Болашақ тәрбиешілердің шығармашылық қабілеттерін қалыптастыру


ӘӨЖ 370. 113: 373. 222 Қолжазба құқығында
CЕЙТҚҰЛОВА ЖАНАР
БОЛАШАҚ ТӘРБИЕШІЛЕРДІҢ ШЫҒАРМАШЫЛЫҚ ҚАБІЛЕТІН ҚАЛЫПТАСТЫРУ
6М010100 - МЕКТЕПКЕ ДЕЙІНГІ ОҚЫТУ ЖӘНЕ ТӘРБИЕЛЕУ мамандығы бойынша педагогика ғылымдарының магистрі академиялық дәреже алу үшін магистерлік диссертация
ТҮРКІСТАН - 2013
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
Қ. А. ЯСАУИ АТЫНДАҒЫ ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ҚАЗАҚ-ТҮРІК УНИВЕРСИТЕТІ
Қорғауға жіберілді:
Жалпы педагогика және этнопеда -
гогика кафедрасының меңгерушісі
(қолы)
«___»2013_ ж.
Магистрлік диссертация
БОЛАШАҚ ТӘРБИЕШІЛЕРДІҢ ШЫҒАРМАШЫЛЫҚ ҚАБІЛЕТІН ҚАЛЫПТАСТЫРУ
мамандығы: 6М010100 - МЕКТЕПКЕ ДЕЙІНГІ ОҚЫТУ ЖӘНЕ ТӘРБИЕЛЕУ
Магистрант Ж. Сейітқұлова
(қолы) (аты-жөні, тегі)
Ғылыми жетекшісі,
п. ғ. к., доцент Д. Кішібаева
(қолы) (аты-жөні, тегі)
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ . . .
1. ТӘРБИЕШІЛЕРДІҢ ШЫҒАРМАШЫЛЫҚ ҚАБІЛЕТІН ҚАЛЫПТАСТЫРУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ.
Кіріспе
Зерттеудің өзектілігі. Білім және кәсіби машық - заманауи білім беру жүйесінің, кадр даярлау мен қайта даярлаудың негізгі бағдары.
Бәсекеге қабілетті дамыған мемлекет болу үшін біз сауаттылығы жоғары елге айналуымыз керек. Қазіргі әлемде жай ғана жаппай сауаттылық жеткіліксіз болып қалғалы қашан. Біздің азаматтарымыз үнемі ең озық жабдықтармен және ең заманауи өндірістерде жұмыс жасау машығын меңгеруге дайын болуға тиіс. [1]
Сондай-ақ балаларымыздың, жалпы барлық жеткіншек ұрпақтың функционалдық сауаттылығына да зор көңіл бөлу қажет. Балаларымыз қазіргі заманға бейімделген болуы үшін бұл аса маңызды.
Елдігімізді алып, еңсемізді тіктеп, тәуелсіздігімізді баянды етіп келе жатқан жылдар ішінде Президент білім мен ғылым саласына қажеттің барлығын мүмкіндігіне қарай жасап келеді. Н. Назарбаев «Білім туралы» Қазақстан Республикасының заңына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» заңға қол қойды. Өткен жылы «Білім беруді дамытудың 2011-2020 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы». [2] Қазақстан Республикасының Президенті Н. Ә. Назарбаев «Қазақстан-2030» стратегиялық бағдарламасында «Біз Қазақстанның барлық азаматтарының отаншылдық сезімі мен өз еліне деген сүйіспеншілігін дамытуға тиіспіз» дегені мәлім. Сондықтан жеке тұлғаның патриоттық тәрбиесін қалыптастыруда мәдени және рухани құндылықтардың алатын орны ерекше. Мектепке дейінгі ұжымдары алдына мынадай міндеттер қойылуда: - жаңа технологияны пайдалана отырып тәрбиешілердің жеке басының дамуына, тұлға ретінде қалыптасуына жағдай жасау; - тәрбиешілердің білігін жетілдіру, алған білімдерін оқу-тәрбие жұмыстарында шығармашылық шеберлікпен қолдану, кәсіби деңгейін жоғарылату; - сапалы білім беру үшін тәрбиеші жұмысының мазмұны мен технологиясын диагностика мен мониторинг арқылы жаңартып отыру; - авторлық бағдарламасы бар тәрбиешілерге қолдау көрсету; - интерактивті әдісті пайдалану арқылы тәрбиешілердің белсенділігін арттыру, шығармашылық қабілетін дамыту, құзіретті тұлғаны қалыптастыру; - бала-бақша тәрбиесінің маңызын арттыру барысында педагогикалық ұжымдардың жұмысын одан әрі дамыту. [3] Шығармашылық мүмкіндіктерін дамыту мәселесі Қазақстан Республикасының Орта білімді дамыту тұжырымдамасында да білім беру мекемелерінің ең негізгі мақсаты дүниетанымдық, құзырлық, шығармашылық деп атап көрсетілген. Осы “шығармашылық” ұғымына “… адамның өмір шындығында өзін-өзі тануға ұмтылуы, ізденуі” ретінде сипаттама берілген. Білім беру жүйесіндегі оң өзгерістер біздің елімізде орын алып қалыптасып келеді. Жеке тұлғаның қасиеттерін, қабілеттерін дамытып, шығармашылығын, талантын ұштаудағы оқу-тәрбие үдерісін ұйымдастыруды, білім берудің озық технологияларын пайдалануды жатқызуға болады. Оның себептерінің бірі қазіргі таңда ғылым мен техниканың дамуына, технология ғылым саласының озық жетістіктерінің өндіріске көптеп өзгерістер енгізуіне байланысты мектепке дейінгі мекемеде шығармашылық тұлғаға тән білім беру қажеттігі. Шығармашылық - мәдени немесе материалдық құндылықтарды өз ойы бойынша жаңадан жасау ретінде жинақталғаны, әрі ол ойлаудың жоғары формасы болып табылады. Болашақ тәрбиеші әлеуметтік-экономикалық жаңарулар тұсында қол жеткізген жетістіктерін меңгерумен қатар өз іс-әрекетінде сол жетістіктерді жаңа жағдайға бейімдей, жетілдіре отырып, барлық салада мол табыстарға қол жеткізеді. Шығармашылықтың саласы көп мысалы: музыкалық, көркем, техникалық, т. с. с. бірақ осы шығармашылықты дамыту керектігін еліміздің психологтары ХХ ғасырдың бас кезінде зерттеулер барысында дәлелді көрсеткен. Шығармашылық тұлға қабілеттер арқылы көрініс табады. Ол көріністер адамның қасиеттерінің психологиялық ерекшеліктері, жеке қасиеті немесе адамның психологиялық қасиеттерінің жиынтығы ретінде айқындалады. Шығармашылық қабілет, іс-әрекет жөнінде өз ойларын көптеген ғұламалар еңбектерінде жазып қалдырған. Ежелгі дәуір философтары (Аристотель, Демокрит, Платон, Сократ, шығыстың көрнекті ойшылдары Әл-Фараби, Махмуд Қашқари, Жүсіп Баласағұн, Ибн-Сина, Қ. А. Иассауи), жаңару кезеңінің ағартушылары (Я. А. Коменский, Дж. Локк, Ж. Ж. Руссо, И. Г. Песталоцци, А. Дистервег т. б. ), орыс педагогтары (К. Д. Ушинский, А. С. Макаренко, В. А. Сухомлинский т. б. ), қазақтың ағартушылары (Ш. Уәлиханов, Ы. Алтынсарин, А. Құнанбаев, Ш. Құдайбердиев, А. Байтұрсынов, М. Жұмабаев, М. Дулатов, т. б. ) еңбектерінде адамның дара мүмкіндіктерін ашу, ішкі рухани күштерін дамыту мәселелеріне ерекше мән берілгені анықталды. Мысалы, Шығыстың ұлы ойшылы Әбу Насыр әл-Фараби “Бақытқа жол сілтеу” атты трактатында адамның бақытқа жетудегі бірден бір жолы - адамның ой белсенділігі, интеллектінің дамуы, логикалық жаттығулар мен сабақтар нәтижесіндегі шығармашылық ізденістері, қабілеттері деген тұжырымдары зерттеліп отырған мәселенің әрқашанда, әр заман талабына сай туындап отыратындығы және оның өміршең, үздіксіз процесс екендігінің дәлелі. Демек, шығармашылық - үздіксіз және адамзат баласын прогрессивті түрде ілгері қарай жетелейтін үрдіс. Қазіргі кезеңдегі білім берудің жаңа парадигмасы жағдайында жеке тұлғаның шығармашылық бағыттылығын қалыптастыру - тәрбиешінің қабілеті шығармашылық қызығушылығына тікелей байланысты. Шығармашылық - тұлғаның ізденімпаздық қабілет сапасын дамытудың негізгі өзегі болып табылады. Себебі өмірдегі құндылықтардың барлығы да жаңашылдық бағыттар арқылы ғана іс-әрекетке тұрақты шығармашылық қызығушылық нәтижесінде танылып, болашақта өміршең дамуына мүмкіндік алады. Сондықтан шығармашылық ізденісті тәрбиешінің дамуына, оның рухани жетілуінде мәні терең, мотивациялық, білімділік бағдар құндылығы ретінде танылуының маңызы зор. Зерттеу барысында зерделенген маңызды мәселелер: оқу-тәрбие процесін ұйымдастырудың өзекті бағыттары (А. Е. Әбілқасымова, Р. А. Жанабаева, С. С. Смаилов, М. Н. Сарыбеков, О. С. Сәлімбаев, Е. Омар, Қ. А. Аймағамбетов, Л. К. Керимов т. б. ), болашақ мамандарды дайындаудың теориясы мен практикасы (Б. К. Момынбаев, А. А. Саипов, М. Ә. Құдайқұлов, Қ. Қ. Жанпейісова, А. А. Бейсенбаева, А. А. Жолдасбеков, О. С. Сыздықов, Б. А. Тойлыбаев, А. Ғ. Қазмағамбетов, Т. М. Әлсатов, Л. Байсерке, В. А. Ким т. б. ), мұғалімдердің біліктілігін көтерудің жаңашылдығы (Ш. Таубаева, Б. А. Тұрғынбаева, Б. А. Әлмұхамбетов, Е. Қозыбаев, Ә. К. Қағазбаева т. б. ), қазақ этнопедагогикасының негізінде жеке тұлғаның жан-жақты дамуы теориялық-әдіснамалық тұрғыдан қарастырылуы (Қ. Б. Бөлеев, Ж. Асанов, С. А. Ұзақбаева, К. Ж. Қожахметова, Р. Қ. Дүйсенбинова, Қ. Б. Жарықбаев Х. Шалғынбаева, Ә. Табылдиев т. б. ), жеке тұлғаның креативтілік қабілетін дамыту және көркем өнер шығармашылығын жетілдірудің бағыттары (Б. Оспанова, Қ. Ералин, І. С. Сманов т. б. ), зерттеулерінің маңыздылығы жоғары. Шығармашыл тұлғаның, шығармашылық қабілеттердің болуы адам қанындағы құрамның өзгешелігімен сипатталады деген пікір ХХ ғасырдың 20-жылдарына дейін үстем болды. Кеңестік кезеңіндегі психологиялық-педагогикалық ғылыми зерттеулер шығармашылық қабілеттердің нышаны кез келген адамда болатыны дәйекті түрде дәлелденді. Оқушыларыдың шығармашылық қабілеттерін дамыту мәселесін педагог-ғалымдар Я. А. Пономарев [4, б. 390], Ш. А. Амонашвили [5 б. 23], Н. Ф. Талызина [6 б. 30], Л. И. Божович, Д. Б. Эльконин [7 б. 34] және т. б. қарастырған. Білім берудің шығармашылық бағыттылығын күшейту, болашақ тәрбиешінің қабілеттілігін дамытуға басшылық жасаудың мақсатты - бағыт-бағдар беру. Ал оларға педагогикалық ықпал ету - педагогикалық ғылымның негізгі мәселелерінің бірі. Ғылым мен техниканың, өндірістің, табиғат жөніндегі білімдер жүйесінің дамуы білім беру мазмұнының барлық құраушы элементтерінің мазмұндық өзгерісіне алып келеді Шығармашылық қабілеттердің өзі де білім базасына, іс-әрекеттердегі технологиялық процестерді жүзеге асыратын іскерліктерге байланысты болып табылатыны белгілі. Осы тұрғыдан қарастырғанда пәндік білімдер мен іскерліктердің болашақ тәрбиешілердің шығармашылық қабілеттерін дамытуға маңызы ерекше болары айқын. Болашақ тәрбиешілердің шығармашылық мүмкіндіктерін дамыту мәселесі Қазақстан Республикасының Қазақстан Республикасын Білім туралы заңында білім беру мекемелерінің ең негізгі мақсаты дүниетанымдық, құзырлық, шығармашылық деп атап көрсетілген. Аталмыш құжатта “шығармашылық” ұғымына “… адамның өмір шындығында өзін-өзі тануға ұмтылуы, ізденуі” ретінде сипаттама берілген . Қазақстан Республикасы гуманитарлық білім беру тұжырымдамасында былай делінген: “Білім берудің гуманитарлық сипаты, онда адам жай зерттеу объектісі ретінде ғана емес, ең алдымен шығармашылық пен таным субъектісі, құдіретті мәдениет үлгілерін дүниеге әкелген әрі өзінің шығармашылыққа деген құлшынысымен болашақ тәрбиешілерді баурап әкететін субъект ретінде бедерленеді” [8] . Бұл айтылғандар білім берудің басты мақсаты тәрбиешілерге дүние заңдылықтарын, фактілерін таныту дегенді аңғартады. Оқу-тәрбие үрдісінде болашақ тәрбиешілердің шығармашылық қабілетін арттыру жағын ойластыруды алға тартады. Елімізде білім беру жүйесіндегі оң өзгерістер орын алып қалыптасып келеді. Солардың қатарына тәрбиешілердің қасиеттерін, қабілеттерін дамытып, шығармашылығын, талантын ұштаудағы оқу-тәрбие процесін ұйымдастыруды, оқытудың озық технологияларын пайдалануды айтуға болады. Оның себептерінің бірі қазіргі таңда ғылым мен техниканың дамуына, технология ғылым саласының озық жетістіктерінің өндіріске көптеп өзгерістер енгізуіне байланысты жоғары оқу орындарында шығармашылық тұлғаға тән білім мен іскерлікті беру қажеттігі. Шығармашылық - мәдени немесе материалдық құндылықтарды өз ойы бойынша жаңадан жасау ретінде түсінілетіні белгілі, әрі ол ойлаудың жоғары формасы болып табылады. Бүгінгі таңда шығармашылықтың саласы көп, әр сала бойынша іс-әрекет нышандары әркімде болатынын, бірақ оны дамыту керектігін еліміздің психологтары ХХ ғасырдың бас кезінде зерттеулер барысында дәлелдеп көрсеткен. Шығармашылық тұлға - бұл шығармашылыққа деген тұрақты да жоғары қызығушылығын білдіретін, шығармашылық қабілетті қалыптастырудың бірлігінде көрінетін, оған бір немесе бірнеше әрекет түрлерінде, жеке мәнді шығармашылық нәтижелерге қол жеткізуге мүмкіндік береді. Шығармашылық тұлға қабілеттер арқылы көрініс табады. Ол көріністер адамның қасиеттерінің психологиялық ерекшеліктері, немесе адамның психологиялық қасиеттерінің жиынтығы ретінде айқындалады. Шығармашылық қабілет жөнінде өз ойларын көптеген ғұламалар еңбектерінде жазып қалдырған. Ал, 60-жылдардан бастап жалпы білім беретін мектептерде, жоғары оқу орындарында оқыту процесінде болашақ тәрбиешілердің шығармашылық қабілеттерін дамыту жөніндегі зерттеулер жүргізілді. Қабілеттер жайлы, оның адамның еңбектік сферасына байланысты зерттеулер жүргізілді. Мәселен, математикалық қабілеттер (Жарықбаев Қ ), [9] педагогикалық қабілеттер. Сондай-ақ оқушылардың шығармашылық қабілеттіліктерін дамыту және т. б. мәселелер бойынша зерттеудің жаңа бағыттары белгіленді . Республикамызда шығармашылық қабілеттерін дамыту бойынша бірқатар зерттеулер жүргізілді. Олардың ішінде жоғарғы сыныптарға шығарма жазғызу (Ә. Қоңыратбаев [10], С. Тілешева [11] ), оқушыларды сөз өнеріне баулу арқылы көркем-шығармашылық қабілеттерін дамыту (Қ. Ә. Жаманбаева [12] ), оқушы шығармашылығын дамытудың дидактикалық мүмкіндіктерін ғылыми-педагогикалық тұрғыдан тұжырымдау (А. Б. Мырзабаев [13] шығармашылық іс-әрекетке оқытудың ғылыми-дидактикалық негіздерін анықтау, шығармашылық қабілеттерін дамыту (Б. А. Тұрғынбаева [14] ) мәселелері тереңінен зерттелген. Оқытудың шығармашылық бағыттылығын күшейту, болашақ тәрбиешінің қабілеттілігін дамытуға басшылық жасаудың мақсатты - бағыт-бағдар беру. Ал оларға педагогикалық ықпал ету - педагогикалық ғылымның негізгі мәселелерінің бірі. Қарастырылған жұмыстар мыналар: шығармашылық қабілеттер, қабілеттерді дамыту, шығармашылыққа баулуды ұйымдастыру мәселесінің зерттелгендігін, сол сияқты болашақ тәрбиешілердің шығармашылық қабілетін қалыптастыру әлі де ғылыми зерттеулерде өз дәрежесінде көрініс таппағандығы. Демек, болашақ тәрбиешілердің шығармашылық қабілетін қалыптастыру арнайы зерттеу нысанында болмағандығы айқын. Елімізде қалыптасқан әлеуметтік-экономикалық жағдай талабына сәйкес болашақ тәрбиешілердің шығармашылық қабілетін қалыптастыру мәселесін педагогикалық тұрғыдан шешу қажеттілігі мен мәселенің бала бақша тәжірибесінде өз дәрежесінде іске асырылмауы арасындағы қарама-қайшылықтар біздің зерттеу жұмысымыздың тақырыбын «Болашақ тәрбиешілердің шығармашылық қабілетін қалыптастыру» деп алуымызға негіз болды.
Зерттеу мақсаты: Болашақ тәрбиешілердің шығармашылық қабілетін қалыптастыруды теориялық тұрғыдан негідеу және оны жүзеге асырудың педагогикалық жолдарын анықтау.
Зерттеу міндеттері
Зерттеу әдістері: зерттеу тақырыбы бойынша психологиялық, педагогикалық, әдістемелік әдебиеттерге теориялық талдау жасау, зерттеу мәселесі бойынша алдыңғы қатарлы бала-бақша тәрбиешілерінің іс-тәжірибесін зерделеу, талдап қорыту, оқу-әдістемелік құжаттарды талдау, болашақ тәрбиешілермен сауалнама жүргізу, әңгімелесу, оқудағы және сабақтан тыс шұғылданыстарындағы іс-әрекет нәтижелерін бақылау, зерделеу, педагогикалық-тәжірибелік зерттеу жұмысы және оның нәтижелерін талдауда әдістерді пайдалану.
Зерттеу көздеріне психолог, педагог - ғалымдардың жоғары оқу орындарындағы болашақ тәрбиешілерді шығармашылыққа баулу, шығармашылығын дамыту жөніндегі еңбектері, Қазақстан Республикасы Үкіметі мен Білім және ғылым министрлігінің құжаттары (Конституция, Білім туралы заң, гуманитарлық білім беру және білім мазмұны тұжырымдамасы, және т. б. ) оқу жоспарлары, мектепке дейінгі оқыту мен тәрбиелеу бағдарламалары, оқулықтары мен әдістемелік құралдары, диссертанттың бала-бақшадағы тәжірибелік- педагогикалық жұмыстары алынды.
Зерттеудің ғылыми жаңалығы мен теориялық мәнділігі:
- шығармашылық қабілетті қалыптастырудың психологиялық, педагогикалық мәні айқындалды;
- "шығармашылық", "шығармашылық қабілет" ұғымдарының мазмұны нақтыланды; Болашақ тәрбиешілердің шығармашылық қабілетін" қалыптастырудың педагогикалық жолдары анықталды;
- болашақ тәрбиешілердің шығармашылық қабілетін қалыптастырудағы педагогикалық тапсырмалар жүйесі нақтыланды;
- болашақ тәрбиешілердің шығармашылық қабілетін қалыптастырудың әдістемесі теориялық тұрғыда негізделді.
Зерттеудің практикалық мәнділігі:
- болашақ тәрбиешілердің шығармашылық қабілетін қалыптастыруда мынадай нақтылы мәселелердің шешімін табумен анықталады;
- болашақ тәрбиешілердің шығармашылық қабілетін қалыптастыруға бағытталған әдіс-тәсілдер жетілдірілді;
- жұмыстағы әдістемелік талдаулар мен ұсыныстар оқу процесінде болашақ тәрбиешілердің шығармашылық қабілетін қалыптастыруда қолданылады;
- мектепке дейінгі оқыту мекемесінде оқытылатын оқу пәндерінің мазмұнына сәйкес шығармашылық тапсырмалары жасалды. Зерттеу нәтижелерін бала-бақша тәрбиешілері пайдалануға болады.
Зерттеу нәтижелерінің дәйектілігі мен сенімділігі таңдалған тақырыбы бойынша психологиялық-педагогикалық, оқу-әдістемелік әдебиеттерге терең талдаулар жасалуымен және оны жүзеге асырылуымен тәжірибе нәтижелерімен қамтамасыз етіледі.
Диссертацияның құрылымы: Диссертация кіріспеден, екі тараудан, қорытынды мен алпыс сегіз пайдаланылған әдебиеттер тізімінен және алты қосымшадан, екі суреттен, екі кестеден тұрады.
Жариялымдар тізімі: 1. «Қазақ халық дәстүрлері негізінде мектепке дейінгі балаларды әдепке тәрбиелеу» // Қ. А. Ясауи атындағы ХҚТУ Хабаршысы. - Түркістан, 2012, №1, 53-58 бб. (М. Б. Жаздықбаевамен авторлық бірлестікте) .
2. «Болашақ тәрбиешілердің шығармашылық іс-әрекетін қалыптастырудың педагогикалық мәні» // // Қ. А. Ясауи атындағы ХҚТУ Хабаршысы. - Түркістан, 2012, №1, 114-116 бб. (Д. Ж. Кішібаевамен авторлық бірлестікте) .
3. «Болашақ тәрбиешілердің шығармашылық қабілеттерін қалыптастыру» // Ізденуші ғылыми журнал №1, 2012. 90-94 бб. (Д. Ж. Кішібаевамен авторлық бірлестікте) .
Кіріспеде зерттеудің көкейкестілігі негізделіп, зерттеу мақсаты, объектісі, ғылыми жаңалығы, зерттеу нәтижелерінің сенімділігі мен дәйектілігі және тәжірибеге енгізілуі тұжырымдалады.
Болашақ тәрбиешілердің шығармашылық қабілетін қалыптастырудың теориялық негіздері тақырыбындағы бірінші бөлімінде шығармашылыққа тән сапалық қасиеттер, ортақ іс-әрекеттер негізі, болашақ тәрбиешілердің шығармашылық қабілетін қалыптастырудың психологиялық-педагогикалық мәні, шарттары айқындалады, болашақ тәрбиешілердің шығармашылық қабілетін қалыптастырудағы педагогикалық тапсырмалар қарастырылды.
Диссертацияның қорытындысында болашақ тәрбиешілердің шығармашылық қабілетін қалыптастыру жайлы нақты тұжырымдар мен дәлелді пікірлер, зерттеуді жүргізу нәтижесінде сипатталады.
1 БОЛАШАҚ ТӘРБИЕШІЛЕРДІҢ ШЫҒАРМАШЫЛЫҚ ҚАБІЛЕТІН ҚАЛЫПТАСТЫРУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ.
1. 1 Болашақ тәрбиешілердің шығармашылық қабілетін қалыптастырудың педагогика ғылымындағы зерттелу теориясы
Бүгінгі таңда кез келген өндіріс саласының даму кезеңінде адамдардың шығармашылықты игеруі тек экономикалық ғана емес, сондай-ақ әлеуметтік прогрестің жетекші факторы болып табылады.
ТМД елдеріндегі шығармашылықтың әсіресе ғылыми-техникалық шығармашылықтың едәуір көпшілігі тиімді ұсыныс жасау мен өнер табушылықтың - мәнді түрі болып табылады. Адам қоршаған ортаны өзгертуде айқындалған үш шығармашылық іс-әрекет түрін орындайды. Бірінші - қоршаған ортадағы өмір сүруші заңдылықтарды, қасиеттерді және құбылыстарды объективті зерделеуі. Бұл сөзсіз ғалымдардың назарын аударатын және іс-әрекеттің көлемді нәтижесі жаңа ашылым болып табылады.
Бүгінгі таңда болашақ тәрбиешілердің шығармашылық қабілетінің базасы еңбек іс-әрекетіне байланысты емес ортақ құраушылардан тұратыны ғалымдар зерттеуінен белгілі болып отыр .
Көпшіліктің техникалық және ғылыми шығармашылығын зерделеу экономистердің, психологтардың, әлеуметтанушылардың, философтардың зейінін өзіне көп аударды және аударып келеді. Бұл мәселе өнер табушылар мен инженерлердің ынталы зерттеу пәні болды.
Адамзаттың шығармашылықтағы іс-әрекеттерінің құрылымы мен мазмұны ұқсас болып келетіні жөніндегі пікірлер де ХХ ғасырдың бас кезеңінде пайда болды. Ғалымдар мен инженерлер ХХІ ғасырда бастау алған техникалық шығармашылықтың мәні жоғары екендігін көрсетті. Ғалымдар мен инженерлер техникалық өнер табушылық және жаратылыстанудағы жаңа ашылымның өнердегі шығармашылық сияқты шығармашылық іс-әрекет екендігі жөніндегі тезисін қорғады. Олар техникалық өнертабыстағы адамның іс-әрекетінің жоғары рухани жүруінің көрінісі көркем шығармашылықтағы сияқты екендігін атап көрсетті.
Шығармашылықтың психологиялық жалпы мәселелерін қарастыру ұмтылыстарының жүргізілуімен қатар, адамның шығармашылық міндеттерді (тапсырмаларды) шешудің нақты процестерін экспериментальды зерттеу ұйымдастырылды. Бұл зерттеулер ХХ ғасырдың 30-жылдары өнімді (шығармашылық) ойлау деген атауға ие болды. Адамның өткен тәжірибесі жағдайындағы ұқсастық жеткіліксіздігінен, оған қандай-да бір жаңа пайда ету керек болды. Сондықтанда бұл жағдайдағы ақыл-ой іс-әрекеті (қызметі) өнімді ойлау деп аталды.
Қ. Жарықбаев ойлаудың іс-әрекетпен немесе іс-әрекет ойлаумен жайдан-жай қабат жүрмейді, іс-әрекет бұл ойлаудың өмір сүруінің алғашқы нысаны екенін атап көрсетеді [15] .
Адамның еңбек сферасы саласындағы іс-әрекетінің түріне байланысты шығармашылық және шығармашылық емес деп ажыратады. Ғалымдар арасында кейбіреулері шығармашылыққа ертеректе белгісіз болған техникалық және технологиялық мәселелерде туындайтын және шешетін еңбекті айтады. Кейбіреулері шығармашылық еңбек ұғымының мәнін тарылтады, оны тек ақыл-ой еңбегіне қатысты деп қарастырады, ал дене еңбегінің шығармашылық мазмұнының болуының объективті мүмкіндігін қарастырмайды.
Шын мәнінде шығармашылық еңбек негізінің өзінде жатады. Сонымен қатар шығармашылық элементтері адамның еңбек іс-әрекетінің әртүрлілігі де түрліше дәрежеде болады. Еңбектің шығармашылық сипаты және еңбекке шығармашылық қатынас ұғымдары теңгестірілмейді.
... жалғасы- Іс жүргізу
- Автоматтандыру, Техника
- Алғашқы әскери дайындық
- Астрономия
- Ауыл шаруашылығы
- Банк ісі
- Бизнесті бағалау
- Биология
- Бухгалтерлік іс
- Валеология
- Ветеринария
- География
- Геология, Геофизика, Геодезия
- Дін
- Ет, сүт, шарап өнімдері
- Жалпы тарих
- Жер кадастрі, Жылжымайтын мүлік
- Журналистика
- Информатика
- Кеден ісі
- Маркетинг
- Математика, Геометрия
- Медицина
- Мемлекеттік басқару
- Менеджмент
- Мұнай, Газ
- Мұрағат ісі
- Мәдениеттану
- ОБЖ (Основы безопасности жизнедеятельности)
- Педагогика
- Полиграфия
- Психология
- Салық
- Саясаттану
- Сақтандыру
- Сертификаттау, стандарттау
- Социология, Демография
- Спорт
- Статистика
- Тілтану, Филология
- Тарихи тұлғалар
- Тау-кен ісі
- Транспорт
- Туризм
- Физика
- Философия
- Халықаралық қатынастар
- Химия
- Экология, Қоршаған ортаны қорғау
- Экономика
- Экономикалық география
- Электротехника
- Қазақстан тарихы
- Қаржы
- Құрылыс
- Құқық, Криминалистика
- Әдебиет
- Өнер, музыка
- Өнеркәсіп, Өндіріс
Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор #1 болып табылады.

Ақпарат
Қосымша
Email: info@stud.kz