Алаштың бас шығармасы

Алаш қайраткерлері ішінде коммунистік террордан тірі қалған жалғыз
қазақ Мұхтар Әуезов еді. Ол ұлы толқынның рухани аманатын көркем әдеби-
етте толық қалдырған бірден-бір қаламгер. Бұл идея ең алдымен оның басты
шығармасы "Абай жолы" романында жүзеге асты.
Қазақ әдебиетінің тарихындағы дала тағдырын мұхит тектес тереңдікпен
толғаған "Абай жолы" роман - эпопеясының авторы Мұхтар Әуезовтің көпке
дейін, дәлірек айтқанда, қырықтың үстіне шыққанша, ұлы ақынның өмірі, туған
өскен ортасы туралы шығарма жазу жоспары болмағанын ескерткені бар. Абай
өлеңдерін бастыру, ғұмырбаянын жасау, зерттеу еңбектер жариялауды романға
барар жол деп санамаған екен. Сондықтан үлкен шығарма идеясы әбден піскен
кезде, қажетті уақытты өткізіп алғанына бармақты шайнаған [2,5б.]. Дегенмен,
ескі жұртта әлі де көп естелік бар-ды. Абай заманының сан-салалы сырларын,
дәуірдің қат-қабат тартыстарын, дәлді оқиғалар, аңыз - әңгімелерді даланың
жезтаңдай, ескі көз, құйма құлақ адамдары кейде саф таза күйінде, кейде мың
құбылтып жеткізген. Абайдың мінезіне қанықтырған қасындағы жары -
Әйгерім, ұлы - Тұрағұл, інісі - Шәкәрім, шәкірттері - Көкбай, Қатпа, Баймағам-
беттер. Көп нәрсенің түбіне, түкпірлі табанына үңілу керек болған. Ел аузы
Қамқа мен Қодар нәпсі үшін қылмысқа барған деседі. Абай үш әйел алған кісі:
Ділда, Әйгерім, Еркежан.
Романда қаламгердің бұрынғы шығармаларындағы әуен - cарындар жал-
ғасып, тереңдеп, байып, жаңа сападағы көркем ойлар, кемел бейнелер туған,
қазақ тілінің адам психолгиясын, әлеуметтік қайшылықтарды ашып берудегі
орасан зор байлығы көрініп, жанрдың ең жоғары талаптарына жауап беретін
мол мүмкіндіктері ашылған. М.Әуезов тұрмысы, моральдық институттарының
Пайдаланылған әдебиеттер
1. М. Әуезов
"Абай жолы " эпопеясы.
2.Алаштың бас шығармасы / Р. Нұрғали // Егемен Қазақстан. 2007ж.6қараша -
Б.5.
3. "Абай" романы / Ғ.Мүсірепов // Егемен Қазақстан - 1997 - с.27 қыркүйек.
4. Абай философиясының антропологиялық негіздері / Н. Байтенова // ҚАЗҰУ
хабаршысы. Философия. Мәдениеттану. Саясаттану сериясы. - 2007ж. № (26)
Б.10.
5. Қайғысыздың - бәрі асау / Ғ.Есім // Абай. - 2007ж. № 3 Рубрики. Әдебиет-
тану - Қазақ әдебиеті.
        
        Алаштың бас шығармасы
Алаш қайраткерлері ішінде коммунистік террордан тірі қалған
жалғыз
қазақ Мұхтар Әуезов еді. Ол ұлы толқынның рухани аманатын
көркем әдеби-
етте толық қалдырған ... ... Бұл идея ең ... ... ... ... романында жүзеге асты.
Қазақ әдебиетінің тарихындағы дала тағдырын мұхит тектес
тереңдікпен
толғаған "Абай жолы" роман - эпопеясының ... ... ... ... ... ... үстіне шыққанша, ұлы ақынның
өмірі, туған
өскен ортасы туралы шығарма жазу ... ... ... ... ... ғұмырбаянын жасау, зерттеу еңбектер
жариялауды романға
барар жол деп санамаған екен. Сондықтан үлкен шығарма идеясы
әбден піскен
кезде, қажетті уақытты өткізіп алғанына бармақты шайнаған
[2,5б.]. ... ... әлі де көп ... ... Абай ... сырларын,
дәуірдің қат-қабат тартыстарын, дәлді оқиғалар, аңыз -
әңгімелерді даланың
жезтаңдай, ескі көз, құйма құлақ адамдары кейде саф ... ... ... ... Абайдың мінезіне қанықтырған қасындағы жары
-
Әйгерім, ұлы - Тұрағұл, ... - ... ... - ... ... Көп ... ... түкпірлі табанына үңілу керек
болған. Ел аузы
Қамқа мен ... ... үшін ... барған деседі. Абай үш әйел
алған кісі:
Ділда, Әйгерім, Еркежан.
Романда қаламгердің бұрынғы шығармаларындағы әуен - cарындар
жал-
ғасып, тереңдеп, байып, жаңа сападағы көркем ойлар, ... ... ... адам ... ... қайшылықтарды ашып
берудегі
орасан зор байлығы көрініп, жанрдың ең жоғары талаптарына жауап
беретін
мол мүмкіндіктері ... ... ... ... ... негізінде қатал реализм, сұлулық, әсемдік
талаптарына
дөп келетін тарихи роман тудыру арқылы ... ... биік ... дәрежеге көтеріп, жаңа эстетикалық игіліктер дарытып,
қаламгерлік ерлік
жасады[2,5б.].
Төрт томды эпопеялық көлемді роман қазақ қоғамының жарты
ғасырлық
әлеуметтік, тұрмыстық, отбасылық ғұмырын мейлінше дәл, ... ... ... жыл ... төрт мезгіліне бірдей,
тәуліктің әртүрлі
сәттерінде, күн демей, түн демей, толассыз өтіп жатады. Аталар
буыны Құнан-
байлар өмірінің ... ... орта буын ... ... ... ... Әзімбайлар өмірінің тал түсі, жас төл Рахымдар ... - ... ... ... ... көшінің керуені іспеттес,
бірін-бірі қуалай жо-
сыған дария толқындары секілді сабақтас, жалғас қалпында
көрініс ... бір ... ... ... жақсылық пен жамандық, махаббат
пен ғадауат,
әділет пен зұлымдық шайқасы ретінде бейнеленеді.
Романдағы негізгі соқталы оқиға, бас майдан ... орта ... ... мекендеген Шыңғыстау аймағы. көршілес елдер қаракесек,
уақ, керей,
матай авторлық баяндау барысында, кейбір тартыс, дау-дамай
кезінде ғана
айтылып отырады. Шыңғыстаудың айналасы, іші-сырты, Хан, Орда,
Машан,
Доғалаң, ... ... ... ... ... Ащысу,
Қарауыл, Бақанас, Ер-
тіс өзендері, белгілі күзеу, көктеу, жайлау, қыстаулар, толып
жатқан адыр, шо-
қы, бел, асу, төбе, құдық, бастау-бұлақ, көл, ши, ... ... ... ... ... ... ... жолдаралақанға
салғандай ап-айқын кө-
ркем суретке айналған.
Жазушы бір рулы ел жайлаған ... ... ... ... алғанда көшпелілер мәдениетін түгел көрсетіп беретін биік
деңгейге көте-
ріледі. Көші-қонныың бүге-шігесіне дейін анықтап, шаруашылық
орайына бай-
ланысты, мал жаю талабына сәйкес жер отын ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік тамырлары ашылады,
теңсіздік,
зорлық-зомбылық, тіршілік үшін күрес сарындары сабақтас жүреді,
осы ... ... ... ... рулы ел ... ... ... отырықшы шағын мемлекет
сы-
йып кететін аймақтың негізгі қатынас-құралы - ат. Шығарма
кейіпкерлерін ... ат ... ... Ат пен адам бір ... ... ... си-
рек. Қатал далада топтасып жүрмесе болмайды. Көшпелі елдің
перзенті көбіне
ат үстінде. Аттың жасы, түсі, жүрісі, ер-тұрманы, мінез-машығы,
аяңдау, желу,
жорту, ... шабу - ... ... ... әр ... ... ... отырады.
Көшпелі өмірдің көбесі сөгіліп, қазақ елі патша өкіметінің
отарлық таба-
нына түскеннен кейін, бекіністер, қалалар салынып, ендігі
биліктің түп ... ... ... ... ... ... ... күрес,
лап еткен өрт түптің түбінде ұлық кеңесіне тұмсық ... ... ... Сол ... ... бір қыдыру оқиға Қарқаралы,
Семей, Алматы
қалаларында өтеді. Әсіресе, Абайдың бала кезінде оқыған, кейін
білім қуған,
әділет іздеген, достар тапқан күндерінің куәсі - ... ... ... табиғи ағымын, уақыттың ілгері жылжу
құбы-
лысын көрсетеді. абайдың он үш жасынан бастап дүние ... ... ... оны ... ... ... ... оқиғалар тізбектекті
сабақтас-
тықта, бірінен-бірі туып, өрістеп, тарамданып, асқынып, шорт
сынып, тағы бас-
тау алып, шығанданып, қатарласа дамып, ... ... ... ... ... ... осы арнада ондаған, жүздеген, мыңдаған адамдар
тағдыры ше-
шіліп жатады: жас ... гүл ... кәрі ... ... ... уақытты қамтитын кең тынысты, сан арналы, ұлы
шығарма-
ның барлық тарау, бөлімдерінде көшпелі қазақ тұрмысына етене
көрініс,сурет,
тартыстармен астарлас жалпы адам баласына тән қайшылық ... ... кең ... ... де сенімді бейнеленген.
Роман бірінші бетінен бастап соңғы жолына дейін сұсты өмірдің
қатал
шындығына суарылған. ... таза ... ... ... алып ... он үш ... ... оқуын еріксіз үзіп, қырдағы күрес
майданына сал-
мақшы әке әрекеті зорлық емей ... ... ... ... тағы
бар. Қо-
дар - Қамқа трагедиясының үстінен шыққан соң екіұдай көңілдегі
Абайдың
мұрттай ұшуы тән ... ғана ... жан ... ... ... отқа ... ... осы қанды өлімнен кейін бала
көңіл
айнала қоршаған ортаға, үлкендер әрекетіне шошынған көзбен
қарап, бірте-
бірте суық та қатал шындықтарды сезіп қана қоймай, олардың
әлеуметтік, ... ... ... ұға ... ... ... ... қарсылық, ішкі наразылық ұлғая келіп,
саналы
күрес жолына қарай беттеді. Абайдың азамат, қайраткер ретіндегі
өсіп-толығуы
ақындық дарынының түйін тастап, бүршік атып, гүл ... ... ... егіз ... көне жыр, ескі ... ... сөзді
жадында тұтып,
көңілге тоқып; шығыс, батыс әдебиеттері теңіздеріне құлаш ұрып
брыып, поэ-
зияның ұлы айдынына шыққан Абай ... ... ... ... ... ... Әуезов өнегесі -
әлемдік
прозадағы жаңа бір дәстүрлерге мұрындық болғанын, оны өз
тәжірибелерінде
пайдаланғанын көптеген қаламгерлер айтқан[2,5б].
Кейіпкерлерін бір жамандық, бір жақсылықта сынау - ... ... ... қолданылатын өнімді көркемдік тәсілдердің
бірі екенін,
әсіресе, Абай характерін сомдау приципінен ... ... сөз ... бір ... ... әке, ... төгіп,
елжіреп, еміреніп
отырған әже мен ана, жаттан бетер жауығып кеткен туған аға, ... ... қыңқ ... ... іні, ата ... ... ана ... құшағы суық әйелі. Бұл бір шаңырақ ішіндегі кереғар
жәйттер. Ал
енді бұдан ... ... ... ғана тізе ... ел ... ... ұстаған Құнанбай мен
Бөжей бү
гін Ырғызбаймен Жігітекті соғыстырып, кісі өліміне ... ... ... ... басы бір қазанға сыймағаннан туған бақастық,
күншілдік ки-
кілжің емес, алыс түкпірлі ниетті тіршіліктің қамы , өз нәсілі
үшін қоныс кең-
ейту, жер алу ... ... ... ... ... ... бір-
ліктің жоқтығынан өршитін таза қазақы рулық қақтығыс емес,
жалпы адам
баласының мәні бар, әулет пен әулетті, ұрпақ пен ұрпақты, халық
пен халық-
ты, ел мен ... ... пен ... ... ... Сол
үшін шекара күзетіледі, қару-жарақ жасалады, елшілік жүреді,
ұйымдар құры-
лады.
Мұхтар Әуезовтің қаламынан туған ру басылары, ... ... ... ... ... ... арғы-
бергі замандардағы небір іргелі елдердің басшыларынан
патшалардан, король-
дерден, хандардан, ... асып ... кем ... ... биіктік, шыңырау, тереңдік. Іштерінде алтын ер-тоқымды
арғымақ жатса
да титтей сыр ... ... бір ауыз әділ ... ... ... руымен у ішетін ынтымақты қосыңыз. Қас-қабақ,
ым-жым,
емеурін, жүріс-тұрыс, киім киіс, сөз ... ... ... ел
басқару - мұның бә-
рінде мыңжылдық көшпелі мәдениет қалыптастырған тапжылмайтын,
әбден
орныққан берік ... бар. ... ... ... ... ... атты ... қозғалыстар, Батыс пен
Шығыстың мәңгі-
лік шарпысуы, темір құрсанған болат тұяқ капитализмнің қанды
шеңгелі сияқ-
ты ғаламат дүмпулер көшпелілер әлемін де іріте бастаған. ... соны ... ... ... ... Мұны ... ескі қауымы
түсінбейді, ке-
лешекпен туыса табысатын жаңа төл енді келе ... ... ... ... мән-мағынаға ие, қауымдар,
мәде-
ниеттер ауысуы тұсындағы сан алуан отбасылық, әулеттік,
ру-тайпалық, ха-
лықтық қақтығыс, шайқас, татртыстар үстінде ... ... исі ... ... ... исі аңқыған әрі тың,
әрі ғажап
көркем қаһармандары бір тұтас сұлулық әлемін алып келді. Бұл
жұлдызды
аспанның қақ төрінде Темірқазықтай болып, бойына халқының
ғасырларда
сұрыпталып, екшелген ... асыл ... ... әрі ... дана, әрі
қайраткер, әрі ойшыл Абай тұлғасы тұр.
Абай бейнесін жасауда ақын өмірінің ... ... ... оның ... ... ... идеялар
пайдала-
нады. Бірақ жеке өлеңдерге иллюстрация, жалаңаш еліктеу, қайта
баяндап беру
дегеніңіз атымен жоқ, Абай ... ... ... ... ақын лексикасын, синтаксисті ескере отырып, тыңнан
жасалған, Мұхтар
тудырған[3.].
Ұлы ақын, Ұлы ... ... ... ... диалектикалық
қайшылықта реалистік шыншылдықпен ашылады. Бір жағынан, Бұл
қазақтың
жаңа жазба әдебиетінің классигі, ... ... ... ... ... ... ... тұлға болса, екінші жағынан, бұл ұлы жазушы
қиялында
балқып туған зор талант, мәні бар, мың сан қыры жарқыраған,
образдық,
символдық қуаты ... ... ... ... көркем,
ұмытылмас әде-
би бейнелердің бірі. Адамдар рухының мың сан ... ... ... ... ... ... ашып ... күрделі романдағы
ең үлкен
сезім ағыстарының бірі - сан-салалы махаббаты алуан түрлі
құлпырған көрік
бояуымен, сәт кезеңдегі әуез-сарынымен, бұлқына жосыған
күй-толқынымен
бейнеленген. Көлденең көк ... ... ғана ... ... ... аймақ-даласы жазушының шабытты қаламында
жаратылғандай бо-
лып, құлпырып, жайнап, небір ғажап қалыпта көрінеді, ... жаз, күз ... бар. ... жаңбыр жауады, ат ұлағын көрсетпей боран
соғады.
Абайдың аналарына (Зере, ... ... ... ... Дәркембай), балаларына(Әбіш,Мағауия)
деген
ыстық ықылас, қымбат пейілін биік адамгершілік тұрғысынан
өмірдің сан қи-
лы кезеңіне лайық қалыпта суреттеген жазушының ерекше ден
қойып, зор ша-
бытпен, ... ... ... ... ... ... ... махаббат әуездері. Бұл күй, бұлқалып ең алдымен Абай
басына тән.
Табиғатына ерекше сезімтал, рухы ... бала ... ... ... ... ... поэзиясынан ғашық жырларын оқып,
тәр-
бие алған жас бозбаланың сұлулыққа, пәктікке, әсемдікке құлауы
- Тоғжанмен
тұңғыш танысуымен дөп ... Бұл бір ... ... тұлғаға
жарасып келіс-
кен романтикалық, ғажайып махаббат. Екі жағы да ... ... ... ... ... бірде Абай, бірде Тоғжан толғау,
монолотары, тебіренісі,
лебіздері арқылы жас ... ... жыры етіп ... ... ұласулар Ләйлі - Мәжнүн, Қозы - Баян, Татьяна - Онегин
болып жалға-
сады.
Түптеп ... ... ... сұлулығы, пәктігі Абайдың
әсемдік
мұратының биік нысанасы секілденіп кетеді, ол ... ... ... ал-
ып тұғыр, мәңгі тарқамас ұлы сағыныш, орны толмас арман
секілді. Бұл күй-
лердің жалғасы, жаңа замандағы соны көрінісі болып Әмір ... Әбіш ... ... - ... ... хикаялары, сол сапардағы
трагедиялық
халдер,романтикалық серпіндер ішкі толқынды әлемді жайып
салған, ... ... ... ... ... ... ... тө-
гіліп, мол сарынды симфониядай бойыңды балқытып, жан-жүйеңді
елжіре-
теді. Бұл арнада батыр,бағылан Базаралы мен ... ... ... сүйіспеншілігі оқшау әсер етіп, естен
кетпей, ойда
қалып қояды. Шығармадағы диактеликалық қайшылық, тартыс, күрес
сан-
салалы, ... ... ... ... ... ... Абай
темір ноқта кигендей болып, сүгеінен айырылып, атастыру жөнімен
үйленіп,
опық жейді. Бірте-бірте өз әкесінің жуандығынан ... ... оны ... ... қорланғандар, қорғансыздар тобына қарай
ығысты-
рады. Дұшпан жаттан да, жақыннан да шығады. Бір әкенің екі
баласы Абай
бір қиырға, Тәкжан ... ... ... ... ... жүрген
Күнке, Мәніке, Қаражан, Ділдалар анау. Олардың жалғасы болып
жауыздық-
тың жас ... ... өсіп келе ... Бір ... ... жағынан, жақсылық көктей бастайды. Исі Ырғызбай дұшпаны
есепті
Дәркембай, Базаралы бірте-бірте жақындай ... ... ... ... Өз ... ... ... қандай: Әбіш, Мағауия,
Дәрмен,
Көкбай өле-өлгенше - ақ, адал пейілімен, таза ... ... ... тән этнографиялық, тұрмыс-салттық,
сенім-наным-
дық, құқықтық, әскери-саяси, адамгершілік-моральдық
көріністердің барлық
белгілерін толық та кең, ... де дәл ... ... ... ... бар. ... елінің ежелгі бар дәстүрі, арғы
замандарда басталған,
тіпті шариғаттың өзі де мұртын бұза алмаған белгілі адамға ас
беру, жылы өт-
кенше өліктің артын ... ... үй ... ат ... ... ... ... көрісу дәстүрі Бөжей өлімі тұсында кеңінен
бейнеленеді.Екнші қайтара
мұндай ситуацияға оралу жоққ
Әншілік, серілік, аңшылық, саятшылық, ... ... ... тарауларда арнайы түрде суреттелуінен осындай
көркемдік шарт-
тарын, қаламгерлік қатал ... ... Сол ... уақыты
жеткен соң, өзіне тиеілі көркемдік-эстетикалық міндетін
атқарғаннан кейін қо-
салқы персонаждар ұлы оқиға арнасынан түсіп қалып, олрдың орнын
жаңа,
басқа мақсат үшін көрсетілетін ... ... ... тың ... ала ... ... тамаша нұрлы жақтары - әже мен ананың перзентке
де-
ген шексіз махаббаты (Зере, Ұлжан - Абай), аға мен ... ... ... - Оспан), өле-өлгенше сызат түспеген тамаша
достық (Абай -
Ербол), мәңгілік махаббат (Абай - Тоғжан), ... ... ... ... ... (Абай - Салтанат), ерегеспен кек алу (Тәкежан
малын
қуып әкету; ... ... ... ... ... түндері
(Абай - Қундық),
серілік рахаты (салбурын аңшылық), ақындық шабыттың тәтті
сәттері (өлең ту-
ған мезгілдер), биік ... ... ... (Біржанның келуі,
Әйгерімнің Та-
тьяна әнін салуы), туған жердің ыстық құшағы (жайлау суреттері)
секілді сан
алуан кез-кезеңдер романда айрықша бейнелі, кең тынысты,
өрнекті, ырақты
бай ... ... ... ... ... ... суреттеле-
ді.
Іштей өзін-өзі ғажап, екіұдай болып арпалысып, ой ұшығына жете
алмай,
қате қадам басып, бармақ шайнап, от ... опық жеп, ... ... үзіп ... ... тауға, тасқа соғып, ұрт қимылға барып,
содан таяқ жеп,
қылмысты атанып, жазықсыз жаза шегіп, көп ... ... ... ора-
лып, саналы әрекетке көшкен Базаралының іші-сыртын жазушы
тамашалай
отырып, іштартуын жасырмай, ашық пейілмен жрқырата көрсетеді.
Бұл тұлға
жазушы қаламынан ертеректе туған ірі ... ... ... ... ... ... ... әлем әдебиетіндегі күрескерлер
қатарына еркін аттап
барып, тең қосылған, үздік қаһарман.
Әуезовтің үлкен суреткерлік ... ... ... ... тұсы - адам ... ... шақ. ... алғаш
әрекет сахнасына
шыққан бетте автор оның келбетінің есте қаларлық
сипат-белгілерін ... ... ... ... ... дене ... ... бітімі, бет пішіні, көзі, мұрны, ерні, тісі атамалап
көрсетілмей, бір-бірімен
байланыста, әрекет, қимыл үстінде, жанды - тірі қалыпта, сан
алуан көңіл-кү-
йімен толқыған, тебіренген, ... ... ... бой ... ... ... көзі әр ... нәсілді, сан алуан әулетті
діл көріп, анық
танып қапысыз танытады. Суретші қалам бір-біріне ұқсамайтын
ондаған адам-
ның реалистік ... ... олар ... ... ... ... Әуезов құдіретімен жаратылған әйелдер бейнелері
бірінен-бірі өткендей
сұлу, нұрлы, әсем: Тоғжан, Қуандық, ... ... ... ... ... ... ... батыр жігіттер қандай:
Базаралы,
Балағоз, Оспан, Дәрмен, Әбіш. Қыртысты билер, қат-қабат
жуандар: ... ... ... ... бір тұғырында - Құнанбай, бір тұғырында -
Абай. Екеуінің де үй-ішінде, көпшілік ортасынд, далада, шұрай
топ алдында,
отырған, жүрген, ат үстінде, ойға ... ... ... әр ... ... ... ... айтқандағы кескін-келбеті барша
бояуымен
көз алдыңызға келеді. Бірі - қаттылықтың, зорлық-зомбылықтың,
екіншісі ... ... ... ... ... сомдау үшін авторлық баяндау,
персонаж-
дың өткен күндерін еске түсіру, өзіндік сөздік сипаттама,
басқалардың берген
бағасы, психологиялық ... ой ... ... ... ... ... мейлінше еркін қолданады. Қаһарман оңаша
күйде, екеу-
ара,топ ортасында, мәжіліс үстінде, әрекет-күрес басында,
қолма-қол ... ... бір ... ... ... ... ... наза-
рына түседі. Әрбір кейіпкердің мойнына жүктелген көркемдік
мақсат, ... бар. ... ... ... дейін көрініп, характерлік
даралығымен
толық ашылатын ұлы қаһармандар бір төбе болса, жеке ... ғана ... ... ... ... бір буын ... өсіп, жетіліп, күресіп,
шайқасып, жақ-
сылы-жаманды тіршілік кешіп, мерзімді уақыт өткен соң, ажал
тармағына ілінді.
Көшті келесі ұрпақ жалғастырады. Тағы да талас, тағы да ... ... ... ... роман беттріне
түскен
ақиқаты, шындығы оқырманды эстетикалық ләззатқа бөлеп, сан
тарау тебіре-
ністе ойға ... ... екі ... ... үшінші кітап - "Абай ағ",
кейін төрт
кітап "Абай жолы" аталуында мегзеулік мән бар. Жеке тарау
аттарының сим-
волдық мағынасын алғаш көрсеткен Ғабит Мүсірепов ... ... ... ... ... ... өзгерту ұсынысына
автодың мүл-
де келіспейтініне негіз бар еді[3.].
Бір қарағанда, орасан зор ... ... ... ... ... ... ... гармония заңдылықтарына
ерекше мән
берілгеніне көз жеткізесіз.
Бірінші кітапта жеті тарау (Қайтқанда, Қат-қабатта, Жолда,
Шытырман-
да, Бел-белесте, Өрде, Қияда); екінші кітапта жеті тарау
(Тайғақта, Жайлауда,
Еңісте, ... ... ... ... бір ... үшінші
кітапта алты тарау
(Абай аға,Кек жолында, Қарашығын, Өкініште, Қақтығыста,
Қоршауда); төр-
тінші кітапта алты ... ... ... ... ... бір ... - ... барлығы жиырма тараушаға
бөлінген. Олр және
жеке көрініс, ситуациялардан тұрады.
Әрбір тараудың аты бөлімде өтетін басты оқиғаның, психологиялық
қал-
пын дәл береді. Жинақтай ... Абай ... жеке ... ... ... ... ... мәні күшті
бейнелі
сөз. Екі тарау аты, екі эпилогтан өзге жиырма төрт тарау аты
түгелдей бір-
бірімен ұйқасып, сабақтасып, жалғасып тұр. Нұрлы, бақытты,
сәулелі сәттер-
ден ... ... ... ... ... көп. ... ... ақын ғұмырының мұңлы-зарлы шежіресі іспетті. Бірінші
кітаптың
соңында бейнеленетін шыңға шіққан жалғыз балғын шынар ... ... ... өсіп ... ақыры құлайды. Бұл - символ.
Айта берсе,
романда мұндай жинақтаушылық мәнге ие болып ... ... ... ... ... ... ... дла, ондағы болашаққа
тартқан кеме, та-
рих белестері іспеттес боп көрінетін таулар тізбегін де ... ... ... ерекше қымбат көркемдік-эстететикалық
игілік
болып қосылған "Абай жолы" эпопеясының шығармашылық тарихында
жазу-
шының ұстаханалық баянында бірнеше оқшау белгілі ... ... ... ... олардың
ұрпақ-нәсілдері ор-
тасында туып, алаңсыз сәбилік, бақытты балалық, ... ... ... әлеуметтік-психологиялық,
тұрмыстық-этнографиялық, таби-
ғи-экологиялық қоршауда, қаймағы бұзылмаған көшпелілер
мәдениеті құша-
ғында өткізуі бір олжа ... ... ... ... - ... - Омархан
әулеті өзара қыз беріп, қыз алысқан, нағашылы-жиендік орайда
туысып, ... ... ... ... ... жүз ... мың-
жылдық құдалық рәсімін берік ұстанған жақын, бауыр адамдар
екендігінде жа-
тыр. Кезінде М.Әуезовтің өзі ескерткендей, бір ру, бір бұтақ
болып, біте қайна-
сып ... ... ... ... ... ... бел ... бейнелейтін дәуірдің басты кісілері, басты оқиғалары туралы
тарихи құжат-
тарды, сол кезеңді көрген, білген адамдардың жадында қалған
ескі ... ... ... ... ... ... қоса ... реалистік проза үлгілері, классикалық
тарихи ро-
мандар тағлымы, қазақ қарасөзінің өз мүмкіндіктері жан-жақты
қарастырылып,
терең зерттеліп, автордың эстетикалық мұраттарына бағындырылып,
батыл
шешіммен, соны ... ... ... ... ... ... ... М.Әуезов өнер адамы мен халық тағдырын
тұтас бір-
лікке көрсететін зор реалистік ... ... жаңа ... ... ... өткен адамдардың басында болған оқиғалардың
жалпы
сорабын сақтай отырып, жазушы көркемдік логика, эстетикалық
мұратты, реа-
листік шығарма ... ... ... орынға қойған. Өз
атымен, өзі-
нің тіршіліктері нақты, дәмді әрекеттерімен ... ... ... ... ... ... мол орын ... ой-
дан шығарылған оқиғалар, ситуациялар, бейнелер толып жатыр. Бұл
ретте Әуе-
зов ... ... ... тасты ойып, қашап, жан бітіріп,
көркем туынды
жасайтын тынымсыз еңбекқор мүсіншінің ... да ... ... ... бір ... бір ... бір халықтың іштей
жары-
луы, осы іргеден туып, өрістейтін неше түрлі психологиялық
халдер: түңілу ... ... пен ... ... пен мәдениет,
жақсылық пен жа-
мандық, алауыздық пен бірлік дейсіз бе, әйтеуір қарама-қарсы
полюстер, кон-
тарст бояулардың шарпысуын, ұстасулар, қақтығысулар ... ... ... ... түптеп келгенде, ең биік тұғыр - өмір
мен өлімнің
соңғы айқасының сан алуан түрлерін жан-жақты суреттейді.
Жазушы алғашқы шығармаларында-ақ өмір мен өлімді қатар-егіз
алып,
екеуін де тең ... ... ... ... жас
Әуезов әңгіме,
повестерінің көбі адамдардың ерікті-еріксіз ажалдарымен,
өліммен аяқталады.
Бұл енді тарих сахнасынаникетіп бара жатқан кешегі көшпелі
өркениеттің мерт
болуы ... ... ... ... ... сарынның тереңдеген тасқыны "Абай жолы" эпопеясының басынан
аяғынан дейін ыңыранып ағып жатыр: Қодар мен Қамқаның зорлықпен
жасал-
ған қанды өлімі, ... ... ... Бөжейдің кекті өлімі,
ауыр сырқаттан
көктей қиылған Әбіштің аянышты өлімі, асарын асап, жасарын
жасап, ұрпағын
өсіріп болған Зеренің разы өлімі, қатыгез, тасжүрек ... ... ... титтей Кәмшәттің ащы өлімі, кезінде қылышынан
қан тамған
Құнанбайдың шымылдық ... ... ... өлімі, ең
ақырында
халқының ары мен ұяты, жаны мен сыры, ... мен үні ... ... ... ... ... бас шығармасында бейнеленген негізгі тартыс -
әділет
пен зорлық, тұтастық пен алауыздық, білім мен надандық,
махаббат пен ғадауат
майданында түптің түбінде жарқын өмірдің, нұр ... ... ... ... өзі құлай сүйіп, сол жолға барлық
қайрат-жігерін, өр та-
лантын, сапалы ғұмырын арнаған - қазақ ... ... ... ... ... ... ... оты маздап жанып тұр.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. М. Әуезов
"Абай жолы " эпопеясы.
2.Алаштың бас ... / Р. ... // ... ... ... ... ... / Ғ.Мүсірепов // Егемен Қазақстан - 1997 - с.27
қыркүйек.
4. Абай философиясының антропологиялық негіздері / Н. Байтенова
// ҚАЗҰУ
хабаршысы. Философия. ... ... ... ...... Қайғысыздың - бәрі асау / Ғ.Есім // Абай. - 2007ж. № 3
Рубрики. Әдебиет-
тану - Қазақ әдебиеті.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қырғызстандағы қазақтар6 бет
«Алаш» либералдық-демократиялық қозғалысы идеологиясының маңыздылығы47 бет
«Алаш» партиясы (1917—1920)6 бет
«Алаш» партиясының бағдарламалық құжаттарындағы саяси-құқықтық идеялар15 бет
«қайым және алаш» сценарий6 бет
Алаш зиялылары15 бет
Алаш зиялыларының оқу-тәрбие үрдісіне қосқан тәрбиелік үлесі15 бет
Алаш зиялыларының өмірі мен қызметі31 бет
Алаш идеясы4 бет
Алаш көсемдерінің құнды публицистикалық мұралары23 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь