Батырлар жыры

Батырлар жыры. Ауыз әдебиетінің бағы заманнан ескірмей ұрпақтан–ұрпаққа ауысып отырған күрделі де мол бір саласы — батырлар жыры. Бұл жырларды жыршы–жыраулар ғасырлар бойы қобызға немесе домбырыға қосып, белгілі бір әнмен айтып, ауыздан-ауызға таратып келген. Қазақ батырлар жырындағы басты қаһарман елін сүйген батыр, ал оның басты мақсат-мұраты — халқын, Отанын басқыншы жаудан қорғау. Батырлар жырының көпшілігінде халықтың түбегейлі мұң-мүдесі көкселеді. Батырдың халыққа қамқоршы болу арманы, сол жолдағы іс-әрекеті жырлануы арқылы оның өз-үй ішіне, өз руына деген сүйіспеншілігі, де айқындалады. Батырлар жырларынан ерте замандағы баласы жоқ қарттың, бастаушысы жоқ елдің басқадан жәбір-жапа көретіні де танылады. Басқыншылардан қорғайтын батыр жайлы жырлар ел қиялында осындай зарығу, торығу тұсында туады. Мұндай батырды халық қартайған ата-ананың амандығы үшін қажет деп біліп, оның көршілес рулармен де күш біріктіруін көздейді. “Алпамыс батыр”, “Қобыланды батыр”, “Ер Тарғын”, “Қамбар батыр” сықылды қазақ батырлар жырларында қалмақ, моңғол басқыншыларының шабуылы баяндалып, қазақ батырларының сол күрестегі ерлігі жырланады. Олардың отаншылдығы мен адалдығы, уәдеге беріктігі зұлымдық пен қиянатқа қарсы қойылады. Әрине батырлар жырындағы оқиғалардың тарихпен жанасымы өзінше болады. Бір жыр бірнеше ғасырды аралап, жүздеген жыршы-жыраулардың аузынан өтетіндіктен, онда әр ғасырдағы тарихи фактілер араласа жүреді. Сөйтіп, батырлар жырында “әр дәуірден құралған кезеңнен” алынған батырдың жиынтық бейнесі тұлғанады. Батырлар жырының бай идеялық мазмұнына сай сюжеті мен композициясы да
        
        Батырлар жыры
Батырлар жыры. Ауыз әдебиетінің бағы заманнан ... ... ... ... де мол бір саласы — батырлар ... ... ... ... бойы ... ... ... қосып,
белгілі бір әнмен айтып, ауыздан-ауызға таратып келген. Қазақ батырлар
жырындағы ... ... елін ... ... ал оның ... ... ... Отанын басқыншы жаудан қорғау. Батырлар жырының көпшілігінде
халықтың түбегейлі ... ... ... ... қамқоршы болу
арманы, сол жолдағы іс-әрекеті жырлануы арқылы оның ... ... өз ... ... де ... ... ... ерте замандағы
баласы жоқ қарттың, бастаушысы жоқ елдің ... ... ... ... ... қорғайтын батыр жайлы жырлар ел қиялында осындай
зарығу, торығу тұсында туады. Мұндай батырды ... ... ... үшін ... деп ... оның ... ... де күш біріктіруін
көздейді. “Алпамыс батыр”, “Қобыланды батыр”, “Ер Тарғын”, “Қамбар батыр”
сықылды ... ... ... ... ... ... шабуылы
баяндалып, қазақ батырларының сол күрестегі ерлігі жырланады. ... мен ... ... ... ... пен ... қарсы
қойылады. Әрине батырлар жырындағы оқиғалардың тарихпен жанасымы өзінше
болады. Бір жыр бірнеше ... ... ... ... ... онда әр ғасырдағы тарихи фактілер араласа жүреді. Сөйтіп,
батырлар жырында “әр дәуірден құралған кезеңнен” ... ... ... тұлғанады. Батырлар жырының бай идеялық мазмұнына сай сюжеті мен
композициясы да ... ... Бір ... екіншісі туып, кейіпкерлердің
іс-әрекеті, қимылы жүйелі дамып отырады. Батырлар жырының өлеңдік құрылысы
көбіне жеті, ... ... және он ... ... ... Жыр ... өлшеміне қарай араласып, ауысып та келе береді.
Қазақ батырлар жыры ... ... ... ... зерттеу жүргізген
ғалымдар — В.В.Радлов, И.Е.Березин, ... ... ... ... ... ... әр ... да, қазақ ауыз әдебиетінің соның ішінде батырлар жырының молдығын,
өзіндік ерекшелігін атап көрсетті, көркемдік және ... ... ... ... ... олар ел ... эпос ... жинап хатқа
түсіруде, жыр нұсқаларын бір-бірімен салыстырып баспаға даярлауда, орысшаға
аудартып, түсініктер жазуда көп ... ... ... ... ... ... мұра екені хақында айтқан Ыбырай Алтынсарин, Абай Құнанбаев,
бертініректе Сұлтанмахмұт Торайғыров пікірлерінің ғылыми бағасы зор.
Қазақ ... ... ... оны ... ісі ... ... өріс алды. Эпикалық жырлар жөнінде арнайы мақалалар, ғылыми
еңбектер жазылады, ... ... ... үлгілері жеке кітап болып
басылды. “Алпамыс ... ... ... ... ... сияқты
эпостық жырлар-дың белгілі бір жүйеге ... ... ... ... Орта мектептерге және жоғары оқу ... ... ... ғылыми еңбектерде, “Қазақ әдебиеті тарихының” ... ... да ... ... жеке ... ... зерттелді. 1953
жылы Алматыда болған дискуссияда, 1956 жылы Ташкентте өткен республика
аралық конференцияда эпос ... ... сөз ... ... ғалымдары
С.Сейфуллин, М.Әуезов, Ә.Марғұлан, С.Мұқанов, Қ.Жұмалиев, Б.Кенжебаев,
М.Ғабдуллин тағы ... ... ... А.С.Орлов,
В.М.Жирмунский, Н.С.Смирнова, Х.Т.Зарифов сияқты ... ... ... ... ... ... бағалы пайымдаулар аз емес.
Сөйтіп, қазақ халқының батырлар жырын ... ... ... ... М.Ғабдуллин қазақ эпосының шығу төркіні XIII ғасырмен
шектеліп қоймайтын, одан арырақ кезеңнен басталатынын ... ... ... ... ... ... пікірлердің мәні ерекше.
Мәселен, Ә.Марғұлан қазақтың эпосы өзінің қалыптасып даму ... ... ... екі ... ... заман және VI-VIII ғасырлар арасы) бастан
кешіргенін және сол ... ... ... ... үлгілері өте
ерте заманда туғанын, Қ.Жұмалиев батырлар жырының әдепкі нұсқалары қазақ
батырларының ертедегі ру ... ... ... ... ерліктерін жырлау
кезінде пайда болға-нын айтты.
XIX ғасырдың соңы мен XX ... ... ... жыры баспа арқылы
және ауызша айтылуы арқылы ... ... ... ... бола
бастады. Бұл кезеңдегі ақын, жыршылар елге ертеден белгілі жырларды ... ... ... ... ... ... ... т.б.)
шығарады. Сонымен бірге сол кездегі батырлар жырына кітаби тілдің, шығыстық
қиссалардың белгілі дәрежеде әсері ... ... ... ... жыры ... ... ... мазмұны, сюжет
желісі, образдық бейнелеуі және көркемдік құралдары ... ... ... ... ... ... ... бар. Әйткенмені батырлар жырының барлығына тән нәрсе — халық
тағдырын жырлау негізгі түйін ... ... ... ... болмасын,
халық эпосы нұсқаларының көпшілігі кейінгі заманда шыққан. Бұл нұсқаларда
қалың қауымның бертінгі ғасырлардағы ... ... ... танымы
бейнелеген. Сонымен бірге батырлар жырында көне дәуірден елес ... ... ... ... және ... іс ... түрлі жайлар сақталған.
Ақын, жыршылардың еңбегі, орындау ерекшеліктері мен қабілеті жырдың
идеялық ... ... ... ... ... айқын
көрінеді. Эпостық негізін, дәстүрлік элемент-терін сақтай отырып, жаңа ... ... ... батырлық жырын бұрынғы айтушылар мен кейіннен ... ... ... ... ... ... байқалады. Ғасырлар бойы
халық ұғымында сақталып келе ... ... ... ... ... XIX–XX ғасырларда жырланған эпос жырларында да кездеседі. Ислам
дінінің ... ... ... етуі ... ... ... діншілік
идеялар туа бастады. Сан ғасыр бойына айтылып, ауыздан ауызға таралып ... ... ... үстем таптың да әсері болды.
Сонымен қатар халық мұңын жырлаған ақындар XIX–XX ... ... ... ... онда ... және ... ... қарсы
қазақ халқының азаттық, еркіндік жолындағы күресін жырға қосты. Бұған
Жамбылдың “Сұраншы батыр”, ... ... ... ... ... дастандарын мычалға келтіруге болады.
Совет дәуіріндегі батырлық жырды айтушы ... ... ... — жаңа ... тақырыбын жырлау, жаңа адамдар ... Яғни ... ... ... дәстүр қазіргі заман
(“Ер Төлеген”, “Лавадағы өмір” т.б.) ... ... ... поэзиясының
іргелі жанырының бірі — қазақтың ежелгі ... ... жаңа ... ... ... ... болады.
Қазақтың батырлар жырының қайсы-сын алсақ та бәрінде де ел бірлігі мен
Отан ... ... ... ... тұрады. Батырлардың ойы мен арманы, ел
мұны халық тағдырымен ұштасып жатыр. (М. Ғабдуллин.)

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Батырлар жыры мен «Шаһнама» дастанындағы тақырып үндестігі7 бет
Батырлар жыры туралы7 бет
Батырлар жыры. Эпостағы дәуір және дәстүр мәселесі43 бет
Батырлар жырын оқыту21 бет
Батырлар жырындағы етістіктер семантикасы32 бет
Батырлар жырындағы тарихи сөздер49 бет
Батырлық жырлар, батырлар жыры12 бет
X-XIV ҒҒ Қазақстандағы тәлімдік ой-пікірлердің қалыптасуы және даму25 бет
«Олжабай батыр» жырының тарихи-фольклорлық сипаты3 бет
Алашорда және қазақ әдебиеті8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь