Жоңғар мемлекеті

Жоспар:

1.Жоңғар мемлекетінің құрылуы және оның қазақ жеріне шапқыншылығы.
2.Қазақ халқының жоңғар басқыншылығына қарсы күресі.
3.Жоңғар мемлекетінің күйреуі.
        
        Жоспар:
1.Жоңғар мемлекетінің құрылуы және оның қазақ жеріне шапқыншылығы.
2.Қазақ халқының жоңғар басқыншылығына қарсы күресі.
3.Жоңғар мемлекетінің күйреуі.
XVII ғасырдың аяғы мен XVIII ... ... ... ... ... аса ауыр жағдайға душар болды. Алтайдан Атырауға дейінгі байтақ даланы алып жатқан қазақ халқы жерінің ... ... ... үш ... бөлініп өмір сүрді. Қазақ хандығында үстемдік еткен әскери-федалдық шонжарлар арасында ішкі тартыс күшейе түсті. ... ... бұл ... ... қатынасы мейлінше шиеленісіп, қазақ хандығына үздіксіз шабуыл жасады.
1718 жылы Тәуке хан қайтыс болғаннан кейін ... ... бір ... ... келген мақсаттары жүзеге аспай қалды. Қазақ хандығы ауыр дағдарысқа ұшырады, елдің бірлігі бұзылды, бытыраңқылық етек алып өзара қырқыс ... ... ... ... баласы Болат ханның тек атағы ғана болды.
Жүздерді билеген кіші хандар өз алдына дербестеніп, қазақ ... ... ... бөлшектенді. Орта жүзді Сәмеке хан, Ұлы жүзді ... хан, Кіші ... ... хан биледі.
Бұларға қарасты ұлыстарды билеген сұлтандар дербестікке қол жеткізе бастады. Осыны пайдаланған жау ... ... ... Уалиханов сол кездегі жағдай туралы: "XVIII ғасырдың алғашқы он жылдығы қазақ халқының өмірінде қасіретті кезең болды. ... ... ... ... мен ... ... ... ұлыстарын ойрандадаы>> - дейді.
Оңтүстіктен Орта Азия хандықтары қыспақ көрсетті. Солардың ішінде ең ... ... ... ... ... ғ. II-ші ... Моңғолия территориясы екі иелікке бөлінеді.
Ойраттар белсенді рөл атқарған Батыс Моңғолия және бұрынғы Қытай императорының бақылауындағы Шығыс бөлікке. "Жоңғар" ... ... ... - ... шапқыншылығы кезеңінде ойраттар қашанда армиясының "сол қанатын" құраған, моңғолша ол "зюнгор" деген мағынаны білдіреді. Содан "зюнгор" - ... деп ... ... ... ... ... енуі ... XV ғ. басталған болатын (Әбілхайырдың көшпенді өзбек хандығына күйрете соққы берген 1456 жылы). Кейіннен ойраттардың бірігіп 1635 жылы ... ... ... - ... хандығына қан-төгіс шапқыншылықтар күшейе түсті. Басшысы Батур Хунтайшы болды (1635-1653) Қазақ жеріне Жоңғар агрессиясының күшеюі Цэван Рабдан ... ... ... ... ... ... алу программасының ең шырқау шыңы - 1723 жылы ... ... ... жыл ... есте қаларлық жұт жылы болды. Осы жылдың көктемгі төл алу кезеңі мен ... ... ... ... ... ... ... тосыннан, күтпеген жерден шабуыл жасады. Осы жолы шапқыншы жоңғарлардың саны 70 мыңнан асып түсіп, жеті бағытпен қазақ ... ... Осы ауыр ... ... ... қаралы да қайғылы, ән ұраны , сол кездегі ауыр ... ... ... ... ... ... Сақталған мәліметтерге қарағанда, Ұлы жүз бен Орта жүз Самарқанд пен Бұқараға, Кіші ... ... ... ... босқан екен. Босқындардың біразы Алакөл маңына барып паналаған көрінеді.Дәл осындай ауыр кездерде халықтың ішінен суырылып алға шығып, халықтың қамын ... ... ... бен ... ... батырларымыз да болды.Бұқар жырау өзінің 29 толғауында олардың аттарын атайды. Қаракерей ... ... ... ... ... ... ... Райымбек, Малайсары. Осындай ауыр кезде еңсесі түскен елдің есін жиғызып, зар жылаған халықтың көз ... ... ... билеріміз болды. Халықты алқалы жиынға шақырған да сол бабаларымыз болды.1726 жылы ... үш ... игі ... ... ... ұлы жиын болды. Осында үш жұздің баласы бір ... ... ... қарсы бірігіп аттануда, сол қолға басшы-етіп Әбілхайырды сайлайды. Осы кездегі қазақтың саяси хал-ахуалын архив құжаттары былай суреттейді: - ... ... ... ... қолы 1727 жылы ... ... ... шығыс бетіндегі Бұланты өзенінің жағасында деген ... ... ... ... береді. Бұл жеңіске жеткен жер деп аталады. 1729 жылы көктемде қазақ-жоңғар соғысының аса ірі ... ... Ол ... ... маңында (оңтүстік батыс) қалмақтарға екінші рет күйрете соққы береді. Бұл жер кейіннен тарихта деген атпен белгілі болады.Осы ... ... хан ... баласы) қайтыс болып, осыған байланысты қазақ хандығының тағдырына ... ірі ... ... Енді Сәмеке, Әбілхайыр, Болаттың үшінші баласы Әбілмәмбет арасында күрес туады. Сөйтіп, аға хан болып көпшілік билер қолдамаса да ... ... ... ... ... Әбілхайыр да, Сәмеке де наразы болып майдан шебінен ... алып ... ... ... ... ... күшейіп, жан-жаққа бөліне бастайды. Бұл кезде Бұқара, Хиуамен қатынас-шиеленісті, жоңғарлар үнемі қауіп ... ... ... ... ... тек ... күшіне ғана сенуі керектігі және үш жүздің басын қосып, жоңғарларға қарсы тұру керектігіне көздері жетті. Осы идеяны жүзеге ... ... хан ... ... Ол 1731 жылы ауыл ... ... ... қарсы шайқасқа қатысып, ерлігімен, батылдығмен көзге түседі.
1740 жылы Жоңғарияның өзінің ішінде билік үшін күрес туып, (Қалдан Церен өлген соң) туысқандар ... ... ... ... ... 1758 жылы олардың түбіне Қытай империясы жеңді. Сөйтіп енді ... ... Цин ... ... ...
Осы ауыр кезде Абылай өзінің шебер ішкі, сыртқы саясатымен көзге түсті. 1738-1741 ж. Абылай бастаған ... қолы ... ... ... ... ... ... 1742 ж. Абылай тұтқиылдан шабуыл жасаған жоңғарлардың қолына ... ... Сол ... ... басқыншыларына қарсы күрестің ең белсенді ұйымдастырушыларының біріне айналған Абылайдың жау қолына түсуі қазақ қоғамында ... ... ... ... алу ... саяси мәселеге айналады. Тарихи жырларда қазақ билеушілерінің атынан Төле би мен Әбілқайыр хан ... ... ... ... ... ... ара ... өтініш жасайды. Бұл деректің шындық екенін осы кезеңде Орынбор губернаторы И.Ш.Неплюев пен Әбілқайырдың өзара жазысқан хаттары да дәлелдей ... ... үш ... Төле би ... 90 адам елші ... ... ... 1743 ж. 5 қыркүйекте Абылайды тұтқыннан шығарып алады. Бұл жөнінде Неплюевтің сыртқы істер коллегиясына жазған хатында қазақтар мен қалмақтар бітімге ... ... кете ме ... ... те ... Өмірінің соңғы 15 жылында Орта Азия хандықтарына қарсы тынымсыз күрес жүргізді. 1765 -- 67 ж. А. ... ... ... Ерденбекпен соғысының нәтижесінде Түркістан, Сайрам, Шымкент қ-лары қайтадан қазақтар иелігіне өтті. Ташкент алым төлеп тұратын ... Екі жүз ... ... ... ... ... шапқыншылығына қарсы азаттық күресінің соңғы жаңғырығы алаш жұртының санасында деген атпен белгілі. Бұл 1771 ж. Еділ ... (170 -- 180 мың ... 40 ... ... бар) ... ... жері ... үдере көшуі еді. Кіші жүздің ханы Нұралы асығыс әскер жиып, Жем бойында қалмақтарға алғашқы соққы ... ... ... ... А. ... ... ... қолы қалмақтарды қоршауға алды.Абылай билігінің күшейге түсуінің жаңа кезеңі 1744ж. Әбілмәмбеттің Түркістанға көшіп ... ... ... Абылай көреген саяси қайраткер бола отырып, қалмақтармен аса ауыр ... ... ... есін ... үшін дипломат жолдарды да тиімді пайдалаңды. 1740 ж. ... ол Орта жүз ханы ... тағы да ... 120 ... Орынборға келіп, орыс өкіметінің кіруге келісім білдіреді. Сонымен бір мезгілде қазақ халқының ... ... ... Шың ... де ... ... суытпады. Петербург пен Пекинге елшіліктер аттандырды. Ол Ресей мен ... ... ... қайшылықтарын қазақ хандығы мүддесіне пайдаланып отырды. Абылай 1745 ж. Қалдан Серен дүние салғаннан кейін, Жоңғарияның билеуші топтарының тақ ... ... ... ... ... ... бастауын және жоңғар-қытай соғысын Шығыс Түркістанмен іргелес өңірдегі ойраттардың уақытша билігінде қалған казақ жерлерін ... ... ... ... қалпына келтіруге пайдалану үшін барынша күш салды. Абылай қазақ елінің ... ... ... ... ... ... дербес сыртқы саясат ұстанып өтті. 1745ж. Орта жүздегі Әбілмәмбет, Абылай және Барақ сұлтан қатар аталса, 3-4 ... ... ... жағдай мүлдем өзгерді. 1749ж. тамыз айында Неплюевпен кездесуінде Жәнібек тархан: ,- деп көрсетті.Жазба деректерде Абылайдың шетел басқыншыларына ... ... ... жүргізгендігі айқын көрсетіледі. 1752ж. ол бастаған қазақ әскері шамасы 15-20 мың адамдай ойраттар ... ... ... ... 1753ж. желтоқсанда Абылай 5 мың жауынгерімен жоңғар әскерлерімен шайқасып, бірталай қазақ жерін азат етті. 1754ж. сәуірде Абылай ... 1700 ... ... 10 мың ... ... ... ... (Қаратал өз бйынша), сол жылдың шілде-тамыз айында 4 мың әскермен ... ... ... 3000 ... ... алып ... 1756ж. ... бастауымен қазақтар қытайлар мен қалмақтардың біріккен күшімен екі рет ... оның ... ... ... жеңіске жетеді. 1757ж. Абылайдың 6 мың әскері Қытайдың 40 мың әскерімен ... соң, ... ... ... ... ... ... шайқастарға Қабанбай, Бөгенбай, Жанатай, Керей Жәнібек, Өтеген батырлар қысы - жазы ... ... ... бірде Қалдан Серенмен бітімге келсе, бірде Дабашыны шауып, бірде оны және Әмірсананы өзіне паналатты. Сөйтіп Ойрат ... ... ... ... Тегеурінді әскери қимылмен қатарластырыла жүргізілген дипломатиялық әрекеттері Абылайды өз заманының ұлы қайраткерлері деңгейіне көтерді. Осының нәтижесінде Абылай әскері 1771ж. ... ... ... болған қалмақтармен ауыр шайқаста жаңа жеңіске жетті.Саяси ахуал тұрақталған ... ... ... ... ... қол ... басқалармен де ымырасыз күрес жүргізді. 1754-55 және 1764 ж. қырғыздар Жетісуда ... ... ... ... ... ... пен Шынқожа батырлар бастаған әскерлерді Ақсу, Көксу және Шу бойында талқандайды. Осы себепті Абылай 1755, 1765 ... ... ... ... ... жасап, Іленің сол жағасын, Шу бойын тазартады, қазақ пен қырғыздың Нарынқолдан Қордайға тартылған, күні бүгінге дейін сақталып отырған шекарасын анықтайды. ... ... 15 ... Орта Азия хандықтарына қарсы тынымсыз күрес жүргізді. 1765-67 ж. Абылай қолының қоқан билеушісі Еркенбекпен соғысының нәтижесінде Түркістан, Сайрам, Шымкент қалалары ... ... ... ... ... алым ... ... болды. Екі жүз жылға созылған қазақ халқының жоңғар шапқыншылығына қарсы азаттық күресінің соңғы жаңғырығы алаш жұртының санасында > ... ... ... Бұл 1771ж. Еділ ... ... ... жері ... үдере көшуі еді. Кіші жүздің ханы Нұралы асығыс әскер жиып, Жем ... ... ... ... ... Балқашқа жақындаған кезде Абылай бастаған қазақтың қалың қолы қалмақтарды қоршауға алды. Осы ... ... ... ... мен ... бітімге келуді, бүкіл ел жұртымен бодандыққа қабылдауды сұрап, елші жібереді. Кіріптар ұсынысты талқылау үшін ... ... ... ... тағы да ... танытып, жеңілген жауды қырып - жоюдың қажеті жоқ ... ... ... ... ... ... келіссөзге келіп, тым құрыса олардың Жоңғарға еркін өтіп кетуіне мүмкіндік беру жөніндегі Абылай түйінінің аржағында шығыстағы ұлы ... ... ... ойлау жатыр. Жоңғардан азат етілген шығыстағы жерлерге қазақ ауылдарын апарып түпкілікті ... да ... ... тереңдігін, кемеңгерлігін айқын көрсетеді. Оның әрбір іс-әрекеті қазақ халқының ... елі мен ... ... ... ... ... таласқан Барақ сұлтан Әбілқайыр ханды өлтіргенде де Абылай ел билігін ойлап ... Төле ... тізе қоса ... ... ... ... тарту жағында болады.Абылай соғыс жағдайына сай қол астындағы елде, әсіресе, әскер ішінде қатаң тәртіп орнатты. Сондықтан да хан ... ... ... мен ата ... ... рухы ... ұзақ жорықтарға шыдамды, шайқас даласында тегеуріні қатты болған. Абылай сан ... ... ... ... шайқасудан еш тайынбаған және көбіне үстем шығып отырған. Абылай қазақ хандығының күшін біріктіріп, әскери жағынан қуатты мемлекетке айналдырды.1771 жылы жасы ... ... хан ... ... ... ... ... Орта жүздің ханы болып не Әбілмәмбеттің інілерінің бірі, не үлкен ұлы ... ... тиіс еді. ... ... ... ... Әбілпейіздің өз қалауымен үш жүздің басшы өкілдері Түркістанда Абылайды хан көтерді. Абылай іс ... ... Орта ... ғана ... бүкіл Қазақ ордасының ұлы ханы болды.Абылай Ресей мен Қытай империяларының арасында орналасқан Қазақ елінің геосаяси жағдайына ... ... ... ... ... ... ... Орта Азия мен Қазақстанға ене бастаған кезде мұсылман елдерінің басын қосуға ұмтылып, Ауған шаһы Ахмад Дурранимен ... ... ... ... ... ниеті де болды. Қытаймен қатынас жақсара бастаған кезде орыс ... ... ... ... ... ... ... белгілерді қабылдау үшін 1779 жылы қазан айында Петропавл ... ... бас ... ... ... ... 3 мың әскерімен бойындағы орыс бекіністерін шапты.Абылай қаһарлы хан болуымен қатар, қазақ халқының рухани қасиетінен еркін сусындаған дарынды күйші ... де ... Ол , , , , , , , , , , т.б. ... авторы.Абылай өмір жолын ат үстінде, жорықтарда өткізіп, Арыс өзені жағасында қайтыс болды. Сүйегі Түркістан қаласындағы Қожа ... ... ... ... Қабырхана мен Ақсарай арасындағы дәлізде жерленген. Абылайдың артында 12 әйелінен 30 ұл, 40 қызы қалды. Қазақ халқының жадына Абылай қажырлы ... ... ... ... ... ... ретінде сақталып келді. Оның есімі тәуелсіздік символында жауынгерлік ұранға айналды.Осы кезде Ақсақалдардың алқа кеңесін шақырып, ... ... соза ... ... халықтың азып-тозып кеткенін айтып, қытаймен елшілік қатынас орнату мақсатында адамдар ... ... ... ... экономикалық байланыс орнатудың жолдарын қарастырды. Ресеймен қарым-қатынасын да ұлғайтты. Қазақ жерін екі ... ... ... ... ... еңбек сіңірді, өзінің нәзік саясатымен тіл табысты, өзінше билік, өзінше саясат жүргізді.
1771 жылы Әбілмәмбет хан өлгеннен кейін, Түркістанда Қожа ... ... ... ... мен ... бас ... ... ақ киізге орап, Орта жүздің ханы етіп көтерді. ... ... өзін ... үш ... ... деп ... әдебиеттер:
1.Қазақстан тарихы. Очерк.
2.Қазақстан тарихы. 5-томдық. 3-том., 1-бөлім. 1,2,3,6,7,8-тараулар.
3. Рысбайұлы К. Қазақстан Республикасының тарихы, 5-бөлім
4.Моисеев В.А. Джунгарское ханство и казахи XVII-XVIII вв. А., ... В.З. Хан ... и ... ... А., 1998.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жоңғар мемлекетінің құрылуы және оның қазақ жеріне шапқыншылығы13 бет
XVII-XVIII ғасырлардағы Қазақ хандығы8 бет
Абылай (Әбілмансұр) хан13 бет
Жоңғар хандығы13 бет
Жоңғар Шапқыншылығы10 бет
Жоңғар.Жоңғар шапқыншылығы12 бет
Жылқы саудасы7 бет
Жыраулар XV – XVII ғғ. әдебиеті5 бет
Сүйінбай Аронұлы айтыстары5 бет
Тәуке хан тұсындағы қазақ хандығы4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь