Турбо Паскаль бағдарламасының жазу ережелері, құрылымы және тілдің әліпбиі

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ

І. НЕГІЗГІ БӨЛІМ
1.1. Паскаль бағдарламалау тілі
1.2. Паскаль тілінің негізгі түсінігі
1.3. Турбо Паскаль бағдарламасының жазу ережелері, құрылымы және тілдің әліпбиі
1.4. Турбо Паскальда амалдардың жазылу тәртібі
1.5. Турбо Паскаль жұмысының негізгі ортасы мен терезе құрылымы
1.6. Турбо Паскаль жайлы жалпылама мағлұмат
1.7. Турбо Паскаль тілінің операторлары
1.8. Циклдік құрылымды алгоритмді программалау
1.9. While операторы жайында қысқаша түсінік

2.0. Repeat операторы
2.1. For параматрлі қайталану операторы
2.2. Күрделі циклдер
2.3. Қадам бойынша ЭЕМ.де есеп шығару әдісі
2.4. Мысал есептер

ҚОРЫТЫНДЫ

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
КІРІСПЕ
Паскаль программалау тілінің алғашқы нұсқасын 1968-1970 жылдары Стэнфорд университетінің информатика кафедрасының профессоры, швейцариялық ғалым Никлаус Вирт жасады. Оны Borland корпорациясының қызметкерлері жетілдірді (олардың құрған тілдері Turbo Pascal, Borland Pascal және Object Pascal деп аталды). Delphi жүйесінде Object Pascal программалау тілі пайдаланылады. Turbo Pascal стандартты паскальдың барлық құралдарын қамтитын және жаңа құралдармен толықтырылған, кеңейтілген нұсқасы (біз оны кейде Паскаль деп те атаймыз).
Ал 1975 жылы стандартты Паскальдың компиляторымен Турбо Паскаль (3.0 нұсқысы) программалау тілі пайда болды. Содан бері Паскаль жалпы білімдік, кәсіптік-техникалық мектептерде және жоғарғы оқу орындарында «бірінші» программалау тілі ретінде қолданыла бастады.
Турбо Паскаль тілін пайдаланудың қарапайымдылығынан пайдаланушылар арасында кең орын ала дастады.
Келе-келе Турбо Паскаль 4.0, ТП 5.0, ТП 6.0, және ТП 7.0 нұсқаларының дүниеге келуі кәсіпкер қолданушының еңбектегі өнімділігін арттыруға мүмкіндік беруге, қолданбалы есептерді шығаруда қолдануға үлкен үлес қосты. Енді осы тілдің ерекшелігі бірсыпыра мүмкіндіктерге толы болып келетінін ерекше атап өту қажет.
Бағдарламалау тілі дегеніміз – адам мен компьютердің (ЭЕМ) өзара байланыс жасасу құралы. Бағдарламалау тілі екі топқа бөлінеді: таза машиналық кодпен, не белгілі бір машина кодына арналып ассамблерде жазылған тіл- төменгі дәрежедегі және жоғарғы дәрежедегі адам тіліне жақындатылған Basic, Qbasic, Ci, Turbo Pascal т.б. көптеген бағдарламалау тілдері. Мемлекеттік бағдарлама бойынша осы тілдерден Basic, Turbo Pascal, Visual Basic тілдерінің бірін меңгеру ұсынылған. Паскаль бағдарламалау тілі француз математигі Блез Паскаль құрметіне аталған. Ол 1968-1971 жылдарда Никлаус Вирттің Цюрихтағы Жоғарғы Техникалық мектепте оқыту тілінің бірі ретінде жазылған. Кең қолдана бастауы 1984 жыл, себебі осы жылдары қарапайым қолдануға ыңғайлы Турбо Паскаль компиляторы пайда болады. Ол Borland International компаниясында жасалды. Компилятор дегеніміз транслятордың бір түрі, ал транслятор дегеніміз белгілі бір компьютер мен бағдарламалау тілі түріне арналып жазылғанбағдарлама, оның міндеті жазылған бағдарламаны машиналық кодқа айналдыру. Турбо Паскаль жүйесі — компьютердің жабдықтық және бағдарламалық қорларын басқаруға арналған бағдарлама. Жүйенің негізгі тапсырмалары есептеулерді үйлестіру, әмірлердің орындалуын реттеу, енгізу және шығару құрылғыларын бақылау, желі қызметін жеңілдету және файлдарды басқару болып табылады. Осы заманғы жалпы тапсырмаларды атқаруға арналған компьютерлер, соның ішінде жеке компьютерлерде, бағдарламаларын жегу үшін программалау жүйесін қажетсінеді. Қандай да бiр кеңiстiкке орналасқан коммуникация жүйесi. Компьютерде орын алатын әр әрекет, артта өтетін қызмет болсын, бағдарлама болсын, үдіріс ретінде өтеді. Компьютер Вон Ньюман құрылымына негізделген жағдайда, процессор бір мезетте тек бір процесті өндей алады.
Тілдің алфавиті басқа тілдермен салыстырғанда құрылымы жағынан түсінікті, себебі оның әрбір амалы сипатталып отырады. Тілдің алфавитінің құрамына әріптер, цифрлар және арнайы белгілер кіреді.
Тілдің қарапайым құрылымына сан, идентификатор, тұрақты, айнымалылар, функция және өрнек ұғымдары кіреді. Программада амалдардың орындалуына қажетті мәліметтердің сандық, логикалық немесе символдық (литералдық) мәндік шамалары болады.
Программалау тілдерін оқыту қазіргі кездегі маңызды негіздердің біріне айналып отыр. ЭЕМ-ді адамқызметінің әртүрлі салаларында пайдалану үшін программалау тілдерін меңгеру және сол тілдерде жазылған программаларды (ЭЕМ-ді программалық қамтамасыз етудің құрамындағы) қолдана білуі қажет. Қазіргі кезде программалау тілдерінің түрлері өте көп. Солардың ішіндегі бірінші деңгейдегі программалау тілі ретінде негізінен оқытылатыны – осы Паскаль тілі. Өйткені, компьютерлік сауаттіліқ пен программалауды алғашқы кезеңде үйретуге ең қолайлы тіл. Паскаль тілі алгоритмдік тілдердің ішіндегі кеңінен таралған тілдердің бірі болып табылады.
Мен, осы курстық жұмысты жаза отырып, Паскаль алгоритмдік тілімен танысып, оны пайдаланып, программалау құру жолдарын үйрендім. Алғашқы қадамдарда теориялық және практикалық материалдарға сүйене отырып жұмыс жасадым да, содан соң күрделі мәселелерге ауыстым.
1979 жылы қабылданған стандартты Паскаль тілінің кейінгі нұсқалары жетілдірілген. Қазіргі дербес компьютерлердің пайда болуына байланысты тілдің Турбо Паскаль деп аталатын нұсқасы жасалды. Қазіргі уақытта бұл жүйенің бірнеше нұсқалары бар, соңғы жасалған ең қуаттысы 7.0 нұсқасы болып табылады, бірақ, программалау бастамасын жүйенің 5.5 нұсқасынан бастап үйренген дұрыс.
Сондықтан да қазіргі кезде Паскаль тілі кез келген саладағы күрделі есептерді шешу үшін пайдалануға болатын, кеңінен таралған стандартты программалау тіліне айналды.
Осы орта мүмкіншіліктері кең: Паскаль тілінде программалаудың негізгі принциптері, программа құрылымы, тілдің негізгі элементтері мен операторлары қарастырылған. Сонымен қатар, Паскаль тілінде программалар құру, күрделі құрылымдық типтер (жолдар, жиындар, жазулар, массивтер және файлдық типтер) қарастырылған.
Сондай-ақ, Паскаль тілінің графиктік және дыбысты басқару мүмкіндіктері толық қамтылған. Оқу құрылымының соңында программалар кітапханасы берілген.
Ақпаратты өңдеу жазылған есепті шығару алгоритмі бойынша жүзеге асады. Алгоритмді жазудың бірнеше тәсілі бар екені белгілі. Алгоритмді жазу тәсілдерінің ішінде компьютерде орындалатын программа түріндегі – оның программалау тілінде жазылуы ерекше орын алады. Программала тілі – компьютерге арналған есеп шығару алгоритмін жазу үшін пайдаланылатын жасанды тіл. Программалау тілінде жазылған алгоритм программа, ал алгоритмді жазу процесі программалау деп аталады.
Программалау тілі үш құраушының: алфавит, синтаксис және семантика бірлігі болып табылады.
• Тілдің алфавиті – тілдің сөйлемдерін жазуда пайдаланылатын, тілдің барлық символдарының жиынтығы.
• Тілдің синтаксисі – тілдің сөйлемдері мен оның құрамдас бөліктерін құру үшін пайдаланылатын ережелер жиынтығы.
• Тілдің семантикасы – тілдің синтаксисі бойынша құралған оның құрылымын түсіну ережесін анықтайды.
Қолданылған әдебиеттер:
1. “Паскаль тілінің негіздері” (Б.Нақысбек, Г.Қалықова)
2. Паскаль тіліндегі программалау негіздері.(А.Б.Дәулетқұлов, С.Алғазы)
3. “Алгоритмы и программы на языке Turbo Pascal'' (Ю.Федоренко)
4. Бобровский С. Паскаль. Учебный курс. –М., 2001.
5. “Алгоритмдеу және программалау негіздерін оқыту” (Б.Д.Сыдықов)
6. Нұрмұханбетова Г.К., Әмiрбекұлы А., Сүлейменова Л. Паскаль тiлiнен лабораториялық практикум. -Шымкент: Қ.А.Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрiк университетi, 2002.-132 б.
7. Жуков А. Изучаем Паскаль. 2001.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
І. НЕГІЗГІ БӨЛІМ
1.1. Паскаль бағдарламалау тілі
1.2. Паскаль тілінің негізгі түсінігі
1.3. Турбо Паскаль бағдарламасының жазу ережелері, құрылымы және тілдің әліпбиі
1.4. ... ... ... жазылу тәртібі
1.5. Турбо Паскаль жұмысының негізгі ортасы мен ... ... ... ... жайлы жалпылама мағлұмат
1.7. Турбо Паскаль тілінің операторлары
1.8. Циклдік құрылымды алгоритмді программалау
1.9. While ... ... ... түсінік
2.0. Repeat операторы
2.1. For параматрлі қайталану операторы
2.2. ... ... ... ... ... есеп ... әдісі
2.4. Мысал есептер
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
КІРІСПЕ
Паскаль программалау тілінің алғашқы ... ... ... ... университетінің информатика кафедрасының профессоры, швейцариялық ғалым Никлаус Вирт жасады. Оны Borland ... ... ... ... ... тілдері Turbo Pascal, Borland Pascal және Object Pascal деп аталды). Delphi жүйесінде Object Pascal программалау тілі пайдаланылады. Turbo Pascal ... ... ... ... қамтитын және жаңа құралдармен толықтырылған, кеңейтілген нұсқасы (біз оны ... ... деп те ... ... 1975 жылы ... ... компиляторымен Турбо Паскаль (3.0 нұсқысы) программалау тілі пайда болды. Содан бері Паскаль ... ... ... ... және ... оқу орындарында программалау тілі ретінде қолданыла бастады.
Турбо Паскаль тілін пайдаланудың қарапайымдылығынан пайдаланушылар арасында кең орын ала дастады.
Келе-келе Турбо ... 4.0, ТП 5.0, ТП 6.0, және ТП 7.0 ... ... ... ... қолданушының еңбектегі өнімділігін арттыруға мүмкіндік беруге, қолданбалы есептерді шығаруда қолдануға үлкен үлес қосты. Енді осы тілдің ерекшелігі бірсыпыра ... толы ... ... ... атап өту ... тілі ... - адам мен ... (ЭЕМ) өзара байланыс жасасу құралы. Бағдарламалау тілі екі топқа бөлінеді: таза машиналық кодпен, не белгілі бір машина кодына арналып ... ... тіл- ... дәрежедегі және жоғарғы дәрежедегі адам тіліне жақындатылған Basic, Qbasic, Ci, Turbo Pascal т.б. ... ... ... ... бағдарлама бойынша осы тілдерден Basic, Turbo Pascal, Visual Basic тілдерінің бірін меңгеру ұсынылған. Паскаль бағдарламалау тілі ... ... Блез ... ... ... Ол ... ... Никлаус Вирттің Цюрихтағы Жоғарғы Техникалық мектепте оқыту тілінің бірі ретінде ... Кең ... ... 1984 жыл, ... осы жылдары қарапайым қолдануға ыңғайлы Турбо Паскаль компиляторы пайда болады. Ол Borland International компаниясында жасалды. ... ... ... бір ... ал ... ... белгілі бір компьютер мен бағдарламалау тілі түріне арналып жазылғанбағдарлама, оның міндеті жазылған бағдарламаны машиналық кодқа айналдыру. ... ... ... -- ... жабдықтық және бағдарламалық қорларын басқаруға арналған бағдарлама. Жүйенің негізгі тапсырмалары есептеулерді үйлестіру, әмірлердің орындалуын реттеу, енгізу және ... ... ... желі ... ... және файлдарды басқару болып табылады. Осы заманғы ... ... ... арналған компьютерлер, соның ішінде жеке компьютерлерде, бағдарламаларын жегу үшін программалау жүйесін қажетсінеді. Қандай да бiр ... ... ... ... ... орын ... әр ... артта өтетін қызмет болсын, бағдарлама болсын, үдіріс ретінде өтеді. Компьютер Вон ... ... ... жағдайда, процессор бір мезетте тек бір процесті өндей алады.
Тілдің алфавиті басқа тілдермен салыстырғанда құрылымы жағынан түсінікті, ... оның ... ... ... отырады. Тілдің алфавитінің құрамына әріптер, цифрлар және арнайы белгілер кіреді.
Тілдің қарапайым құрылымына сан, идентификатор, тұрақты, айнымалылар, функция және өрнек ... ... ... ... ... ... мәліметтердің сандық, логикалық немесе символдық (литералдық) мәндік шамалары болады.
Программалау тілдерін оқыту қазіргі кездегі ... ... ... ... отыр. ЭЕМ-ді адамқызметінің әртүрлі салаларында пайдалану үшін программалау тілдерін меңгеру және сол тілдерде жазылған программаларды (ЭЕМ-ді программалық ... ... ... ... ... ... Қазіргі кезде программалау тілдерінің түрлері өте көп. Солардың ішіндегі бірінші деңгейдегі программалау тілі ... ... ... - осы ... ... ... ... сауаттіліқ пен программалауды алғашқы кезеңде үйретуге ең қолайлы тіл. Паскаль тілі алгоритмдік тілдердің ішіндегі кеңінен таралған тілдердің бірі болып ... осы ... ... жаза ... ... ... ... танысып, оны пайдаланып, программалау құру жолдарын үйрендім. Алғашқы қадамдарда теориялық және практикалық материалдарға ... ... ... жасадым да, содан соң күрделі мәселелерге ауыстым.
1979 жылы қабылданған стандартты Паскаль ... ... ... ... ... ... ... пайда болуына байланысты тілдің Турбо Паскаль деп аталатын нұсқасы жасалды. Қазіргі уақытта бұл ... ... ... бар, ... ... ең қуаттысы 7.0 нұсқасы болып табылады, бірақ, программалау бастамасын жүйенің 5.5 нұсқасынан бастап үйренген дұрыс.
Сондықтан да қазіргі ... ... тілі кез ... ... күрделі есептерді шешу үшін пайдалануға болатын, кеңінен таралған стандартты программалау тіліне айналды.
Осы орта мүмкіншіліктері кең: Паскаль тілінде программалаудың ... ... ... ... тілдің негізгі элементтері мен операторлары қарастырылған. Сонымен қатар, Паскаль тілінде программалар құру, күрделі құрылымдық ... ... ... ... ... және ... ... қарастырылған.
Сондай-ақ, Паскаль тілінің графиктік және дыбысты басқару мүмкіндіктері толық қамтылған. Оқу ... ... ... ... ... ... жазылған есепті шығару алгоритмі бойынша жүзеге асады. Алгоритмді жазудың бірнеше тәсілі бар екені белгілі. Алгоритмді жазу тәсілдерінің ішінде ... ... ... ... - оның программалау тілінде жазылуы ерекше орын ... ... тілі - ... ... есеп ... ... жазу үшін ... жасанды тіл. Программалау тілінде жазылған алгоритм программа, ал алгоритмді жазу процесі программалау деп аталады.
Программалау тілі үш ... ... ... және ... ... ... табылады.
* Тілдің алфавиті - тілдің сөйлемдерін жазуда пайдаланылатын, тілдің барлық символдарының ... ... ... - ... ... мен оның құрамдас бөліктерін құру үшін пайдаланылатын ережелер жиынтығы.
* Тілдің семантикасы - ... ... ... құралған оның құрылымын түсіну ережесін анықтайды.
1.1 Турбо Паскаль бағдарламалау тілі
Бағдарламалау тілі дегеніміз адам мен компьютердің (ЭЕМ) өзара ... ... ... ... тілдері екі топқа бөлінеді: таза машиналық кодпен, не белгілі бір машина кодына арналып ассемблерде жазылған тіл - ... ... және ... ... - адам тіліне жақындалған BASIC, Qbasic, Ci, Turbo Pascal т.б. көптеген бағдарламалау тілдері. Мемлекеттік бағдарлама бойынша осы ... Basic, Turbo Pascal, Visual Basic ... ... ... ... ... бағдарламалау тілі негізінен француз математигі Блез Паскальдің құрметіне аталған. Ол 1968-1971 жылдарда Никлаус Вирттің Цюрихтағы Жоғарғы Техникалық мектебінде ... ... бірі ... ... Кең ... ... 1984 жыл, себебі осы жылдары қарапайым қолдануға ыңғайлы Турбо Паскаль ... ... ... ... компилятор дегеніміздің өзі - тарнслятордың бір түрі, ал транслятор дегеніміз - белгілі бір ... мен ... тілі ... ... ... бағдарлама, оның міндеті жазылған бағдарламаны машиналық кодқа лезде айналдыру. Турбо Паскаль ... ... ... және Turbo.tpl файлдары арқылы берілген. Turbo.exe файлында компилятор, экран редакторы, жүйелегіш ... ... ... ... ... функциялар мен процедуралар (көмекші бағдарламалар) кітапханасы жазылған. Қазір жетілдіріле келе мынадай артықшылықтарымен ерекшеленеді:
* ... ... ... ... блок ... ... жұмыс істей алатын функциялар мен процедуралар жазып, оны қажет кезінде шақырып пайдалану нәтижесінде бағдарламаның түсініктілігі, қатесін түзету мүмкіндігі молаяды.
* Жоғарыдан ... ... ... ... ... ала ... ... міндетті шешу үшін оны бірнеше бөліктерге бөліп, соңында оны іске асыра алады.
* Обьектілі бағдарланған ... ... алу. Бұл ... ... тілінің аясын кеңітті, жақсы жақтарын алып басқа бағдарламалау ... ... ... ... яғни ... ... ... Кейінгі Delphi бағдарламасы осының бір жемісі деп қарастыруымызға әбден болады.
1.2. Паскаль тілінің негізгі түсінігі
Алфавиті
Паскаль тілінде: латынның әріптері (Аа, ..., Zz) араб ... ... және ... ... ... ... таңбалар:
-арифметикалық және салыстыру амалдары (+,-,*,/,>,,=,@);
-арифметикалық және логикалық функциялар (DIV,MOD, NOT,AND,OR,IN,SHL,SHR).
-әр түрлі тыныс белгілері:
{} немесе (**)-түсініктеме жазатын ... - ... ... және жиын элементтерін белгілеу;
() - айнымалы тізімін белгілеу;
` ` - ... := - ... ... - ... мен ... ... - ... бөліп көрсету;
= - айнымалының типін типтің сипаттамасынан немесе тұрақтыны өз мәнінен бөліп ... - ... ... ... ... ... ... тұруы мүмкін, бұл бөлімдер (тек соңғыдан басқасы) бір-бірінен нүктелі-үтір арқылы ... ... ... ... ... ... бөлімі;
* типтерді сипаттау бөлімі;
* процедура мен функцияларды сипаттау бөлімі;
* программа денесі;
Программалау барысында алдын-ала анықтауды қажет етпейтін ... ... ... мен ... өзі ... ... пайдалануға болады.
Стандартты типтер
* бүтін типтер-SHORTINT, INTEGER, LONGIN, ... ... ... - REAL, SINGLE, DOUBLE, EXTENDED, COMP;
* ... тип -BOOLEAN ; ... тип CHAR ; ... тип STRING ; ASCII - ... PCHAR; ... файл ... типтердің барлығы типтер бөлімінде, айнымалылар немесе тұрақтыларды сипаттау бөлімінде анықталуы қажет. Нақты типтен басқа қарапайым типтер үшін мына ... ... N-ді ... ... N-ді ... (ұзарту)
ORD(N) N-нің рет нөмірі
ODD(N) N-нің жұптығын тексеру
PRED(N) N-нің алдынғы мәні
SUCC(N) N-нің келесі мәні
Нәтижесі бүтін болатын мәліметтердің бүтін типтерімен ... ... үшін ... ... ... ... N-нің ... шамасы
A DIV B ... ... MOD B ... ... қосу
* ...
- ... Х ... ... ... бөлігі;
ROUND(X) Х нақты санды бүтінге дейін дөңгелектеу;
SQR(X) N санын ... ... NOT- ... OR - ... немесе логикалық қосу; AND -қиылысу немесе логикалық көбейту; XOR - екінің модулі бойынша қосу.
Стандартты функциялар
ABS(X)-Х-тің абсолют мәні
ARCTAN(X)- Арктангенс Х
COS(X)-Косинус ... ... ... е2
FRAC(X)- Х-тің бөлшек бөлігі
ARCCOS(X)=ARCTAN(SQRT(1-SQR(X))/X)
ARCSIN(X)=ARCTAN(X/SQRT(1-SQR(X)))
Тілдің операторлары
* BEGIN END құрама оператор;
* IF...THEN шартты оператор;
* CASE...OF таңдауоператоры;
* FOR... DO ... ... ... ... UNTIL ... ... қайталау операторы;
* WHILE... DO әзіргі шартқа байланысты қайталау;
1.3. Турбо Паскаль бағдарламасының жазу ережелері, құрылымы және ... ... ... мен ... ... ... ... жазып, жүйелеп, берген ақпаратты өңдеуді іске асыратын тізбені бағдарлама (программа) деп атаймыз. Бағдарламадағы нұсқаулар (командалар мен операторлар) тізбесін ... жазу ... ... ... ... ... ... басты роль атқарады. Алгоритм - орындаушыға белгілі бір мақсатқа, ... ... ... ... ... ... әр қадамында бір әрекетті іске асыратын нұсқауды оператор дейміз. Команда бірнеше операторлар ... да ... ... ... ... ... ... белгілі бір ЭЕМ мен бағдарламалау тілінің мүмкіндіктерін ескеру керек. Turbo Pascal-да бағдарлама жазуда мына төмендегі негізгі таңбалар ... ... ... бас және кіші ... бағдарламалауда тек мәтіндерді өңдеу мен түсініктемелер жазуда ғана қолданылады. Осы жоғарыдағы бағдарлама жазуда пайдаланылатын таңбалар тобын Turbo Pascal әліпбиі деп ... Бұл ... ... ... ... ... ... алмаймыз.
Таңба
Аталуы
Таңба
Аталуы
A-Z
латынның бас әріптері
:
қос нүкте
a-z
латынның кіші әріптері
+
қосу белгісі
0-9
арап цифрлары
-
азайту белгісі
Арнайы таңбалар:
бос орын
*
жұлдызша, көбейту белгісі
~
тилда
!
леп белгісі
@
айшық
#
сан ... ... ... ... жақшалар
_
төменгі сызық
=
теңдік белгісі
{}
өрнекті жақшалар
[]
квадрат жақшалар
\
кері көлбеу
/
көлбеу сызық
;
нүктелі үтір
:
қос нүкте
`
апостроф, жалқы тырнақша
``
тырнақша

артық
,
үтір
.
нүкте
?
сұрау белгісі
Турбо Паскальдің негізгі түйінді сөздері:
AND
OF
ARRAY
OR
NOT
PACKED
BEGIN
PROCEDURE
CASE
RECORD
CONST
PROGRAM
DIV
REPEAT
DO
SET
DOWNTO
THEN
ELSE
TO
END
TYPE
FILE
UNTIL
FOR
VAR
FUCTION
WHILE
GOTO
WDITH
IF
LABEL
MOD
Бағдарлама ... ... ... ... ... бөлімі
Program (Өзіміз қоятын бағдарлама аты жазылады) ... ... ... ... ... ... ... бөлімі)
Const (Тұрақты шамалар жазылады)
Type ... ... ... көрсетіледі)
Var (Құратын бағдарламамызға қажетті барлық айнымалылар түрі көрсетіліп жазылады)
Процедуралар мен функциялар ... ... ... ... жазылады)
Function (Функция мәтіні толық жазылады)
Негізгі бөлім
Begin
Бағдарлама денесі, яғни негізгі нәтижеге жету үшін пайдаланылатын нұсқаулар тізбесі жазылады.
End.
Қарапайым сәлемдесу ... ... ... Name: String; ... шама ... ... атыңыз кім?') {Сұрақты экранға жазып шығарады}
ReadLn(Name); ... ... ... ... ... ... ... мынаны байқауға болады:
* Сипаттау бөліміндегі түйінді сөздердің қажеттісін ғана пайдалануға ғана болатынын.
* Бағдарламаның әр ... соңы ... ... ... Соңғы END түйінді сөзінің соңына нүкте қою керектігін.
Program түйінді сөзінен кейін бағдарлама шартына байланысты өзіміз ... ... атты тек ... әліпбиі әріптерін пайдаланып жазамыз.
Сипаттау бөліміндегі түйінді сөздерден кейінгі мәліметтердің жазылуы мына ... ... ... Crt, Graph, Printer, Overlay; т.б. ... ... үтірмен ажыратылып жазылады. Кітапхананы өзіміз де жасауымызға болады.
Const Pi=3.14159; g=9.81; Тұрақты шамалар аты, содан соң теңдік таңбасы және мәні ... ... ... ... ажыратылып жазылады.
Var A, B, C: integer; құратын бағдарламамызға қажетті барлық айнымалылар ... және ... ... шама ... ... түрі ... Әр ... шамалар бөлек-бөлек жазылып, бір тектес шамалар аттары бірнешеу болса аралары үтірмен бөлінеді де, одан соң қос ... (:) ... түрі ... ... Паскальда стандартты: integer, real, char, boolean сияқты шама ... ... ... шамалар түрлерін өзіміз анықтап, жаңа айнымалылар түрлерін көрсетуге де болады.
Type Metal=(Na, K, Al, Fe, Ag);
Ay_kuni=(1..30);
Jaz_ayi=(маусым, шілде, ... A, A3, 4, 5b, 72mk45; (Тек осы ... ... ғана жеке сан, әріп және ... мен сандар қоспасын пайдалана аламыз. Белгілер арасы ... ... ... ... ... ... жазылу тәртібі
Амалдар
Амал аты
Математикалық жазылуы
ТР-да жазылуы
+
Қосу
45+95
45+95
-
Азайту
А-В
А-В
*
Көбейту
12 Х 34
12 * 34
/
Бөлу
65 : 8
64 / ... ... div ... ... mod ... ... ... дәрежелеу амалы жоқ. Оны орындату үшін математикалық жолдарды пайдалану керек. Мысалы С дәрежесін С*С*С*С*С, не е ... оны ... ... ... ... ... ... немесе Dareje:=EXP(5*Ln(C));
1.5 Турбо Паскаль жұмысының негізгі ортасы мен терезе құрылымы
Турбо Паскальда жұмыс жасау интеграцияланған сайманды қабықшаны (терезе) пайдаланудан басталады. Ол ... ... ... жұмыс алаңы және көмекші ақпараттар жолынан тұрады. Менюлер жолын активтендіруді тышқанмен немесе Ғ10 ... басу ... іске ... ... ... Windows стандарты терезесіндегіге ұқсас мынадай менюлер аттары орналасқан: File, Edit, Search, Run, Compile, Debug, Options, Window, ... ... ... сол жақ пернесін шерту арқылы немесе Alt перенесімен меню атының бірінші әрібі (латын) пернесін ... басу ... ... ... Run ... ашу үшін Alt+R ... басамыз, сонда оның ішкі менюлері ашылады. Менюлермен жұмыс істеу Windows-тың стандартты терезелерімен жұмысқа ұқсас.
* File - ... ... New - жаңа файл ... Open - ... ала ... ... ... Save - файлды дискетке сақтау, не Ғ2 басу арқылы
* Save as - файл атын ... ... ... ... ... Change dir - ... алмастырып қою
* Print - бағдарлама мәтінін баспаға беру
* Dos shell - Dos ... ... ... Exit - ТП жұмысты аяқтау, не Alt+X басу арқылы
* Edit - ... Undo - ... ... ... қалпына келтіру
* Redo - өзгертуді орындату
* Cut - мәтін бөлігін қию, не Shift+Del басу арқылы
* Copy - ... ... ... не Ctrl+Ins басу ... Paste - ... ... қою, не Shift+Ins басу арқылы
* Clear - мәтіннің белгіленген бөлігін өшіру, не Ctrl+Del басу арқылы
* Search - ... Find - ... ... ... Replace - ... үзіндісін ауыстыру терезесін ашу
* Search again - мәтін үзіндісін қайта іздету
* Go to the line number - ... ... ... ... Show last compile error - ... қате коды мен ... орнын көрсету
* Find error - ... ... ... ... табу
* Objects - пайдаланылатын обьектілерді ... Units - ... ... ... Globals - ... ... бастыларына сілтеме
* Simbol - пайдаланылатын таңбаларды көрсету
* Run - орындау
* Run - ... ... не Ctrl+F9 басу ... Setup over - қадаммен орындаттыру, не Ғ8 басу ... Trace into - ... ену ... не Ғ7 басу ... Go to cursor - ... тұрған жэерге дейін орындату, не Ғ4 басу ... Program reset - ... ... файлдарды жабу
* Parametrs - параметрлер
* Compile - ... ... Compile - ... ... қатесін тексеру, не Alt+F9 басу арқылы
* Make - ... ... Buld - ... ... Find error - ... ... Information - ағымдағы файл туралы мәлімет шығарту
* Debug - ... ... ... Evaluate - ... ... Call stack - стек ... ... Find procedure - процедураны шақыру
* Integrated debugging On - интеграциялаған түзегіш
* Stand-Alone debugging Off - ... ... Display swapping Start - ... ... Refrech display - ... ... Options - баптау, әр түрлі күйлер қою
* Compiler - компилятор пайдаланатын параметр терезесін ашу
* Memory sizes - жад ... ... Linker - ... ... ... Directories - файл орналса алатын каталогтар
* Browser - көру ... ... Tools - ... ... ... ... - ... жұмыс істеу үлгісін беру
* Open - компиляция файлын ... Save - ... ... ... Save as - ... файлы атын сақтау
* Window - терезе түрлері
* Tile - терзелерді ретпен орналастыру
* Cascade - ... ... ... бірін қойып орналастыру
* Arrange icons - ашық терезе белгісін жасау
* Close all - барлық терезелерді ... Help - ... Contents - ... ... ... ... алу, не Shift+F1 басу арқылы
* Topic searh - меңзер тұрған сөз ... ... алу, не ... басу арқылы
* Using help - контексті көмек туралы ақпарат алу
* Compiler directivcs - директива туралы ... ... ... and ... - ... ... мен процедуралар туралы көмек алу
* Reserved words - түйінді сөздер туралы көмек алу
* Standart units - ... ... ... ... ... Turbo pascal language - тіл туралы көмек алу
* Error messages - қателер туралы ... ... About - жүйе ... ... алу.
Жұмыс алаңы - ортаңғы үлкен төртбұрыш. Алғаш жұмыс алаңын (бет) ашқанда оның үстіңгі жағында NONAME00 (аты жоқ) ... файл аты ... ... ... ... Еске сақтарда бағдарламамызға ат берсек, сол берген ... ... ... ... ... Сақталған онымыздан жадқа қайта тиесек сол файл атымен тиеледі. Бір мезгілде 10 бетпен жұмыс істей аламыз, сондықтан жоғарғы оң жақ ... бет ... ... ... Ашылған беттерді активтендіру үшін Alt+[бет нөмірі] пернесін басуымыз қажет. ... ... оң жақ ... 1:1 ... ... Бағдарлама жазған кезде ол өзгереді, мысалы 8:21 болса, ол 8 жолда, 21 бағанға (сол жолдағы 21 таңбаны) жазғанымызды ... ... ... ... соң оны орындату үшін Alt+F9 пернесін бассақ ... ... ... ... ... ... Қате ... оның коды және қандай қате кеткені жөнінідегі түсініктеме басқа түспен жазылып шығады. Осы қате шыққан жолды меңзер көрсетеді, кейде қате ... ... ... ... ... ... тауып түзейміз де қайта орындатамыз. Орындалу нәтижесі интеграцияланған сайманды қабықша астында көрінбей қалып қояды. Оны көру үшін Alt+F5 ... ... ... ... ... сайманды қабықша оралу үшін кез келген пернеге қол тигізу жеткілікті.
Көмекші ақпараттар ... мына ... ... ... Help F2 Save F3 Open Alt-F9 Compile F9 Make F10 ... ... ... бастағанымызда, олар туралы түсініктер өзгеріп шығып отырады.
Олардың қолданылу мақсатын мына ... біле ... ... іс-әрекеті
1
2
Ғ1
Контекстік көмекші терезесін ашады.
Ғ2
Активті терезедегі бағдарламаны сақтау.
Ғ3
Сақталған файлды жадқа тиеу терезесін ... ... ... ... ... ... түзетуге, тексеруге мүмкіндік береді.
Ғ5
Тереземіздің өлшемін өзгертуге мүмкіндік ... және ... ... терезесін ауыстырып қосады. Қатемізді табуға мүмкіндік аламыз.
Ғ7
Қадам бойынша орындауды (трассировка) әске асырады.
Ғ8
Қадам бойынша орындау. Экраннан көріп отырып орындатуға мүмкіндік аламыз. ... ... ... ... компиляциялауды орындату.
Ғ10
Жоғарыда тұрған негізгі менюді активтендіреді.
1.6 Турбо ... ... ... мағлұмат
* Турбо Паскаль тілінің идентификаторлары (ТП)
ТП Идентификаторлары дегеніміз өндірісте пайдаланылатын терілген символдардың жиынтығын айтамыз. Идентификаторларға қойылатын негізгі ... ... ... ... ... және ... ...
+ Идентификатор әріптен а1 деп басталуы тиіс {"а1", а ... ... емес "1а"}.
+ ... өте үлкен көлемдегі кез келген логикалық символдардан тұруы ... ... оның тек ... 63 ғана ...
+ ... сөздерді идентификатор ретінде пайдалануға болмайды.
+ Идентификаторларды жазғанда бос орындарды жазуға болмайды.
* Турбо Паскаль тілінде программалаудың ережелері мен ... ...
+ ... ... Паскаль операторларынан құралады, олар ";" символымен ажыратылады.
+ Топ операторларын ерекшелеу үшін ... ... ... ...
+ ... операторлар жақшасындағы операторларды құрамдық операторлар деп атаймыз.
+ Программа ... ... ... ... ... олар ... орындалуына кедергі келтірмейді.
* Турбо Паскаль тіліндегі программалық ... {+} - ... ... ... {ұ} - ... негізгі емес бөлігі.
Программаның негізгі бөліктерін қарастыралық. Uses - программада қол жетерлік операторлар ... ... ... үшін ішкі ... ... ... UsesDOS, Crt, Graph, Printer; ... стандартты модульдердің қосылуы:
* DOS - операциялық жүйе командаларының программада пайдаланылуы.
* Crt - енгізу-шығару ... ... ... ... ... Graph - ... ... мен функциялардың қосылуы.
* Printer - баспаға шығаруға оңай қол жеткізу.}
Мысалы. Келесі программа баспаға шығарудың оңай жолын жүзеге асыруды ...
* ... ... ... ... ... ... сөзі экранға шығарылады}
* Write(lst,`привет'); {"привет" сөзі принтерге шығарылады}
* end.
Const (константалар). Бұл сипаттау бөлімінде идентификатормен программа орындалуы кезінде ... ... ... ...
* ... a=4; {сандық константа}
* b='A'; {символдық константа }
* s='ABBA'; {жолдық константа }
* b1=false; {логикалық ... }
* ... of ... { ... ... ... ... Суретте Турбо Паскаль тілінің негізгі деректер типі көрсетілген.
Қарапайым типтер
Сандық типтер
Сhar - ... ... ... тип мәні көптеген дербес компьютерлердің символдары. Әрбір символға 0...255 диапазоны аралығындағы бүтін сандар жазылады.
Boolean - логикалық айнымалысы. ... тип мәні ... ... бірі ... ... (False - ... True - ... типтер
Массив - array - массив деректер типі бір ... ... мән ... ... ... олар ... реттін номері бойынша ерекшеленеді. Массив элементінің номері идентификатордан кейін квадраттық жақшаға алынып жазылады {M[5] - М ... ... ... Массивті сипаттағанда массивтің элементтер номерінің диапазоны көрсетіледі және әрбір элементіне қатысты типі. Массивтер бір ... екі ... және өте көп ... ... ... ...
* Var ... сиаптталуы}
* M: array [1..5] of integer; {М бір өлшемді массиві элемент номерлері 1-5 дейін, бүтін сандардан құралған}
* M1: array ... of char; { М1 екі ... ... жол ... 2-3 ... ... номері 11-15 дейін, символдардан құралған}
* Begin {массивті толтыру}
* М[2]:=100; {М сандық ... ... ... 100 мәні ... М1[2,3]:='d'; {М1 символдық екі өлшемді массиві элементтері екінші жол мен үшінші бағана үшін 'd' мәні тағайындалады}
* End.
String - ... ... ... ... ... бірнеше символдардан тұрады. Мысалы:
* Var s:string; {s идентификаторының жолдық айнымалы ретінде сипатталуы}
* Begin
* s:='Привет'; {жолдық айнымалы мәнін беру}
* Writeln(s); {"Привет" ... ... ... end.
Var - программада пайдаланылатын барлық иденитификаторлар сипатталуы керек. Иденитификаторды сипаттап, деректер типін көрсету. ... ... ... { x,y ... - ... тип айнымалылары}
* i,j,k:integer; {i,j,k идентификаторлары - бүтін тип айнымалылары}
* M:array [1..4] of char; {M - бір ... ... 4 ... ... M1:array [1..3,1..4] of byte; {M1 екі өлшемді массив бүтін типті 12 элементтен тұрады}
* Type
* re=real; {жаңа типті сипаттау: re ... - ... ... ... z:re; { z ... - re ... айнымалысы, яғни реальді тип}
Негізгі программа - ... ... 3 ... ... ... ... ...
+ Есептеу.
+ Қорытынды есептеу қорытындысын шығару.
Негізгі математикалық сәйкестіктер және Турбо Паскаль операциялары:
+ + {қосу}
+ - {алу}
+ * ...
+ / ...
+ = ... ... мен ... ... пайдаланылады және т.б.)}
+ := {меншіктеу}
+ > {үлкен}
+ < ...
+ >= ... ... тең}
+ 0;
Write(A:6,'=1');
F:=0; J:=A;
For I:=2 to A DIV 2 do
Begin
If J MOD I=0 then begin ... ... І ... А санында нешеу екендігін анықтайды}
While J MOD I=0 DO
Begin
Write(`*',I);
J:=J DIV I;
End;
End;
{F бірден үлкен жай көбейткіштердің табылғандығын ... F=0 then writeln ... ... шешу ... ... денесін айнымалыларды сипаттаудан бастаймын;
* Натурал сан енгіземін;
* Параметрі І циклде А/2 - ден ... ... ... ... Егер мұндай сан бөлгіш болса, онда А-ны кішірейту арқылы санын анықтаймын;
* F-тің мәніне байланысты нәтижені шығарамын.
Айнымалылар:
А-зерттелетін сан;
І,J-цикл ... ... Р және М ... сандары берілген. Олардың өзара жай сандар екендігін анықтау ... ... жай ... 1-ден басқа ортақ бөлшектері болмайды.
Program pr3;
Var I,P,M,K: integer;
F: Boolean;
Begin
Repeat
Write(`натурал сан енгіз P=');
Readln(P);
Write(`натурал сан енгіз ... and ... ... P>M then K:=M else K:=P;
For I:=2 to K do
If (P MOD I=0) And (M MOD I=0) Then ... F then writeln ... ... жай ... емес')
Else writeln (P,',',M,'өзара жай сандар');
End.
Есепті шешу алгоритмі:
1. Программа денесін айнымалыларды сипаттаудан бастаймын;
2. Р,М ... сан ... І ... 2-ден ... ең кіші ... ... сандарды анықтаймыз және әрбір Р,М сандарының бөлгіші болатындығын тексеремін;
* F-тің ... ... ... шығарамын.
Айнымалылдар:
Р,М - зерттелетін сан;
І-цикл айнымалысы;
Ғ-көмекші айнымалы;
К-Р,М сандарының кішісі.
4-есеп. А және М ... ... ... Олардың үлкен ортақ бөлгішін табу керек.
Program pr4;
Var I,M,A,K,D: integer;
Begin
Repeat
Write(`A=');
Readln(A);
Write(`M=');
Readln(M);
Until (A>0) And (M>0);
If A>M then K:=M else ... I:=1 to K ... (A MOD I=0) And (M MOD I=0) then ... (`A,M ... ең ... ... ... шешу алгоритімі:
1. Программа денесін айнымалыларды сипаттаудан бастаймын;
2. А, М ... сан ... ... І ... 1-ден бастап ең кіші санға дейін сандарды анықтаймын және ... ... ... А,М ... ... ... тексеремін;
4. Осы бөлгішті D айнымалысында сақтаймын;
* Нәтижесін ... ... ... айнымалысы;
D-ең үлкен ортақ бөлгіш;
К- А,М сандарының кішісі.
5-есеп. S және В натурал сандары берілген. Олардың ең кіші еселігін табу керек.
Program ... ... ... >0) and ... S>B then K:=S else ... I:=1 to K ... (S MOD I=0) And (B MOD I=0) then ... DIV D)*(B DIV D);
Writeln (`S,B сандарының ең кіші ортақ ... ... ... шешу ... ... ... айнымалыларды сипаттаудан бастаймын;
2. S, В натурал сан енгіземін;
3. Параметрі І циклде 1-ден бастап ең кіші санға дейін ... ... және ... ... ... S,B сандарының бөлгіші болатындығын тексеремін;
4. Осы бөлгішті D айнымалысында сақтаймын;
5. EKOE:=D*(S DIV D)*(B DIV D);екендігін ескеріп нәтижені шығарамын.
Айнымалылар:
S,B-зерттелетін сан;
I-цикл ... ... ... бөлгіш;
EKOE-ең кіші ортақ еселік
K-S,B сандарының кішісі.
6-есеп. Мына қатардың алғашқы С мүшесінің ... табу ... +..., ... Х - ... ... ... X,Y,Z: Real; I,N:integer;
Begin
Write(`X-тің мәнін енгіз=');
Readln (X);
Write (`N-нің мәнін ... ... I:=1 to N-1 ... ... ... ... шешу ... Программа денесін айнымалыларды сипаттаудан бастаймын;
2. Қатардың мүшелерінің санын N және Х айнымалыны енгіземін;
3. Циклде қатардың ... ... ... және оны У ... қосамын.
* Нәтижені шығарамын
Айнымалылар:
N-қатардың мүшелерінің саны
X-қатардың айнымалысы
D-ең үлкен ортақ бөлгіш
EKOE-ең кіші ортақ ... ... ... ... айнымалысы
Y-қатардың қосындысы.
7-есеп. Соңы 0 болатын сандар тізбегін енгізу керек. Осы тізбекте ең болмағандва қатар орналасқан екі ... ... бар ... ... керек.
Program pr7;
Var L,W: Real; F:Boolean;
Begin
Write(`сан енгіз=');
Readln (L);
Write(`сан енгіз=');
Readln (W);
F:=False;
Repeat
It W=L then F:=True;
L:=W;
Writeln(`сан енгіз=');
Readln (W);
Until W=0;
If F then writeln ... ... ... тең ... бар');
Else writeln (`тізбекте қатар орналасқан тең сандар жоқ');
End.
Есепті шешу алгоритмі:
1. ... ... ... ... ... Алғашқы екі санды L және W енгіземін және F-нің алғашқы мәнін беремін;
3. Циклде осы екі санда ... егер олар тең ... F-ті ... L:=W ... ... ... жәнк W-дің және мәнін енгіземін;
* F-ке байланысты нәтижені шығарамын.
Айнымалылар:
L-алдыңғы сан
W-қарастырылып отырған сан
F-қосымша ... ... ... ... және ... тұр. ... бастап алғашқы әйелге дейін тұрған ер адамның санын анықтау керек.
Program pr8;
Var POL: STRING; I,K,N: integer;
Begin
repeat
Write(`тізбектің ұзындығын ... ... ... I:=1 to N ... енгіз');
Readln(POL);
If POL='MAN' then K:=K+1
Else Break
End;
If K=0 then writeln (`кезектің ... ... ... ... ... ... саны =',K);
End.
1. Программа денесін айнымалыларды сипаттаудан бастаймын;
2. Тізбектің ұзындығын енгіземін және есептеу үшін К-ның ... ... ... ... адамның жынысын енгіземін;
4. Егер ер адам болса К-ның мәнін бірге ... ... Break ... ... тоқтатамын;
6.К-ның мәніне байланысты нәтижені шығарамын.
Айнымалылар:
K-санау саны
I-цикл айнымалысы
N-кезекті адамдардың саны
F-қосымша айнымалы
Pol-адам ... ... ... ... ... ... сандардың жиынын табу керек. Бастапқы тексеруде алдымен ... ... ... Одан әрі, егер де ... ... онда 1-ге ... егер ... онда 1-ден х-қа артады.
Program pr9;
Var x,y: byte;
Begin
x :=1; y :=1;
repeat
if (5*x-3*y)>1 then ... ...

Пән: Информатика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 35 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Turbo Pascal жүйесінде массивтерді ұйымдастыру технологиясы39 бет
«Ана тілі» газетіндегі қазақ әліпбиінің жазылуы бітіру жұмысы30 бет
«Қазақстан-2030» стратегиялық бағдарламасының орындалуы51 бет
Таңшолпан бағдарламасы26 бет
Экологиялық аудит туралы26 бет
"резерфорд тәжірибелері. ритцтің комбинациялық принципі. бор-зоммерфольдтің квантталу ережелері. "12 бет
"Тілдің жүйелік, құрылымдық, таңбалық сипаттары"6 бет
"Тілдің танбалық сипаты."6 бет
"Шоттар жүйесі және екіжақты жазу."8 бет
1. М.Қалтаевтың шығармашылық мұрасы 2. Ағартушы-демократтық бағыттағы ақын-жазушылар»15 бет


Исходниктер
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь