Қазақ халқының ұлы ағартушылары

Жоспар

Кіріспе 3

1. Ж. Аймауытов . жантанушы. 5

2. Т. Тәжібаев . қазақтың тұңғыш психолог . ғалымы, 7
академик.

3. Ә. Сембаев . қазақ мектебінің тарихын тұңғыш зерттеген 10
ғалым.

4. Қ. Бержанов . «Педагогика тарихы» оқулығын қазақ тілінде 12
тұңғыш жазған ғалым.

5. Г. Уманов . Қазақстан педагогикасын дамытушы ғалым. 14

6. Қ. Жарықбаев . Қазақстанның көрнекті психологы. 17

7. Р. Лемберг . Қазақстан педагогикасын дамытуға үлес қосқан 17
ғалым.

Қорытынды.

Пайдаланылған әдебиеттер. 20
Кіріспе.
Ұлы Қазан социалистік революциясына дейін Қазақстан артта қалған ел еді. Материалдық игіліктің бірден–бір дерлік және үстем түрі болған мал шаруашылығын жабайы тәсілмен жүргізу, осымен байланысты көшпелі тұрмыс, патриархалдық-феодалдық қарым-қатынас, содан туған өзара қырқыс- ының бәрі Қазақстанның мәдениет жағынан мейілінше артта қалуына себеп болды.
Қазақстанның өз еркімен Ресейге қосылуы 1731 жылы басталып, оның оған түгелдей қосылуы ХIХ ғасырдың орта шенінде аяқталды.
Бірақ патша өкіметінің осы саясатына қарамастан, оның Ресейге қосылуының аса зор прогресшіл маңызы болды. Қазақстанның Ресейге қосылуының нәтижесінде оның лдық бөлшектенуіне тежеу жасалды, капитализмнің шаруашылыққа енуіне, сауданың дамуына, рушылдық– феодалдық қатынастың күйреуіне қолайлы жағдайлар туды. Осы қосылудың нәтижесінде алдыңғы қатарлы орыс мәдениетінің Қазақстан мәдениетіне әсері күшейіп, қазақ халқын бірте–бірте осы озық мәдениетке тартудың, қазақ халқы мен орыс халқының арасындағы ежелгі достықты нығайтудың ерекше зор маңызы болды. Қазақстанның Ресейге қосылуынан кейін, патша өкіметінің Қазақстандағы саясатын жүргізіп, қазақ даласын билеу ісінде өкімет орындарына көмектесе алатын білімді қазақ шенеуніктері керек болды. Сондықтан патша өкіметі амалсыздан қазақ ақсүйектері мен байларның балаларына біраз білім беру үшін орыс-қазақ мектептерін ашуға тиісті болды.
Үкіметтің ниеті басқа бола тұрса да, бұл мектептердің ашылуы орыс және қазақ халықтарының жақындасуына ықпал жасап, қазақ халқының орыс ғылымы мен мәдениетіне араласуын тездетті, қазақ халқына өзінің ұлттық демократиялық мәдениетін дамытуға мүмкіндік берді. Орыс-қазақ мектептерінде тәрбиеленген жастардан көп адамдар кейін осы жаңа мәдениет үшін күресуші қайраткерлердің қатарына қосылды.
В. Г. Белинскийдің, Н. Г. Чернышевскийдің, Н. А. Добролюбовтың революцияшыл-демократиялық идеялары, сондай- ақ орыс педагогикасының классигі К. Д. Ушинскийдің және басқа прогресшіл орыс педагогтарының идеялары қазақ халқының ағартушы қайраткерлері Ш. Уәлихановтың (1835-1865), Ы. Алтынсариннің (1841-1889) және А. Құнанбаевтің (1845-1904) дүниеге көзқарасының қалыптасуына әсерін тигізді.
Қазақстандағы педагогикалық ой – пікір ХIХ ғасырдың екінші жартысында негізінен қазақ халқының ұлы ағартушыларының әлеуметтік–саяси, философиялық және этикалық көзқарастарымен қоян–қолтық,өзекті байланыста дамып жатты.
Ұлттық педагогикалық теориямыз бен тәрбие мәселелері Ж. Аймауытов, Қ. Бержанов, Т. Тәжібаев, т.б. кемеңгер ағартушы-педагогтарының еңбектерінде өз көрінісін тауып, егеменді ел ұрпағын тәрбиелеуде таптырмас құралға айналып отыр.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. С. Қалиев «Қазақ этнопедагогикасының тарихы».- Алматы, 1999.

2. Ж. Түрікпенұлы «Академик Т. Тәжібайұлы – қазақтың көрнекті
психолог-педагогі». - Алматы, 1993.

3. Әбиев Ж. Ә., Бабаев С. Б., Құдиярова А. М. "Педагогика". - Алматы,
2004.

4. Бордовская Н. В., Реан А. А. "Педагогика". - Питер, 2004.

5. Нұрғалиева Т. Қ. "Салыстырмалы педагогика". - Алматы, 1999.
        
        Жоспар
Кіріспе 3
1. Ж. Аймауытов – жантанушы. 5
2. Т. Тәжібаев – ... ... ...... ... Ә. Сембаев – қазақ мектебінің тарихын тұңғыш зерттеген 10
ғалым.
4. Қ. ...... ... ... ... тілінде 12
тұңғыш жазған ғалым.
5. Г. Уманов – Қазақстан ... ... ... ... Қ. Жарықбаев – Қазақстанның көрнекті психологы. 17
7. Р. Лемберг – Қазақстан педагогикасын дамытуға үлес қосқан 17
ғалым.
Қорытынды. 19
Пайдаланылған әдебиеттер. ... ... ... ... ... ... ... ел еді. Материалдық игіліктің бірден–бір дерлік
және үстем түрі ... мал ... ... ... ... байланысты көшпелі тұрмыс,
патриархалдық-феодалдық қарым-қатынас, содан
туған өзара қырқыс- ының бәрі Қазақстанның мәдениет жағынан
мейілінше артта ... ... ... өз ... ... қосылуы 1731 жылы басталып,
оның оған түгелдей қосылуы ХIХ ғасырдың орта шенінде
аяқталды.
Бірақ патша өкіметінің осы саясатына қарамастан, оның ... аса зор ... ... ... ... қосылуының нәтижесінде оның лдық бөлшектенуіне
тежеу жасалды, капитализмнің шаруашылыққа енуіне, сауданың
дамуына, рушылдық– феодалдық қатынастың күйреуіне ... ... Осы ... ... ... ... мәдениетінің Қазақстан мәдениетіне әсері күшейіп, қазақ
халқын бірте–бірте осы озық мәдениетке тартудың, қазақ халқы
мен орыс ... ... ... ... ... ерекше
зор маңызы болды. Қазақстанның Ресейге қосылуынан кейін, патша
өкіметінің Қазақстандағы саясатын жүргізіп, қазақ даласын
билеу ісінде өкімет орындарына ... ... ... ... ... ... Сондықтан патша өкіметі
амалсыздан қазақ ақсүйектері мен байларның балаларына
біраз білім беру үшін орыс-қазақ мектептерін ашуға тиісті
болды.
Үкіметтің ниеті ... бола ... да, бұл ... ... және ... ... жақындасуына ықпал жасап, қазақ
халқының орыс ғылымы мен мәдениетіне араласуын тездетті, қазақ
халқына өзінің ұлттық ... ... ... ... ... ... ... көп адамдар кейін осы жаңа мәдениет үшін күресуші
қайраткерлердің қатарына қосылды.
В. Г. ... Н. Г. ... Н. А. ... ... ... ақ орыс
педагогикасының классигі К. Д. Ушинскийдің және басқа
прогресшіл орыс педагогтарының идеялары қазақ халқының ағартушы
қайраткерлері Ш. ... ... Ы. ... және А. ... (1845-1904) дүниеге
көзқарасының қалыптасуына әсерін тигізді.
Қазақстандағы педагогикалық ой – пікір ХIХ ғасырдың екінші
жартысында негізінен қазақ халқының ұлы ... ... және ... ... ... дамып жатты.
Ұлттық педагогикалық теориямыз бен тәрбие мәселелері ... Қ. ... Т. ... т.б. ... ... өз ... тауып,
егеменді ел ұрпағын тәрбиелеуде таптырмас құралға айналып
отыр.
Жүсіпбек Аймауытов – жантанушы (1889-1931)
Ұзақ жылдар бойы «ұлтшылдық» әдебиет өкілі деген айып ... жапа ... ... әдебиеті мен мәдениетінің көрнекті
қайраткерлерінің бірі Ж. Аймауытов жазушылығымен қоса, қазақ
топырағында тұңғыш педагогика, ... ... ... ... ... ... еңбектерін жазумен, бірнеше оқулықтар мен
оқу құралдарының авторы болуымен дараланған тұлға.
Ж. Аймауытов бұрынғы Семей губерниясы Кереку (қазіргі Павлодар)
уезінің Қызылтау болысында кедей ... ... ... Ол ... ... ... одан соң
мұғалімдер семинариясын (1918) бітірген. 1917-1919
жылдары Алашорда ұйымына кіреді. 1911-1914 ж. арасында
Баянауылда бала оқытады. 1920 ж. ... ... ... болып сайланады. ҚАСР Халық ағарту
комиссариатының коллегия мүшесі, «Қазақ тілі», «Ақ жол»
газеттерінің қызметкері, мектеп мұғалімі, 1926-1929 ж.
Шымкенттегі педтехникумның директоры ... ... ж. ... деп ... өлім ... ... атты ... 1918 ж. 1,2 -сандарында Ж. Аймауытовтың
"Тәрбие" атты көлемді мақаласында ... ... ... терең баяндалған.
Мақала авторы адам мен хайуанның өмір сүруінің айырмашылықтарын
көрсете келіп, "адамдық қасиет саналы өмір сүру, қауым болып
бірлесіп тіршілік ету" ... Ол ... ... ... ... ... болуы тәрбиеге байланысты деген
қорытынды жасайды.
Ж. Аймауытов сол кездегі орыс оқымыстыларының тәрбие жөніндегі
еңбектерімен, адам тәрбиесіне қоршаған ортаның әсері жөніндегі
ойларымен жақсы ... ... ... Өйткені, оның жазбаларынан
орыс жазушысы Л. Н: Толстойдың "Тәрбие дегеніміз бір адамның
екінші ... ... ... ... педагог А. С.
Макаренконың "Адамдарды қоршаған орта тәрбиелейді.
Адамдардың тұтыну заттары, табиғи құбылыс, т.б. бәрі
тәрбиеге белгілі әсерін тигізеді. ... ... ... - адамдардың қарым-қатынасы, ата-аналар мен
ұстаздардың ықпалы ерекше" деген секілді таныс ... ... ... ... ... ... ... оның 1924 ж. Орынборда басылған
"Тәрбиеге жетекші" атты еңбегінен жақсы байқалады. ... ол ... ... белгілі ереже заңдарын баяндайтын,
оқытудың дұрыс жүйесін тауып, білімге тез жету шарттарын
көрсететін педагогиканың негізгі бөлімі - дидактикаға
ғылыми ... ... Оның ... ... айналысатыны
- үнемі қозғалып, өзгеріп, өсетін тірі адам болғандықтан,
біркелкі әдістен табан аумай шектеліп қалуға болмайды.
Дидактика мұғалімге жиі жол-жоба көрсетіп, ... ... ... ... ... жолдарды ғана нұсқайды", - деп,
оқыту, білім беру әдісінің ізденуден туатын ... ... атап ... ... бұл пікірі қазіргі қазақ мектептеріндегі
оқытудың мазмұнын қайта құру жөніндегі жалпы орта білім
беру тұжырымдамасында айтылған "педагогикалық процестің
сапасын көтерудің маңызды бағыты - ... ... ... ... мен ... ... ... ұстаздық шеберлігі жоғары болуы және оның
профессионалдық еркіндікке ие болуы керек" деген ... ... ... қиын емес. Автор білім алуды
күнделікті өмір тәжірибесімен ұштастыры білудің
қажеттілігін, мектепте алған білімнің келешек
өмірдегі мамандыққа қазық болатынын жақсы айтқан.
Тәлімгер-ғалым ... тіл ... ... еркін сөйлей
білу мен ой-өрісін өрістетуге ерекше көңіл ... ... ... ... де ... тіл ... деген
ықыласын арттыру жағын қарастырудың тиімділігін айта
келе, пәнаралық байланысты ... ... ... бірлікте интеграциялау арқылы оқыту
қажеттігіне тоқталады.
Ж. Аймауытов адам баласының мәдениет тарихынан өнердің көрнекті
орын алып келгеніне, өнерсіз қоғамның дамуы, рухани ... ... ... ... ұлт мектептерінде әуелі
кескін мен әуез өнерін үйретуге негіз керектігін, әрбір
баланың өнерге деген ... ... ... ... ... баса ... деген ынталанушылық, - деп жазды ол, - адам бойындағы
ой еңбегі күшінің қайнар көзі, сондай көздерді ... ... ... ... ... ... - мұғалімнің бойына
біткен қасиет болуы керек". Сондықтан да әрбір мұғалім, ... ... ... ... ... ... ынта-ықыласын,
зейін-зердесін білімді меңгеруге бағыттау үшін
төмендегі шарттарды орындауы тиіс. Олар: жаңа берілетін
білімді баланың ... ... ... жаңа
білімді таныстыру арқылы сабақтың мазмұнына оқушылардың
ынта-ықыласын аудару, ... ... ... ... ... ... ... арқылы
балалардың білімге деген құштарлығын арттыру, т.б. деп,
оқу-тәрбиелеу ісінің ... ... де ... сөз етеді. Сөйтіп, ол
психология, педагогика, методика ғылымдарына сүбелі үлес
қосушылардың бірі болып, Қазақстанның мәдениет тарихында
өшпес із қалдырды.
Тәжібаев Төлеген – қазақтың ... ...... ... жылы Оңтүстік Қазақстан облысы, Арыс ауданы, 9-ауылад
туған. 1928 жылы Шымкенттегі Педагогикалық техникумды,
1935 жылы ... Н. К. ... ... ... тәрбие
академиясын бітірді. Еңбек жолын 1938 жылы Абай атындағы
педагогикалық институтының педагогика және ... ... ... ... одан ... ... ағарту комиссарының бірінші орынбасары,
оның комиссары және қазақ ССР сыртқы ... ... ... ... 1944 ... ... ... ССР
сыртқы істер Министрі, Қазақтың Әл-Фараби атындағы
Мемлекеттік ұлттық университетінің ректоры және ... ... ... председателінің орынбасары болды.
1957-1961 жылдары Үндістандағы СССР елшілігінің ... ... Ал, 1961 ... ... атындағы ұлттық
университетінің педагогика және психология
кафедрасының профессоры және меңгерушісі қызметін
атқарады.
1938 жылы педагогика ғылымының кандидаты, 1962 жылы педагогика
ғылымының докторы ... ие ... 1954 ... ... ... ССР педагогика қоғамының президенті,
жоғары және арнаулы орта ... ... ... ... саласындағы ғылыми әдістемелік кеңесінің
төрағасы, т.б. қоғамдық жұмыстар атқарды.
Т. Тәжібаев өзінің ... ... ... Ұлы ... педагогі «К. Д. Ушинскийдің психологиясы және
педагогикалық психология» атты тақырыпта кандидаттық
диссертация қорғап шықты.
Т. Тәжібаевтың ресми оппоненттерінің бірі – СССР ... ... ... ... ... В. А. Ананьев
сол 1939 жылдың өзінде былай деген: «Қазақ ғалымының ғылыми
еңбегінің құндылығы сонда, ол тұңғыш рет Ушинскийдің
педагогикалық теориясының ... ... ... ... - деп ... Тәжібаев
Ұлы педагог Ушинскийдің еңбектерін зерттеу арқылы оның
педагогтік ой – пікірлеріне зор ілтипатты, парасатты ойға
толы өз ... бере ... ... ... ... ... Тәжібаевтың Қазақстандағы педагогтік-психологиялық
ой–пікірдің дамуының тарихын зерттеу аса маңызды
жетістіктерінің бірі еді. Ол ... «ХІХ ғ. ... ... ... ой-пікірлер»
атты монографиялық еңбегін халқымыздың ғұлама
ағартушы-ғалымдары Ш. Уәлиханов, Ы. Алтынсарин,
А. Құнанбаевтардың психологиялық және педагогикалық
көзқарастарын зерттеуге арнаған. Т. ... « ... ... және ... ... арнайы зерттеу
ісімен шұғылданбаса да, өзінің «Қазақтар арасындағы шаман
дінінің қалдығы», «Тәңірі», т. б. ... ... ... ... ... жұлдызға табынушылық себептерін
ғылыми негізде ашып көрсетеді.
Т. Тәжібаев «Шоқан отандастарының ... ... ... ... ... ... ... ұлттық ерекшеліктерін сақтай
отырып, Еуропаша білім алуын аңсады,озық мәдениет пен білімді
елінің игілігіне жұмсауды ... Бұны ... ... ... ... азамат екенін көрсете білгендік деп
бағалауға болады» дейді.
Т. Тәжібаевтың Ы. Алтынсарин жөніндегі ... де ... ... ... ... Абай қалың елі
қазағының мәдениетті ел болуын аңсап, ... ... ... ... ... ... ... –түні жан
аямай ел аралап, еңбек етіп, қаржы жинап, тер төгіп,
ағартушылық идеяны шынайы іске асырушы болды. Бұл
жағынан қарағанда, Ыбырайдың ... ... ... И. ... Л. ... сияқты орыс, батыс
ғартушылармен теңестіруге болады» деп оған зор баға
береді.
Т. Тәжібаев Абайдың психологиялық көзқарасына тұңғыш терең
талдау жасап, дұрыс баға ... ... Ол ... адам ... ... ... үстінде болуы
керек. Ол өзінің ақыл-ойы тудырған дағдыларын, ізденіп тапқан
ілімі мен кәсібін ... ... ... ... ... Яғни адамның бойындағы білімге құмарлық пен тәрбиенің
үздіксіз жетілуде болатын үрдіс екенін дәлелдейді.
Т. Тәжібаевтың ХIХ ғасырдың II жартысындағы Қазақстандағы
оқу–ағарту ісі мен ... ... ... ... ... ... ... маңызы бар, өз орнын жоғалтпайтын құнды ғылыми мұра болып
қала бермек және іс жүзінде орындалып, өз ... ... ...... ... тарихын тұңғыш зерттеген
ғалым (1905-1989)
1905 жылы Жезқазған облысы, Шет ауданында Қарабұлақ ... ... Абай ... Қазақтың Мемлекеттік
Педагогикалық институттың химия факультетін бітірді.
Педагогикалық жұмысты 1925 жылы мектепте ... Одан ... ... ... ССР Оқу
Министрлігінің әдіскері, Қазақтың ауыл шаруашылық
институтының оқытушысы, әрі директоры болды. Қазақ ССР-ы Оқу
Министрі, Әл-Фараби атындағы ... ... ... және ... ... ... ... ССР Оқу
Министрлігі жанындағы Алтынсарин атындағы педагогикалық
ғылыми-зерттеу институтының директоры және институт
жанындағы үйлестіру Кеңесінің меңгерушісі болды.
1966 жылы Ғылым докторы ... 1967 жылы ... ... Ол ССР ... ... ... болып сайланды. Сембаев Ә. І.
Қазақ Совет мектебінің ... ... ... ... ... Оның 80-ге тарта ғылыми еңбектері жарық
көрді. Әсіресе, оның ішінде ... ... атты ... ... атауға болады. Оның бұл
еңбегі көп жылдар бойы жүргізілген зерттеу жұмысының
жемісі болып табылады. Монографиялық еңбекте Қазан
төңкерісіне ... ... ... ... кеңестік дәуірдегі қазақ мектептерінің өсіп-өркендеу
жолдары баяндалады.
Ұлы Отан соғысы жылдарындағы ұлт мектептерінің «Барлығы ... ... ... да ... ... ... ... етуі, жау уақытша басып алған қалалардан жетім
балаларды Қазақстанға әкеліп, балалар үйлерін
ұйымдастыру, кешкі жұмысшы ... ... ... ... ... жылдық және орта білім беруге көшу, ұлт
мектептеріндегі орыс тілін ... ... ... ... ... ... ... жақсарту,
аттестат беру, мектеп-интернаттар ұйымдастыру, т.б.
мәселелердің ғылыми-әлеуметтік негіздерін ашуға
барынша күш жұмсаған.
Қазақстанда кадрлар даярлау, мұғалімдердің білімін жетілдірту
саласындағы ... 35-40 жыл ... ... да ... 1929 жылы ... бір ғана ... оқу орны
(Қазақтың Абай атындағы мемлекеттік университеті) болса,
оның санының 1965 жылы 41-ге жеткені айтылады.Оның ішінде
өзі он ... жыл ... ... ... ... ... Қазақ
университеті мен Абай атындағы Қазақ педагогика институтының
оқу ісіне кеңінен тоқталған. Педагог кадрлары мен ғалымдар
даярлауда осы оқу орындарында ұзақ ... ... ... еткен
академиктер мен профессорлар М. Әуезов, О. Жәутіков, Қ.
Жұмалиев, М. Ғабдуллин, т.б. еңбектерін ыстық ықыласпен
ерекше атап өтеді. Қазастанда педагогика ... ... Т. ... Қ. ... Ә. ... ... И. ... т.б. еңбектері де автордың назарынан
тыс қалмаған. Олардың ... ... ... ... ... ... аша түскен.
Ол үлкен қоғам қайраткері бола жүріп, Қазақстандағы педагогика
ғылымының өркендеп ... ... ... ... К. Д. ... Н. К. Крупскаяның педагогикалық
мұраларын жан-жақты зерттеген ғалым.
Профессор Ә. ... ... ... саналы түрде
жауаптылықпен қарап, ұйымшылдық және қоғамдық
борышты сезіну рухында тәрбиелеуде, білім беру мен тәрбие
ісінде кеңес мектептерінің көп ... бай ... ... баса айтқан. Бүгінгі
қоғамды қайта құру, нарықтық экономикаға көшу кезінде
адамның жеке қабілетін тәрбиелеп жетілдіруде, кадрлар
даярлауда оқыту мен тәрбие беру ... ... ... ... жан-жақты жетілген саналы азамат
тәрбиелеу мүмкін емес. Олай болса, профессор Ә. ... ұлт ... бай ... ... ... ... мектептерінің тарихы» атты монографиясының
педагог ғалымдар үшін тарихи ... ... ... зор аса
құнды еңбек екені даусыз.
Қартбай Бержанов – ... ... ... ... ... ... ғалым (1924-1976)
Педагогика ғылымының докторы, профессор Қ. Бержанов үлкен
педагогикалық мұра қалдырған, ... ... ... ... ... үлесі бар көрнекті ғалым.
1947 жылы Абай атындағы Қазақ ... ... ... ... ... ... ... педагогикалық іске қызу араласып, студенттерге
тәлім–тәрбие береді. Кейіннен Қазақ мемлекеттік
қыздар педагогика институтында проректорыболып ... ол 1967 ... ... ... ... Әл–Фараби
атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің педагогика және
психология кафедрасының меңгерушісі болды.
Қ. Бержанов бірнеше оқулық пен монографиялық еңбектің, 200-ге
тарта мақаланың авторы. Оның бірі ... ... және ... ... ісі тарихынан» атты
монографиясы Қазақстандағы тұңғыш жазылған еңбектердің
қатарынан орын ... ... ... ... ... ... ... С. Мусинмен бірге жазған «Педагогика
тарихы», «Тәрбие мен білім берудің бірлігі» т.б. ғылыми
еңбектерін ерекше атауға болады.
Ғалым ... ... ... ... ... ... оқу–ағарту және жалпы мәдениет саласындағы халықтар
ынтымағы мен достығын өз еңбегіне ұдайы ... етіп ... ... халықтар достығы» атты ғылыми педагогикалық
туындысы осы тұрғыда жазылған маңызды еңбек. Ол ХIХ
ғасырдың бірінші ширегінде орыс-қазақ қатынастарының
даму тарихында Қазақстанның ағарту ісі мен ... мен ... ... ... ... етіп, белгілі із
қалдырғандар-декабристердің Қазақстан жерінде болуының зор
маңызы бар деген тұжырымға ... ... ... мен ... ... ... атты еңбегінде
«Тәрбие, білім беру, оқыту» ұғымдарының бір-бірімен
байланысы, мағынасы жайлы теориялық тұрғыдан
баяндайды. Автор жастарға ... беру ісін ... ... ... қуаттап, «жастарды біліммен
қаруландыра отырып, оларға бұрынғы ұрапқтардың ... ... ... керек. Білімді меңгеру
үстінде адамның көзқарасы мен нанымдары қалыптасады.
Тәрбие мен білім бір-бірін осылай толықтыратын және кеңіте
түсетін бір ... екі ... ... ... ... Бержанов жастарды адамгершілікке, имандылыққа тәрбиелеудегі
халықтық тәжірибенің мән-мағынасын да зерттеп, ғылыми
ой-пікірлер түйінін жасаған болатын.Оған автордың 1964
жылы «Қазақстан ... ... ... ... ... тұңғыш қазақ мектебіне 100 жыл»атты
мақаласы мен өзінің аспиранты Қ. Сейталиевпен жариялаған
«Жастарды адамгершілікке тәрбиелеудің жолдары» атты мақаласы
дәлел бола алады. Ғалымның ұзақ ... ... ... жазылған бағалы еңбектерінің бірі –
«Педагогика тарихы» оқулығы. Бұл жоғары оқу орындары
оқытушыларының, мектеп мұғалімдерінің, студенттердің қолтума
кітабына айналды. Оның ... ... ұлы ... ... М. ... туралы, Т.Тәжібаев еңбектері жайында
жазған мақалалары ғылыми ой-түйінділерінің сонылығымен
көзге түсті. Қ.Бержановтың кеңес педагогика ғылымының
дидактика, эстетика, ... ... ... ... де
өзінің ғылыми дәйектілігімен ұстаздар қауымын сүйсіндірген еді.
Григорий ов – Қазақстан педагогикасын дамытушы ғалым (1931)
Әл-Фараби атындағы қазақ мемлекеттік ... ... ... бүгінде педагогика ғылымының
докторы, Қазақстан Республикасы ғылымына еңбек сіңірген
қайраткер Г. А. Уманов белгілі ғалым, ұлағатты ұстаз,
сондай–ақ өзі ... ... Абай ... Алматы
Мемлекеттік Ұлттық университетінің педагогика
кафедрасының профессоры. Сонымен бірге кафедра
жанындағы педагогикадан кандидаттық және докторлық ғылым
дәреже ... ... ... мүшесі, Ташкент ғылыми кеңестің
мүшесі т.б.
Ол жергілікті халық тарихын, ұлттық дәстүрін, тілін, мәдениеті
мен әдебиетін үйренуді өзінің борышы деп ... ... ... ... барып, ұлттық өнерден
сусындай бастады. Сол кездері ер жетіп қалған Григорий
де ... ... ... ... ... Кейін ол Қазақ
мемлекеттік университетінің тарих факультетіне оқуға түскенде
осы бағытынан таңбады.
Шынында да, Г. А. Умановтың ... ... тек ... ... озат болуымен қатар, университеттің қоғамдық
жұмысына да белсене араласты. ... ... ... ... оған ... ... ... докторы, атақты академик
Серікбай Бейсенбаев, белгілі тарихшы ғалым Е. ... ... ... етті.
Университетті 1954 жылы бітірген ол еңбек жолын Алматы медицина
училищесінің тарих пәнінің мұғалімі ... ... ... ... ... ... мұғалім және
директор болып еңбек етті. Міне, осы кезден бастап ол қиын
балалар тәрбиесін зерттеумен айналысты. Ол 1960 жылдардың
басында «СССР-де кәмелетке ... ... ... ... атты тақырыпта кандидаттық диссертация қорғады. Бұл
еңбек кейін монографиялық кітап болып шықты.
Негізі, әр ғалымның өзіндік зерттеу ерекшелігі бар. ... ... ... ... ... 1968 жылы «Жеке оқушылармен жүргізілетін
тәрбие жұмыстарының мәселелері», 1969 жылы жарық көрген
«Кәсіптік-техникалық училищелердегі тәрбие ... атты ... ... ... айғағы.
Қазақстандағы кәсіптік-техникалық оқу орындарының,
әсіресе, училищелердің озат тәжірибесін жинақтаған бұл
дүниелерді оқушылар оқулық ретінде пайдаланып келді.
Ал, 1970 жылы Г. Уманов ... ... ... педагогикалық проблемалары» атты тақырыпта
докторлық диссертация қорғады. Ол көп кешікпей үлкен кітап
болып шықты. Мұны ... ... сол ... көрнекті
педагог Р. Г. Лемберг Қазақстан педагогикасына қосылған үлкен
үлес деп бағалады.
Ол өзінің «Бала бақыты» атты ... ... ... ... ... ... ... Тәрбие ісінде орынсыз
ағаттықтар жіберуден сақтандырады. Сондай-ақ, ол Мәскеуде
орыс ... ... «Мы и наши ... атты ... ... ... жүрек жылуы» атты кітабы
негізінде жазғанын автор мақтаныш тұтады.
Г. А. Уманов зерттеулерінің тағы бір ерекшелігі барлық
проблеманы, кез-келген объектісін жергілікті халық
топырағынан іздейді. ... ... ... табиғатын,
ғылыми-техникалық прогресін, мәдениетін, оқу-тәрбие ісін,
әдебиетін, тарихын өз зерттеулерінің берік компоненттері етіп
ала білді. Соңғы оншақты жылдар ішінде жазылған «СССР-де
оқушыларға кәсіптік ... ... ... ... беруді дамытудың
педагогикалық проблемалары, «Жеке оқушылармен
жүргізілетін тәрбие жұмысының жүйесі», «Қиын
балалармен жүргізілетін ... ... атты ... және ... тәрбие мәселелеріне арналған теориялық танымды
мақалаларында егжей-тегжейлі баяндалған.
Сондай-ақ Г. Уманов – қазақ әдебиетінің даму тарихымен де
айналысқан ғалым. Ол тарих, ... ... деп ... Оған ... ... дәлел. Мысалы, «Бала бақыты» атты кітаптары
тәрбиенің түйінді мәселелерін шешуде қазақ балаларының
жүріс-тұрысы, қазақ отбасының күй-жайы, дәстүрі, халық
педагогикасының мұралары ... ... ... ... өте ... да парасатты, зиялы ғалым.
Себебі оның жетекшілігімен 100-ден астам адам педагогика
ғылымының кандидаты және докторы дәрежесіне ие ... ... ... ... ... болып сөйледі.
Бүгінгі Қазақстан педагогикасының көш бастаушылардың
бірі. Умановтың бастамасымен Абай атындағы педагогикалық
институттың барлық факультеттеріне «Мектеп күнін немесе
үзіліссіз педагогикалық тәжірибе» енгізілген болатын. ... ... ... ... ... яғни
студенттер бірінші курстан бастап әр жылы 35-40
сағаттан педагогикалық тәжірибеден өтеді. Көп ... ... ... ... ... педагогикалық оқу
орындарында қолдау тапса, ал 1989- 90 оқу ... ... ... барлық педагогикалық оқу орындарының
оқу-тәрбие жоспарына енгізіліп, жүзеге асырылды.
Соңғы кездері ғалымды еліміздегі оқу-ағарту ісін ... ... ... ... жаңа ... ... қалыптастыру және
тәрбиелеу қатты толғандыратын болды. Ізденіс тағы да іс
жүзінде көрініс тапты. Оның бірі – ғалымның бастамасымен
Алматы ... 36, 31, 65 ... ... ғылыми
оқу-әдістемелік комплекс құрылуы. Ол үш бағытта:
«Оқушылардың танымдық іс-қимылын белсендендіру»,
«Оқушыларды идеялық-адамгершілік рухта тәрбиелеу», «Қиын
балалар тәрбиесін жетілдіруде» жүйелі жұмыс жүргізуді
көздейді. Мұндағы ... ... - ... құру ... оқу ... ... ... жақындату, оқу
тәрбие процесінің тиімділігін арттыру еді. Бұл іс өзінің
жалғасын табуда.
Қ. Б. ... ... ... ... ... мысли в Казахстане», « Ж. Аймауытовтың
психологиялық ой-пікірлері» еңбектері арқылы ... ... ... оның әртүрлі тарихи кезеңін
тереннен тартып талдайды. Осы жоғарыдағы еңбектердің барлығында
Қ. ... сан ... ... бар ... халқының көне
заманнан бергі тәлім-тәрбиесін, психологиялық және
педагогикалық оқу ағарту туралы ой пікірдің қалыптасу
бағыттарын саралап та сараптап, бүгінгі өмірдің
талаптарына ... ... ... ... ... ... ... тәрбие, оның ішінде психологиялық
ілімді зерттеуді өзінің биік межесі етіп ұстаған. Ғалым ... жас ... ... адамгершілік, жақсы мінез-құлық
қалыптастыру қажеттіліктерін тек қана тәжірибеде іске
асырып қоймай, бұл мәселелерді теориялық тұрғыдан да ... жылы ... ... ... мен ... ... ғылымының докторы дәрежесін алу үшін диссертация
қорғады.
Раиса Лемберг – Қазақстан педагогикасын дамытуға үлес қосқан
ғалым (1883-1965)
Соғыстан кейінгі жылдарда дидактиканың әр түрлі ... ... 40 ... «Сабақтың құрылысы
проблемасы», «Білімді бекіту және сабақтағы
біліктілік» т.б. сабақ өтудегі мұғалім білімі мен
оның шеберлігіне үлкен мән берді, оның дидактикалық негізін
қалады.
Ал, 50-60 ... ... ... «Дидактикалық очерктер»
т.б. мақалаларында Лемберг Р. Г. оқу процесін психологиялық
негізде талдайды және сипаттайды. Оның оқу ... ... ... оқыту әдістемесінің творчесволық
жолын белгілеп берді. Раиса Григорьевна елімізде ... ... ... ... ... оның ... жолдарын іздеудің жаршысы болды.
Оқудың тұрпайлығын жою, сабақты көрнекілікпен өткізу
проблемаларын бірінші кезекке қойды. Оның ... ... – Г. А. ... пен Н. Д. ... ... ... ... оның білімін таратты.
Қорытынды
=========
Қорыта айтқанда, Кеңестік дәуірде педагогика, психология
ғылымдары саласында Ж. Аймауытовтың, Р. Лембергтің, Т.
Тәжібаевтың, Ә. Сембаевтың, Қ. Бержановтың, Қ. Жарықбаевтың,
Г. ... т.б. ... ... ... ... ... бұл ғылыми-зерттеу еңбектері болашақ
ұрпақты имандылық, қарапайымдылық, әдептілік,
кішіпейілділік сияқты ұлттық асыл қасиеттерді
тәрбиелеуде ықпалдары әрқашан да ... ... ... адам бұл ғалымдардың ұлағатты сөздерін әрдайым есте
сақтап, болашақ ұрпаққа мұра етіп ... ... Бұл ... ... және міндетіміз!
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. С. Қалиев «Қазақ этнопедагогикасының тарихы».- Алматы, 1999.
2. Ж. Түрікпенұлы «Академик Т. Тәжібайұлы – ... ... - ... ... Әбиев Ж. Ә., Бабаев С. Б., Құдиярова А. М. "Педагогика". -
Алматы,
2004.
4. Бордовская Н. В., Реан А. А. ... - ... ... ... Т. Қ. ... ... - ... 1999.

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 16 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақ халқының дәстүрлі педагогикалық мәдениеті (Тарих. Теория. Практика)45 бет
Алаштың ардақтысы Спандияр Көбеев43 бет
Қазақстанның ең ірі жазушыларының шығармасы6 бет
Қазақтың ұлы ғалымы, ағартушы-демократ Ш. Ш. Уәлиханов6 бет
Әлеуметтану ғылымының даму кезеңдері20 бет
XIX ғасыр қазақ ағартушыларының дүниеге көзқарасы15 бет
Француз материалистері мен ағартушыларының педагогикалық көзқарастары10 бет
Хіх ғасырдағы қазақ ағартушылары және рухани мәдениет5 бет
ХІХ ғасырдың ІІ жартысындағы қазақ ағартушыларының қоғамдық - саяси көзқарастары19 бет
Эстетикалық тәрбие беруде қазақ педагогтары мен ағартушыларының идеяларын педагогикалық тұрғыда негіздеу34 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь