Ыбырай Алтынсариннің бала тәрбиелеудегі еңбектері


Жоспар

Кіріспе

Негізгі бөлім
1. Ыбырай Алтынсариннің психологияға қосқан үлесі
2. Ыбырай Алтынсариннің бала тәрбиелеудегі еңбектері.
3. Ыбырай Алтынсарин шығармашылығындағы психологиялық идеялары

Қорытынды

Пайдаланылған әдебиеттер

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 19 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге




Жоспар

Кіріспе
Негізгі бµлім
1. Ыбырай Алтынсаринніњ психологияѓа ќосќан ‰лесі
. Ыбырай Алтынсаринніњ бала тєрбиелеудегі ењбектері.
. Ыбырай Алтынсарин шыѓармашылыѓындаѓы психологиялыќ идеялары

Ќорытынды
Пайдаланылѓан єдебиеттер

Кіріспе
Халќымыз єр жастаѓы адамдардыњ кµњіл к‰йі, сезімдері, мінез ерекшеліктері, т‰сінік талѓамдары, сенім, ќызыѓулары, єдет-даѓдылары бірдей болып келмейтіндігі жµнінде де ќызыќты пікірлер айтќан. Сµз маржандарында адамныњ жас µзгешеліктері негізінен балалыќ, жастыќ, кемелдік жєне кєрілік шаќ секілді басты-басты тµрт кезењніњ т±рѓысынан ќаралатындыѓын байќауѓа болады. Адамныњ моральдыќ бейнесі, психикасы оныњ іс-єрекеті ‰стінде дамиды, ал іс-ќимылдыњ алѓашќы іргетасы балалыќ кезде ќалыптасады. Халќымыз µз ±рпаѓын жаќсы ќасиетке ењбекс‰йгіштік, тілалѓыштыќ, имандылыќ т. б. баулуды ‰немі негізгі мєселе деп ойлап келген. Осыдан да болу керек, сєби, бµбек тєрбиесі маќал-мєтелдерден елеулі орын алѓан. Бала тілі балдан тєтті, Балалы ‰й—базар, Бала —кµњілдіњ г‰лі, кµздіњ н±ры, Алты жасар бала атќа мінсе, алпыстаѓы шал алдынан шыѓады, Бала —адамныњ бауыр еті—деген маќал-мєтелдерге арнаулы т‰сінік беріп жатудыњ ќажеті бола ќоймас. Халќымыз тєрбиесі кем балаѓа жаны ашып: Єдепсіз бала—сорлы бала, Жаман бала —к‰йік, Талабы жоќ жас ±лыњ, жалыны жоќ шоќпен тењ, Балањ жаман болса, кµрінгенніњ мазаѓы,—деп єдепсіз, µзініњ де, µзгеніњ де мазасын кетіретін, талапсыз, ынжыќ, жалќау, салдыр-салаќ, ќорќаќ, к‰йгелек, µздігінен еш нєрсе істей алмайтын, т‰йе ‰стінен сираќ ‰йтетін, ебедейсіз балалардыњ келешегінен к‰діктенеді де, ата-анасыныњ айтќанын екі етпейтін, тіл алѓыш, зерек, єр нєрсені танып, білуге ќ±мар, елгезек, ыќыласты, тєртіпті балаларды басќаларѓа ‰лгі етеді. Мєселен, ¤нерлі бала с‰йкімді, Талапты бала талпынѓан ќ±стай, ќ±мары ќанбас аспанѓа ±шпай, Балањ жаќсы болса, екі кµздіњ шамшыраѓы, Адам болатын бала алысќа ќарайды, Кісі болар баланыњ кісесінен белгілі, Болар адам жеті жастан бас болар, т. б. осы секілді халыќ наќылдарында мінез-ќ±лќы, психологиясы д±рыс баѓытта ќалыптасып келе жатќан, оќу-µнерге ќ±мар, талабы таудай, ењбек с‰йгіш, тыњѓылыќты, жинаќы, µмірге бейім балалар сµз болады.
Бала біткенніњ бєрі де ес білгеннен бастап білсем, кµрсем, естісем, ±стасам, алсам деп єрекет етуге ±мтылады. Ол µзін ќоршаѓан ортамен, басќа адамдармен ќарым-ќатынасќа т‰суді ќалайды. Б±л баланыњ µзін ќоршаѓан µмірді терењ де толыќ білуге табиѓи ќ±штарлыѓы. Олар ‰шін жай нєрсеніњ µзі жањалыќ. Б±лар єуесќой, тынымсыз зерттеуші. Кептеген маќал-мєтелдердіњ мєн-мазм±ны осы айтылѓан идеяны да бейнелейді.
Ата-ана µз баласын µнегелі сµзбен, жеке басыныњ ‰лгісімен, тєрбиелейді. Ойын баласында ‰лкендердіњ сµзіне, ќылыѓына, іс-єрекетіне еліктеушілік басым. Маќал-мєтелдер б±л жµнінде тµмендегіше т±жырымдаѓан: Балапан ±яда не кµрсе, ±шќанда соны іледі, Баланыњ тентек болмаѓы ‰йінен, Балаѓа байќап сµйлесењ аќылыња кµнер, байќамай сµйлесењ кµрсетер бір µнер, Ќызды асырай алмаѓан к‰њ етеді, ±лды асырай алмаѓан ќ±л етеді, ¦лыњ µссе, ±лы ‰лгілілермен ауылдас бол, Анаѓа баланыњ алалыѓы жоќ, деп халыќ бала тєрбиесін тек ќ±рѓаќ, сылдыр сµзбен ж‰ргізгеннен гµрі іс-єрекет, ‰лгі-µнеге арќылы ж‰ргізудіњ пєрмендірек келетіндігін, сондай-аќ бала тєрбиесіне оныњ ќ±рбы-ќ±рдастарыныњ, жора-жолдастарыныњ да ыќпалы болатындыѓын еске алып отырѓан. Сондай-аќ балаѓа жасалатын ерекше мейірімділіктіњ де, керемет ќаталдыќтыњ да, баланы бір-бірінен алалап ќараудыњ да теріс нєрсе екенін, ал баланыњ жеке басын ќ±рметтеп, елеу, оныњ психологиясыныњ д±рыс ќалыптасуына жаѓдай жасайтынын наќыл сµздермен д±рыс кµрсеткен.
Халыќ ±ѓымында адамныњ негізгі µмір кезењініњ бірі —жастыќ кезењ —бозбала шаќ. Маќал-мєтелдерден б±л таќырып та елеулі орын алѓан. Ер бала он бесінде отау иесі, Жастыќ —жалын, Жастыќты ќайтара алмайсыњ, Болар елдіњ баласы он сегізінде баспын дер,—деген толѓаулар жастыќ, бозбалалыќ шаќ —адамныњ аќыл-ойы ќауырт µсетін, ќажырлы іс-єрекетке, ќимыл-ќозѓалысќа аса ќ±штар, албырт, романтикалыќ кезі екенін µте дєл бейнелейді. Жастыќ шаќтыњ басты белгісі —адамныњ жаны мен тєнініњ сапалыќ, сандыќ жаѓынан да елеулі езгерістерге т‰суінде. Осы жаста адамныњ ќоѓамдыќ белсенділігі артады, оныњ сана-сезімі µседі, психикасы шыњдала, ќатая т‰седі. Ол ќоѓамнан µз орнын табуѓа тырысады, µзін ќоршаѓан ортаѓа сын кµзбен ќарай бастайды. Б±л жастаѓыларда µзін-µзі баѓалауѓа ынталану, рухани µмірге ќызыѓу, жеке басындаѓы ойлар, адамгершілік идеялар кемеліне келе бастайды.
Халыќ даналыѓы жастарѓа ќызыѓы мол, ќайтып оралмайтын, кейін іздесењ де таптырмайтын адам µміріндегі ењ ќызыќты кезењді бос µткізсењ —оныњ орнын еш уаќытта толтыра алмайсыњ деп, б±л кезде адамда ѓылым-білімді, µнердіњ сан алуан т‰рлерін мењгере алуѓа м‰мкіндік мол болатынын, сол себепті кењ оќып, ‰йреніп, біле берудіњ керектігін єдейілеп ескертеді, оларды ењбек с‰йгіш, кµпшіл, белсенді, µнегелі болуѓа шаќырады. Мєселен, Жігіт адамѓа жетпіс µнер де аз, Жігіт сегіз ќырлы, бір сырлы болсын, Менмен жігіттіњ соры, тµменшіл жігіттіњ ќоры, Кішіпейіл, кењ жайлау —жігіттіњ зоры, ¤зім білем деген жігіттіњ басына ойран салѓаны, кµп біледі деген жігіттіњ басына ќорѓан салѓаны, Селтењдеген жігіттіњ серкесініњ соры, Жасында кµргені жоќ, µскенде айтары жоќ, Жас к‰нінде ењбек ќылсањ есейгенше жетілерсіњ, Ж±мыссыз жастыњ ж‰ргені сµкет,—деген толѓаулар біздіњ жоѓарыда айтќандарымызѓа жаќсы дєлел.

Ыбырай Алтынсаринніњ психологияѓа ќосќан ‰лесі

Ќазаќтыњ аса-кµрнекті аѓартушы-педагогы Ыбырай Алтынсарин Ќостанай µњіріне белгілі атаќты Балќожа бидіњ отбасында тєрбиеленді, 9 жасында (1850 ж.) - Орынбор ќаласындаѓы ќазаќ балаларына арналѓан жеті жылдыќ мектепке оќуѓа т‰сіп, сондаѓы шекара комиссиясында ќызмет істеген белгілі Шыѓыс зерттеушісі В.Григорьевтен сабаќ алады. Оныњ ‰йінде жиі болып, кітапханасынан єдебиет, тарих, пєлсапа т. б. ѓылым салаларынан кітаптар оќиды. Кейіннен д‰ние ж‰зі єдебиеті классиктері В. Шекспир, И. Гете, Д.Байрон, А. Пушкин, Н. Гоголь, М. Лермонтов, Є. Фирдауси, Г.Низами, Є. Иауаи т. б. шыѓармаларын µздігінен оќып білім алады. Б±л жєйт Алтынсаринніњ ой-µрісін кењейтеді, µркениетті елдердіњ ѓылымы мен мєдениетіне деген ќ±штарлыѓын арттырады.
Мектепті ‰здік бітірген ол, 1857—жылдары арасында µз атасы Балѓожа бидіњ песірі (ќаѓаз кµшіруші) болады да, 1860 ж. Орынбор облыстыќ басќармасына кіші тілмаштыќќа ауысады. Кейіннен µз ќалауы бойынша Торѓай ќаласындаѓы бастауыш мектепте м±ѓалім болып келеді. Осы кезден бастап Алтынсаринніњ аѓартушылыќ-педагогикалыќ ќызметі басталады. Ол кездері шалѓай т‰кпірде мектеп ашу µте ќиын еді: ќаражат, мектеп ‰йі, оќу ќ±ралдары жетіспейтін. Оныњ ‰стіне осындай ізгілікті іске облыстыќ басќармадаѓылар да, жергілікті єкімшілік те салќын ќарайтын. Біраќ соныњ бєрі оныњ талабын ќайтара алмады, аѓартушылыќ идеямен ќанаѓаттанѓан ќайраткер кµздеген маќсатын орындауѓа ќ±лшына кірісті. Ол мектеп ашуѓа ел-елді аралап ќаражат жинауѓа кіріседі.
жылы ќањтардыњ 8 ж±лдызында ж±рттыњ кµптен к‰ткен мектебі ашылады. ¤зініњ досы Ќазан университетініњ профессоры Н.И. Ильминскийге 1861 ж. ќањтардыњ 19-да жазѓан хатында: Осы жылы ќањтардыњ 8 к‰ні меніњ кµптен к‰ткен ісім орнына келіп, мектеп ашылды. Оѓан 14 ќазаќ баласы кірді, бєрі де жаќсы, есті балалар... Мен балаларды оќытуѓа, ќойѓа шапќан аш ќасќырдай µте ќызу кірістім. Кейін параќор болып шыќпаулары ‰шін оларѓа адамгершілік жаѓынан єсер етуге бар к‰шімді салып отырмын,—деп, µзініњ с‰йікті ісіне белсене кіріскенін зор ќуанышпен хабарлайда; Алтынсарин балаларѓа сабаќты ќызыќты, тартымды, єрі т‰сінікті етіп беруші еді. Мєселен, діни мектептерде молдалардан сабаќ алѓан балалар бір жыл ішінде єзер хат таныса, Ыбырайдыњ алдынан оќыѓан шєкірттері небєрі ‰ш айдыњ ішінде хат танитын болды. Оќу-тєрбие процесін ±йымдастыруда ол д‰ние ж‰зі педагогика классиктері: Я.А. Коменский, Ж.Ж. Руссо, К. Д. Ушинский, Л. Н. Толстой т. б. гуманистік идеяларын басшьілыќќа, алды, оларды ќазаќ даласында мектеп µміріне енгізген т±њѓыш педагог болды. Француздыњ ±лы аѓартушысы Ж.Ж. Руссо: Бала тєрбиесініњ кµзі ењбекте, тєрбиені отбасындаѓы ењбекке ‰йретуден бастау керек десе, орыстыњ ±лы педагогы К.Д.Ушинский: Тєрбиеніњ негізін халыќтыњ жаќсы-жаман дєст‰рінен іздестіру керек... ол тілі жєне єдет-ѓ±рпы арќылы кµрініс табады деді, ал орыстыњ ±лы жазушысы єрі педагогы Л.Н. Толстой 1862 жылы Ясная поляна журналыныњ № 1 санында жариялаѓан Халыќќа білім беру туралы атты маќаласында Германия, Франция, Англия, ертедегі Индия, Египет, Греция елдеріндегі оќу-аѓарту ісініњ даму тарихына шолу жасай келе: білуге ќ±марлыќ єр адамныњ бойына іштен туа бітетін ќасиет. Халыќтыњ білімге ќ±штарлыѓын адамныњ ауаѓа ќ±штарлыѓындай ќажеттіліктен туындайды... Халыќќа білім беруді µрістеткіміз келсе б±л істі жеке шенеуніктердіњ ќолынан алып б‰кіл ќоѓамѓа керек деген еді.
Ы. Алтынсаринніњ педагогикалыќ кµзќарасынан да б‰кіл єлемдік тєлім-тєрбиеніњ алтын діњгегі гуманистік кµзќарас, яѓни шєкіртке жылы ж‰ректі болу, м±ѓалім мен оќушы арасындаѓы ынтымаќтастыќ принциптерініњ кµрініс тапќанын байќаймыз. Мысалы, µзініњ екі кластыќ мектептердіњ мењгерушілеріне жазѓан н±сќау хатында ол: Егер балалар бірдемені т‰сінбейтін болса, онда оќытушы оларды кінєлауѓа тиіс емес, оларѓа т‰сіндіре алмаѓан µзін кінєлауѓа тиіс. Ол балалармен сµйлескенде ашуланбай, ж±мсаќ сµйлесуі, шыдамдылыќ етуі керек, єрбір нєрсені де ыќыласпен, т‰сінікті етіп т‰сіндіру керек, орынсыз терминдерді ќолданбау керек, м±ндай сµздер оќушыларѓа т‰сініксіз болады да, жалыќтырып жібереді. Оќытушыларды баѓалаѓанда олардыњ іске мєнді ќатынасы жоќ сµздеріне ќарап емес, олардыњ біліміне ќарап баѓалау керек деп жазѓан еді, ал Н. И.Ильминскийге жазѓан бір хатында: ...мен балаларды жазалауды с‰йетін ќатал адам емеспін. Біраќ тентек етіп µсірсењ балалардыњ адамгершілік ќасиетін б±зып аласыњ,—десе Жеміс аѓаштары атты єњгімесінде тєрбиеде ‰лкен мєн бар. Аќыл-кењесті алмасањ анау т±рѓан ќисыќ аѓашќа ±ќсап µсесіњ деп, єке баласына берген аќыл ѓибратын келтіру арќылы тєрбие жµніндегі кµзќарасын білдіреді. Ы.Алтынсаринніњ мектепте татарша діни жаттамалы оќуды орташа балаларды ана тілінде оќытуѓа ерекше мєн берді, оларды халыќтыќ дєст‰р, ањыз єњгіме, маќал-мєтел негізінде оќытып-тєрбиелеуге ерекше назар аударып, µз хрестоматиясына халыќ ауыз єдебиетініњ материалдарын атап айтќанда жастарды ерлікке, µнерге, жаќсы адамгершілік ќасиеттерге баулитын асыл ‰лгілерін кµптеп енгізді.
Ы. Алтынсаринніњ демократиялыќ-аѓартушылыќ баѓыты оныњ педагогикалыќ кµзќарасыныњ ‰ш бірдей саласынан кµрініс тапты. Біріншіден, б‰кіл µмір жолын мектеп ашуѓа, ќазаќ балаларын оќуѓа тартуѓа, д‰ние ѓылымдарын ‰йретуге жєне соѓан оќу ќ±ралдарын жазып шыѓаруѓа арнаса, екіншіден, µнегелі ±стаз тєлімгер даярлауѓа, оларѓа к‰нделікті ѓылыми-єдістемелік басшылыќ жасауѓа кµњіл бµлді. ‡шіншіден, шыѓармаларында ќазаќ халќыныњ XIX ѓасырдаѓы ќоѓамдыќ µмірінде болѓан саяси єлеуметтік мєселелерді жан-жаќты ќамтып жазуѓа ж±мсады. Ол кез келген шыѓармаларында шєкірттерді адал, шыншыл, ењбек с‰йгіш, µнегелі, µнерлі, азамат болуѓа, зиянды іс-єрекеттен, ±рлыќ-зорлыќ, жатып ішер жалќаулыќ сияќты жаман єдет, жат мінезден бойын аулаќ ±стауѓа шаќырды.
Ќазаќ халќыныњ келешегі тек µнер-білімде деп т‰сінген Алтынсарин µз ойын іске асыруда т‰рлі тосќауыл кедергілерге кездесті, біраќ оларды табандылыќпен жење отырып, µз маќсатын іске асыра білді. Ол ќазаќ даласында татар молдалары таратќан діни оќуѓа, сондай-аќ патша µкіметініњ отарлау саясатына негізделген христиан дінін таратуѓа ќарсы болды.

Ы. Алтынсаринніњ бала тєрбиелеудегі ењбектері

Ы. Алтынсарин ќазаќ тілінде кітаптар жазып, оларды халыќ арасына тарату арќылы ѓана дін ыќпалын бірте-бірте бєсењдетуге м‰мкіндік туады деп т‰сінді. Мєселеніњ мєнді- жері — деп жазды ол,—ќазаќтарѓа татар фанатизмініњ ыќпалын тигізбеу —ќазаќтардыњ білім алуына оныњ кесірін тигізбеу ѓой. Ондай ыќпалдан ќ±тќару ‰шін мазм±ны балалардыњ білімін кµтеретін таќырыбы оларды ќызыќтыратын кітаптарды асыќпай, біраќ алѓан баѓыттан ќайтпай, ќазаќтыњ µз тілінде, олардыњ µздеріне таныс єріппен шыѓара білу керек. Сµйтсек ол кітаптарды ж±рт бірден ќолѓа алып оќиды, б±л кітаптар, татар кітаптарымен ќатар, зор к‰ш болар еді.¦лан-байтаќ ќазаќ даласында д‰нияуи мектептер ашу, балаларды µз ана тілінде оќыту —оныњ ењ асыл арманы болатын. Осыѓан орай ол: Орыс-ќазаќ мектептері—ќазаќтарѓа білім берудіњ басты ќ±ралы... біздіњ барлыќ ‰мітіміз, ќазаќ халќыныњ келешегі осы мектептерде. Сондыќтан мектептерде жаќсы (бір жµні тєуір) білім берілетін болсын... Ѓылыммен ќаруланѓан, єр нєрсеге д±рыс кµзќарасы бар адамдар ќазаќ арасында кµбейіп, б‰кіл халыќќа єсер ете алады. Сонда ѓана татар фанатизмініњ де к‰лі кµкке ±шады деп, дала халќына аѓартушылыќ идеяныњ н±рын себе бастады.
¦заќ жылдар бойы бізде Ыбырай орыс алфавитініњ ќазаќ тілінде негізін салушы деген пікір уаѓыздалып келді.
Батыс Сібір генерал-губернаторыныњ 1876 жылы ішкі істер министріне жолдаѓан жолдамасында: ...Торѓай облысыныњ халыќ мектебініњ инспекторы Алтынсарин µзі орыс алфавитін ќолданып жазып, ќазаќтардыњ халыќ µлењініњ тексін маѓан єкеп тапсырды... Біз орыс алфавитімен ќазаќ грамматикасын жасауымыз керек... Б±л ж±мыс Ильминскийге тапсырылды деп хабарлауынан ќазаќтар ‰шін орыс алфавитін алѓаш рет жасаушы Ильминский болѓаны, ал оны тєжірибеде т±њѓыш ќолданушы Ыбырай екені ањѓарылады.
Ал Ильминскийдіњ орыс алфавитін орыс-ќазаќ мектептеріне Ыбырайдыњ есімін бетке ±стап насихаттауда кµздеген маќсаты, біріншіден, ѓасырлар бойы ислам діні жайлаѓан ќазаќ даласына сол елдіњ оќыѓан, зиялы азаматыныњ атымен ±сыну нанымдыраќ деп есептесе, екіншіден, орыстандыру саясатын біреудіњ ќолымен от кµсеу арќылы іске асыру тактикасы болатын. Н. И. Ильминский миссионерлік пиѓылын µз жаќтастары арќылы да насихаттап отырды. Мысалы, µзініњ б±рынѓы шєкірті, Ор м±ѓалімдер курсыныњ мењгерушісі А.Бессонов арќылы ж‰ргізгені белгілі.
Б±л жµнінде Ы. Алтынсарин: Баќсам, ол м±ѓалімдер мектебініњ 3 жєне 4-кластарында, оќушылардыњ ќарсы болуына ќарамастан, бір ай бойы інжіл мен оныњ парыздарын уаѓыздай бастапты. Осыныњ нєтижесінде, ол оќушыларѓа µшігіп, ќатал ќарай бастапты да, екінші жаѓынан, оќушылар одан бас тарта бастапты. Тіпті ол µз шєкірттерін залым деу сияќты сµздерге дейін жєне оларды кластан желкелеп шыѓаруѓа дейін барыпты деп жазды. Осы уаќиѓадан соњ Ы. Алтынсарин тµтенше б±йрыќ жазып, м±ѓалімдер дін сабаѓын ж‰ргізуді м‰лде тоќтатсын, ал орыс-ќазаќ мектептерінде дін сабаѓы оќытылатын уаќытта, ќазаќ балалары жекеленсін деп м±ѓалімдерге ескерту жасайды, ал Красноуфимск ќаласындаѓы ауыл шаруашылыќ мектебінде оќып жатќан ќазаќ шєкірттерініњ наразылыѓын естіп ызаланѓан Ыбырай µзініњ досы В. В. Ќатаринскийге 1889 ж. мамырдыњ 10-да жазѓан хатында: таѓы бір наразылыќ, яѓни ќазаќ оќушыларыныњ наразылыѓы, Красноуфимскіде ауыл шаруашылыќ мектебінде туып отыр. М±ныњ себебі: м±сылман дєст‰рін м‰лде елемеу, яѓни шошќа етін асып беру, оќушыларѓа шошќа баќтыру, орыс балаларымен бірге ѓибрат еткізу деседі. М±ныњ бєріне ±намсыз нєрсе ѓой... Сондыќтан єзірше іс насырѓа шаппай т±рѓанда сонда барып, оќушыларѓа т‰сіндіріп, наразылыќты жойѓым келеді. Ал егер ќажет болѓан жаѓдайда директордыњ µзімен де сµйлескім келеді деп хабарлады.
Осы фактілердіњ бєрі Ыбырайдыњ патша єкімдерініњ отарлау, жергілікті халыќты орыстандыру саясатына іштей наразылыѓын, оныњ ашыќ ќарсылыќ білдіруге шамасы келмей, туѓан халќын осы кесепаттан аман алып ќалу ‰шін дипломатиялыќ саясат ±стауѓа еріксіз мєжб‰р болѓанын дєлелдей т‰седі.
Орыс-ќазаќ мектептерін єр болыс сайын ашуды µкімет орындары алдына бірнеше рет ќойѓан жєне осындай мектептердіњ миссионерлік саясаттан тысќары болуын талап еткен Ы. Алтынсаринді орыс шенеунигі ±натпаѓан. Орынбор генерал-губернаторы Проценко оны ќудалап, м±ндай мектептерді жауып, Ыбырайды инспекторлыќ ќызметтен босатып, сотќа беруді ±йѓаруы да тектен-тегін емес. Б±л жµнінде Ы. Алтынсарин: ...Генерал сол мектептерге кµп ќаржы шыѓын болды деп есептейді, осыѓан шыќќан ќаржыныњ мµлшерін µзі білмейді деп ќынжыла жазды.
Оќу-аѓарту ісін ±йымдастыруда ‰немі патша єкімдерініњ, кедергілеріне ±шыраѓан Ыбырай µзініњ Н. И.Ильминскийге 1881 жылы ќарашаныњ 4-де жазѓан хатында: ...Ќазаќ халќы оќу-білімге сусап отырѓан халыќ, єттењ, б±л іске оќыѓан адамдардыњ ѓана жаны ашымайтыны есіне т‰скенде к‰йінесін. Б±л жаѓынан алып ќараѓанда, кейде жылы сµзге ынтызар жетім бала сияќтымыз... Ќандай ќиыншылыќтарѓа кездессек те, біз єйтеуір, µз ойымызды орындап келеміз—деп реніш білдірді. Ы. Алтынсаринніњ аѓартушылыќ саласындаѓы маќсат м‰дделерініњ іске асуына оныњ 1879 жылы Торѓай облыстыќ мектептер инспекторы болып таѓайындалуы жєне б±л ќызметте µмірініњ соњѓы минутына дейін ‰здіксіз он жыл табандылыќпен ењбек етуі ‰лкен пайдасын тигізд. Инспекторлыќ ќызметке кіріскеннен кейін ол д‰ниеауи мектептерді ашуды мыќтап ќолѓа алды. Ол Елек, Николаевск (Ќостанай), Торѓай, Ырѓыз уездерінде бір-бірден екі кластыќ ќазаќ-орыс мектептерін ашты, олардыњ жанынан мектеп кітапханасын ±йымдастырды. Б±дан соњ Алтынсарин болыстыќ бастауыш мектептер ашу ісін ќолѓа алып, генерал-губернатордыњ атына болыстыќ ќазаќ мектептері туралы записка жазды. М±нда осындай мектептердіњ тек казаќ даласына ѓана емес, Ресейдіњ барлыќ жазда кµшіп, ќыста отыратын аймаќтарына ќолайлы екендігін айтып, мектептіњ жања т‰рін ашу жµнінде ±сыныс жасайды. Ол оќытушы кадрларын даярлау мєселесін де ќолѓа алды. Оныњ ±сынысы бойынша 1888 жылы кµкек айында Ор ќаласында т±њѓыш м±ѓалімдер мектебі ашылды. Б±л жµнінде 1882 жылы шілдеде Н. И. Ильминскийге жазѓан хатында: Халыќ мектептері ‰шін ењ ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Ыбырай Алтынсариннің педагогикалық көзқарасы
Ыбырай Алтынсариннің ағартушылық көзқарасының қалыптасуы
Ыбырай алтынсариннің педагогикалық көзқарасының қалыптасуы
Ыбырай Алтынсариннің педагогикалық идеясы мен ағартушылық қызметі
Абай Құнанбаевпен Ыбырай Алтынсариннің педагогикалық көзқарастары
Ыбырай (Ибрагим) Алтынсариннің өмірбаяны (1841-1889)
«Ата-аналардың бала тәрбиелеудегі жауапкершілігі»
Алтынсарин Ыбырай
Бала тәрбиелеудегі отбасы тәрбиесінің кейбір мәселелері
Ы. Алтынсариннің ағартушылық қызметі
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь