Қазақстандық қоғамдағы жастардың саяси құқықтық мәдениетін қалыптастыру


Саяси құқықтық мәдениет жастардың қоғам өміріндегі жақсы жақтарын көрсететін түсінік болса, девианттық мінез-құлық олардың қоғам –өміріндегі теріс орны мен салмағын айқындайды. Сондықтан, жастардың саяси құқықтық мәдениетін көрсетуде девианттық іс-әрекеттердің мәні мен маңызын түсіну өте маңызды. Қоғам өміріндегі қатынастардың жүйесі түбегейлі өзгеріп жатқан қазіргі заманда, өмірлік тәжірибесі жоқ, әлі толыққанды көзқарасы қалыптаса қоймаған жастар үшін қалыпты тіршілік ағымынан ауытқу оңай. Сөзімізді кішігірім болса да девианттық жүріс тұрыстың кейбір теориялық қорларына б ұруды жөн санап отырмыз. Жастар арасында девианттық жүріс-тұрыс мәселесімен айналысқан ғалым Д.К. Қазымбетова «Девиантное поведение –это поступок, деятельность или образ жизни людей, не соответствующие общепринятым моральным, правовым группам или обществу в целом [1,20 б] деп, кең мағына түсінік береді, ал жай ғана айтатын болсақ, қоғамда қалыптасқан нормалардан ауытқуға жол апаратын жүріс-тұрыс – девиантты жүріс-тұрыс. Біз төменде девиантты жүрыс-тұрыстың кесте түріндегі көрінісін беріп отырмыз:
1-кесте
Девианттық жүріс-тұрыс

Құқыққа қарсы жүріс-тұрыс

Моральға қарсы жүріс-тұрыс
Қылмыс және теріс қылық Нашақорлық, маскүнемдік, өзін-өзі өлтіру, гомосексуализм, жезөкшелік, фанатизм, т.б.

Қоғамның басқа топтарына қарағанда девианттық мінез-құлық жасөспірімдерде көбірек байқалады. Оның объективтік себебі жасөспірімдерде құқықтық әлеуметтену процесі (нормаларды меңгеруі) және делинквенттік мінез-құлықы (нормалардан ауытқу) бір мезгілде жүреді. Нашар тұрмыс жағдайы, шиеленіскен қатынастары бар сәтсіз отбасыларында тұратын жасөспірімдерге көбінесе мектеп бағдардамасына үлгермеушілік, мектеп ұжымынан алыстап кетуі және мұғалімнен қарым-қатынасының нашарлауы т.б.
Пайдаланылған әдебиеттер.


1. Казымбетова Д.К. Девиантное поведение молодежи как объект социаологического исследования: Дис.... как социол. наук. – Алматы. 1999-133 с.
2. Литвинов Т. Прияины правонарушений совершаемых подростками // Мир закона. -2002. №8-25 с.
3. Степанов В.С. Психология трудного школьника . М; 1998-228с. ъ
4. ҚР Президенті ҚР нашақорлық пен есірткі бизнесіне қарсы күрестің 2001-2005 ж.ж. арналған стратегиясы туралы №394 16 мамыр 2000 ж. жарлығы //Егемен Қазақстан.
5. Калашникова Н.П. Правовая и социальная защита молодежи: пути становления ювенальной службы в Казахстан//Саясат -2001 №2-с.59.
6. Алауланов Е. Кепілдікке берілген уақытша өмір //Заң газеті. -2001-10 қаңтар
7. С.Б. Бейсебаева. Жастардың құқықтық мәдениеті –Шымкент, -2007-с. 8. Бэрон Р., Ричардон Д. Агрессия. - СПб.: Питер, 1997. - 156 с.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі:  Материал
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 7 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге
Кепілдік барма?

бот арқылы тегін алу, ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






Қазақстандық қоғамдағы жастардың саяси құқықтық мәдениетін қалыптастыру

Саяси құқықтық мәдениет жастардың қоғам өміріндегі жақсы жақтарын көрсететін түсінік болса, девианттық мінез-құлық олардың қоғам –өміріндегі теріс орны мен салмағын айқындайды. Сондықтан, жастардың саяси құқықтық мәдениетін көрсетуде девианттық іс-әрекеттердің мәні мен маңызын түсіну өте маңызды. Қоғам өміріндегі қатынастардың жүйесі түбегейлі өзгеріп жатқан қазіргі заманда, өмірлік тәжірибесі жоқ, әлі толыққанды көзқарасы қалыптаса қоймаған жастар үшін қалыпты тіршілік ағымынан ауытқу оңай. Сөзімізді кішігірім болса да девианттық жүріс тұрыстың кейбір теориялық қорларына б ұруды жөн санап отырмыз. Жастар арасында девианттық жүріс-тұрыс мәселесімен айналысқан ғалым Д.К. Қазымбетова Девиантное поведение –это поступок, деятельность или образ жизни людей, не соответствующие общепринятым моральным, правовым группам или обществу в целом [1,20 б] деп, кең мағына түсінік береді, ал жай ғана айтатын болсақ, қоғамда қалыптасқан нормалардан ауытқуға жол апаратын жүріс-тұрыс –девиантты жүріс-тұрыс. Біз төменде девиантты жүрыс-тұрыстың кесте түріндегі көрінісін беріп отырмыз:
1-кесте
Девианттық жүріс-тұрыс

Құқыққа қарсы жүріс-тұрыс

Моральға қарсы жүріс-тұрыс
Қылмыс және теріс қылық
Нашақорлық, маскүнемдік, өзін-өзі өлтіру, гомосексуализм, жезөкшелік, фанатизм, т.б.

Қоғамның басқа топтарына қарағанда девианттық мінез-құлық жасөспірімдерде көбірек байқалады. Оның объективтік себебі жасөспірімдерде құқықтық әлеуметтену процесі (нормаларды меңгеруі) және делинквенттік мінез-құлықы (нормалардан ауытқу) бір мезгілде жүреді. Нашар тұрмыс жағдайы, шиеленіскен қатынастары бар сәтсіз отбасыларында тұратын жасөспірімдерге көбінесе мектеп бағдардамасына үлгермеушілік, мектеп ұжымынан алыстап кетуі және мұғалімнен қарым-қатынасының нашарлауы т.б. тән. Кейбір жағдайларда айналасын тәп-тәуір адамдар қоршаған тұрақты отбасының кәдімгі баласы өз ортасының нормаларынан бас тартып нағыз қылмыстық мінез-құлықтың белгілерін көрсетуі мүмкін. Қиын отбасынан шыққан жасөспірімдер үйлердің жертөлелерінде өткізеді. Үй асты өмірі олар үшін қалыпты. Себебі, ол жерге әртүрлі өздері сияқты жастар жиналады. Олардың өздерінің үй асты моральдық кодексі, жазылмаған заңдары бар. Мұндай жағдайда топтық ауытқу да дамиды. Олар жеке субкультуралық нормаларға сай өмір сүреді.
-кесте. Республика бойынша қылмыс жасаған тұлғалар саны (мың).

Қылмыс жасаған тұлғалар
,3
,8

,9
,2
,7
,5
,3
,5
,3
Оның
ішінде
-17
,4
,5
,4
,6
,9
,4
,9

,5
,5

3-кесте

Барлық сотталғандар

Оның ішінде кәмелетке толмағандар

,9
,7
,7

,2
,1
,8
,8
,5

Статистикалық мәліметтерге сүйенсек, жасы толмаған құқық бұзушылардың 44% сәтсіз отбасында тәрбиеленгендер [2,25]
Профессор А.Е. Личко және В.Г. Степанов сәтті отбасыны талдай отырып, 4 жағдайды бөліп көрсетеді:
-Отбасындағы қамқорлықты күшейту (гиперопека), баланың ішкі өмірінің барлық көріністерінен отбасындағы қаталдыққа дейін әртүрлі дәрежеде қатысу тілегінің болуы;
-немқұрайлылық ( гипоопека), балалардың жиі, шамадан тыс бақылаусыз қалуы;
- отбасындағы "кумирдің" болуы, барлық уақытта баланың тілегіне ықы-лас білдіруі, оның қарапайым жетістігін шамадан тыс марапаттау;
- отбасында золушканың болуы, ата-ананың өзіне көп көңіл бөліп, бала-ларына аз көңіл бөлуі [3.,226-227б.б]
Айтылғандарды қорыта келе, мынадай пікірге тоқталамыз, жасөспірімнің әлеуметтік қарсы мінез-құлқы өзін қоршаған сыртқы әлеуметтік ортаға және оның ішкі жеке ерекшелігіне де байланысты, яғни, жасөспірімнің психологиялық саяси-құқықтық нысанында қызуқандылық міндетті түрде болады.
Р.Бэрон, Д.Ричардон қызуқандылық детерминантының төрт негізін бөліп көрсетеді: әлеуметтік, сыртқы, жеке және биологиялық[8.,156с]. Зерттеулерге сүйенсек, қызуқанды мінез-құқлық отбасы қатынастарында қалыптасады. Осы жағдайлармен қатар, қызуқандылықтың дамуына алып келетін мына жағдайлар:
- жиі болатын ата-ананың арасындағы ұрыс, жанжалдар;
- ата-аналардыңбір-бірін және балаларын сыйламауы;
- балаларға қарау мен бақылаудың болмауы;
- жасөспірімдердің пікірін елемеу;
- ата-аналармен жылы шырайлы байланыстардың болмауы;
- балардың ар-намысына тию;
- тәрбие жүйесінің сапасыздығы.
Криминологтардың мәліметтері бойынша, қатыгездікті, зорлықты іске ас-ырған тұлғалардың көпшілігі, бала кезінде кемсітуге, жазалауға, үлкендер жа-ғынан қалал қарауға ұшырағандар.

4-кесте ОҚО жастардың заңды бұзу себептері жөніндей мәліметтер %

Не себептен жастар заңды бұзады
Мектеп оқушылары
Колледж, кәсіптік техникалық т.б.
Студенттер
Оқу бітіргендер
Заңдарды білмеуден
3,5%
%
%
%
Шымкент
Ленгір
Сарыағаш
ауыл тұрғындары

-

-

-
-

-
-
-
Өмір сүру дәрежесі төмендігінен
41%
49%
%
%
Шымкент
Ленгір
Сарыағаш
ауыл тұрғындары
50

-

-

-
-

-
-
-
Саяси құқықтық мәдениеттің төмендігінен
24%
%
%
%
Шымкент
Ленгір
Сарыағаш
ауыл тұрғындары
26

-

-

-
-

-
-
-

Кестедегі көрсеткіштерге сүйенсек, әлі де көптеген іс-шараларды іске асыру қажеттілігі көрініп тұр.
Мемлекетімізде жүргізіліп жатқан экономикалық реформалардың жаңа ке-зеңі де жастар категориясының әлеуметтік - құқықтық жағдайына позитивті әсер етіп отырған жоқ. Жұмыссыздық, оқудан қол үзу, қымбатшылық пен тап-шылық жастар бойында жан түршіктіретін жағдайларға алып келіп отыр. Бар-лығымызға қылмыс жасағаны үшін жаза қолданғаннан көрі, қылмысты болдырмау ісінің тиімді екендігі белгілі.
Әсіресе бұл жасы кәмелетке толмағандар арасындағы қылмысты болдырмау шараларында көрініс табуы керек. 1997 жылғы 20 маусымдағы ҚР Президентінің жарлығы, ҚР 1997-1998 ж.ж. қылмысқа қарсы күрес Мемлекеттік бағдарламасы және 2000ж. дейінгі құқық қорғау қызметінің негізгі бағыттары, ҚР 1998-2000 ж. жасы кәмелетке толмағандар арасындағы құқық бұзушылыққа қарсы іс-шараларының кешенді бағдарламасы, ҚР Үкіметінің 1998 ж. 8 шілдедегі қаулысында жасы кәмелетке толмағандар арасындағы құқық бұзушылықты болдырмаудың нақты шаралары көрсетілген.
Статистика бойынша ОҚО да 14-18 жас аралығындағы тұлғалар арасында қылмыс, өсуде. 1995 ж. 460 қылмыс оның 25 адам өлімі, оның 4-ін жасы кәмелетке толмағандар жасаған; 1997 ж. 317 қылмыс, 51 адам өлімі, дегенмен 13,8 % төмендеген, 96-бап бойынша 6 өлім тіркелген; 1998 ж. 243 қылмыс, 23% төмендеген, 74 адам өлімі оның 5-уін жасөспірімдер жасаған. 1999ж. 228 қылмыс, 6,1 % төмендеген, 96-бапқа 4 адам өлімі жатады.
ж 269 қылмыс, 17,5% өскен, 195-і ауыр қылмыс. 14-18 жас аралығындағыларға 9 адам өлімі тіркелген. Адам өлімі 25% өскен, 33 әйел зорлау, 48 тонау, 64 анаша айналымына қатысты қылмысты жасөпірімдер жасаған. Статистикалық мәліметтерге талдау жасасақ, кәмелетке толмаған жастар арасында 120 бап бойынша 1995 ж. -4; 1996-6; 1998 ж. -6; 1999ж- 3; 2000 ж. -4-ке жеткен. 178-бап бойынша 1995-27; 1996-26; 1997 ж. -17; 1998 ж. -13; 1999 ж.-27; 2000 ж. - 34 қылмысты іс қозғалған. 174-бап қарақшылық бойынша 1995 ж. -19; 1996 ж.-5; 1997ж.- 14; 1998ж.- 11; 1999ж. -11; 2000ж.-10 іс-қозғалған.
Мұның өзі ең алдымен, мектептен бастау алып жатқаны белгілі. Қазіргі таңда кәмелетке толмаған жастар арасындағы қылмыстың өсіп отырғанын көруге болады. Бұдан біз қоғамдық өмірдің барлық салаларында реформалар жүргізілгенімен, жастарды тәрбиелеу ісінің жүзеге асырылмай жатқандығын көреміз. 1991 жылы 28 маусымда қабылданған "ҚазССР-індегі Мемлекеттік жастар туралы" заңына 1995 жылы және 1997 жылы өзгертулер мен толықты-рулар енгізілгенімен оның орындалмай жатқаны анық.
Қазіргі кезде біздің қала көшелерінде қараусыз қалған балалар мен жасөспірімдерді көреміз. Арнаулы мәліметтер бойынша 1997 ж қарашада Қазақстан бойынша 27 мың бала мектепке ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Құқықтық мәдениеттің жастардың құқықтық белсенділігін қалыптастырудағы ролі
Жастармен жұмыс жүргізудің теориялық негіздері, БАҚ-тағы көрінісі және жастармен жұмыс жүргізу технологиясы
Жастардың құқықтық мәдениеті
Саяси-әлеуметтендіруде тарихи білімнің орны
Жастар мәдениетінің ұлттық құндылықтары және оны дамыту бағыттары
Оқушыларға адамгершілік-патриотта тәрбие берудегі көпұлтты мектептің қызметін талдау
Құқықтық мәдениеттің табиғаты
Әлеуметтік өзгерістер кең мәтініндегі Қазақстан жастар мәдениетінің ерекшелігі
Жастар- мемлекеттің ең басты стратегиялық, әлеуметтік, электоральды ресурстарының бірі
Тәрбие жұмысының нәтижесін бағалау
Пәндер