Тұрғын үй нарығының даму жағдайы (Маңғыстау облысы материалында)

Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Қазақстанның нарықтық экономикаға өтуі қоғамның барлық салаларына өз әсерін тигізіп, жаңаша ұйымдастыру, қызмет ету бағыттары мен көптеген тұрмыстық мәселелерді туындатты, сонымен қатар тұрғын үй саласы мен шаруашылығы қызметтері де көптеген өзгерістерге ұшырады, бұл Қазақстан Республикасындағы тұрғын үй нарығының дамуына әкеліп, халықтың тұрмыс тіршілігін нарықтық бағытқа бұрды. Нарық инфрақұрылымының кеңеюі тұрғын үй құрылысының көлемі мен сапасына тікелей әсер етіп қана қоймай, тұрғындардың қолайлы жағдайда тұрмыс кешуіне себепші болады. Сондықтан тұрғын үй нарығын дамыту бағыттарын анықтау және ұтымды ұйымдастыру қоғам үшін аса маңызды. Тұрғын үй ерекше тауар, оның құны мен оған деген сұраныс пен ұсыныс арасында көптеген келеңсіздіктер соңғы кездері жиі кездесуде, мұны мемлекет тарапынан реттеу жағдайларын қарастыру аса маңызды орынға ие болды және Қазақстанда Мемлекеттік Тұрғын Үй бағдарламалары қабылданып, іске асырылуда. Тұрғын үй нарығын дамытуға мемлекеттік, жергілікті органдар, банктік қаржы ұйымдары, ірі кәсіпорындар және т.б. мекемелер өз үлестерін қосуда, ал олардың қызметінің нарықта ұтымды жүргізілуі экономикалық дамуға оң әсер береді және экономиканың басқа да салаларына өз ықпалын тигізеді.
Тұрғын үй саласын дамыту мемлекеттің саяси маңызды міндеттерінің бірі, бұл Қазақстанның 2030 жылға дейінгі даму Стратегиясының басым бағыттарында көрініс тапқан. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаевтың Қазақстан халқына арналған жыл сайынғы Жолдауларында да тұрғындардың баспана жағдайы, тұрғын үймен қамтамасыз ету басты міндеттердің бірі болып қарастырылады.
Н.Ә. Назарбаевтың 19 наурыз 2004 ж. Қазақстан халқына жолдауында тұрғын үй мәселесі ең маңыздылардың бірі, 2005ж. жолдауында тұрғын үй құрылысы экономиканың көшбасшысы ретінде болды. Елде бағдарламалардың қабылдануы оң нәтижелер беруде, ал 2008-2010 жылдарға арналған Қазақстан Республикасындағы тұрғын үй құрылысының мемлекеттік бағдарламасы тұрғын үй құрылысын жүргізу және тұрғындарды қол жетімді үйлермен қамтамасыз етуді қарастырады. Бағдарламаның мақсаты:
- ұсыныс және сұраныс тарапынан толық қанды баланстанған нарықты дамыту;
- тұрғын үй құрылысына жеке инвестицияларды тарту;
        
        Тұрғын үй нарығының даму жағдайы
(Маңғыстау облысы материалында)
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Қазақстанның нарықтық ... өтуі ... ... ... өз әсерін тигізіп, жаңаша ұйымдастыру, қызмет ету бағыттары мен көптеген тұрмыстық мәселелерді туындатты, сонымен қатар тұрғын үй ... мен ... ... де ... ... ұшырады, бұл Қазақстан Республикасындағы тұрғын үй нарығының дамуына әкеліп, халықтың тұрмыс тіршілігін нарықтық бағытқа бұрды. ... ... ... ... үй құрылысының көлемі мен сапасына тікелей әсер етіп қана ... ... ... жағдайда тұрмыс кешуіне себепші болады. Сондықтан тұрғын үй нарығын дамыту бағыттарын анықтау және ұтымды ұйымдастыру қоғам үшін аса маңызды. Тұрғын үй ... ... оның құны мен оған ... ... пен ұсыныс арасында көптеген келеңсіздіктер соңғы кездері жиі кездесуде, мұны мемлекет тарапынан реттеу жағдайларын ... аса ... ... ие ... және ... Мемлекеттік Тұрғын Үй бағдарламалары қабылданып, іске асырылуда. Тұрғын үй нарығын ... ... ... ... ... ... ... ірі кәсіпорындар және т.б. мекемелер өз үлестерін қосуда, ал олардың қызметінің нарықта ұтымды жүргізілуі экономикалық дамуға оң әсер береді және ... ... да ... өз ықпалын тигізеді.
Тұрғын үй саласын дамыту ... ... ... ... ... бұл ... 2030 ... дейінгі даму Стратегиясының басым бағыттарында көрініс тапқан. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаевтың Қазақстан халқына арналған жыл сайынғы Жолдауларында да тұрғындардың ... ... ... ... ... ету басты міндеттердің бірі болып қарастырылады.
Н.Ә. Назарбаевтың 19 наурыз 2004 ж. Қазақстан ... ... ... үй ... ең ... бірі, 2005ж. жолдауында тұрғын үй құрылысы экономиканың көшбасшысы ретінде болды. Елде бағдарламалардың ... оң ... ... ал ... ... ... Қазақстан Республикасындағы тұрғын үй құрылысының мемлекеттік бағдарламасы ... үй ... ... және ... қол ... ... ... етуді қарастырады. Бағдарламаның мақсаты:
* ұсыныс және сұраныс тарапынан ... ... ... ... ... ... үй құрылысына жеке инвестицияларды тарту;
* жеке тұрғын үй құрылысын дамытуды ынталандыру;
* тұрғын үй құрылысы аудандарының инженерлік-коммуникациялық инфрақұрылымын дамыту;
* ипотекалық несиелендіру ... ... мен ... ... ... ... ... жалгерлік нарық қызметін дамыту болып табылады.
Қазіргі тұрғын үй нарығының инфрақұрылымы даму үстінде, нарықта көптеген институттар қызмет етеді, ... ... ету ... ... ... ... ... шешуде қажетті болып табылады. Бірақ нарықтың даму мәселелеріне арналған ғылыми - тәжірибелік еңбектер әлі де жеткіліксіз, ... даму ... ... ... ... ретіндегі басты ерекшеліктері ескерілмей, тұрғын үй құрылысы мәселесін шешудің әдістемесі ... ... Бұл ... жағдайына сәйкес барлық уақытта жаңаша шешім қабылдауды ... ... ... ... мен ... ... ... ғылыми зерттелу дәрежесі. Тұрғын үй нарығы, мәселелері, тиімді қызмет етуі туралы экономист ғалымдардың еңбектерінде жан-жақты ... Дж. М. ... А. ... Ф. ... Э. ... Р. ... және т.б.
Сонымен қатар шетелдік ғалым экономистер еңбектерінде тұрғын үй нарығы зерттелген: Т.Г. Зайнуллин, Н.Г. ... В.Л. ... О.Э. ... С. Глазунов, В. Самошин, В.В. Бузырев, В.С. Чекалин, М.А. Федотова, И.В. ... И.А. ... Г.М. ... В.И. ... А.В. Стулов, Ю.В. Пашкус және т.б.
Н.А. Назарбаев, Н.К. Мамыров, У.К. Шеденов, К.А. Сагадиев, C.Б. ... Р.А. ... Е.А. ... Ұ.М. ... Т.М. ... Ч.Н. ... Ө.Қ. Есқараевтың, Е.Б. Жатканбаев, У.К. Шалболова, Г.Б. Халелова, К.В. Онлабаев, Л.Б. ... С.А. ... А.К. ... Г.В. ... Н.С. ... Т.Б. Баяхметов, И.Ю. Бенке, А.К. Мусанова және т.б. ғалымдар мен басқа да авторлардың ғылыми еңбектерінде нарық зерттеліп, қарастырылған. ... ... ... мен ... ... мақсаты тұрғын үй нарығындағы субъектілер мен объектілердің қызмет етуіндегі қиыншылықтар, кемшіліктердің анықталуы негізінде тұрғын үй нарығын әрі ... ... ... ... ... ... ... Қойылған мақсаттарға байланысты мына міндеттерді зерттеу қарастырылған:
* нарық механизмін ... ... үй ... одан әрі ... ... ... ... шетелдік тұрғын үй нарығының дамуындағы тәжірибелерді зерттеу;
* ... ... үй ... даму ... зерттеу және мәселелерін анықтау;
* Маңғыстау облысындағы бастапқы, ... ... үй ... ... үй ... ... нарық объектілеріне, тұрғын үй құрылысына, баға деңгейіне және төлемқабілетті сұранысқа ... ... ... ... ... үй ... дамытушы бағдарламалардың қызметін талдау және оны әрі қарай дамытуда ұсыныстар жасау;
* тұрғын үй ... ... ... ... ... ... ... Республикасы, Маңғыстау облыстық тұрғын үй нарығы, нарық инфрақұрылымы, нарық жүйесі мен институттары.
Зерттеу пәні (заты)- Тұрғын үй ... ... ету ... ... болған нарықтық экономикалық қатынастардың дамуы.
Зерттеудің теориялық және әдістемелік негізі. Тұрғын үй ... ... ... ... ... шетелдік және отандық экономист-ғалымдардың ғылыми еңбектері; заңнамалар; нормативтік ... ... ... және жергілікті органдардың мерзімдік бағдарламалары; статистикалық мекемелердің көрсеткіштері; тұрғын үй мекемелерінің есебі; бұқаралық ақпараттар, www-серверлер материалдары.
Зерттеу барысында әр түрлі әдістер ... ... ... ... ... ... ... жұмыстың ғылыми жаңалығы. Қазіргі кезеңде тұрғын үй нарығын зерттей отырып, тиімді дамытудың қажетті жақтары мен ... ... ... шарт ... табылады. Зерттеу барысында алынған төмендегi нәтижелер диссертациялық жұмыстың ғылыми жаңалығын анықтайды:
* автордың тұрғын үй нарығы және тұрғын үйдің тауар ... ... ... ... ...
* ... ... тәжірибесіне зерттеу және талдау жүргізе отырып, тұрғын үй нарығын жетілдіру әдістерінің негіздемесі;
* отандық тұрғын үй ... даму ... даму ... анықтауы мен даму жағдайына баға беруі;
* Маңғыстау ... ... ... үй ... ... ... анықтауы;
* тұрғындар жалақысы мен қол жетімділік көрсеткіштері, ... ... ... ... ... ... үй нарығы және құрылысты дамыту бағыттарына жасаған ұсыныстары.
Қорғауға шығарылатын қағидалар:
* экономикадағы тұрғын үй ... және ... ... тауар ретіндегі ерекше белгілері;
* шетел тәжірибесі негізінде тұрғын үй нарығындағы құрылыс пен сату ... ... ... ... үй ... даму кезеңдері мен қалыптасу процессінің периодтары;
* Маңғыстау облысы тұрғын үй нарығын дамытушы факторлар;
* тұрғын үй нарығындағы жалақы, құрылыс, баға ... ... ... ... ... ... ... мәселені шешудегі қажеттілігі мен қолайлығының ғылыми негізделуі;
* ... үй ... ... ... ...
Зерттеу жұмысының ғылыми-тәжірибелік маңыздылығы. Диссертациялық жұмыста жасалынған қорытындылар мен ұсыныстар жергілікті басқару органдары мен басқа да ... үй ... ... ... ... мен дәріс материалдары ретінде қолданылуы мүмкін.
Зерттеу нәтижесінің басылымдарда жарық көруі (апробациясы). ... ... ... теориялық тұжырымдары мен нәтижелері келесі халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференцияларда: (Қ.А. Ясауи атындағы ... ... ... ... 2007); ( Университеті, Алматы, 18-19 қазан 2007); (Халықаралық Бизнес ... ... 8 ... 2007); ... 16-31 ... 2008), ... қатар Халықаралық бизнес университетінің Хабаршысында, Қазақ Ұлттық Аграрлық Университеті, КазЭУ Хабаршысы және өзге де басылым беттерінде баяндалып ... ... ... ... ... ... ... және өнеркәсіп департаменті қызметі барысында және РМҚК Каспий Мемлекеттік Технологиялар және Инжиниринг Университетінің оқу процессінде ... ... ... ... ... ... оқу ... мен жұмыс бағдарламаларын, оқу-әдістемелік кешендерді құрастыруда және пәндер бойынша дәріс оқу барысында қарастырылды.
Басылымдар. ... ... ... мен ... Қазақстан Республикасы Білім және ғылым Министрлігінің Білім беру және ғылым саласындағы бақылау Комитеті ұсынған басылымдарда жарияланды, жалпы ... 4,0 б.б. ... ... ... жұмыс кіріспеден, үш негізгі бөлімнен, қорытындыдан, пайдаланылған әдебиеттер тізімінен және қосымшалардан тұрады.
НЕГІЗГІ БӨЛІМ
Тұрғын үйлер ... ... ... ... ... ете ... басты қажеттіліктерін қанағаттандырады, сонымен қатар жылжымайтын мүлікке салық салу объектісі ретінде өз құнының белгілі пайызын бюджетке түсіреді және ... үй ... әр ... ... ... да бюджетке салық ретінде төленеді. Бұл тұрғын үйдің әлеуметтік-экономикалық маңыздылығын көрсетеді, тұрғын үй ... ел ... ... ... экономиканың көптеген басқа салаларының тиімді қызмет етуіне әсер ететін және әлеуметтік жағдайларды қарастыратын сала ... ... ... таңда Қазақстандықтардың тұрғын үй жөніндегі талғамы өзгеріп, жоғарлап келеді, тұрғындар сапалы үйлерде тұруға ұмтылады, сонымен қатар халық ... ... ... үй ... да ... мәселеге айналған.
атты бірінші тарауда тұрғын үй нарығы, тұрғын үй нарығының жіктелуі, тұрғын үйдің ... ... ... ... және Қазақстан Республикасындағы тұрғын үй нарығының қалыптасуы кеңінен талданады. Автордың тұрғын үй нарығына жүргізілген зерттеулері нәтижесінде тұрғын үй ... - ... үй ... және ... үй ... ... сату, сатып алу, айырбастау, тұрғын үй құрылысы, инфрақұрылымы, тұрғын үйді ... ... ... қою, ... үйге инвестициялау бойынша көрсетілетін қызметтердің жиынтығы мен нарықтағы субъектілер, басқа да қатысушылар арасында ... ... және ... ... ... ... мен ... қалыптасуы ретінде сипатталды. Ал тұрғын үй нарығының дамуы осы байланыстардың қалыптасу бағытын көрсетеді. Тұрғын үй экономикасы микроэкономикалық деңгейде бір ... ... ... ... екі ... ... ... біріншіден - тұрғын үй қорының нарығы және екіншіден - тұрғын үй ... ... ... үй ... нарығы. Бұл анықталғандар негізінде тұрғын үй нарығының жалпы жіктемесі төмендегі сызба түрінде бейнеленді (сызба 1).
Үйлер мен пәтерлерді жөндеу
Электор ... ... ... тазарту
Байланыс желілерін жөндеу (телефон, ұтқыр және т.б байланыстар)
Сумен, кәрізбен, газбен, лифтпен және т.б. қажеттіліктерменқамтамасыз ету
Эконом сыныбындағы тұрғын үйлер
Бизнес сыныбындағы ... ... ... ... ... үй ... ... үй нарығын құраушылар
Тұрғын үй қызметінің нарығы
Тұрғын үйдің I-ші ... ... ... ... беру ... ... II-ші нарығы
(Бұрын қолдануда болған үйлер)
Құрылыс қызметі
Банктік қызмет көрсету
Сақтандыру қызметі
Тұрғын үйді бағалау қызметі
Заңгерлік, ... ... үйді ... ... үй ... қызметі
Қарапайым жобадағы
Подъезді үйлер
Жақсартылған жобадағы
Галереялық үйлер
Ескертпе: автордың құрастыруы
Сызба 1- ... үй ... ... ... адам ... және адамның басты қажеттіліктерін қанағаттандырудағы орны ерекше, оған деген сұраныс пен сапалық талап, талғам, ... ... күн ... ... ... ... ... Бір уақытта тұрғызылған үй басқа тауарлар секілді нарыққа түседі, бірақ басқа тауарлардан ерекшелігі табысқа қарағанда ... ... тез ... ... алу жағдайына ие болмауы мүмкін. Нарықта ұзақ мерзімде өнім саны жоғарлап, баға тұрақталады, қысқа мерзімде баға ... ... бұл ... ... кері ... ... үй қорына жүргізілген зерттеулер нәтижесінде тұрғын үйдің ерекше белгілерін анықтай отырып, төмендегі сызба түрінде ұсынамыз ... ... ... ... ... қарағанда ерекше белгілері
Әр қайсысының бір- біріне ұқсамауы мен ерекше белгілерінің болуы
Жанұя табысына қарағанда жоғары бағаға ие ... ... ... мен ... ... ретінде қарастырылуы
Орнынан қозғау немесе көшіруге мүмкіншіліктің жоқтығы
Уақыт факторына тәуелділігі
(тез арада ... ... А.Л. ... Э.Я. ... Н.Г. Ревунова тұжырымдары негізінде автормен құрастырылды
Сызба 2 - Тауар ретіндегі тұрғын үйдің ерекше белгілері
Тұрғын үймен болатын қатынастарға байланысты ... ... ... ... қызметтері қажет етіледі, дұрыс ұйымдастырылған нарық жоғары сатып алыну мүмкіншілігін ұсынады. Осыған орай ... ... ... дамыған елдерде тұрғындардың қаражатын тарту, құрылыстар жүргізу үшін несиелік-қаржы механизмі жетілдірілген. Құрылыс стадиясы мен сату стадиясының арасы ... ... ... ... ... несие арқылы жүргізіледі, одан кейін тұрғын үй тапсырыс берушіге ұсынылады. Егер тұрғын үй тұруға ... ... ... ... ... ... әрі қарай тапсырыс берушінің өзі сату мәмілелерін жүргізеді.
Бұл тұрғын үй құрылыс компаниялары ... ... ... ... ... ... зерттеулер нәтижесінде тұрғын үй құрылысы нарығын ұйымдастырудың негізгі бағыттарын ұсынамыз (сызба 3).
Тұрғын үй құрылысы ... ... ... қаржыландырушы,
құрылыс фирмасы
тұрғын үйде тұрушы
немесе жалға беруші
басқа да нарыққа қатысушы
сату стадиясы
құрылыс стадиясы
жылжымайтын ... ... ... - www. IRN.ru ... ... ... ... 3 - Тұрғын үй құрылысы нарығы қызметін ұйымдастырудың жіктемесі
Бұл байланыстардың арасы алшақтап, нарықта толық қанды қызмет етуші субъектілер пайда болған ... ... ... ... ... оған банктер мен қорлардың, холдингтердің, құнды қағаздар нарығының да қатыстырылуы қажетті деп санаймыз.
Қарастырылғандар біздің ұйғаруымызша тұғын үй нарығын басқару ... ... ... ... және ... ... ... үй нарығының қызмет етуі барысындағы ерекшеліктердің негізделуіне мүмкіндік берді, олар:
* Тұрғын үй қоры және тұрғын үй қызметі ... ... ... ... ... бір ... ... береді. Тұрғын үй қорының нарығына - бекітілген талаптарға сай, тұруға жарамды тұрғын үй ғимараттары мен салынудағы ... үй ... ... ... ... ... әрбір пәтерлермен анықталады және осы пәтерлер тұрғынның қажеттілігін қанағаттандыра отырып, атына ие болады. Әрбір ... үй ... ұзақ ... ... бола ... ... етеді. Ал нарықтың дамуына қарай оның қызмет ету аясы да кеңейе түскен және ... да ... ... ... ... өмір ... ... ортасы болса, қазір кепілге қою, мұраға қалдыру, ... ... беру және т.б. ... ... Осы ... ... үй қызметі нарығының қалыптасуына тікелей әсер етеді.
Тұрғын үй ... ... ... ... үй бағасына әсер етеді, ал ол өз кезегінде сұранысқа тәуелді болады. Тұрғын үй қорына ... пен ... ... ... ... біз ұзақ және ... мерзімдегі уақыт факторына байланысты олардың шамасының өзгеретіндігін тұрғын үй қорларының ... ... ... ...
* ... үй нарығында жаңа құрылыс объектілерінің салынуы мен бұрынғы тұрғын үй қорының қолданыста ... ... ... бөледі: тұрғын үйдің I-ші нарығына және тұрғын үйдің II-ші нарығына. Тұрғын үйдің I-ші ... ... ... ... ... ... тұрғын үйлерден құралады, бұл қаражаттың тұрғын үй нарығына салынуына байланысты, сатып алушының тапсырысы бойынша, жекелеген жобаларға қарай тұрғызылады. Оның бағасы мен ... ... ... ... ... мен бағалық алшақтылығына тәуелді болады. Бірінші нарықта алынып, ... ... ... ... ... ... нарыққа өтеді. Осы екінші нарықтағы тұрғын үйлердің бағасының төмен болуы мен сатушылардың көлемі бірінші нарыққа тікелей әсер ... ... ... тыс көп ... ... ... ... кері әсерін тигізеді.
Сондықтан бастапқы және екінші нарық арасында бағалық, құрылыстың ерекшелігі, сапалық және т.б. ... ... ... ... нарықта салыстырмалы жоғары сапалы тұрғын үйлердің салынуы бағасының салыстырмалы жоғары болуына әкеледі, ал бағаның ... ... ... жаңа ... ... құрылысының одан әрі тұрақты жүруін ынталандырады.
* Тұрғын үй нарығы қызметі құрылыс саласы бойынша ұйымдық басқаруды ... ... ... ұйымдастыру: құрылыс пен сату стадиясы арасында алшақтықтың болуын және әр қайсысының өз алдына қызмет ... ... ... ... көрсетеді. Сондықтан құрылыс саласында тек соған бағытталған өнеркәсіп жұмылдырылса, ал сату стадиясында маманданған қызмет етушілермен ... ... ... ... ... ... болады.
* Экономиканың даму жағдайы да тұрғын үй нарығына тікелей әсер ететіндігін байқалтты, егер халықтың экономикалық белсенділігі мен төлемқабілеттілігі артса, ... үйге және ... үй ... ... сұранысы артып, бұдан тізбектік түрдегі экономикалық әсер пайда ...
* ... үй ... ... ... ... мен ... мемлекеттік реттеудің қажеттілігі. Тұрғын үй нарығы жалпы жылжымайтын мүлік нарығына қарағанда сол аймақтағы, елдегі тұрғындардың ... ... ... ... ... ... ... Табысқа қарағанда жоғары бағалануы кейбір тұрғындарды баспанасыз қалдыруы да ... ... бұл ... ... ... ... ... қажет етеді, яғни жеңілдіктер мен мемлекеттік қолдаулар арқылы. Бұл жоғары ... ... ... ... ... өзінде кездесетін жай.
Қазақстандық нарықтың дамуы, ... ... ... ... 1991ж. ... ... экономиканың қағидасына сәйкес, сұраныс пен ұсыныс бойынша жүрді, бастапқыда бұл тұрғын үйдің төмен бағада сатылуына әкеліп, құрылыс компанияларын шығынға ұшыратты да, одан ... ... ... ... үй ... ... ... дами бастады. Қазақстанда 1991-2008 жылдары аралығында тұрғызылған тұрғын үйлер алаңын іске қосу нарықтық ... ... ... ... ... ... ... ие болғандығын төмендегі кестеден байқауымызға болады (кесте 1).
Кесте 1 - 1991-2008 жылдары аралығында Қазақстан Республикасындағы тұрғын үйлерді енгізу
Жылдар
Тұрғызылған тұрғын ... ... ... ішінде жеке құрылысшылармен
мың шаршы метр
өткен жылға, %
пәтер
саны,
мың
мың
шаршы
метр
өткен жылға, %
пәтер саны,
мың
1991
6130
77,9
84,5
1133
97,3
11,2
1992
5046
82,3
67,0
1122
99,0
10,5
1993
3856
76,4
48,4
1057
94,2
9,4
1994
2322
60,2
28,8
764
72,3
6,7
1995
1663
71,6
20,4
628
82,2
5,2
1996
1407
84,6
15,7
699
111,3
6,1
1997
1344
95,5
13,9
851
121,7
7,0
1998
1132
84,2
10,5
803
94,4
6,7
1999
1105
97,6
9,6
843
105,0
6,6
2000
1218
110,2
10,9
910
107,9
7,4
2001
1506
123,7
12,5
1094
120,2
8,5
2002
1552
103,1
12,6
1159
105,9
8,8
2003
2111
136,0
18,2
1432
123,6
11,3
2004
2591
122,7
21,9
1781
124,3
13,5
2005
4992
182,4
43,8
2505
145,2
19,3
кестенің жалғасы
2006
6245
125,1
54,5
3680
146,9
29,6
2007
6679
107,0
57,5
3856
104,8
31,3
2008
6848
102,5
58,8
3527
91,5
27,7
Ескертпе - ... ... ... агенттігі көрсеткіштері негізінде автордың құрастыруы
Кестедегі мәлеметтерден Қазақстандық нарықта тұрғын ... ... 2000ж. ... өсе ... байқаймыз, 2003ж. жеке салушылардың нарықтағы беделдігі арта бастады, олармен салынған тұрғын ... ... ... өсімге ие болып, 123,6% пайызды құрады, жерге деген сұраныс пайда болып, жер алуға үміткерлер саны ... ... өсті де ... ... ... ... үй жеке меншік объектісі ретінде ғана емес, оны ... беру ... ... ... ... ... үшін де маңызды орынды иелік етті.
Жүргізілген зерттеулер нарыққа әсер етуші факторлардың бірі баға ... ... ол ... несиелендірудің әсерінен өте жоғары шамаға жетіп, баға деңгейі нарықтың жандануына, жеке тұрғын үй құрылысының өсіміне, ивестициялық бағыттағы сұранысқа ... әсер ... ... ... ... бағалар шамасын төменгі кестеде ұсынамыз (кесте 2).
Кесте 2 - 2001-2008 жылдары аралығында ... ... ... үй ... ... ... ... пайызбен,)
Атауы
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
Жаңа тұрғын үйлерді сату бағасы
113,6
155,5
135,1
141,1
132,2
133,8
130,2
91,3
Көркейтілген тұрғын үйлерді сату бағасы
124,8
173,2
138,7
176,1
150,3
157,3
142,6
79,6
Ескертпе - Қазақстан Республикасы Статистика агенттігі көрсеткіштері ... ... ... ... үй ... 2002ж. ... қарқынмен өсе бастағандығын байқаймыз, жаңа тұрғын үйлерді сату бойынша 135,1%, көркейтілген тұрғын үйлерді алып-сатуда 173,2% өсуін әкелді, бұл тұрғын үй ... ... ... бағаны арттырып жіберуіне, аймақтарға шетелдерден оралмандардың және экономикалық ахуалдың жақсара бастауынан табыс табу үшін елге ... ... ... байланысты болды. 2003ж. жеке тұрғын үй құрылысы ... ... ... 2004ж. ... ипотекалық ресурстардың көптеп келуіне байланысты баға жоғарлай түсті, жаңа тұрғын үйлерді сату бойынша 141,1%, ... ... ... алып-сатуда 176,1%-ды құрағанын байқаймыз.
Бағаның жоғарлауы тұрғындарды бірнеше жылдарға ипотекалық несие алуға мәжбүр етіп, нарықта алыпсатарлықтың ... ... де, ... ... ... ... ... қарқынды өсімі нарықта мемлекет саясатын қажет етті, елде тұрғын үй саласында мемлекеттің әлеуметтік саясаты қолға алынды, 2005ж. ... ... ... Үй ... нарыққа енгізілді. Ал екінші кезекті 2008-2010 жылдарға арналған бағдарламада жалгерлік нарық қызметін қолға алу қажеттілігі және соған сәйкес ... үй салу ... ... ... ... бұл ... ... дамып, тұрғын үйді сату-сатып алу операцияларымен бірдей деңгейде жүреді. Мысалға алатын болсақ, Сингапурда тұрғын үй ... әлем ... ... тапқан деп қарастырылады, ал мұндағы жалгерлік нарық үлесі бүкіл нарықтың тең ... ... ие. ... үйді ... ... үшін бұл бизнестің бір түрі болып табылады және табыс табуға кең мүмкіндік береді, нарықта құрылыс, баға тұрақтылығы қалыптасады. Бізде бұл ... өте ... ... ... себеп, инвестицияның ұзақ уақытта қайтарылымы, шетелдің өзінде бұл 10-15 жылға созылады, сонымен қатар, салық төлемдері мен жөндеу ... ... ... ... жоғарлатады. Жалгерлік нарық қызметін дамыту мақсатында тұрғын үй құрылысын іске асырушыларды қолдау, мемлекеттің нарықтағы белсенділігін арттыру, ... ... беру және т.б. ... ... іске ... ... Мемлекеттің араласуынсыз жалгерлік нарықты дамыту қиынға түсері анық, сонымен қатар жинақ пен ипотекалық несиелендіру жүйесінің жетілдірілуі, оның ... ... ... ... Қазақстан Республикасы тұрғын үй нарығына жүргізілген зерттеулер нәтижесін қарастыра ... біз ... тән ... ... анықтаймыз: нарықтағы тұрғын үйдің инвестициялық тұрғыдан жоғары сұранысқа ие болуы; құрылыс ... ... мен ескі ... ... ... құндылығы; жер телімін сатып алу бағасының өте жоғарлап кетуі; жобалау ... ... ... ... құнының барлық уақытта өсіп отыруы; құрылысты қаржыландыруда қол жетімді ішкі ... ... ... ... мен Қазақстандық құнды қағаздардың салада қолданылмауы, соның ішінде кепілдік құнды ... ... Ал 2007 ... ... ... ... үй ... белсенділігі төмендеді, бұл тұрғын үй инвестициясының тартымдылығын да кемітті, 2008ж. жалпы әлемдік экономикалық ... ... ... ... үй ... ... төмендеп, жаңа тұрғын үйдің 1 шаршы метрінің бағасы орта ... 147,5 мың ... ... және өткен жылғы желтоқсанмен салыстырғанда 8,7%, көркейтілген тұрғын үйлерді алып-сату, тиісінше 108,3 мың теңгеге немесе 20,4% ... ... ... ... ... ... ресурстардың қысқаруына, тұрғындар табысының төмендей бастағанына, әлемдік нарықтағы дағдарысқа байланысты болды. Бастапқы және екінші ... үй ... ... ... қаржылық секторлардың қалпына келу уақытына тәуелді болғандығын байқалтты.
Қазақстан Республикасындағы тұрғын үй саласының жағдайы мен мәселелерін зерттеу нәтижесінің ... ... үй ... даму ... ... ... берді және оның нәтижесін төмендегі кестеде ұсынамыз (кесте 3).
Кесте 3 - Қазақстан Республикасындағы тұрғын үй ... даму ... ... ... ... үй ... ... бұзылуы, тұрғын үй саясатының өзгерісі болып, мемлекеттік тұрғын үй қоры жекешелендірілді, нарықты қаржыландыру бағыттары мен ... үй ... ... ... бағытта қалыптасып, дами бастады;
ұлғаймалы инфляция болып, сала қызметтерінің жағдайы нашарлады, сала толық қаржыландырылмай, апаттық ... ... ... ... үй ... ... жалпы шамасы республика бойынша бірнеше есе өсті;
1992ж. ҚР тұрғын үй қорын жекешелендіру туралы,
1992ж. Қазақстан Республикасының Тұрғын Үй ... Жаңа ... үй ... 1994ж. Тұрғын үй несиелері туралы заңдар шығарылып, 1995ж. Тұрғын Үй Құрылысы Жинақ ... ... аса ... ... бірақ тұрақты түрдегі көрсеткіштерге ие болды, тұрғын үй құрылысының жандануы басталып, салада инвестициялау қарқыны жоғарлады; ... ... ... ... ... қызмет көрсету шығындарын өздері төлеуге бет бұрды, ... ... ... ... ... жекеменшік кәсіпорындар құрылды;
тұрғын үй коммуналдық шаруашылығын реформалау жүргізілді, 1996ж. Тұрғын үй құрылысы Заңы қарастырылды;
Үшінші
кезең
(2000-2005ж.)
Мемлекеттік бағдарламалар қабылданды, тұрғын үй қорын ... ... ... ... ... ... ... қаржы нарығына өзгерістер енгізілді, халықтың өмір сүру деңгейінің көрсеткіштерін арттыру көзделді, бастапқы, екінші нарықтағы тұрғын ... ... ... тұрақты нарығы қалыптасты, элитті, бизнес сыныбындағы пәтерлер құрылысы жүрді;
тұрғын үй мәселесі ең маңызды мәселелердің бірі болды, бағаның өсу ... өте ... ... ... екінші нарықтағы бағаның бірінші нарықтағы бағадан жоғарлауы болды, әлеуметтік жағдайларды қалыпқа келтіру, тұрғын үй құрылысына несиелік қаржыландыру қажет етілді, ... үй ... одан әрі ... ... үшін аса маңызды болды;
2000 ж. ҚР Бағдарламалар дайындау Ережелері, АҚ Қазақстан Ипотекалық Компаниясы, 2003ж. Қазақстанда ипотекалық ... ... қоры ... ж. Президенттің Қазақстан халқына жолдауы қарастырылды,
2005-2007 жылдарға Мемлекеттік бағдарламалар қабылданды;
Төртінші кезең (2006 жыл және одан бері ... өсу ... ... ... нарықта әртүрлі болды; әлемдік қаржы дағдарысына байланысты тұрғын үй нарығында да құлдырау байқалды, мемлекет саясаты банк механизміне бағытталды;
2006ж. баға өте ... ... ... белсенділігі, 2008ж. республика бойынша тұрғын үйлерді алып-сату көлемі төмендеді, нарықтың бәсеңсуі 70% болды;
2007 ж. Тұрғын үй ... ... ... ... ... тұрғын үй нарығын, құрылысын одан әрі дамыту көзделді, екінші ... ... ... қарастырылды;
Ескертпе - автордың құрастыруы
арастырылды.рламада жалгерлік нарық қызметін қолға алу қажеттілігі қарастырылып, осы бағытта үй салу
Қазіргі Қазақстандағы тұрғын үй нарығының ... ... ... кейінгі, белсенділіктің төмендегенін көрсетеді, бұған әлемдік нарықтық жағдай әсер етіп, сала ... ... ... ...
Тұрғын үй нарығының дамуы және нарық жағдайы мен мәселесінің анықталуы (Маңғыстау ... ... атты ... ... ... ... ... үй нарығының дамуы, аймақтағы нарық қызметінің өрлеуіне себепші болған көптеген макро- және микроэкономикалық ... ... үй ... ... ... үй ... ... сегменттелуі, қолжетімділік көрсеткіштеріне талдау жүргізілді және тұрғын үй нарығының дамуына себепші ... бес ... ... ... ... анықталды, олар:
біріншіден - жалақы мөлшеріне байланысты тұрғындардың төлемқаблеттілігі өсті, нарықтың дамуымен қатар, облыс тұрғындары ... ... ... ... ... аралығындағы көрсеткіш: 2003ж. - 24372 теңге; 2004ж. - 29417 теңге; 2005ж. - 35713 теңге; 2006ж. - 40176 ... ... ... өсім 117,6%, 120,7%, 121,4%, 112,5% ... ... ... ... салыстырғанда облыста жалақы деңгейі елеулі жоғары болды. Тұрғындар табысының өсімі, ел ішіндегі тұрақты саяси жағдай мен экономика, ... ... ... ... өсуіне әкелді. Субъектілер табысының өсуінен нарықта жылжымайтын мүлікке қызығушылық пайда болды. ... сол ... ... үй бағасы мен операциялары қарқынды өсіп, тұрғын үй нарығы ... ... ... ... бұл ... ... ... - жылжымайтын мүлікке инвестициялау әсер еткен, яғни жеке табыстың өсімі мен капиталдың жинақталуы табыс әкелу ... ... ... ... ... бұл нарық оларды жоғары, әрі тұрақты табыстылығымен қызықтырды. Алайда, біздің ойымызша елде ... ... ... озық банк ... мен құнды қағаздар, қор нарығы қызмет етпеді, ал тұрғын үй нарығы сол кезеңде салыстырмалы түрде капиталды сақтау және ... ... ... бірі ... Банк ... жер, тұрғын үй нарығы секілді табыс ағымын бермеді. Мысалы, 2006 жылы жылжымайтын мүлік құны 55-75% ... ал мұны сол ... 8-12% ... банк ... сыйақысы шамасымен салыстыру мүмкін емес. Қазақстан қалаларындағы жалпы тұрғын үй ... ... мен ... көптеген инвесторларды қызықтырды және қайта сату арқылы ... ... ... нарыққа әсері жоғары болды.
Инвестициялық тартымдылық және одан келетін жоғары табыстылық шамасы нарықтың белсенді ... әсер ... - ... ... ... ... ... бағасының жоғарлауы, тұрғын үйге деген сұраныс мәселесінің туындауына әкелді, бұл ... ... ... қалалар мен қала маңдарына жақын орналасқан елді мекендерде сұранысты өсірген. Облыстың статистикалық ақпарат деректері бойынша ... ... ... ... 2003ж.- 6178; 2004ж.- 6422; 2005ж.- 5369; 2006ж.- 7915; 2007ж.- 6986 адамды құрады. Аймақтың тұрақты экономикалық ... тек қана ... ... ғана ... ... қатар жақын шетел тұрғындарын да өзіне тартады. Тұрғындар санының өсімі тұрғын үйге деген сұраныс ... әсер ... ... ... ... ... Маңғыстау облысы экономикасының одан әрі қарай өсу келешегі жоғары. Соған сәйкес тұрғындар ... өсуі ... ... де жалғасын таппақ) әрі қарай жалғасатынын және тұрғын үйге деген ... да ... ... ... ... нарықтың жандануына әсер еткен адам саны мен облыстың еңбексиымдылығы болды.
төртіншіден - соңғы жылдары ... ... үй ... ... жоғарлауына екінші деңгейлі банктердің өз қаражатын орналастырудағы қызметі оң ықпал етті, облыста екінші деңгейлі банктермен тек ... ... ... ... ... ... 2005ж.- 43996 млн.т.; 2006ж.- 91382 млн.т. қаражат несиеге берілді, сондай-ақ, тұрғын үй сатып алуға несие беру қызметін 2000 жылы тек бір ғана ... 2001 жылы - 3 ... 2002 жылы - 6 ... 2004ж. ... барлық ірі банк филиалдары көрсетті. Бұл нарыққа түсетін қаражаттың өсіміне, одан облыстағы тұрғын үй ... ... әсер ... - ... ... үй құрылысы нарығы мен экономиканың жандануы болды. Облыстық ... ... ... ... 2004 жылы ... өсу қарқыны 240,1% құрады және жеке тұрғын үй ... ... ... ... озық ... ... ... үй құрылысына бастау болды, бүгінгі күнге дейін облыс орталығында бірнеше пәтерлі, 12 элиталық тұрғын үй кешендерінің құрылысы жүргізілді.
Зерттеулер ... ... ... ... ... үй қорының негізгі көрсеткіштерінің серпіні жыл санап аса үлкен емес, тұрақты өсімге ие болып отырғандығы байқалады. Аймақтағы тұрғын үй ... ... әсер ... ... бес факторға байланысты болды және өсім: 2003ж.-107,2%, 2004ж.-107,3%, 2005ж-102,6%, 2006ж.-103,5%, 2007ж.-100,03%, 2008ж.-102,4% құрағандығы ... ... үй ... іске қосу шамасы 2005 жылдан бастап төмен өсімге ие бола бастаған, бұл ... ... сол ... ... өсуіне байланысты болды, сондықтан аймақтық тұрғын үй құрылысын дамыту бағдарламасының осы кезеңдерде маңыздылығы жоғарлай түсті, нарықтағы ... ... ... ... бойынша төмендегі диаграммада бейнелейміз (диаграмма 1).
Ескертпе - Статистикалық жинақ ақпараттары негізінде автордың ... ... 1- ... ж.ж. Маңғыстау облысы аймақтары бойынша тұрғын үй қорының серпіні
Диаграммадан облыс бойынша Ақтау, Жаңаөзен қалаларында тұрғын үй ... ... беру ... ... ... болады, одан кейінгі кезекте Бейнеу, Қарақия, Маңғыстау, Түпқараған аудандары қарастырылады, ал Мұнайлы ауданы соңғы жылы құрылғандығына байланысты бұл ... ... ... жүргізілу үстінде. Тұрғын үй нарығын зерттеу, тұрғын үй қорының ... ... ... ... үй алу ... ... қол жетімділік коэффициенті арқылы талдау жүргізуге мүмкіншілік берді, коэффициент төмен болған ... ... ... алу деңгейі жоғарлай түседі. Қол жетімділікті анықтауда тұрғындардың орташа айлық жалақысы мен тұрғын үй ... ... ... ... Оның ... ... ... мен өзгерісін анықтап отыру қажетті және мұның әлеуметтік маңыздылығы жоғары.
Халықаралық тәжірибеде ... ... ... ... және - ... үйді сатып алу мүмкіншілігін бейнелейді, Еуропа елдерінде қол ... ... 3-4 ... 5-6 жыл ... ... ТМД ... ... құрайды. Төлемқабілетті сұраныс көлемі қол жетімділік коэффициентіне тәуелді болып табылады және оны анықтау тұрғындар табысының деңгейі мен ... үй ... ... ... Біз облыстағы көрсеткіштерді қарастыра келе, зерттеулер нәтижесі бойынша қол жетімділік көрсеткіштерін 1-ші, 2-ші нарықтағы пәтер бағасы мен орташа жалақы арасындағы ... ... ... ... ... ... қол ... көрсеткішінің нәтижесін 2003-2007 жылдар бойынша анықтап төмендегі кеседе ұсынамыз (кесте 4). ... 4 - ... ... аралығындағы Маңғыстау облысы бойынша қол жетімділік көрсеткішітері

Жылдар
Ақшалай ... ... ... ... ... нарықтағы тұрғын үйдің
орташа бағасы (теңге)
Қол
жетімділік коэффициенті
2-ші нарықтағы тұрғын үйдің орташа бағасы
(теңге)
Қол ... ... - ... ... ... ... ... облысы тұрғын үй қоры Статистикалық жинақ көрсеткіштері бойынша автордың ... ... ... ... қол жетімділік нәтижесінің Маңғыстау облысы бойынша бастапқы жылдары төмен болып, кейін табысқа қарағанда жоғарлай бастаған. ... ... ... үй бағасының соңғы үш жылда облыста екі нарықтада жоғарлап кеткендігін көрсетті, егер ... ... ... бағасы мен тұтыну қоржыны есепке алынса, бұл көрсеткіш ... ... да ... ... ... ... ... шамасына қарай нарықтың басқа да көрсеткіштері бойынша талдау жүргізе отырып, байланысы Microsoft Excel құрамындағы ... ... ... Маңғыстау облысында жалақы көрсеткіші елдегіден салыстырмалы жоғары болғандықтан жалақы деңгейінің әсерін анықтау бойынша талдау корреляциялық есептеулермен ... ... ... ... кезекті корреляциялық өңдеуден тұрғындардың жалақысының (ақшалай табыстың) ... ... ... мүмкіншілік болды және оның нәтижесін төмендегі кестеде ұсынамыз (кесте 5).
Кесте 5 - ... ... ... ... ... ... экономикалық көрсеткіштердің салалық байланысы

Көрсеткіштер
Коэффициент
*
Салынған тұрғын үй пәтерлерінің саны (мың ... ... ... ... ... 1 ш.м. ... (Ақтау қ. бойынша )
0,988872
*
Тұрғын үйлерді пайдалануға беру (шаршы метр)
0,974483
*
Тұрғын үймен қамтамасыз етілу
0,658239
Ескертпе - автордың есептеулері негізінде құрылды
Кестедегі ... оң ... ... ... ... ол ... ... коэффициент түрінде мына көрсеткіштерге ие болған: Салынған тұрғын үй ... саны - ... жаңа ... ... 1 ш.м. бағасы - 0,988872; тұрғын үйлерді пайдалануға беру - 0,974483; тұрғын үймен қамтамасыз етілу шамасы - 0,658239 құрап салыстырмалы ... ... ... ... ... үй ... көрсеткіштерге оң әсер еткен бірақ, нәтижелер бойынша тұрғын үймен қамтамасыз етілу шамасы көрсеткішінің байланысы төмен екендігі анықталды, яғни салынған пәтерлер ... ... ... ... беру ... және табысқа қарағанда үй бағасы жоғары. Бұл нарықтағы тұрғын үй құрылысы саласы қызметін одан әрі ... ... ... ... нәтижесі бойынша біз Маңғыстау облысы тұрғын үй нарығы көрсеткіштерін қарастыра келе, нарық мәселелерін анықтап, олардың ... ... ... ... ... үй ... ... қарағанда шамадан тыс жоғарлауы; облыстағы құрылыс материалдары бағасының, ... ... ... жер ... бағаның шамадан тыс спекульятивті өсімі; жалға берілетін пәтерлердің санының аз болуы мен несиелендіру және жинақ жүйесі қызметінің құрылыста белсенді ... ал ең ... ... ... ... шамасының аз болуы мен бірінші нарықтағы ұсыныстың сұранысқа қарағанда сол кезеңде төмен болуы, оның ... ... ... ... үй бағасының сапалық көрсеткіштеріне қарамастан өте жоғары белгіленуі. ... ... ... экономикалық механизмдер қажет.
Нарықта қазіргі таңдағы мұндай механизмдердің бірі тұрғын үй құрылыс жинақ жүйесі белсенділік танытуда, қаражатты жинақтай отырып, төмен пайызбен ... алу ... ... ... қарағанда артықшылыққа ие бола бастаған. Қазір бұл жүйеде қызмет етуші АҚ ... ... ... ... да ... ... күн санап клиенттік базасын өсіруде және филиалдарының саны он беске жеткен, ондағы қызмет етушілер саны да біраз жоғарлаған, банк салымшыларының ... ... ... жоспарлайды, ал 2010 жылға дейін клиенттермен жасалатын келісім-шарттардың 200 мыңнан жоғары ... ... ... ... ... ... банк ... бәсең жүріп келді, бұл нарықтағы бірнеше себептерге байланысты, оларды біз мына ... ... ... үй бағасының жоғары өсімі мен нарықтағы тұрақсыз жағдайларға байланысты сенімсіздіктің болуы; қаражатты жинақтаудың ұзақ мерзімділігі мен оған сәйкес ... ... ... ... көпшілігінің табысының төмендігі мен жинаққа мүмкіншіліктерінің жоқтығы. Ал ... ... ... ... ... ... төлемді жылдар бойы төлеп отыру мүмкіншілігін береді.
Анықталған жағдайларды қарастыра келе, біз облыста қол жетімді тұрғын үйлермен қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... деп санаймыз: құрылыс саласы мен қызметін қолдау, несие, жинақ жүйесінің жетілдірілуін, жалгерлік бағытта үйлерді тұрғызудың ынталандырылуын, қорлар мен ... ... ... ... ... инвестициялық бағытта қаражаттың жинақталуын және т.б.
атты үшінші бөлімде тұрғын үй нарығын дамытудың бағыттары мен ... ... ... ... ... ... даму бағдарламалары, жеке тұрғын үй құрылысын қолдау мен әлеуметтік мәселелерді шешу және тұрғын үй құрылысын дамытуда ... ... құру ... ... ... үй ... дамыту нарықты микро және макро деңгейде ұйымдастыра отырып, мақсатқа ... ... ... ... ... ... ... анықтайды. Мемлекеттің тұрғын үй саясатын жүзеге асыру мақсатындағы бағдарламасымен 2005-2006 жылдарда ... ... ... үй ... ... қаржыландыру көздерінен 18 270 млн. теңге инвестиция жұмсалды, 592,3 мың ш.м. тұрғын үй пайдалануға берілді, соның ішінде: 2005 жылы - 233,6 мың ш.м. (2004 ... ... 139,2%); 2006 жылы - 358,7 мың ш.м. (2005 ... ... 153,6%) ... ... ... екінші ретті Мемлекеттік бағдарламада мынадай жоспар қарастырылады:
(шаршы метр)
Диаграмма 2 - 2008-2010 ж.ж. Маңғыстау облысында Мемлекеттік бағдарламамен салынатын тұрғын үйлер алаңының ... жеке ... үй ... да ... қарастырылып, жеке тұрғын үй құрылысын одан әрі даму үшін жер ... ... ... үй ... ... дейін инженерлік - коммуникациялық инфрақұрылымдармен қамтамасыз ету қарастырылған және бұл жағдайлар ... ... ... ... үй ... да өз ... тауып, бір шаршы метр тұрғын үй бағасының тұрақты бекітілуі анықталған.
Дегенменде аймақтағы ... ... он ... жер телімін алу үшін азаматтар бірнеше жылдар күту үстінде, мысалы, Маңғыстау облысы, Ақтау қаласының өзінде 2002-2004 ... ... ... ... тұрғындар әлі де жер телімдерін алмаған, қазіргі таңда кезекте тұрған тұрғындар саны он мың адамға жеткен. ... жер ... ... ... ... ... қамтамасыз ету уақыт күттірмейтін шаралардың бірі.
Мемлекеттік бағдарламаның қабылдануы оң құбылыс болды, көптеген жас жанұялар пәтер ... ... ... ... ... алу ... иеленді, сонымен қатар бағдарлама барлық облыстарда қарастырылып, құрылыс жұмыстары көпшілігінде жобаға сәйкес жүрді. Бірақ, бағдарлама ... ... үй ... өтініш білдірген тұрғындардың кейбіреулерінің жалақысы төмен болып, банктің төлемқабілеттік көрсеткіштерінен өте алмады, ол тұрғындар үшін қосымша нарықтық ... ... Бұл ... кейінгі 2008-2010 жылдары мемлекеттік бағдарламада жалгерлік нарық бойынша өз шешімін тапқан, алайда ол нарық ... де ... ... қолға алынуда. Біз жалгерлік нарық қызметі үшін тұрғын үй құрылысының қажеттілігін, оны іске асырудағы ... ... ... ... ... ... ... атап өтеміз, оған қатысушылар мен олардың нарықтары, ондағы мүддесі нақты қарастырылуы керек және ... ... ... сапалы, салыстырмалы төмен бағадағы құрылыс қажетті. Бұл құрылыс ... ... ... ... ел ... ... кластерінің құрылуының әлеуметтік-экономикалық маңызы зор. Кластерлік бағытта дамытуда өнімдер сатылатын негізгі орталықтар қарастырылады. Мұндай орталықтарға Қазақстан Республикасындағы ірі қалалар мысал бола ... Ал ... ... ... ... ... және болашақта құрылыстың жоғары шамасын иемденеді. Сондықтан ол жерде өндірісті шоғырландыру қажет деп санаймыз.
Маңғыстау облысында құрылыс ... ... және ... ... ... етеді: бірінішіден - материалдық өндіріс, шикізатты жеткізу шығындары, негізгі материалдар шығындарын, дайын өнімді ... ... ... ... - ішкі ... өнім құнының төмендеуіне әсер етеді және құрылыс кәсіпорындары үшін жаңа бағыттар пайда болады; үшіншіден - ірі территориялық алшақтық, ... ... ... ... ... жоғары жүксиымдылығы, жоғары транспорттық шығындар, өндірістің маусымдылығы саланың ерекшелігін көрсетеді және ... ... ... одан ... ... ... Облыста лицензияланатын қызмет түрлерімен архитектуралық, қала құрылысы бойынша 400 астам шағын және орта бизнес субъектілері қызмет етеді, осы ... ... ... құрудың жобалық сызбасы төмендегі түрде анықталды (сызба 4).
Құрылыс өнімдері түрлерін өндіру
Құрылыс өндірісін
ұйымдастыру
Құрылыс ... ... ... ... ... ... фирмалар
Құрылыс шикізаттарының өндірісі
Құрылыс шикізаттарын сату
Құрылыс шикізаттарының көтерме саудасы
Құрылыс ... ... ... ... ... ... ... сауда
Бөлшек сауда
Мамандандырылған мекемелер
Құрал-жабдықтарды әкелушілер
Мамандырылған технологиялық қызметтер
Мердегерлер
Кәсіби қызметтер
Ескертпе: автордың құрастыруы
Сызба 4- ... ... ... ... ... саласы кластерін құрудың жобасы
Маңғыстау облысы аймақтық кластерлік саясаты қалыптастырудың негізгі міндеттері болып ... ... ... - ... ... ... бағытын бақылау және кластер құрылымын анықтау, кластердің даму келешегін талдау және мемлекеттік қолдау ... ... ... ... ... ... олар үшін ... алаңдарын қалыптастыру; үшіншіден -кластерлік сала өкілдерімен тәжірибе алмасу; төртіншіден - кең маркетингтік зерттеулер мен жарнамалық іс-шараларды өткізу, ... беру ... іске ... ... - аймақтардағы ақпараттық-коммуникациялық инфрақұрылымды дамыту және аймақтық экономикалық кластерді дамыту үшін институцияланған орта қалыптастыру.
Кластер құру барысы тек Маңғыстау ... ... ... ... кәсіпорындар ауқымымен шектелмей басқа кәсіпорындар мен ұйымдарды жобаға тартудың қажеттілігін негіздейді, себебі аймақтағы ... ... ... ... ... институттары, банктер, мердегерлер, салаға қызмет көрсетуші ұйымдардың барлығы нарықта ... ... ... ғана ... ... ... ... Сондықтан Маңғыстау облысындағы құрылыс кластерін құрудың үлгісін төмендегі түрде ұсынамыз (сызба 5).
ЖОБА ... ... ... жылына 50 млн. дана; ЖШС щебень өндірісі; ЖШС щебень өндірісі; ... ... 100 метр куб ... өндірісі; ЖШС құмдық-блоктық жақтаулар өндіріcі; ЖШС немістік құрал-жабдықтармен бетон өндірісі;
Мемлекет және мемлекеттік ұйымдар
Мамандан
дырылған ... ... ... ... жолдары,
порттар
Мамандандырылған мекемелер, институттар
Құрал - жабдықтарды ... ... ... ... ... ... қызмет көрсетушілер;
ЖОО
Құрылыс ұйымдары, ассоциациялар
Маманданған оқыту, тәжірибелік орталықтар
Қызмет көрсетуші кәсіпорындар
жылжымайтын мүлік агенттіктері және ... ... ... ... ... , ЖШС , ЖШС , ЖШС , ЖШС ... ЖШС , ЖШС , ЖШС , ЖШС , ЖШС , ... және ... автордың құрастыруы
Сызба 5-Маңғыстау облыстық құрылыс ... құру ... ... құрылыс кластерін қалыптастырудан мына бағыттардағы нәтижелер күтіледі деп санаймыз: бәсекеқабілетті құрылыс өндірісі бойынша серіктестер құрылады; құрылыс өндірісі таза ... ... ... ... ... ... төмендетуде жағдай жасалады, бұл құрылыс өндірісінде қазіргі таңда аса маңызды; экспорттық мүмкіндіктерді тиімді пайдалану, жаңа өнімдер өндірісін ... ... ... ... ... Осы ... ... келе, тұрғын үй нарығын дамытуда көптеген шаралардың жетілдірілу қажеттілігі ... ... ... ... үй ... басқаруды жетілдіру, салалық бәсекелестік ортаны қалыптастыру;
* құрылыс саласы, құрылысты ... ... ... ... ... мен дамуына жағдай жасау арқылы ішкі құрылыс саласының ауқымын кеңейту, нәтижесінде ... ... үй ... ... ... ... тек ішкі ... арқылы қанағаттандыру, сырттан әкелінетін құрылыс материалдарының түрлеріне импортық алымдарды өсіру;
* тұрғындарды ... ... ... ... қолдау, мемлекеттік бағдарламалардың одан әрі іске асырылуын ... жер ... ... уақытында кезектілік тәртіпте, қатаң бақылаумен жүргізу, тарифтердің деңгейін қадағалау;
* саладағы қаржыландыру, несиелендіру, сақтандыру қызметін жетілдіру, несиелендіруге қатысты тәуекелді төмендету, ұзақ ... ... ... ... ... қорларды нарыққа тарту шараларын ұйымдастыру;
* жалгерлік нарығындағы белсенділікті ... ... ... жеке инвесторларды тартуды ынталандыру шараларын жүргізу және мемлекет-жеке меншік қатынастарын бірлесе отырып дамыту.
Бұл анықталған бағытта тұрғын үй нарығындағы ... ... ... ... ... ... ... саласы кластерін құру біздіңше тұрғын үй нарығының одан әрі дамуына жағдай жасайды. Тұрғын үй нарығын жетілдірудің жолдарында негізігі ... ... ... және ... ... жүзеге асыра отырып нарықты одан әрі дамытуға септігін тигізеді.
ҚОРЫТЫНДЫ
Диссертациялық зерттеуде қарастырылған мәселелер негізінде төмендегідей қорытындылар мен ұсыныстар жасалды:
+ ... ... ... үй ... түсініктерін нақтылау қажет және ол тұрғын үй саласы стратегиясының белгіленуі, саладағы мәселенің анықталуы, нарықты дамыту барысында ... ... ... ... ... үй нарығы - бұл тұрғын үй қоры және ... үй ... ... сату, сатып алу, айырбастау, тұрғын үй құрылысы, инфрақұрылымы, тұрғын үйді жалға ... ... қою, ... үйге ... ... көрсетілетін қызметтердің жиынтығы мен қызмет етуші субъектілер, ... да ... ... ... ... және ... ... экономикалық қатынастар мен олардың қалыптасуымен;
* тұрғын үйдің басқа тауарларға ... ... - бұл әр ... ... ... ... ... жоғары бағалануы, ұзақ мерзімде қолданылуы, кепілдік объектісі ретінде жүруі, орнынан қозғаудың мүмкін еместігі және уақыт факторына ... ...
2. ... ... үй нарығы тәжірибесіне жүргізілген зерттеулерде анықталған құрылыс пен сату стадиясының ұйымдастырылу ерекшелігін Қазақстандық нарықта да ... ... Бұл ... ... ... ... пен ... күшейтеді және құрылыс компанияларының монополист болуын тежейді.
3. Тұрғын үй нарығының қызметі елдегі жекешелендіру тұсынан басталып, ... ... мен ... ... дами түсті, бұлардың негізінде отандық нарықтағы болып жатқан ... ... ... үй нарығының дамуының 4 периоды алынды: бірінші кезең -1991-1995 жылдары қалыптасқан тұрғын үй шаруашылық байланыстарының ... ... үй ... ... ... үй ... қызметі реттелді, мемлекеттік тұрғын үй қоры жекешелендірілді, нарықты қаржыландыру бағыттары, тұрғын үй шаруашылығы нарықтық бағытта қалыптасып, ... ... ... - 1996-1999 жылдары экономика аса жоғары емес, бірақ тұрақты түрдегі көрсеткіштерге ие болды, тұрғын үй ... ... ... салада инвестициялау қарқыны жоғарлады, аймақтарда жекешелендіру процессі аяқталды; үшінші кезең - 2000-2005 жылдары Мемлекеттік бағдарламалар қабылданды, тұрғын үй қорын ... ... ... ... ... ... ... қаржы нарығында өзгерістер енгізілді, халықтың өмір сүру деңгейінің көрсеткіштерін арттыру көзделіп, бастапқы, екінші нарықтағы тұрғын үйлерді несиеге сатудың тұрақты ... ... ... бизнес сыныбындағы пәтерлер құрылысы салына бастады; төртінші кезең - 2006 жыл және одан бері ... - ... өте ... өсу ... болып, кейін әлемдік қаржы дағдарысына байланысты тұрғын үй нарығында да құлдырау байқалды, мемлекет саясаты банк механизіміне ... ... ... ... үй ... жалпы республика бойынша жүргізілген жекешелендіруден кейін дамыды, нарықтағы жағдай макро- және микроэкономикалық факторларға байланысты болды, олар: біріншіден-облыс ... ... ... ... табысы өсті, табыс өсімінен тұрғындардың төлемқаблеттілігі, сұранысы артты; екіншіден- жылжымайтын мүлікке инвестициялау әсері, Қазақстанда озық банк ... мен ... ... ... ... ... ал тұрғын үй нарығы капиталды сақтау, көбейтудің бірден-бір көзі болды; үшіншіден - тұрғындар ... ... өсуі ... үйге ... ... мәселесінің туындауына әкелді; төртіншіден-екінші деңгейлі банктердің қаражатты орналастырудағы мүдделерінің болуы нарыққа оң ... ... бұл ... ... ... тартылуына, облыс орталығындағы тұрғын үй бағасының, жаңа жобадағы құрылысының өсуіне біртіндеп әсер етті; бесіншіден - ... үй ... ... мен экономиканың белсенділігі саланың дамуына оң ықпал етті.
5. Зерттеу барысында нарықтық көрсеткіштерді ... ... ... ... ... қол ... көрсеткіші және кампьютерлік қолданбалы бағдарламалар негізінде Microsoft Excel ... ... ... ... баға, құрылыс көлемімен тұрғын үй нарығындағы көрсеткіштер әсерін есептеу экономикалық-математикалық ... ...
6. ... үй ... мәселелерді қарастыра келе, қол жетімді тұрғын үйлерді қалыптастыру бағытындағы мемлекеттік бағдарламалардың одан әрі іске асырылуы мен саладағы мемлекеттің саясаты аса ... ... және ... жетілдіру механизмдері ретінде: мемлекеттік құрылыс компаниясының (холдингінің) болуын, елдегі ірі банктер мен қорлардың құрылысқа қатысуының қажеттілігін анықтаймыз. Бұл нарықта әлеуметтік, ... ... ... салу ... жүзеге асыруда белсенділік танытуы тиіс. Бұл шаралар біздің пайымдауымызша төмендегі нәтижелерді береді:
+ тұрғын үй ... ... ... ... жалгерлік тұрғын үй нарығының қалыптасуын;
+ мемлекеттік тұрғын үй құрылыс жинақ жүйесінің дамуын.
7. Облыста кластер құру ... ... ... жобаға тарту, кәсіпкерлер, кәсіпорындар, ғылыми зерттеу институттары, банктер, ... ... ... көрсетуші ұйымдардың барлығы жобаға қатысуға мүдделі болуы қажет, осыдан кластер құрудың жобалық сызбасын ұсынамыз.
Диссертация тақырыбы ... ... ... ... үй ... даму ... // атты халықаралық ғылыми-практикалық конференция материалдары, Қ.А. ... ... ... қазақ-түрік университеті, Шымкент, 2007. №2 том, 57- 59 б., 1,2 ... ... үй ... ... аймақтық дамуы мен болашағы // атты халықаралық ғылыми-практикалық конференция материалдары, университеті, Алматы,18-19қазан 2007,256-261б.,0,4 б/б.;
* Нарықтық экономикадағы тұрғын үй ... ... // атты ... ... конференция материалдары, Халықаралық бизнес университеті, Алматы, 8 қараша 2007, 93-96 б., 0,25 б/б.;
* Современное состояние и ... ... ... в Казахстане // атты II-Халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция материалдары, Украина, 16-31 сәуір 2008, 25-30 б., 0,4 б/б.;
* Баспана ... ... ... // ... ... ... Хабаршысы, қаңтар- наурыз 2007, -№1 (3), 74- 76 б., 1,3 ... ... ... ... үй жүйесінің экономикалық дамуы // Қазақ Ұлттық Аграрлық Университеті, 2007, -№ 4, 157-160 б., 0,25 б/б.;
* ... үй ... ... шетелдік тәжірибесі // КазЭУ Хабаршысы, 2008, -№4 (64), 177-180 б., 0,25 б/б.

Пән: Жер кадастрі, Жылжымайтын мүлік
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 24 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақшаның номиналистік теориясы5 бет
Коммерциялық банктердің несие портфелінің сапасын басқару мен бағалау70 бет
Қазақстан металлургиясы, қазіргі жағдайы мен жетістіктері43 бет
Ақша қаражаттары және есеп айырысу есебі35 бет
Бастауыш сыныптарда математиканы оқыту әдістемесінің жалпы мәселелері21 бет
Биология және экология пәндерін оқытуда жергілікті жер материалдарын пайдалану35 бет
Биоыдырайтын суда еритін полимерлер, заманауи мәселелері және оны шешу жолдары16 бет
Бухгалтерлік есепті ұйымдастыру ерекшеліктері18 бет
Динамикалық жүйелер5 бет
Композициялық материалдар. Ыстыққа төзімді болаттар мен қорытпалар. Кесу аспабына арналған болаттар. Өлшеу аспабына арналған болаттар12 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь