:
- мемлекеттіњ єлеуметтік - экономикалыќ саясатыныњ, оныњ
ќорѓаныс ќабілетін, ќауіпсіздігін ныѓайтудыњ, ќоѓамдыќ
тєртіпті ќамтамасыз ... оны ... ... негізгі
баѓыттарын аныќтайды;
- парламентке республиканыњ бюджеті жєне оныњ атќарылуы туралы
есепті єзєрлеп ±сынады, бюджеттіњ атќарылуын ќамтамасыз
етеді;
- Мєжіліске зањ жобаларын енгізеді, оныњ ... ... ... ... ... ... ... сыртќы саясатын ж‰ргізу жµнінде шаралар
єзірлейді;
- министрліктердіњ, мемлекеттік комитеттердіњ, µзге де орталыќ
жєне жергілікті атќарушы органдардыњ ќызметіне басшылыќ
жасайды;
- µз ќарамаѓындаѓы органдардыњ ... ... ... ... ... ... ... тоќтатады;
- ‰кімет ќ±рамына кірмейтін орталыќ атќарушы органдарыныњ
басшыларын ќызметке таѓайындайды немесе ќызметтен
босатады;
- мемлекеттік бюджеттіњ ... ... ... ... тµрт ... бес ... таѓайындайды;
- сонымен ќатар ‰кімет µзіне Конститутцияда, Ќазаќстан
Республикасы Президентініњ зањдары мен актілерінде
ж‰ктелген µзге де ... ... ... ... ... єрекет ететін
ќ±ќыќтар арасында алатын орны 1995 жылѓы Конститутцияныњ
69 - бабыныњ 3 бµлігінде былау кµрсетілген: «‰кіметтіњ
ќаулылары жєне Премьер-министрдіњ µкімдері
Конститутцияѓа, зањ ... ... ... мен ... ... келмеуге
тиіс». Мына нєрсені баса айтып кету ќажет: ‰кімет б‰кіл
ќызметінде Президент алдында ... жєне оѓан ... есеп ... ... ... ... ... ‰кіметініњ Ќазаќстан мемлекетініњ органы ретінде
зањды деп табылуынан туындайды.
Негізгі зањныњ 65 бабына сєйкес республика ... ... ... ќ±рылымы туралы
пікірін басшылыќќа ала отырып, ‰кіметті ќ±рады (44 - ... Ал ... - ... µзін ... ... Парламенттіњ келісуімен (53 - бап, 5-тармаѓы)
Президент таѓайындайды. Республика Президенті
Премьер-министрді немесе ‰кімет м‰шесін
ќызметтен босатуѓа хаќылы.
Ол енді жергілкті атќарушы ... ... ... 1995 ... ... ... Республикасы атќарушы
органдарыныњ бірыњѓай ж‰йесіне кіретін болѓандыќтан (ал оны
жоѓарыда атап кеткендей, ‰кімет басќарады), облыс,
республикалыќ дєрежедегі ќала жєне астана єкімдерін
Президент ... ... ... ... ... µз еркі бойынша босата алады
(VIIІ бµлім, 87-бап, 4-бµлік).
‰кімет республика Парламенті алдында есеп береді. Оныњ ... ... ... ... ... - ... ... туралы баяндамасы тыњдалады. Оныњ
маќ±лдануы да, ќабылданбай тасталуы да м‰мкін.
Баѓдарламаны ќайтадан ќабылдамай тастау єр палата
депутаттары жалпы саныныњ ‰штен екісініњ кµпшілік
даусымен ... ... ... жєне б±л ... ... ... ... 6-тармаќ).
Сонымен бірге Парламенттіњ єр Палатасы дербес, яѓны басќа
Палатаныњ ќатысуынсыз депутаттардыњ жалпы саныныњ кемінде
‰штен бірініњ бастамасы бойынша, республика ‰кіметі
м‰шелерініњ µз ... ... ... есептерін
тыњдауѓа жєне ‰кімет м‰шесі республика зањдарын орындамаѓан
ретте Палаталар ... ... ... ... ... ... оны ќызметтен босату туралы республика
Президентіне µтініш жасауѓа хаќылы (57-бап, 6-тармаќ).
1995 жылѓы Конститутцияда кµрсетілген ќ±зырет ... пен ... ... ќарым - ќатынасќа
тµреші ќызметін атќаруѓа, мемлекеттік даѓдарыстар мен
ќайшылыќтарды шешуге немесе жазѓыртуѓа м‰мкіндік береді.
Мєселен, Парламент ‰кіметке сенімсіздік білдірген жаѓдайда (53
- бап, ... ... ... ... туралы республиканыњ
Президентіне мєлімдейді. Орнынан т‰суді ќабылдау немесе
ќабылдамау туралы мєселені республиканыњ Президенті он
к‰н мерзімде ќарайды (70 - бап, 3 жєне 4 ... ... ... ... ... ... ќабылданбаѓан жаѓдайда
Президент Парламентті таратуѓа хаќылы (70 - бап,
6-бµлік). Сонымен ќатар республиканыњ Президенті µз
бастамасы бойынша, ... ... ... ... ... ... оныњ ... м‰шесін ќызметтен
босатуѓа хаќылы. Премьер-министрді ќызметтен босату б‰кіл
‰кіметтіњ µкілеттігі тоќтатылѓанын ... Б±л ... ... ... ... Конститутциясыныњ 68 бабында
кµрсетілген ‰кіметтіњ алќалы т‰рде жауап беру принципі кµрініс
тапќан.
1995 жылѓы 30 ... ... ... ќабылданѓан
Ќазаќстан Республикасыныњ Конститутциясыныњ [37] µзгерістер
мен толыќтырулар енгізілген. 2007 жылдыњ 21 мамырында
ќабылданѓан аталмыш конститутцияныњ 64 бабыныњ 2
тармаѓына µзгерістер енгізілді, 67-баптыњ 2)тармаќшасы
алып ... ... 2 ... ... ... 3 тармаќтарына µзгерістер енгізілген.
Атќарушы билікке ‰кімет пен єкімшілік жатады. Олардыњ зањ
шыѓарушы µкілдік органдар ќалыптастырады. ... ... ... биліктіњ баќылауында болып, олардыњ алдында есеп
береді. Оныњ ж±мысы зањѓа негізделіп, зањ шењберінде іс істеуі
керек. Сырттай ќараѓанда ол зањ ... ... ... Біраќ
іс ж‰зінде ол саяси ж‰йеніњ мањызды бµлігіне айналѓан жєне
ќоѓамдыќ µмірде зор рµл атќарады.‰кімет ... ... ... олар конститутция шењберінде болуы жєне
зањѓа негізделуі керек). Ал єкімшідік ол шешімдерді ... ... ... - http : // www.googl.kz, «E.GOV.KZ».
2. Сейфолла Шайынѓазы «Ізденістер мен іркілістер немесе ж‰ріп
µткен жолѓа кµз салсаќ». // Егемен ... ... 28 ... ... 2008 ... ... Д. Саясаттану: Оќулыќ. ¤згеріссіз 3 – басылымы. –
Алматы: Жеті жарѓы, 2007 ж. – 280 бет.
4. Бжезинский З. Великая ... ... ... ... ее ... ... М.: Международные отношения
1998. с. 43-44.
5.
6.
7.
8.
9.
10. Куницин Г.И. Самоопределение нации-история вопроса и
современность // ... ... 1989. №5, ... ... ... ... Семей, Аќмола, Торѓай, Орал,
Сырдария, Ферѓана, Жетісу; бµкей облыстары, Закаспий облысыныњ
Ордамаѓыш уезі, Самарќан облысыныњ ... уезі жєне ... Би, ... ... ... ... кірді.
12. Алаш-Орда, Сборник документов, Сост. Н.мартыненко. Алматы,
Айкап, 1992, с. 69, 96.
13. Программа партии Алаш. Сб. Документов, Алаш-Орда с. ... Б±л да ... ... ... Конститутции (в документах) 1917-1956. //
Предтсл. и общ. Ред. С.С.Студеникина, Сост. А.А:Алпатов,
Н.Т.Совененков. М., Госюриздат. 1957, с. 143-145.
16. Зиманов С.З. ... и ... ... в ... ... ... с. 228.
17. Зиманов С.З., Даулетова С.А., Исмагулов М. Казахский
революционный комитет. Алма-Ата, Наука, 1981.
18. См. Очерки истории Компартии Казахстана. Под ред. ... ... 1963, с. ... Г.Ф. К ... ... казахских земель в
Казахской ССР. // Советская этнография. 1974, №6, с.
13-24.
19. 1925 ... ... ... ќырѓыздар деп аталды. Осыѓан
байланысты республика мен оныњ органдары сол уаќыттаѓы
ќ±жаттарда соѓан ... ... ... Законадательство Казахской СССР (1920-1936 годы)
сост. Г.С.Сапаргалиев, А.Б. Бульгекбаев, ... ... ... ... министров Казахской
ССР.
21. Б±л да сонда 28-б.
22. Б±л да ... ... и ... СССР (в ... Ред. И ... А.П.Косицин. Сост. Н.Т.Савсиков. М.,
Юридическая литература, 1973, с. ... ... С:С. ... и ... Казахской советской
государственности. Алма-Ата, Казгосиздат, 1960, с. 78.
25. С. 1927 г. Столица республики-Алма-Ата, с. ... 1936 ... ... орысша «казахи». «Ќазаќстан» деп жазылды.
27. Баймаханов М.Т. Союзная республика-форма национальной
государственнасти. В кн., Конститутционные основы
статуса союзной республики, с. 31.
28. ... В ... ... ... справочник за
1920-1935 годы. Алма-Ата, 1936, с. 99-101.
29. Котов К.Ф. Коренизация советского ... ... ... // ... ... ... им. С.М.Кирова. Серия Юридическая, Алма-Ата,
Казгосиздат, 1956г.
30. Агдарбеков Т.А. Проблемы Национально-государственного
строительства в ... ... ... 1990, ... Б±л ... ... мен ... туралы мынаны ќарањыз:
Биндер М.А. Государственно-правовые проблемф взаимопомащи
советских народов. Алма-Ата, Наука, 1967, с. 101, 176, 205 ... Б±ны сол ... ... ... ... дєлелдейді.
Ќарањыз: Из истории образования СССР // известия ЦК ... №9, с. 191-218; ... Д.Л. ... ... М., ... 1990, с. ... Конститутция (основной Закон) Казахской ССР. Алма-Ата,
Казахстан, 1975, с. 3.
34. Ќарањыз: Об ... ... ... ... ... ... ... комисси по выбором
Президента Казахской ССР. «Казахстанская правда». 1991, 7
декабря.
35. ... ... ... Республики Казахстан. 1991,
№48-50, с. 585.
36. Ќарањыз: Ќазаќстан Республикасыныњ Конститутциясы. Алматы;
«Ќазаќстан», 1993, 4-бет.
37. ... ... ... ... 1996 ж., ... ... 1998ж., №20, ... Атќарушы билік реформасы жєне ‰кіметтіњ ќалыптасуыныњ
негізгі кезењдері.
Ќазаќстандаѓы ж‰йелі ќайта ќ±рулардыњ он жеті жылы баѓдарында
ќоѓамдаѓы экономикалыќ – саяси институттар ... ... ... ... одан ... ... басым мєселелердіњ бірі атќарушы
биліктіњ басќару ж‰йесін жетілдіру ... ... ... ж‰зеге асыру ‰шін атќару биліктегі басќару
институттарын дамыту шарт. ... µзі ... ... ... ... ... ... сарабдал саясатыныњ арќасында µтпелі
дєуірдіњ ауыртпалыѓын артќа тастап, ќиыншылыќты жење
білдік. ¤зіміз де µзгердік. Жанымызда ... ... ... ... ... ... µркениетті елдермен тењестіріп,
олар бізбен санасатын дєрежеге жеттік. Соныњ айѓаѓы
Ќазаќстанныњ 2010 жылы Еуропадаѓы ќауіпсіздік жєне
ынтымаќтастыќ ±йымына ... ... Б±л ... ‰шін ‰лкен
жењіс. Б±л єлем алдындаѓы биік бедел. Б±л президентіміз
Н±рс±лтан Назарбаевќа деген ‰лкен сенімніњ белгісі.
Ќазаќстанныњ стратегиялыќ даму баѓыты Н±рс±лтан Єбіш±лы
Назарбаевтыњ жеке ... ... ... ... бір мысалы, 2007 жылдыњ жазында Елбасымыздыњ бастамасымен
елімізде президенттік – парламенттік республика ќ±руѓа
баѓытталѓан конститутциялыќ реформалардыњ ж‰ргізілуі,
демократиялыќ жањѓыртуларды ж‰зеге асырудыњ елеулі ... ... ... ... ... ие ... мажоритарлыќ сайлау ж‰йесініњ
пропорционалдыќ ж‰йеге ауыстырылуы партиялардыњ саяси
сахнадаѓы рµлін ... ... ... ќ±ру
тєртібі µзгерді, енді ол биліктіњ зањ шыѓаругы тармаѓы
алдында есеп беретін болады.
Ќолымыз жеткен жаѓдайды жєне дамудыњ алдаѓы келешегін аскере
келе:
- билікті одан єрі ... ... ... ж‰йесін реттеу мен оныњ тиімділігін
арттыруѓа баѓытталѓан атќарушы ... ... ... ж‰ргізу ќажет деп білемін [1].
Біз атќарушы билік ж‰йесін орталыќсыздандыру баѓытында белгілі
ќадамдар жасадыќ, єкімдердіњ сайланбалылыѓын енгізуге ќажетті
жаѓдай туѓыздыќ. Біз биылѓы тамыз ... ... ... ... ... ... єкімдерініњ сынаќ т‰ріндегі
саулауларын µткіземіз жєне кезењ – кезењмен ауылдыќ округтер,
ауылдар, кейбір єкімдерін сайлауды ќолѓа алып, 2007 жылы ... [2]. ... бір ... ... ... ... µзін - µзі басќару
ж‰йесін айќындайтын, мемлекеттік басќару дењгейлері
арасындаѓы µкілеттіктерді шектеу процесін аяќтайтын зањ
жобаларын єзірлеп, ... ... ... ... ќоса ‰кімет Ќазаќстандаѓы Жергілікті µзін - µзі
басќарудыњ дамуын ќолдау ... ... ... ... кейін ѓана елімізде жергілікті µзін - µзі басќаруды
т‰пкілікті енгізуге болады. Атќарушы билік ќызметініњ
ашыќтыѓы ережеге айналуы керек.
Ќазір жергілікті ... ... ... ... есеп ... ... халыќтыњ елімізде ж‰ргізіліп жатќан єлеуметтік –
экономикалыќ жєне саяси реформалардан хабарбар
болуына, пікір алмасулар мен ±сыныстар жасауѓа м‰мкіндік
туѓызуы тиіс. Б±л – атќарушы ... ... ... мен ... арттыруѓа ќол жеткізудіњ
халыќты мемлекеттік басќару процесіне кењінен тартудыњ
єдісі. М±ндай кездесулер ќоѓамдыќ – саяси µмірдіњ б±лжымас
ережесіне айналуы тиіс.
Єкімшілік реформаларды одан єрі ... беру ... ... жєне ... ... ... ... ‰здік
єлемдік тєжірібиеге с‰йене отырып, азаматтарымыздыњ
м‰ддесі ‰шін осы заманѓы, ќоѓамдыќ – саяси процестерді
серпінді басќаруѓа ... ... ... ісін ... ... ... ... µзініњ ж±мысыныњ тиімділігін
жєне єрбір ‰кімет м‰шесі – министрдіњ дербес
жауапкершілігін арттыру ќажет.
‰кімет дербестікке ие жєне ... ... ... тармаќтары
‰шін жауап береді. Ол еліміз Конститутциясы µзіне берген
ќ±ќыќтар мен µкілеттіктерді толыѓымен пайдалануы керек.
Жергілікті органдарѓа ... бір ... беру ... орталыќ дењгейініњ басы артыќ мемлекеттік
функцияларыныњ санын ќысќарту ќажет.
Осы заманѓы басќарушылардан т±ратын пєрменді єрі ењ бастысы
ќ±рамы жаѓынан «аз да ... саз ... ... ... аппарат жасаќталуѓа тиіс.
Мемлекеттік органдар тарапынан азаматтар мен ... ... ... ... ... ... ... «электронды ‰кімет»
ќалыптастыруды жеделдету ќажет [3].
Мемлекеттік ќызметті жетілдіру жµніндегі шаралар кешенін ...... ... ... ... ... ‰шін:
мемлекеттіњ єкімшілік ќызметтер кµрсетуін жетілдіру;
басќарудыњ бюрократтануын бєсењдету;
мемлекеттік аппараттыњ кєсіби дењгейін ... ... ... бар. ... ... ... «Мемлекттік ќызмет
туралы» Зањ ќабылданѓан. Мемлекеттік ќызметке ќабылдау
конкурстыќ негєзде компьютерлік тестілеу арќылы ж‰зеге
асырылады. Жылына мыњ ... ... адам ... ... ... ... ... µзініњ к‰ш – жігерін жалпы реттеушілік функциялар мен
ереже туындатушылыќ ж±мыстарѓа шоѓырландыруы ... ... ... саясат басымдыќтарына сєйкес т‰зелуге
тиіс болса, министрліктер – мемлекеттік ќызметтіњ т‰рлеріне
ќарай ... ... ... ... ... ... ... ќызметініњ тиімділігі мен
сапасын баѓалаудыњ бірыњѓай ж‰йесін єзірлеуді
тапсырамын. Єрбір мемлекттік ведомствоныњ ... ... ... ... ... ... атќарылѓан ж±мысыныњ тиімділігі болуѓа тиіс.
«Жалѓыз терезе» ќаѓидаты бойынша т±рѓындарѓа ќызмет кµрсету
орталыќтарын ќ±ру; мемлекеттік ќызметшілер ‰шін сапа
менеджменті ... (ИСО) ... ... ќазіргідей
жалаќыѓа ќосылып кететін ‰стемаќыѓа айналдырмай,
тањдаулыларѓа ѓана беру; мемлекеттік ќызметтіњ
тєртібі мен этикасын ... ... ету ...

Пән: Мемлекеттік басқару
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 27 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстандағы халықаралық үкіметтік емес ұйымдар: әлемдік тәжірибе61 бет
Бүгінгі Қазақстандағы мемлекеттік басқарудың күйіне кешенді талдау жасап, орталықтандыру мен орталықсыздандыру балансына қол жеткізу қажеттігін елдегі әкімшілік реформасы тұрғысында негіздеу123 бет
Саяси процесс5 бет
Транзиттік экономика166 бет
Қазақстандағы көппартиялық жүйе10 бет
Қазақстандағы жоғарғы мектеп дамуы және қалыптасуының негізгі кезеңдері6 бет
"Экономикалық теорияның қалыптасуының негізгі кезеңдері."4 бет
2003 - 2005 жылдары экономиканы дамытудың негізгі қорытындылары және Үкіметтің 2003 - 2006 жылдарға арналған бағдарламасы67 бет
VIII Тақырып. Үкіметтің ұйымдастырылуы мен қызметінің конституциялық негіздері22 бет
Xix ғасырдағы салыстырмалы-тарихи тіл біліміне ғалымдардың қосқан үлесі4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь