Инновациялық оқыту технологиясының оқыту процесінде қолданылу ерекшеліктері

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4

1 бөлім. Инновациялық оқыту технологиясының ғылыми. теориялық аспектілері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 7
1.1 Инновациялық оқыту технологиясының оқыту процесінде қолданылу ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 7
1.2 Арттерапия . жаңа оқыту технологиясының озық үлгісі ретінде ... ... ... 19
1.3 “Өзін.өзі тану” . арқылы адамның жеке басының өсуін, жетілуін дамытудың психологиялық аспектілері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 30

1 бөлім бойынша тұжырымдама ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 39

2 бөлім. Арттерапияны білім беру процесінде қолданудың
эксперименталды бөлімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 40
2.1 Арттерапия . оқыту процесінің тиімділігін арттыру шарасы ... ... ... ... .. 40
2.2. Эксперименталды зерттеу бөлімінің мақсат.міндеті, болжамы, әдістемелер мен дамыту.түзету жаттығуларының кешені ... ... ... ... ... ... ... . 52
2.3. Арттерапия арқылы адамның жан.жақты дамуының әдістемелік.практикалық нұсқаулары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 69

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 71

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 73

ҚОСЫМШАЛАР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 77
КІРІСПЕ

Дипломдық зерттеу жұмысының өзектілігі қазіргі таңда шығармашыл, яғни креативті жеке тұлғаны қажетсінудің өсуімен анықталады. Қазіргі жағдайда білім рөлінің өскендігі соншалық, ол қоғамның дамуына әсер ететін басты конструктивті фактор болып отыр. Бұл сөзсіз, оқытудың тиімді технологияларын жасаудың, жетілдірудің мықты стимулы қызметін атқарады.
Жоғарғы оқу орындарында жеке адамдардың шығармашыл, креативтілік жағынан дамуы үшін жағдай жасау Қазақстандағы білім беру жүйесінде маңызды міндеттердің бірі әрі негізгісі болып отыр.
Дәстүрлі оқыту, білім беруді реформалаудың екі баламалы көзқарасы бар: технологиялық және ізденістік. Бірінші көзқарас жоғары тиімді оқытуға негізделген (білімді игеру, үлгі бойынша дағдыларды қалыптастыру және т.б.); екіншісі – шығармашылық іс-әрекет пен құндылық бағдарларды жинақтау тәжірибесін қалыптастыруға бағытталған. Екінші көзқараста салмақ оқыту (білім беру) процесінен дараланған оқытуға ауысады. Соның мақсатына орай, адамды қазіргі қоғамдық кәсіби және әлеуметтік іс-әрекетке сол адамның өз қажеттілігі мен қызығушылығын, бейімділіктерін ескере отырып даярлайды.
Қазіргі кезде білім беру саласында болып жатқан ауқымды өзгерістер түрлі ынталы бастамалар мен түрлендірулерге кеңінен жол ашуда. Осы тұрғыдан алғанда, ұрпақ тәрбиесімен айналысатын әлеуметтік, педагогикалық, психологиялық қызметтің тиімділігін арттыру, оны жаңа сапада ұйымдастыру қажеттігі туындайды. Бұл үшін әрбір оқытушының инновациялық іс-әрекеттің ғылыми-педагогикалық, психологиялық негіздерін меңгеруі мақсат етіледі. Ал жаңа технологияны пайдалану міндетті деңгейдегі білімді қалыптастыра отырып, мүмкіндік деңгейге жеткізеді. Сондықтан әрбір оқытушының біліктілігін көтеру мен шығармашылық педагогикалық, психологиялық әрекетін ұйымдастыруда қазіргі педагогикалық технологияларды меңгерудің маңызы зор.
Ғылым мен техниканың жедел дамыған, ақпараттың мәліметтер ағыны күшейген заманда ақыл-ой мүмкіндігін қалыптастырып, адамның қабілетін, талантын дамыту білім беру мекемелерінің басты міндеті болып отыр. Ол бүгінгі білім кеңістігіндегі ауадай қажет жаңару әрбір оқытушының қажымас ізденімпаздығы мен шығармашылығының жемісімен келмек. Сондықтанда әрбір білім алушының қабілетіне қарай білім беруді, оны дербестікке, ізденімпаздыққа, шығармашылыққа тәрбиелеуді жүзеге асыратын жаңартылған педагогикалық технологияны меңгеруге үлкен бетбұрыс жасалуы қажет. Өйткені, мемлекеттік білім стандарты деңгейінде оқу процесін ұйымдастыру жаңа иновациялық педагогикалық технологияны ендіруді міндеттейді.
Тәжірибе көрсеткендей-ақ, оқытудың интерактивті режимінде арттерапия элементтерін қолдану креативті жеке тұлғаны дамытудың тиімді жолдары мен шараларын жасаудың алғы шарты болады. Сонымен қатар, оқып, білім алушылардың шығармашылық ойлауын дамытуда негізгі рөл атқарады.
Шығармашылығы жоғары, ойлауы терең адамзатты тәрбиелеу, өзін-өзі тану сияқты өзекті мәселелер қазіргі күннің басты міндеттері болып отыр.
Еліміздің алғашқы ханымы С.А.Назарбаева өзінің “Өзін-өзі тану” бағдарламасын ұсынудың өзі өмір талабына сай, дер кезінде жазылған құнды еңбек. Себебі, қазіргі нарықтық қатынастар жағдайында адамның өзін-өзі тануы, өзін-өзі тәрбиелеуі деген мәселелер өте маңызды.
Дипломдық зерттеу жұмысының мақсаты. Арттерапияның оқыту процесіндегі инновациялық технологияның озық үлгісі екендігін психологиялық жолмен анықтау.
Зерттеу жұмысы келесі міндеттердің орындалуын қажет етеді:
- отандық, шет елдік, Ресейлік арттерапия жөніндегі теориялық-әдістемелік материалдарға терең талдау жасау ;
- инновациялық тұрғыдан арттерапия үлгілерін қолдану тәжірибесін кеңінен басшылыққа алу;
- өзін-өзі тану бағдарламасына сәйкес арттерапия элементтерін оқыту процесінде қолдану;
- жоғарыда аталған проблемаларға байланысты әдістемелер кешенін іріктеп талдау және оларды қазақ тобына арнап аударып, бейімдеу;
- анықтаушы және дамытушы эксперимент нәтижелерін өңдеп, салыстыру;
Зерттеу жұмысының объектісі. Озық психотехнология үлгісі ретінде – арттерапияның жоғарғы оқу орындарында өтілу процесі.
Зерттеу жұмысының пәні. Психологиялық пәндер бойынша студенттердің шығармашылық тұрғыда өзіндік дамуын жетілдірудің тиімді тәсілі ретінде – арттерапия және оның элементтері.
Зерттеу жұмысының болжамы. Инновациялық оқыту технологиясының озық үлгісі ретінде арттерапияны оқыту процесінде тиімді және орынды қолданған жағдайда жеке бастың жан-жақты әрі үйлесімді дамуына қол жеткізуге болады.
Зерттеу жұмысының әдіснамалық және теориялық негізі болып Л.С.Выготскийдің жоғары психикалық функциялардың мәдени-тарихи даму туралы теориясы; А.Н.Леонтьевтің іс-әрекет теориясы; профессор С.М.Жақыповтың бірлескен-диалогты іс-әрекеті; жеке адам дамуының гуманистік теориясының негізгі тұжырымдамалыры; З.Фрейд пен К.Г.Юнгтің бейсаналық туралы психоаналитикалық теориясы; С.А.Назарбаеваның “Өзін-өзі тану”бағдарламасы сияқты құнды еңбектер табылады.
Зерттеу жұмысының әдістері мен әдістемелері. Зерттеу жұмысымыздың мақсаты мен ондағы қойылған болжамды дәлелдеп тексеруіміз үшін бірін-бірі толықтырушы арттерапия элементері, дамытушы-түзетуші жаттығулар және ҰЕҰБЭ (ұжымшылдық, еңбексүйгіштік, ұйымдастырушылық, білуге құштарлық, эстетикалық талғам) сауалнамасы қолданылды.
Зерттеу жұмысының ғылыми жаңалығы мен теориялық маңыздылығы. Инновациялық оқыту технологиясының тиімді үлгілерінің бірі - арттерапия элементтерін жоғарғы оқу орындарының оқыту процесінде қазақ тілінде тұңғыш рет әрі нәтижелі орындалуына қол жеткізілді. Психотехниканың үлгісі ретіндегі арттерапияның мән-мағынасы, мазмұн-ерекшелігі, өтілу барысы қазақ тілінде ғылыми әрі әдістемелік тұрғыдан сауатты баяндалып, теориялық әрі әдістемелік базасы кеңейтілді.
Зерттеу жұмысының практикалық құндылығы:
- оқыту процесінің тиімділігін арттыруға қол жеткіздіреді;
- адамның жеке басының қадыр-қасиетін сезініп, бағалауға әрі тұлғааралық қарым-қатынасты жақсартуда көмекші құрал қызметін атқарады;
- шығармашылық қабілетті (креативтілікті) дамытуға септігін тигізе отырып, адамның өзін-өзі тануына жол ашады;
- арттерапия көмегімен психосауықтыру, емдеу шараларын толық жүзеге асыруға болады;
Зерттеу жұмысының базасы. Зерттеу жұмысының тәжірибелік базасы ретінде М.О.Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан Мемлекеттік университетінің “Педагогика және психология” мамандығы бойынша IV курс, ФК-03-3к1 тобының студенттері алынды.
Зерттеу жұмысының құрылымы мен көлемі. Дипломдық зерттеу жұмысы кіріспеден, екі бөлімнен, қорытындыдан, пайдаланылған 88 әдебиеттер тізімінен және қосымшалардан тұрады. Сонымен қатар, зерттеу жұмысында сызбалар, кестелер, диаграммалар көрсетілген. Жұмыстың жалпы көлемі 87бет.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі

1. Бұзаубақова К. “Жаңа ПЕД-технологияны меңгеру - міндет”.
// Қазақстан мектебі. № 9-10. 2005 ж. 25-26 б.
2. Байғазиева Г. “Жаңа Педтехнология”. // Қазақстан мектебі. № 8. 2005 ж. 53-54 б.
3. Бұзаубақова К. “Жаңа педагогикалық технологиялар”. // Қазақстан мектебі. № 4. 2005 ж. 5-8 б.
4. Арысбаева З. “Инновациялық әдіс-тәсілдерді қолдану ерекшеліктері”. // Қазақстан мектебі. № 1. 2007 ж. 69-70 б.
5. Әмір Шарапат. “Педагогикалық инновацияны іске асырудың жолдары” // Қазақстан мектебі. № 6. 2001 ж. 32-34 б.
6. Бейсембаева А. “Оқу-тәрбие үрдісін ізгілендірудің мүмкіндіктері”. // Қазақстан мектебі. № 4. 2001 ж. 12-13 б.
7. Көшімбетова С. “Оқыту тиімділігі – озық технологияларда”. // Қазақстан мектебі. № 7. 2005 ж. 16-17 б.
8. Б.М. Камзина. “Жаңа инновациялық технологияларды оқу-тәрбие үрдісіне енгізудің педагогикалық шарттары”. //
Валеология. № 3. 2006 ж. 4-5 б.
9. Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауы. / Егемен Қазақстан. 2 наурыз, 2006 ж.
10. Қазақстан -2030. / Егемен Қазақстан. 11 қазан, 1997 ж.
11. Карвасарский Б.Д. Психотерапия. Питер, 2001
12. Карвасарский Б.Д. Психотерапевтическая энциклопедия – Питер, 2000.
13. Копытин А. И. Основы арт-терапии. – СПб.: Лань, 1999
14. Кузовкин В.В. Теоретико-методологические проблемы личностного роста студентов.// Инновации в образовании 2001, № 1 С.103-121
15. Практикум по арт-терапии/ Под ред. А.И.Копытина. – СПб: Питер,2000. – 448 с.
16. Рудестам Н. Групповая психотерапия. Психокоррекционные группы: теория и практика. – М.: Прогресс,1990
17. Гнездилов А.В. Авторская сказкотерапия. Дым старинного камина (сказки доктора Балу). – СПб.: Речь, 2003. –292с.
18. Баркер Ф. Использование метафор в психотерапии. Эффективное использование метафор и анекдотов в психотерапии. Воонеж, 1995
19. Богоявленская Д.Б. О предмете исследования творческих способностей.// Психологический журнал, 1995. – Т. 16.- № 5 С.25-49
20. Божович Л.И. Проблемы формирования личности. М., Воронеж, 1995
21. Вербицкий А.А. Активное обучение в высшей школе: контекстный подход. – М.: Высшая школа, 1991
22. Грин А.А. Зоопарк творческих задач.//Школьные технологии 2000 г № 5, С.218-226
23. Групповая психотерапия. Психокоррекционные группы: теория и практика/Пер. с англ. - М.: Прогресс, 1990. –368 с.
24. Гузеев В.В. Образовательная технология: от приема до философии. М.: Сентябрь, 1996. С.112.
25. Джакупов М.С.Управление познавательной деятельностью студентов в процессе обучения. – Алматы, 2002
26. Защиринская О.В. Сказка в гостях у психологии. Психологические техники: сказкотерапия. – СПб.: Издательство ДНК, 2001 –152с.
27. Зинкевич-Евстигнеева Т.Д. Как помочь особенному ребенку. СПб.: 2001
28. Зинкевич-Евстигнеева Т.Д., Грабенко Т.М. Практикум по креативной терапии. СПб, 1998
29. Изюмова С.А, Чмыхова Е.А. Влияние индивидуально-психологических особенностей на обучаемость студентов.// Инновации в образовании. 2001, №3
30. Калошина И.П. Структура и механизмы творческой деятельноси. - М.: МГУ, 1990.
31. Калошина Т.Ю., Тимошенко Г.В. Марионетки в психотерапии. – М.: Изд-во Института Психотерапии, 2001. – 192 с.
32. Квинн В. Прикладная психология – СПб.: Питер, 2001.
33. Кларин М.В. Интерактивное обучение – инструмент освоения нового опыта// Магистр. 1999. С.85-95
34. Красило А. Желанные берега.//Школьный психолог, июнь 2001, №23 С.7
35. Копытин А.И. Системная арт-терапия. – СПб.: Питер, 2001. –224с.
36. Лебедева Л.Д. Арт-терапевтические занятия в начальной школе.// Школьные технологии
37. Лебедева Л. Лечение с увлечением.//Школьный психолог, январь 2000г., №4 С.12-13
38. Лебедева Л., Лебедева О. Жила-была рябина.// Школьный психолог, август 2001, № 32, С.4-5
39. Маджуга А.Г., Маджуга Л.Г. Арт-терапия как одно из приоритетных направлений современной коррекционной психологии и педагогики.// Вопросы ментальной медицины и экологии. -Том IX .-2003.-№3.- Москва – Павлодар С.21-24
40. Маджуга А.Г., Шоманбаева А.О., Кабылбекова З.Б. Теория и практика инновационных технологий. Шымкент, 2004
41. Маслоу А. Мотивация и личость. – СПб, 1999
42. Немов Р.С. Психология. Т. 2 – М.: Владос, 2000
43. Немов Р.С. Психология. Т. 3 – М.: Владос, 2000
44. Нестеренко А.А Страна загадок //Школьные технологии, 2000г №5, С.208-214
45. Никитин В.А. Энциклопедия тела: психология, психотерапия, педагогика, театр, танец, спорт, менеджмент. М.: Алетейа, 2000
46. Обухова Л.Ф. Возрастная психология, М., 1996
47. Осухова Н. Между войной и миром.//Школьный психолог, март 2002,№12
48. Подласый И.П. Педагогика: Учебное пособие для студентов высших учебных заведений, - М.:, 1996
49. Полянский В.С.Теоретические основы психолого-педагогического сопровождения обучаемых.// Инновации в образовании. 2001, № 3
50. Практикум по психодиагностике/ Сост. Э.В. Маруга – Балашов, 1997
51. Практическая психология образования. М., 1997
52. Психотерапевтическая энциклопедия / Под ред. Б.Д. Карвасарского. – СПб.: Издательство «Питер», 2000. –1024с.
53. Столяренко Л.Д. Основы общей психологии. 4-е изд., перераб. и доп. (Серия «Учебники, учебные пособия».) – Ростов н/Д: Феникс, 2001. –672с.
54. Смирнов А.Г. Практикум по общей психологии: Учебное пособие. – М.: Изд-во института Психотерапии, 2001. –224с.
55. Степнова Л.А. О некоторых подходах к психотерапии смысложизненных ориентаций личности.//Мир психологии 2001 № 2(26) С.89-93.
56. Теоретические и прикладные проблемы практической психологии. Часть 2/ Под ред. С.М. Джакупова – Алматы, 2002 –157с.
57. Смолкин А.М. Методы активного обучения. – М.: Высшая школа, 1997
58. Словарь-справочник про психодиагностике./ под ред. Бурлачук А.Г. – СПб, 2003
59. Теоретические и прикладные проблемы практической психологии. Часть 2/ Под ред. С.М. Джакупова – Алматы, 2002 –157с.
60. Формирование учебной деятельности студентов./ под ред. В.Я. Ляудис – М.: МГУ, 1986
61. Цукерман Г.А., Мастеров Б.И. Психология саморазвития. М.: Интерпракс, 1995. –288с.
62. Хайкин Р. Художественное творчество глазами врача. СПб.: Наука, 1992
63. Ялом И. Групповая психотерапия. – СПб.: Питер,2000
64. Психология. Словарь. Под общей редакцией А.В.Петровского, М.Г.Ярошевского. М., 1990
65. Никитин В.Н. Энциклопедия тела; психология, психотерапия
66. Автономова Н.С. Современная западная философия: Словарь – М., 1991.
67. Болл Б. Интеграция научных исследований, практики и теории в арт-терапий // Исцеляющее искусство: журнал арт-терапий – 2000. – Т.3., N 4 – С. 10-32.
68. Глаттхорн Т. Игра “Метафора терминаций”// Практикум по игровой психотерапийй / Под ред. Х.Кэдьюсон и Ч.Шефер – Питер, 2000.
69. Гудман Р. Обсуждение и создание детских рисунков // Практикум по арт-терапий / Под ред. А.И.Копытина. – Питер, 2000.
70. Кейз К. Об эстетическом моменте переноса // Исцелляющее искусство: журнал арт-терапий -–1998. Том 1.
71. Яком И. Групповая психотерапия. Питер, 2000.
72. Сьюзан Хоган. Феминистские подходы в арт-терапии. Лондон: Рутледж, 1997
73. Копытин А.И. Арт-терапия на русском языке. Питер, 1994.
74. Журнал “Няня”, Арттерапия – лечение игрой. N 2,2002
75. Медведева Е.А., Левченко И.Ю., Комиссарова Л.Н. Артпедагогика и арттерапия в специальном образовании.
76. Арттерапия. Артметоды как психологический инструмент исследования и развития личности. Психологическая газета. N 6. 1997. Статья 7.
77. Крыжановская Л.И. Артпсихология как направление психолого-педагогической реабилитации подростков. Питер, 2004.
78. Диагностика в арттерапии. Метод “Мандала”- http://science-education-books.
79. Молодежная газета. Teenager (Газета). Психология/ Арттерапия: 2004 г. Октябрь. http: // www.almateer. freenet kz.
80. Курск. Душевные болезни – лечать арттерапией – Regions. Ru. www. 46
81. PSYLIB r. К.Рудестам. Психокоррекционные группы. www.psylib. ord.ua
82. Архангельские педагоги и психологии изучают методы арттерапии для работ с детьми и взрослыми. www.atrmedia.ru
83. Gestalt.ru: События “Арттерапия в группе и частной практике” www. gestalt.ru.
84. Детский психолог – Мероприятия. Семинар. Арттерапия: основы теории и практик метода. www.childpsg.ru.
85. Арттерапия в работе с детьми. webshops.ru. EUP. RU – экономика и управление на предприятиях.
86. Арттерапия – это творчество под наблюдением психолога. http: // bd.ru
87. Видео-арттерапия – Психологический словарь. http: // psi.webzone.ru
88. Артпедагогика и арттерапия в спецальном образовании - …tttp:// gbg.ru
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
........................................... 4
1 бөлім. Инновациялық оқыту технологиясының ғылыми-
теориялық
аспектілері.................................................................
...................... 7
1.1 Инновациялық оқыту технологиясының оқыту процесінде қолданылу
ерекшеліктері...............................................................
......................................... 7
1.2 Арттерапия – жаңа оқыту технологиясының озық ... ... ... ... – арқылы адамның жеке басының өсуін, жетілуін дамытудың
психологиялық
аспектілері............................................................ 30
1 бөлім бойынша
тұжырымдама.................................................................
....... 39
2 бөлім. Арттерапияны білім беру ... ... ... ...... процесінің тиімділігін арттыру
шарасы.................. 40
2.2. Эксперименталды зерттеу бөлімінің мақсат-міндеті, болжамы, әдістемелер
мен дамыту-түзету жаттығуларының ... ... ... ... ... жан-жақты дамуының әдістемелік-практикалық
нұсқаулары..................................................................
................. 69
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................
............................... 71
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ... ... ... ... ... ... ... таңда шығармашыл, яғни
креативті жеке тұлғаны қажетсінудің ... ... ... жағдайда
білім рөлінің өскендігі соншалық, ол қоғамның ... әсер ... ... ... болып отыр. Бұл сөзсіз, оқытудың ... ... ... мықты стимулы қызметін атқарады.
Жоғарғы оқу орындарында жеке адамдардың шығармашыл, креативтілік
жағынан дамуы үшін ... ... ... ... беру жүйесінде маңызды
міндеттердің бірі әрі негізгісі болып отыр.
Дәстүрлі ... ... ... ... екі ... ... бар:
технологиялық және ізденістік. ... ... ... ... ... ... ... үлгі бойынша дағдыларды қалыптастыру және
т.б.); екіншісі – шығармашылық іс-әрекет пен құндылық ... ... ... ... ... ... ... оқыту
(білім беру) процесінен дараланған оқытуға ауысады. Соның мақсатына орай,
адамды қазіргі қоғамдық кәсіби және әлеуметтік іс-әрекетке сол ... ... мен ... ... ескере отырып даярлайды.
Қазіргі кезде білім беру саласында болып жатқан ауқымды өзгерістер
түрлі ынталы ... мен ... ... жол ... Осы ... ... тәрбиесімен айналысатын әлеуметтік, педагогикалық,
психологиялық қызметтің тиімділігін ... оны жаңа ... ... ... Бұл үшін ... оқытушының инновациялық іс-әрекеттің
ғылыми-педагогикалық, психологиялық негіздерін ... ... ... ... ... ... міндетті деңгейдегі білімді қалыптастыра
отырып, мүмкіндік деңгейге ... ... ... ... ... мен шығармашылық педагогикалық, психологиялық әрекетін
ұйымдастыруда қазіргі педагогикалық технологияларды меңгерудің маңызы ... мен ... ... ... ақпараттың мәліметтер ағыны
күшейген заманда ақыл-ой ... ... ... ... ... ... беру мекемелерінің басты міндеті болып отыр. Ол
бүгінгі білім ... ... ... ... әрбір оқытушының қажымас
ізденімпаздығы мен шығармашылығының жемісімен келмек. Сондықтанда ... ... ... ... ... ... оны ... шығармашылыққа тәрбиелеуді жүзеге ... ... ... ... ... бетбұрыс жасалуы қажет. Өйткені,
мемлекеттік білім стандарты деңгейінде оқу ... ... ... ... ... ендіруді міндеттейді.
Тәжірибе көрсеткендей-ақ, оқытудың интерактивті режимінде арттерапия
элементтерін қолдану креативті жеке ... ... ... ... ... ... алғы ... болады. Сонымен қатар, ... ... ... ... дамытуда негізгі рөл атқарады.
Шығармашылығы жоғары, ойлауы терең адамзатты тәрбиелеу, өзін-өзі ... ... ... қазіргі күннің басты міндеттері болып отыр.
Еліміздің алғашқы ханымы ... ... ... тану”
бағдарламасын ұсынудың өзі өмір талабына сай, дер ... ... ... ... ... ... қатынастар жағдайында адамның өзін-өзі
тануы, өзін-өзі тәрбиелеуі деген мәселелер өте ... ... ... ... ... ... процесіндегі
инновациялық технологияның озық үлгісі екендігін психологиялық жолмен
анықтау.
Зерттеу жұмысы келесі міндеттердің орындалуын қажет ... ... шет ... Ресейлік арттерапия жөніндегі теориялық-
әдістемелік материалдарға терең талдау жасау ;
- ... ... ... үлгілерін қолдану тәжірибесін
кеңінен басшылыққа алу;
- өзін-өзі тану ... ... ... ... ... ... жоғарыда аталған проблемаларға байланысты әдістемелер кешенін
іріктеп талдау және ... ... ... ... аударып, бейімдеу;
- анықтаушы және дамытушы эксперимент нәтижелерін ... ... ... ... Озық ... ... ...
арттерапияның жоғарғы оқу орындарында өтілу процесі.
Зерттеу жұмысының пәні. Психологиялық пәндер бойынша студенттердің
шығармашылық тұрғыда ... ... ... ... ... ... ... және оның элементтері.
Зерттеу жұмысының болжамы. Инновациялық оқыту ... ... ... ... оқыту процесінде тиімді және орынды қолданған
жағдайда жеке бастың жан-жақты әрі үйлесімді дамуына қол ... ... ... ... және ... ... болып
Л.С.Выготскийдің жоғары психикалық функциялардың мәдени-тарихи даму туралы
теориясы; А.Н.Леонтьевтің іс-әрекет ... ... ... іс-әрекеті; жеке адам дамуының гуманистік теориясының
негізгі тұжырымдамалыры; З.Фрейд пен ... ... ... ... ... ... тану”бағдарламасы
сияқты құнды еңбектер табылады.
Зерттеу жұмысының әдістері мен ... ... ... мен ... ... болжамды дәлелдеп тексеруіміз үшін бірін-бірі
толықтырушы арттерапия элементері, дамытушы-түзетуші жаттығулар және ... ... ... ... ... талғам) сауалнамасы қолданылды.
Зерттеу жұмысының ғылыми жаңалығы мен ... ... ... ... тиімді үлгілерінің бірі - арттерапия
элементтерін жоғарғы оқу ... ... ... ... ... тұңғыш
рет әрі нәтижелі орындалуына қол жеткізілді. Психотехниканың үлгісі
ретіндегі арттерапияның мән-мағынасы, ... ... ... ... ... әрі ... тұрғыдан сауатты баяндалып, теориялық әрі
әдістемелік базасы кеңейтілді.
Зерттеу жұмысының практикалық құндылығы:
- оқыту процесінің тиімділігін арттыруға қол ... ... жеке ... ... ... ... әрі
тұлғааралық қарым-қатынасты жақсартуда көмекші құрал қызметін
атқарады;
- шығармашылық қабілетті ... ... ... ... адамның өзін-өзі тануына жол ашады;
- арттерапия көмегімен ... ... ... толық жүзеге
асыруға болады;
Зерттеу жұмысының базасы. Зерттеу жұмысының тәжірибелік базасы ретінде
М.О.Әуезов атындағы Оңтүстік ... ... ... және психология” мамандығы бойынша IV курс, ФК-03-3к1 тобының
студенттері алынды.
Зерттеу жұмысының құрылымы мен ... ... ... ... екі ... ... пайдаланылған 88 әдебиеттер
тізімінен және ... ... ... ... ... жұмысында
сызбалар, кестелер, диаграммалар көрсетілген. Жұмыстың жалпы көлемі 87бет.
1 бөлім. Инновациялық оқыту технологиясының
ғылыми-теориялық аспектілері
1.1 Инновациялық оқыту технологиясының оқыту ... ... ... ... ... ... ... жаңа жүйесі жасалып,
әлемдік білім беру кеңістігіне ... ... ... Бұл ... ... ... ... болып отыр. Себебі, білім беру
парадигмасы өзгерді, білім берудің мазмұны жаңарып, жаңа ... ... ... ... ұрпаққа қоғам талабына сай тәрбие мен білім беруде мұғалімдердің
инновациялық іс-әрекетінің ғылыми-педагогикалық ... ... ... ... Өйткені, жаңа педагогикалық технологияны меңгеруге
оқытушыларды даярлау – оларды кәсіби білімін көтеруге дайындау аспектісінің
бірі және ... жеке ... ... ... іс-әрекеттің
нәтижесі болып табылады.
Ғылым мен техниканың жедел дамыған, ақпараттық мәліметтер ... ... ... ... ... ... қабілетін,
талантын дамыту білім беру мекемелерінің басты міндеті болып отыр. ... ... беру ... ... ... ... оқытушының қажымас
ізденімпаздығы мен шығармашылық жемісімен келмек. Сондықтан да ... ... ... білім беруді, оны дербестікке, ізденімпаздыққа,
шығармашылыққа тәрбиелеуді ... ... ... ... меңгеруге үлкен бетбұрыс жасалуы қажет. Өйткені мемлекеттік
білім ... ... оқу ... ... жаңа ... ендіруді міндеттейді./ 1 /.
XXI ғасырда білімі дамымаған елдің тығырыққа ... ... ... Н.Ә.Назарбаевтың 18 ақпан 2005 ... ... ... Бұл мәселе жалпы білім беретін оқу ... ... ... ... Сол оқу орындарына толыққанды сапалы білім
алған, оның бағдарламасын ... ... ... болашақта жақсы
маман, білімді азамат шығары анық.
Себебі, біз қадам басқан ХХI ... ... ... білімді, өз ісіне
және өзгенің ісіне әділ баға бере алатын, өзіне ... ... ... зор үлесін қоса алатын азамат тәрбиелеуді
талап етіп отыр./ 2 ... ... жаңа ... ... ... ... оқытушылардың инновациялық іс-әрекетін қалыптастыру болып
табылады. Жаңа педагогикалық ... ... ... ... ... нәтижелі даму жағынан көре алады.
Оқытушы алғаш педагогикалық технологияларды оқып үйренеді, екіншіден,
меңгереді, үшіншіден, жаңа ... ... ... ... оны ... нәтижесін тексереді.
Жаңа технологияны қолдану төмендегідей кезеңдер арқылы ... ... – оқып ... 2 ... – меңгеру; 3 кезең - өмірге ендіру; 4
кезең – дамыту.
Педагогикалық технология – оқытушының кәсіби қызметін ... ... ... ... ... мүмкіндік беретін іс-әрекеттер
жиынтығы. Педагогикалық технологиядағы басты міндет – ... ... ... ... отырып, алға қойған мақсатқа толықтай жету. ... ... ... ... ... ... ... студенттердің оқу материалын теориялық мазмұнын игеру
жөніндегі ... ... ... және ... ... іскерлігі мен
дағдыларын қалыптастыру болып табылады. Оқу үрдісінің ... мен ... ... ... және ... ... тәсілдері мен
әдістеріне, жаңа ... ... ... тікелей байланысты
болады.
Педагогикалық технология кәсіптік қызметтің ерекше түрі ... ... жаңа ... ... ... ... орасан зор
іскерлік пен шығармашылыққа негізделген ізденістерді қажет етеді. Осындай
мақсат көздеген жүйелі ... ... жаңа ... ... ... ... ... елдің экономикалық қуаты, халқының өмір сүру деңгейінің
жоғарылығы, дүние ... ... орны мен ... сол ... даму ... ... Жалпы қоғам дамуы мен жаңа
технологияны енгізу сапалығы осы елдегі ... беру ... ... мен осы ... ... деңгейіне келіп тіреледі. Ал
білім беру саласындағы технологиялық идеялар бұдан 400 жыл ... ... Бұл ... ... ... үлкен өзгеріске ұшырап отыр.
Оқытушылар мен студенттерге ... ... ... ... ... ... ... келеді.
Қазіргі кезде білім беру саласында болып жатқан ауқымды өзгерістер
түрлі ынталы ... мен ... ... жол ... ... ... ... тәрбиесімен айналысатын әлеуметтік-педагогикалық
қызметтің тиімділігін арттыру, оны жаңа ... ... ... Бұл үшін оқытушылардың инновациялық іс-әрекеттің ... ... ... мақсат етіледі. Ал жаңа технологияны
пайдалану міндетті деңгейдегі ... ... ... ... ... Сондықтан оқытушының біліктілігін көтеру ... ... ... ... ... ... ... маңызы зор.
Оқыту технологиясы педагогикалық әдістерге негізделген. 1960 жылдарда
шет ел ... ... ... ... ... ... технология дегеніміз –тәжірибеде жүзеге
асырылатын белгілі бір педагогикалық жүйенің ... ал ... сай ... әдіс, тәсілдер – оның құрамды бөлігі ғана” ... ... ... 3 /.
Педагогикалық технология оқыту үрдісін жобалау, ... және ... ... ... ... ... ... қойылған мақсатқа жету мүмкіндігіне кепілдік ... ... ... және оны ... ... ... пән ... оқытушы мен
студенттің өзара байланыс іс-әрекеті, студенттің ішкі даму үрдісі негізінде
анықталған нақты мақсат ғана ... ... ... ... бола ... беру саласы қызметкерлерінің алдына қойылып отырған міндеттердің
бірі – оқытудың әдіс тәсілдерін үнемі жетілдіріп отыру және ... ... ... ... ... беру саласындағы оқытудың жаңа ... ... ... жан-жақты білгір маман болу мүмкін
емес. Жаңа ... ... ... ... ... адамгершілік, рухани, азаматтық және басқа да ... ... ... игі ... ... ... ... оқу-тәрбие
үрдісін жүйелі ұйымдастыруына көмектеседі. Қандай сабақтың болмасын қызықты
өтуі оқытушының үнемі іздену, ... әдіс – ... ... ... ... ... ... таңда оқытушылар инновациялық және интерактивтік әдістемелерін
сабақ ... ... ... ... ... әрі қызықты өтуіне ықпалын
тигізуде.
“Инновация” ұғымын қарастырсақ, ... көбі оған ... ... ... ... инновацияны былайша түсіндіреді:
“Инновация- нақтылы бір адамға жаңа болып табылатын идея”. Майлс “Инновация
– арнайы жаңа ... Біз одан ... ... ... асуын,
шешімдерін күтеміз” дейді./ 4 /.
Ендеше инновация ұғымы – педагогикалық сөздік қорына ежелден енген
термин. Ол ... ... ... “жаңа”, “жаңалық енгізу”, деп
көрсетілсе, кейбіреулер оны “өзгеріс” деген терминмен анықтайды.
“Инновация” деген сөз – ... ... ... және “in” ... сөзінен шыққан, ал оның қазақша аудармасы “жаңару, жаңалық, өзгеру”
деген мағынаны білдіреді.
Т.И.Шамова, П.И.Третьяковалардың ... ... ... – жаңа
мазмұнды ұйымдастыру, ал жаңалық енгізу дегеніміз – тек қана ... ... ... инновация үрдісі мазмұнды дамытуды, жаңаны
ұйымдастыруды, қалыптастыруды анықтайды, ал “жаңаша” деп ... ... ... әдіс-тәсілі мен технологиясын қамтитын құбылысты түсінеміз”
делінген. ... ... ... ... ... Үлкен
энциклопедиялық сөздікте бұл ұғым “жаңаша білім беру” деп түсіндіріледі.
Ал А.И.Кочетов “инновация” ұғымына ... ... ... ... ... қамтамасыз ететін теориялық, технологиялық
және педагогикалық іс-әрекеттің біртұтас бағдарламасы”. Алайда ... ... ... анықтамамен келіспейтіндігін білдіреді. Олардың
тұжырымдамасында, “Егер баратын деңгей” ... ... ... ... ... делінген. В.Кваша мен В.Латинаның пікірлері бойынша
“инновация”- бұл жаңа ... ... ... ... ... ... ... іс-әрекеттің жаңа сапалы деңгейге көтерілуі болып
табылады./ 5 /.
Инновациялық құбылыстар білім беру саласында ... ... ... ... тарала бастады. Әдетте инновация бірнеше ... ... ... ... болады да, берік түрде жаңа мақсатты
шешуге бағытталады, педагогикалық ... ... ... ... ... Р., ... Т - “Жаңару” (новшество) дегенімізді былай деп
түсіндіреді: “Жаңару – белгілі бір адам үшін әділ түрде жаңа ма, әлде ... оған ... ... ... уақытынан бірінші қолданған уақытымен
анықталатын жаңа идея.
Инновациялық үрдіске түскен ұжым даму ... ... ... ... 1) ... күдіктену; 2) даңғазашылдық; 3) тұрақтану; 4)
ынтымақтастық қалыптасу. Соңғы екі кезең – ... ... ... ... ... ... Олар ... адамның аталған
кезеңдерді басынан өткізуімен сәйкестеледі.
Инновация ... ... ... ... теориясы мен тәжірибесінде
кеңінен қолданылып жүр. Бірақ, ғылымда бұл ... ... ... бір ... ... ... ... анықтамалардың
көпшілігі бұл ұғымды кеңінен терең таныта алмайды. Инновацияны “Білім беру
жүйесіндегі жаңалық енгізу” деп айтсақ, оның ... ... ... ... ең ... XIX ғасырда ... ... ... ... бір ... ... ... ел мәдениетіне
енгізу дегенді білдіреді және бұл ұғым ... әлі ... ... ... ... жаңалық, жаңарту дегенді білдіреді дедік.
Яғни, С.Ожегов сөздігіне сүйенсек, инновация бірінші рет ... ... ... ... ... ... ... басатын, алғаш ашылған, бұрыннан
таныс емес ... ... ... ... Инновация ұғымын әр елде
әртүрлі түсінген. Кейбір мемлекеттерде (АҚШ, ... бұл ... ... Ал, ... ... ... ... кезіктіру мүмкін
емес.Сондықтан әр елде бұл құбылысқа қандай ... ... ... ғылыми-педагогикалық, техникалық, саяси әдебиеттер мен ... ... ... ... шет елдерде, ТМД елдерінде, Қазақстанда
“Инновация” ұғымына көптеген ... ... ... 4 ... “Инновация” ұғымына өте күдікпен қарағаны мәлім. Мәселен, XIX-
XX ғасырдың басындағы ... ... ... бұл ... ... ... ... яғни, инновациялық үрдіс өткен,
бірақ инновация термині еш ... ... Ал ... ... Биль ... ... инновацияны “Құрамына материалдық өзгеруіне ғана емес,
сол материалды қолданудағы ... ... ... ... ... деп ... ... процесс деп есептейді де, “Инновация қандай да бір
идеялардан басталатын өзгерістерге әсерін, ... не ... ... ... ... үрдіс” дейді.
Қазақстан мемлекетінде “Инновация” ұғымын пайдалану соңғы бес жылдың
еншісінде. Ең алғаш “Инновация” ұғымына қазақ тілінде анықтама берген ... ... Ол ... инновациялық үрдіс деп отырғанымыз –
білім беру мекемелерінің жаңалықтарды жасау, меңгеру, қолдану және таратуға
байланысты бір бөлек ... ... ... ... ... ... мазмұнында, әдістемеде,
технологияда, оқу-тәрбие жұмысын ұйымдастыруда, мектеп ... ... ... деп ... ... ... ... қайта
жаңарту кеңістігін бірнеше түрге бөледі: жеке түрі (жеке – дара, бір-
бірімен байланыспаған); ... түрі ... – дара ... ... жүйелі түрі (мектепті толық қамтитын) .
“Инновация” сөзі – ... ... ... өндіріс, медицина, техника
салаларында өте жиі қолданып жүрген термин. Қазір бұл сөз “Жаңа, ... ... ... ... және дәл ... жаңа ... да ... өзгерудің” мазмұны терең және анық екендігі белгілі. Бұл ... ... ... ... белсенділігін қалыптастыру, оқыту
материалдарын өзінше пайдалану арқылы танымдық ... ... ... әдіс – ... ... ... сабақты дайын күйінде
бағалайды, әрбір білім алушының өзі ізденіп, ғылыми негіздерін өз ... ... ... ... ал ... ... ... білім
алушының іс-әрекетін бақылау жатады.
Әдіскер С.Көшімбетова өзінің зерттеінде оқу-тәрбие үрдісінде оқытудың
инновациялық әдіс-тәсілдерін қолданудың ... ... ... ... ... педагогика ғылымының алдыңғы қатарлы ғылыми
жаңалықтарды тәжірибеде “бала -субъект”, ... ... ... да, ал ... ... оның ... әлеуметтік
жағдайы мен іс-әрекетінің әлеуметтік ... ... ... бағдарламалап оқыту – оқытудың мазмұнын пәнаралық байланыс
тұрғысынан ұйымдастыру;
- қоғам мен табиғат заңдылықтарын кіріктіру негізінде меңгеруі;
- иллюстрациялы ... ... ... ... дүниетанымында жүйелі саналы мәдениет қалыптасады;
- саралап деңгейлеп оқыту технологиясында оқытудың мазмұны мен әдістері
шығармашылық ізденіс іс-әрекет жасау ... ... ... ... ... ... білмейтін шығармашылық ізденіс негізінде өмірге келген жаңа
қабілет;
- дербес оқыту технологиясы оқу-тәрбие үрдісінде ... ... үшін ... ... ... ... ... жеке
тұлғаның әлеуметтік-психологиялық жауапкершілігн арттырады;
Ал жалпы инновацияны модификациялық, комбинаторлық, радикалдық деп үш
түрге бөлуге болады./ 6 ... ... – бұл ... ... ... ... түрін
өзгертумен айналысу. Бұған В.Ф. Шаталовтың математикаға жазған тірек
конспектісі және оны ... ... ... ... бола ... ...... пайдаланылмаған, белгілі әдістеме
элементтерін жаңаша ... ... ... оқытудың қазіргі кездегі
әдістемесі дәлел.
Радикалдық инновация – білімге мемлекеттік стандарттарды енгізу жатады.
Мемлекеттік стандарт білім ... ... ... ... және ... оқытудың көрсеткіштерін қалыптастырады.
Қазір республика оқу орындары ұсынып ... көп ... ... қалауына сәйкес кез-келген үлгі бойынша қызмет етуіне мүмкіндік
алды. Бұл бағытта ... ... ... нұсқадағы мазмұны, құрылымы,
ғылымға және тәжірибеге негізделген жаңа идеялар, жаңа ... ... ... ... ... оқу ... ... білім алушының
жас және жеке дара психологиялық ... орай ... ... ... маңызы зор.
Ғылыми-педагогикалық әдебиеттерде іс жүзінде анықталып табылған оқыту
үрдісінің ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Қазақстан Республикасының 2015 жылға дейінгі білім беруді ... ... ... ... ... ... мамандар
даярлау сапасын арттыру, қарқынды ... ... ... ... ... ... беру мен ... жетілдіру болып табылады”,- деп атап көрсетілген.
Қазіргі күні инновация деп көбінесе жаңа технологияларды, әдістер ... ... және ... ... ... ... жаңа идеяларды,
процестерді бірлкте жетілдірудің де жүйесі.Сондықтан ... мен ... ... инновациялық идеяларды енгізу, жаңарту нысаны болып
табылады.
Инновация өзінің даму барысында белгілі бір өмірлік даму ... жаңа ... ... ... ... қоюшылық;
- тарату және жойылу.
Инновациялық процестерді ендіру үш өзара байланысты күштер анықталады:
- ... ... ... ... ... әлеуетімен;
- жаңалықты енгізу жолдарымен.
Сондықтан бұл уақыт ағымына байланысты дамиды, бірқалыпты өзгеріске
ұшырайды, жағдайына байланысты ... мен ... ... ... ... ... ... пайымдауынша, жаңалық көзі
арнайы қолданған деректерде, дамушы идеяларда, кітаптарда, педагогтардың,
білімді көтеру ... ... “Әр ... ... мұғалім
әрдайым жаңалықты бастаушы ретінде іс-әрекет жасауы тиіс”, - дейді. / 5 /.
Инновациялық технологияның негізі болып ... жаңа ... ... ... ... ірі блокпен оқыту технологиясы,
М.Монтессори мен В.В.Давыдовтың дамыта оқыту технологиясы, Шаталовтың ірі
блоктік ... және ... ... ... жөні осы деп ... технологиялар
мен халықаралық бағдарламаларды сабақта қолдану көпшілігімізге тән ... ... ... ... жаңа ... философиялық
мазмұнын, тұтастығы мен жүйелілігін меңгеріп ... таза ... ... ғана ... ... ... ... негізде қаралады. Міне сондықтан, бірінші кезекте, білім
әлеміне еніп жатқан сан алуан ... ... ... ... нәтижелерін талдау үшін арнайы ақпараттық-әдістемелік ... ... ... ... ... кәсіптік қызметтің ерекше түрі
болып табылады. Инновациялық оқыту технологиясын ... үшін ... зор ... ... ... Бұл өз ... шығармашылықпен
қарайтын, жеке басының белгілі іскерлік қасиеті бар адамды қажет ететін
жұмыс. Шындығында да әрбір ... жаңа ... ... ... ... ... және өзін-өзі қалыптастырады.
Жаңа инновациялық технология жасаудың теориялық негіздерін зерттеп
дайындауды оқу ... ... ... ... ... принциптері
негіздерін сын көзқараспен ұсынып, мәнін ... ... ... ... технология” туралы анықтамасында:
“Педагогикалық технология, соның ішінде оқыту технологиясы – бұл ... мен ... ... ... мақсаты, принциптері,
мазмұны, формасы, ... мен ... ... ... ... жоғары деңгейіне кепілдік беретін, соның ішінде келешекте ... ... ... ... ... жүйе”.
В.И.Андреев бойынша педагогикалық жаңа ... ... ... / 8 ... ... ... ... мақсатты дидактикалық жүйеге
ауыстырылуы).
2. Тұжырымдылық (терең мазмұнды теорияға ... ... ... ... ... ... әдісі жағдайын жобалау
және бүтіндей жүйеде қолдану).
4. Диагностикалық (оқушының оқу іс-әрекеті нәтижесінің алғашқы ... ... ... ... түрде емес, терең сапалы диагностикалық
мінездемесі).
5. Оқыту сапасының кепілдігі (оқу материалын қабылдау ... ... ... ... ... ( ... психология, дидактиканың жетістіктерін, қазіргі
заманның идеяларын, бейне ... ... ... ... педагогикалық технологияның келесі элементтерін ... ... мен ... ... ... педагогикалық, дидактикалық
мақсатын жасау.
2. Меңгеруге тиісті ... ... ... ... ... ... мен тәрбиелеудің диагностикалық функциясын мүмкіндігінше күшейту.
4. Дидактикалық технологиялық, соның ішінде ... мен ... ... ... ... Оқыту сапасының жоғары деңгейінің кепілдігі.
Осыған байланысты педаогикалық ... ... жаңа ... ... ... жаңа оқу ... мен ... ендірудің тиімді құралы болып отыр
Педагогикалық технологияларды енгізуде ... ... ... “Қазіргі білім беру саласындағы оқытудың озық технологияларын меңгеру
оқытушының интеллектуалдық, кәсіптік, адамгершілік, рухани, азаматтық және
де басқа көптеген ... ... ... игі ... ... ... дамытып, оқу-тәрбие процесін тиімді ұйымдастыруына көмектеседі”, – деп
көрсетеді С.В.Селевко. / 8 ... ... ... ... ... ... кәсіби бейімделуін
қалыптастыру мәселелері – кезек күттірмейтін өзекті қоғам талабы. ... ... ... жаңа ... ... қолдануға даярлығын қалыптастырудың құрылымдық-мазмұндық
моделін ... ... ... жаңа ... ... ... ... қалыптастыру мына ... / 10 ... ... танымдыққызығуды қалыптастыру бейнесі жатады.
Оған болашақ мамандарды қалыптастыру, құндылық қарым-қатынас, болашақ
маманның өзінің кәсіби ... ... ... ... мамандығын
ерекше жақсы көруі, ұрпақ тәрбиесінде ұстаздың жетекші орнын сезінуі,
кәсіби жеке ... ... ... бағыттылығы, инновациялық іс-
әрекетке ұмтылыу әрекеттері кіреді.
Мазмұндық өлшемдеріне болашақ маманның жалпы мәдениеттілік ... ... ... ... деңгейі, мамандығы бойынша білімі,
педагогикалық біртұтас ... ... ... ... ... мен қозғаушы күштерінің жалпы теориялық білім негіздерімен
қарулануы кіреді. Оған біртұтас педагогикалық үрдістің теориялық негіздерін
және жеке ... ... ... ... ... ... ... теориясының негіздерін білуі, білім алушылардың ... ... ... іс-әрекеттің көбіне нәтижелі
болатындығын сезіне алуы жатады.
Бейімділік өлшемдеріне болашақ маманның барлық жағдайға бейімделе ... ... ... ... ... ... микроорта
өзгерістеріне сай қолайлы инновациялық педагогикалық технологияларды таңдай
алуы. Бейімділік өлшемдері ... ... ... ... оқытушы,
ұстаз мәртебесіне ауысуының ерекшелігін сезіне білуімен, бейімділік іс-
әрекетті ... ... жаңа ... ... алуларымен
ерекшеленеді.
Танымдық өлшемдері болашақ маманның әлеуметтік ... ... ... тани ... өзін ... ... асырудың нәтижелі әдіс-тәсілдерн
пайдалануымен, инновациялық педагогикалық технологияларға ... ... Оған ... ... ... ... ... ортаны біліп
тануы, кәсіптік білімін өз әжірибесінде ... ... ... технологияларды оқып меңгеруі, үйренуі жатады.
Іс-әрекеттік өлшемдері болашақ маманның өзінің кәсіби іс-әрекетінің
мақсаты мен міндетін ... алуы және ... ... ... ... ... алуымен өлшенеді. Оған болашақ маманның ... жете ... ... ... ... ... негіздерін білуі, педагогикалық үрдісті жоспарлап, жүзеге
асыра алуымен өлшенеді.
Технологиялық өлшемдері оқытудың ... ... ... ... міндеттерін анықтай алуы, оқытудың ... ... алуы ... ... меңгерумен анықталады. Оған болашақ
маманның біртұтас оқу-тәрбие үрдісінде сабақты ... ... ... ынтымақтастық қарым-қатынасты жүзеге асыра алуы, біртұтас
педагогикалық үрдісті ... алуы және ... ... ... ең ... ... ... таңдай алуы қажет.
Шығармашылық өлшемдеріне шығармашылық ептілікті, шығармашылық
белсенділікті, болашақ ... ... ... ... ... маманның ғылыми-зерртеу жұмыстарына өзіндік талдау жасай алуы,
өз ... ... ... ... ... мен ... әдіс-
тәсілдерді қолдануға өзіндік (авторлық) жаңалықтар, өзгерістер енгізумен
және жаңалықты шығармашылықпен қолдана алуымен сипатталады.
Осы ... ... ... ... ... ... іс-әрекет,
игеру, нәтиже құралады. Білім жалпы, кәсіби, техникалық, арнайы білім болып
бөлініп кәсіппен ұштасады. Ал кәсіп – мамандық таңдау, ... ... алып ... иесі болу үшін ... ... ... – оқу, ... тәжірибе, ізденушілік, ... ... ... ... ... болу үшін іс-әрекетті меңгеру қажет. Іс-әрекет әрекеттен,
операция, қимыл-қозғалыстан тұрады. Барлық үрдіс байланыса орындалғаннан
соң нәтиже ... ... ... ... инновациялық іс-әрекетін қалыптастырудың педагогикалық
шарттары:
- инновация туралы білімі;
- инновацияны жан-жақты меңгеру;
- инновациялық іс-әрекет диагностикасын меңгеру;
- инновацияны тәжірибеге ендіру жұмыстары;
- инновацияны практикада ... ... ... беру ... ... таңда белең алып ... ... атап ... болсақ:
- білім сапасының төмендігі;
- білім саласына мемлекет тарапынан реформалар жүргізілгенімен оқудың
нәтижесінің болмауы;
- ... ... ... мардымсыздығы;
- білім алушылардың өздігінен білім алу дағдысының болмауы;
- білім ... мен ... ... ... ... ... ... бірден-бір жолы оқу-тәрбие процесінде
инновациялық әдіс-тәсілдерін енгізу, әрбір білім алушылардың ... ... ... арттырып, өз бетімен ізденуге, шығармашылық
еңбек етуге жол ашу.
Оқу-тәрбие процесінде ... ... ... IY ... бөліп көрсетуге болады:
І кезең; Жаңа идеяны іздеу
Ақпараттандыру және инновациялрды ұйымдастыру, жаңалықтарды іздестіру.
ІІ кезең: Жаңалықтарды ұйымдастыру
Оқу-тәрбие үрдісінде жаңалық енгізулерді ... ... ... ... ... ... ... инновациялық әдіс-тәсілдерді пайдалану.
ІY кезең: Жаңалықтарды бекіту
Оқу-тәрбие үрдісінде енгізілген жаңалықтардың нәтижесін баағалау.
Оқу-тәрбие үрдісіне жаңалықтар ... ... ... көрсетуге
болады:
| | | ... беру | ... |
| | | |
| |А | ... ... ... |
| | ... |
| | ... ... ... ... ... ... ... қойылатын |Шығармашылық туындылары |
| ... ... ... ... |
| | ... емес ... ... тақырыбы |Шектеулі ... |
| ... ... мен ... логикасына |
| ... ... ... ... анықталады |
| ... ... | ... ... ... ... | ... жасау ... ... ... ... ... ... сәйкес |интерпретация жүргізу |
| ... және ... ... ... ... |Тест өту барысында маманның|Арттерапевттің қатысуы |
| ... ... ... ... ... авторлар арттерапияны профилактикалық қажеттiлiк ретiнде, яғни
өзiндiк ... ... ... үшiн ... ... ... ... сурет салумен айналысуға ... ... ... – Грау ... сурет салу және ойындарды
психопрофилактикалық әдiс ... ... ... ... стресстiк
жағдайды азайтады және өзiндiк қабiлеттiктерiне күмәндануынан айырады,
өзiнiң бағалы екенiн ... ... ... ... мәні
Әртүрлi ұлт өкілдері мен әр жастағы адамдармен жұмыс жасау барысында,
жеке адамның ... әрi ... ... ... ... ... әсер ... анықталған.
Творчествоның формасы мен мiнездемесiнiң адамға әсерiн ... ... ... ... деп аталады. Болжам ретiнде шығармашылық
функцияларының әлеуметтiлiгi, жалпы ... ... ... ... ... жеке адамның ... ... ... ... ... ... ... қасиеттер өнердiң
сәйкестiлiк көрiнiсiн анықтайтын, сурет шығармашылығына қарама-қарсылы
функциональды полюс ... ... ... ... когнитивтi қабiлеттiң сензитивтi ... ... ... ... кезеңдерге творчествоның
әсерiнiң этаптарымен ... ... асуы кем ... ... ... адам ... жаста болмасын,
iшкi жан-дүниесiндегi жағдайларды проекциялайды және рольдiк ... ... ... ... жеке ... тәжiрибесiнiң көрiнiсiн
көрсетедi. Ол өз тәжiрибелерiн жүзеге асырып отыруға ауысады, сонымен қатар
жасап шығарушы да ... да өзi ... ... ... ... еш зияны жоқ әрi қызықты iс-әрекеттердi елестетедi. Олардың ... ... ... ... көрiнiс бередi, соған сәйкес
сезiмдерi ... ... ... ... жүйелiк энергияның
разрядтарын көрсетуде ... өте ... ... бiрi”
(Л.С.Выготский, 1986).
Жоғарыда айтып кеткендей ... ... ... суреттiң
берер көмегi өте зор. Суреттiң алдына қойған мақсаты ... ... ... ... ... және бұл ... өзiнiң бiр жеке тiршiлiк иесi
екендiгiне ... ... ... ... ... және әртүрлi
әдiстерде, сонымен қатар әр жағдайдағы психотерапиялық ... ... ... актi ... ... анық ... ол ... сезiмдерiн, конфликтiлi жағдайларын, арман – тiлектерiн ... ... ... ... ... 16 /.
Суретпен терапия жүргiзу бiрнеше этаптардан түрады :
1. ... ... ... ... ... ... қарым-қатынасы
анықталады, оның терапияға деген қатынасының өзгеруiнiң анализiнен
суретке ... ... ... Жеке ... өзiн ... ... беру ұсынылады.
3. Клиенттің кейiнгi өзiн-өзi толықтай ашып беруi, оның картинадағы әрбiр
бөлiмiне сипаттама беруiне тiкелей байланысты болады.
4. “Мен” ... ... ... ... ... ... ... бастап,
суреттiң шығу тарихын айтып беруi тапсырылады. Мысалы: “Мен – ... ... ... бар. Олар менi қиып ... ” .
5. ... ... ... бөлiмдерiн бөлiп қарайды, себебi клиент
соларға қарап олармен байланысуы керек. Мысалы: “Аппақ бұлт болып өзiңдi
елестетшi және де ... сол ақ бұлт ... ... ... Сен ... өзiңдi қазiр қалай сезiнiп тұрсың?”.
6. Егер де қажет ... ... ... ... ... ... Ол
клиенттің ұқсастыру, теңестiру процесстерiне толығымен қосыла алуына
көмек бередi.
7. Клиентің зейiнiн фокустеу жолы ... ... ... бiр ... көрсетумен жүзеге асады. Клиенттің қызығушылығының көрсетiлген
жағдайларға жоғарылауы және ... ... ... ... ... ... ... дәлелдеген болып табылады.
8. Картинада берiлген достық немесе ... ... ... ... екi ... ... ... құруы ұсынылады.
9. Негiзгi зейiн түске бөлiнедi. Клиент сурет салуға кiрiсер алдын, ... ... және оған ... ... ... қандай түстердi
қолданатындығың жөнiнде ойланыңыз. Сіз үшiн ашық және қара түстер ненi
бiлдiредi ?” ... ... ... ... ... ... ... картинадағы түстердiң орын алысында қолдануларды сипаттайды.
10. Терапияның жүру ... ... ... ... Оның денесiнiң қозғалысы, бетiнiң көрiнiсi, дем алысы, ... ... де ... ... ... ... ойланып
отырғандықты бiлдiруi мүмкiн. Еске түсiрулерi, толқулары – олар ... бiр ... ... да ... Картинадағы суреттермен клиенттің теңесуi, өзiн ұқсату арқылы, оның сол
объектiлермен қатынасы арқылы ненi көрсетiп бiлдiргiсi келгенiн анықтауға
болады. Одан ... мына ... оған ... ... ненi ... ... жол бередi.Терапевт клиентке мынадай сұрақтар
қою арқылы, ... ... ... ... сіздің өмiрiңізбен қандай да
бiр байланысы бар ма? Сіз осы ... ... ... ... Сіз ... ... осы суретті өз атыңызбен байланыстырып айтып
бере аласыз ба?” Сұрақтар әртүрлi образда ауысып берiлуi мүмкiн, өйткенi
әрқашанда клиенттің мiнезiн тез ашып көру ... ... ... ... ... жеке ... қоя салады да, картинада
берiлген, көрiнген өмiрлiк ситуацияларды қарастырады. Кей ... ... ... ... ... ... ол ... өзiнiң өмiрiнiң фрагменттерiн айтып бере бастайды. Ол ... ... ... ... ... түрде өз өмiрiн
байланыстырып ... ... ... да ... өмiрi ... ... ... Зейiн сурет композициясына көбiрек аударылады. Соның iшiнде ... ... ... ... ... ... ... жұмыс
жасайды. Алғашқы жоспардың көрiнiстерiмен ары қарай жұмысты жалғастыра
беруге де болады, бiрақ ... ... ... ... ... дұрыс болып отырады. Мысалы, ертегiлер әлемiн салған клиент,
сол жердiң тартымдылығын ашқысы ... бiз оған оның өз ... ... ... ... ... қанағаттану сезiмi
болмағандығын айтамыз. Бiрақта бiз алғашқыда клиентте жеңiлдiк ... ... ... туындататын жұмыстармен айналысамыз. Содан кейiн
күрделiлеу тақырыптарға ауысамыз. Мысалы, бiз клиенттен бiр ... ... ... ал ... ... қуаныш, бақыт сезiмдерiн суреттеп
берулерiн сұраймыз. Көптеген клиенттер, әсiресе төменгi сынып оқушылары
уайым-қайғыны көрсететiн бейнелердi жасауда әбден ... Олар ... ... ... ... ұстайды. Бiрақ, бұл жағдай ылғи да
осылай бола бермейдi. ... ... ... ... қалған
негативтi әсерлерден пайда болған эмоцияларды, ашу-ызаларды ... ... ... ... ... ... ... барып, олар
өздерінің позитивтi әсерден алған ... ... ... мәнi мен стилi көбiнесе дамудың ... мен көру ... ... қабылданады. Көру арқылы қабылдау, ол
клиенттің әлемдi танып бiлуiне өз үлесiн ... ең бiр ... ... ... ... Бiз есейген кезiмiзде, өзiмiзге, сыртқы ортаға өзге
адамдардың көздерiмен қарауға тырысамыз.
Осы ... ... ... ... өз ... да ... ... отырады. өзiмiздi қоршаған ортаны көре және тани
бiлу қабiлеттiлiгiмiз, өзгелермен контактiге ... ... ... ... ортаны қабылдау арқылы бiз өзiмiз туралы
бiлiмiмiздi кеңейтемiз және де ... ... ... бiздiң iшкi
жан-дүниемiзге ұқсастықтарын көре бiлетiн боламыз. Бiрақ, ... бар ... ... бен ... мәндерiн түсiнуiмiзден
қалыптасып, дамып отырады. Осыған сәйкес бiз өз қабылдауларымызды ... ... ... ... ... отырады екенбiз.
Фредерик Фрэнк бiз әлемдi көрiп, танып бiлуiмiз үшiн өте көп ... ... деп ... Бiз көру ... ... ... түсуде, бiрақ бiз сонда да күннен-күнге аз ... Бiз ... үшiн – ... ролiндемiз, бiрақ субъект ролiнде болып шыға
келемiз. Бiз көрген нәрселерiмiздiң бәрiне де “Тез жарлық” ... ... ... ... бiз бәрiн бiлiп тұрамыз, бiрақ ... ашып ... ... ... ... ... заттарды сыртқы бағалаулар
және ұстанымдар жүйесiмен байланыстырмай ... салу ... ... ... ... заттарды таңдап ұсынамыз. ... ... ... ... түстi, сызықтарды, формаларды пайдалана отырып, ойында
сақтау арқылы бiраз уақыт өткеннен кейiн ... ... ... ... әсер ... ... бiр ... ол объектiнi ұстап,
сезiнiп көруi арқылы қабылдау болып табылады. Бұл жерде ... ... ... оның әр ... орын алысы да есепке алынады. Сонымен
қатар өзге заттармен қатынастағы құрылымы да, ... ... де ... ... және ... ... ... жеке тұлғаның
өзiн-өзi дұрыс түсiне бiлуiнiң негiзi болады. Жеке ... ... ... ... ғана ... ... эффективті контактта болуын
жүзеге асыруына мүмкiндiк бередi. Сенсорлық қабылдауында проблемалары бар
клиенттер, өздерiнiң қоршаған ... ... ... ... ... және әлеуметпен өз қатынастарын дұрыс жүзеге асыра
алмайды. Әрбiр ... ... ... өздерi туралы жалпы мүлде жақсы
ойламайды, бiрақ бұл фактiлердi жасыруға тырысады.
Сонымен қатар мұндай ... өз ... ... ... ортаны кiнәлаудан бас тартады. Олар өз ... ... ... бiр ... ... ... алмайтындықтарын айтады. Олар
iштей өздерi жасап алған әлемге енiп кетедi, әрi өте аз ... ... ... мүлдем сөйлемейтiнде болып қалады. өзiн-өзi бағалауы өте
төмен адамдар көбiне өздеріне ... ... ... ... ... жағдайларда өзiнен өзi шошынып қала ... ... ... ... бас ... iшкi ... ауруы, энурез ауруларының
белгiлерi көрiне бастайды.
Кей уақыттары адамдар өз өмiрiнде ... ... сай емес ... сүрiп те жатады. Ол әрқашанда өзi туралы не естiсе, соған бейiмделе
салады. Терапевттiң мақсат-мiндетi клиентке шындық пен ... ... ... ашып ... ... ... ... клиентпен жұмыс
жүргiзгенде олардың ересектену процесiнде бекерге жұмсаған ... ... ... ... ... ... ... көмектесу.
Адам өз дене пiшiнiн жақсы сезiнсе әрi оның сенсорикасы акутальданған
сайын, ол өз сезiмiн адекватты ... ... ... Ол ... ... сол ... ... үйренсе, ол қоршаған ортаға деген қатынасын
да адекватты түрде ... ... ... ... функцияларды, жекелiк интеграцияларды орнына келтiруiн
мiндеттейдi.
Арттерапия жүргiзген кезде, терапевттiң әрқашандағы мiндетi ... ... ... қоршаған ортаны шындықтағы өз тұрғысынан
көруiне көмектесу. Адам бұл ... ... ... өмiр сүру ... жолдарын
таңдап алу мүмкiндiктерiнiң бар екенiн көрсете бiлу және ол таңдауларына
сай жауап беретiндiктерiн де ... ... ... ... ... ... қойған мақсаты бiреу ғана, ол
–жеке тұлғаның гармониялық ... ... ... кеңеюiне
мүмкiндiктерiн жоғарылату. Яғни, бұның ... ... ... ... ... болып табылады. Сонымен қатар микро және ... әрi ... ... ... қатысуларын ... ... ... жеке тұлғаның өз шынайы келбетiн ашып көре
алуына, өзiн тани бiлуiне, iшкi ... ... ... ... ... ... олар ... жекелiк дамуында жоғарғы жетістікке жетуiне жол
табады.
Арттерапияның төмендегідей функциялары келесі нәтижелерге
қол жеткiзедi:
1. ... ... ... ... әсер ... ... ... және тазартушы ).
2. Арттерапияның реттеуші функциясы (жүйке жүйесін ... ... ... ... ... ... ... позитивтi хал-ахуалдарды модельдеуге көмек көрсетедi).
3. Арттерапияның коммуникативтi - ... ... ... ... ... ... бағалауын қалыпқа келтiру ).
1.3 “ Өзін-өзі тану ” арқылы адамның жеке басының өсуін,
жетілуін дамытудың психологиялық аспектілері
Қазіргі уақытта ... ... жас ... мемлекет ретінде
өзін дамытудың тиімді жолдарын қарастыру үстінде. КСРО-ның ыдырауынан кейін
Қазақстан халықтың ұлттық-мәдени сұраныстарын, даму қажеттіліктерін ... ... ... беру ... ... ... мен ... өздігінен
шешуге мүмкіндік алды.
Қазақстан Республикасының 1999 ... ... ... ... ... ... білім беру саласының маңызды міндеттерінің ... жаңа ... ... ... беруді ақпараттандыру,
халықаралық коммуникациялық ... ... шығу ... ... ... пен қоғам талабын жоғары деңгейде ... жаңа ... ... ... мен ... ендіру
кеңінен өріс алды.
Жаңа оқыту технологиясы, яғни, инновациялық оқыту, бұл-саналы түрде
ұйымдастырылатын оқыту ... ... ... ... оқытуға
өту инновациялық технологияны, атап айтсақ, альтернативті ... ... ... ... ... өнегелік-рухани білім беру әдістемесін құру және ... ... ... осы ... ... және ... Сара
Алпысқызы Назарбаева өзінің шығармашылық тобының алдына мақсат етіп қойды.
Бұл ... ... ... – білім беру саласына жаңа көзқарас,
адамгершілік-рухани, өнегелі ... ... ... ... ... берудің әдістері мен оқытудың едәуір тиімді негізгі жолдарын
іздестіру қажет. Сара ... ... ... ... бағдарламасын
құру мен білім беру процесіне жаңа “Өзін-өзі тану” сабағы арқылы ... ... ... ... ... ... ... жекелік
қасиеттерін, өзіндік құндылықтарын және қоршаған ортаны тани ... ... және ... ... жалпы жеке тұлғаны қалыптастыру
болып табылады. Сонымен қатар, өзін-өзі тани ... ... ... ... және ... ... білім дағдыларын дамыту мен
қалыптастыруды көздейді.
Сара Алпысқызы Назарбаеваның өзінің алдына қойған ... ... ... ол – ... бастап жоғары оқу орнына
дейінгі білім берудің негізгі этаптарында ... ... ... ... ... қамтамасыз ету және жалпы қоғамды
адамгершілік-рухани біліммен ... ... ... ... оқу орны ... ... ең ... қатарды тұйықтаушы звено болып табылады және
алғашқы этаптардың кем жақтары мен ... ... ... ... отырады. Себебі, жоғарғы оқу ... ... ... ... ... ... ... байланысты шешім қабылдап,
отбасы құру мен өмірге сәби әкелу және сол ... т.б. ... ... ... ... ... ... өзін-өзі тану мен өзін-өзі дамытудың құнды жақтары туралы
бекітулер байқалады.
Әрбір адам өзінің ... ... өзі ... ... жасайды. Өзге
адамдармен де өзі қарым-қатынас орнатады. Сонымен қатар, өз өмірінде ... өзі ... өзі ... ... ... мен ... беру
орталықтарының алдына қойған мақсаттары – қажетті нәтижеге қол жеткізу үшін
өсіп келе жатқан адамның жекелік ... ... әсер ету ғана ... ... ... ... мен өзіндік сана механизмдерін жетілдіруде
өзін-өзі тәрбиелеу мен өзін-өзі қалыптастыру, өзін-өзі құруы үшін ... ... ... табылады.
Ғылым мен практикада ... ... ... ... ... дайындалады. Онда өзін-өзі дамыту идеясы басты
мәселеге айналып, “Жеке тұлғаға бағытталушы қатынас”, ... ... ... ... қалыптасқан.
Мінез-құлқы, көңіл-күйі, мақсаты, өмірлік бағыты, болмысы ... ... ... ғана өмір қызықты да мәнді болады. Қоғамда
қалыпты өмір ... ... ... ... ол әрбір адамның жеке
тәжірибесінен алынады. Өзгелермен қарым-қатынас барысында қайталанбас тұлға
ретінде ... ... ... ... ... ... адамдар
кездеседі. Олармен дұрыс қарым-қатынас жасай білу – баға жетпес байлық. Осы
байлыққа ие адам ... өз ... таба ... ... өмір сүре алады.
Өмірді сол қалпында қабылдап, қадірлей біледі. Өзімен де, ... ... өмір сүре ... ... ретінде қалай қалыптасуға болады? Оған
жету жолы сан түрлі. Соның бірі - өзін-өзі тану.
Өзін -өзі тану мен ... ... өз ... ... ... отырып,
кеңес беруді, көмек көрсетуді, өзінің тәжірибесіне немесе өзге адамдардың
тәжірибесіне сүйенуге үйрететін оқытушылардың тактикалық ... ... - өзі тану ... ... тану – бұл өзге адамдармен қарым-қатынасын, мінез-құлық
ерекшеліктерін, жеке ... ... ... жалпы өзін-өзі тану
процесі.
Өзін–өзі танудың көптеген негізгі маңызды жақтары ... ... тану – жеке ... ... денсаулығы мен психикалық
хал жағдайын тануы;
- өзін-өзі тану – ішкі ... пен ... ... әдіс ... өзін-өзі тану – жеке ... ... ... ... негізгі жолы.
Өзін-өзі тану мәселелерінде негізінен гуманистік психологияға ... ... ... өзін-өзі тану жеке тұлғаның дамуының қажеттілігі, өзін-
өзі актуализациялау ретінде ... ... өзі кім ... ... ... қабілеттілігі, басқалардың айтуымен немесе ... ... ... емес ... жеке ... ... құмарлығы, әртүрлі мұраттарға жету
жолындағы әрекеті – оның ... ... тән ... адам психикасындағы қатынастардың сыры адам мінезіндегі ... жете ... ... қол ... үшін ... бағдар
беріп отыруды қажет етеді.
Адам өзін-өзі тануда өзімен-өзі болуға тәуекелге барады және ... ... кем ... ... ... ... – ол өзін-өзі тану
туралы білім ғана емес, сонымен ... жеке ... ... ... қарым-
қатынас, қоғамдық қоғамдық қатынас жүйесінде өзін-өзі меңгеру әдебі.
Өзін-өзі тану - бұл өз ... ... көре ... оны ... ... ... және бағалай білу. Студенттік жастағы маңызды
психологиялық процесс – бұл ... ... ... мен жеке ... өзіндік “Меннің” қалыптасуы.
Өзіндік сананың қалыптасуы бірнеше бағытта өтеді:
• Өзінің ішкі жан-дүниесінің ашылуы – ... ... ... ... ... деп ... ... “Мені” деп қабылдай бастайды,
басқаларға ұқсамайтын жеке ерекшеліктері, кей кезде жалғыздық сезімі де
пайда болады.
• Өткен ... ... ... өзінің өмір сүруінің соңы болатынын
түсіну пайда болады. Өлімнен қашып құтылмайтынын ... - ... ... өз ... өзінің болашағы, мақсаттары туралы
терең ойлануға итермелейді. Барлығы мүмкін деген армандардан және
абстрактылы идеялардан, қол ... ... ... ... ... жоспарлар шыға бастайды Өзін--өзі анықтаудың барлық сферасын,
яғни, моральды бейне, өмір сүру стилі, мамандық таңдау және ... ... таба ... жеке ... өзі ... ... ... қамтиды.
Өзінің мақсаттарын, өмірлік ұмтылыстарын, өмірлік жоспарын саналы ... - ... ... ... ... Өзі ... ... көзқарас, өзіне деген қатынас, біріншіден, адамның
денесінің, сыртқы келбеті, өз тартымдылығы бағаланады, ... ... ... ... сапалары туралы
түсінік қалыптасады. Өзін-өзі бақылау, өзі туралы басқа адамдардың ойы,
өзінің мүмкіндіктері мен өз ... ... ... ала ... жеткен жетістіктерінің нәтижесінің негізінде адамда өзін-өзі
сыйлау, өзіне деген ... ... ... ... дәл осы осы этаптарда көптеген қателіктер жасалады.
“Өзін-өзі тану” ... дер ... ... мен ... ... туып отыр және де ... да соңына дейін жеткізіледі ... ... ... ... Мен ... Мен неге талпынамын?” деген сұрақтарды
өзіне қоя отырып, оларға өзі жауап бере отырып ... ... сана - өзі ... ... ... ... ... қатынас,
өзінің сыртқы келбетін, ақыл-ой, моральдық, сапалық қасиеттерін, ... мен ... білу ... ... тәрбиелеу
өзіндік өсуге мүмкіндік туады деген пікір қалыптастырады.
2) ... ... ... және ерекшеліктерін өзі бекітеді, өмірдің
мәні туралы – ... ... ... және т.б. ... өзіндік
теориясын құрады және жалпы қоршаған орта туралы критикалық талқылаулар
жасап өмірді жаңадан тануға талпынады.
Болашақ мамандардың ... ... ... жетілуі
студенттердің жеке басының өсуіне ... ... ... ... ... айналысады, бірақ жалпы психология мен жеке
тұлға психологиясы арасындағы ... ... ... ... ... мен ... ... теория арасындағы
алшақтықтың себебінен қажетті деңгейде зерттелмеген. Бұл термин күнделікті
қолданылатын қарапайым ... ... ... ... дамуы” сөзінің синонимі
ретінде қолданылады. Көптеген әдебеттерде “Өзін-өзі ... ... ... жол”, “Жеке тұлға потенциалдарының дамуы” және т.б.
түсініктермен кездеседі. Көрініп ... ... ... ... ... ... немесе бір атаумен мүлдем сәйкес келмейтін
терминдер кездеседі.
Отандық ... ... мен ... ... ... түсінігі көрсетілмеген. Әдебиеттерде ”Жекелік өсу“ терминін
алғаш ендірген автор көрсетілмеген. Дәстүрлі түрде ол ... ... Юнг, ... ... ... ... ... Ассаджоли есімдерімен
және шығыстық іліммен байланыстырады.
К.Роджерстің ... ... ... ... өсу ... ... Біздің түсінігімізше К.Роджерс жекелік өсуді құрайтын үш ... ... ... ... ... ... жеке тұлғаны
бағалау процесі және адамның өзін-өзі құрудағы позитивті бағытталуы.
Сонымен ”Жеке тұлғаның жекелік өсуі“ түсінігіне нелер ... ... ... ... өсіп ... барысында көптеген
параметрлер бойынша өзгереді, ол кейбір қасиеттерден арылып, ал кейбір
қасиеттерді ... ... Оның ... ... ... әсер ... ... көбейіп, бірде азайып отырады”.
Н.Л.Иванова жекелік өсу туралы қазіргі кезде зерттеушілердің пікірлерін
жалпылай келе ... ... ... бұл ... ... ... ... – “Өзін-өзі дамытуда жеке адам ... ... ... көп ... ... ... туылады, ал жеке тұлға болып қалыптасады.
А.Н.Леонтьев “Адам өзге адамдармен қоғамдық қатынастар жасай отырып
жеке тұлға ... ... деп ... ... ... ... ... жекелік тұрғыдан өсуі төмендегідей құрамды
бөліктерден тұрады.
1. Өзін-өзі тану. Өзінің жекелік ... ... ... ... ... адам ... ... өзінің күшті және әлсіз жақтарын
анықтап алу қажет, ... ... ... оған: өзін-өзі бақылау, өзіндік
сана, өзіндік қатынас, өз-өзіне анализ жасау және өз-өзін ... ... ... ... ... болсақ: өзін-өзі бақылау – адамның өзін
бақылауы. Өзіндік сана – адамның өзін ... және ... ... ... жеке ... ... ... адамгершілік қасиеттерін,
қызығушылығын, құндылығын, мұратын және мінез-құлығын) ретінде ұғынуы және
бағалауы. Өзіндік сана рефлексиямен тығыз ... ... ол ... деңгейіне көтеріледі. Өзіндік қатынас – өзін-өзі ... ... – өзін ... Бұл ... ... индивид өзі туралы ақпарат
алатын жеке адамның бағалау ... ... ... ...... өзін ... күйі. Өзін-өзі байқау – 1) адамның өзінің
мінез-құлқын, өзін ... 2) ... ... ...... ... қуатының мәнін, мақсатын жүзеге асыратын,
тәндік, жандық, рухани күш-қуатын, сандық және ... ... ... ... ... Өзін-өзі ұстау – адамның өз іс-әрекетінің шырқын
бұзатын, эмоциялық саласына ... ... ... өз қарекетін жүзеге
асыруға қабілеттілігі. ... ... осы ... ... ... ... ұйымдастыру көрінеді. Өзін-өзі ұстай
білу – ... ... және ... ... ... бағалау – адамның өзінің сындарлы көзқараспен қарап, өз ... ... ... ... ... өз ... ... ойын түйіндеу
қабілеттілігі. Өзін-өзі бағалау ... ... ... ... сын көзбен қарауын және талап қоя білуін, жетістікке және
сәтсіздікке ... ... ... Сонымен қатар, өзін-өзі бағалау
адамның іс-әрекетіне тиімділігіне және оның ... ... ... ... Өзін-өзі бағалау, ең алдымен, адамға басқалардың ... ... ... Адам өзін ... ... бағалайтынына қарай
өзін-өзі бағалауға бейім келеді.
2. Өзіниеттену. Өзі ниеттену адамға ... ... ... ... ... ... ниеттенуіне әсер етуші әдістерді қолдана
білуді жобалау. Бұл жерде Н.Р.Битянова мынадай негізгі ... ... ... сынай білу, өзін-өзі стимулдау, ерік түрлері (өзіне
бұйрық беру, ... ... ... өзін ... .
3. ... және ... тұрғыдан өсуді программалау. ... ... ... ... өту мақсат пен міндеттерді
айқындау және осы ... ... мен ... анықтауды
жорамалдайды.
4. Өзін-өзі ұсыну (көрсете білу). Н.Р.Битянова өзін-өзі ... ... ... үш ... ... көрсетеді: біріншіден, ұйымдастыру-
басқарушы түріндегі тәсіл, ... ... ... ... ... жағдайын өзі реттей алу.
Сызба 1
“Өзін-өзі тану” курсының психологиялық ерекшеліктері
Амансың ба, алтын Күн? Амансың ба, Жер Ана ?! Аман ... ... ... ... әр сабағы осындай қызықты ... ... Бұл ... ... ... қоршаған
ортамен ізгілік қатынасын орнату және ... ... ... ету болып табылады. Курс бойынша сабақтардың құрылысында өзіндік
ерекшеліктері мен психологиялық ... ... ... ... ... ... ... студенттердің: қоршаған орта туралы түсінігі
кеңейеді, алған білімнің тәжірибеде қолдануға үйренеді, ... ... өз ісін ... ... ... ... сезінеді, айналасымен
жақсы қарым-қатынас орнатуға дағдыланады.
Осының барлығы қазіргі білімге қойылатын талабына сай. Өтетін сабақтар
мазмұнды, ... ... ... студенттер қызығушылықпен
қатысады. Жүргізуші өзінің шығармашылығымен, шеберлігімен, мейірімділігімен
әрбір студенттің ішкі жан дүниесін ... ... ... сенімділігін нығайтып,
бойларына, ізгілік, әдептілік жайлы психологиялық ... ... ... ... ... ... ... болады. Сабақтың бұл кезеңінде
студеттің көңіл-күйіне әсер ету, қиялдауы, әуенді сезінуі, түсінуіне әрекет
жасап ерекше ... ... жеке ... ... ... әр ... мұраттарға
жету жолындағы әрекеті – оның ... ... тән ... адам ... ... сыры адам мінезіндегі мақсатты
ниет-тілектерді жете түсініп, қажеттіліктерге қол жеткізуі үшін ... ... ... ... етеді.
Адам өзін-өзі тануда өзімен-өзі болуға тәуекелге барады және басқадан
артық немесе кем көрінуге тырыспайды. “Өзін-өзі тану” – ол ... ... ... ғана ... сонымен қатар жеке тұлға ретінде қоғамдағы қарым-
қатынас, қоғамдық қатынас жүйесінде өзін-өзі меңгеру әдебі.
Қазіргі заманда ... ... ету ... ... ... ... ... көзқарастың кеңдігі, шыдамдылық және өзін-өзі
құрметтеумен қатар, ізделінді жеке қасиеттердің бірі болып табылады.
Басқалармен өзара құрметке, коммуникацияға, ... ... ... құрғысы келетіндердің бәріне осы ... ... ... қалай
жетуге болады? Біздің өміріміздің бәсекелестік рухта өтуі де ... ... ... ... аз болады. Қалай
болғанда да жеңілудің болатынын түсіну өзіңе деген сенімсіздік пен әр түрлі
үрей туғызады. ... ... ... ... бола ... ... басқа адамдармен қарым-қатынасы ... ... ... психологиялық жағынан тұйық етеді. Ерте ме, кеш пе ... ... ... ... ... байланыстырады, ал бәсекелестік адамдарды
оқшаулайды. Дегенмен ... ... ... идеялары танылуда.
Жаттығулар мен ойындар жарысу принциптерін ынтымақтасу принциптерімен
мүмкіндігінше орын ... ... ... мен ... топта
жұмыс істеуге үйренуге, өзіндік сананы дамытуға, өзінің және басқаның
даралығын бағалауды ... ... ...... ... ... ... шешетін сапаларды қалыптастырады.
Жаттығулар тек топ мүшелерінің бір-біріне деген ... ... ... ... ... ... ... өзін-өзі дұрыс бағалауын
қалыптастырады, басқа адамдармен өзара әрекет дағдысына машықтандырады.
Әлеуметтік-психологиялық тренингтің топтың дамуына, сонымен қатар жеке
адамның ... ... ... ...... ... топтағы қарым-қатынас процесінің сапалық өзгерісі және әрбір
жеке адамның өзін-өзі ... ... ... ... ... кезеңінің бірі олардың белсенді ... ... ... оған ... өзі ... ... ... өзін нақты көре алуы. Сондықтан маңызды ереже ... ... ... ғана ... ... шектеледі және пікірін жеке ... ... ... атап ... тұсы ... эмоциялық әулетіне назар
аударуы. Топтағы қарым-қатынас шектеулі уақыт аралығында, топ дамудың ... ... ... ... ... және басқа кәсіби ... шешу ... ... ... ... ... психологиялық мәнге ие және
мазмұнына қарамастан кез-келген психологиялық проблемаға ... ... ... ... ... ... ... мынадай
адамгершілік қасиеттер қажет: шығармашылық энергия, беріктік, қайсарлық,
сонымен бірге командалық рух, ... ... ... ... ... ... ... отырған
тапсырмалар осы сапаларды дамытуға көмектеседі.
Қарым-қатынастың барлық тәсілін толық қолдану ойдағыдай жақындасудың
қосымша көзі ... ... ... ... ... сөзсіз
(вербальды емес) “тілін” бөліп көрсетуге болады. ... ... көру ... ... , ... біреудің ішкі дүниесін сезіну
(үндемеу) жатады. Қарым-қатынас ... осы ... ... жағдайға
қарай оларды қолдану іскерлігіне, өзара әрекет бағытында оларды қолданудың
психологиялық заңдылықтарын түсінуге ниеттенеді. ... ... ... ... дамуына ықпалын тигізеді, әріптесінің бағалауына әсер
етеді.
Сөзсіз қарым-қатынас тілін ... ... ... ... жаттығулары
қатысушылардың коммуникациялық мәнерлілігін күшейту тәсілдерін арттырады,
сөзсіз қарым-қатынас тілін жағдайға ... ... және бір ... өту ... ... ... басқа, психогимнастикалық
жаттығулар жағдайлардың дамуына мүмкіндік жасайды, осылайша ... ... қол ... ... ... бір-бірімен өздері
үшін жаңа тәсілдермен қатынасты табуға мәжбүр етеді. ... ... ... ... ... тапсырмаларын қолданудың
жанама тиімділігі, қатысушылардың өз арасында ... ... ... ... ... ... қарым-қатынаста топ мүшелері өздерін
көрсетеді және үнсіз қарым-қатынасқа түседі.
Сөзсіз қарым-қатынастың өзгешелігі оның коммуникациялық негізгі құралы
эмоцияны ... ... ... жеткізу, сонымен бірге қандай бір
берілген тақырып бойынша нәрселелермен айлалы әрекет жасау. ... және ... ... ... тек ыммен және үнсіз жұғысумен
жеткізеді. Үнсіз мінез-құлықты бақылау қиын ... бұл ... ... есептеледі. Жаттығулар тұтастай топ жағдайын ... ... жеке ... ... ... Бұл ... біреудің ішкі
дүниесін эмоциялық жағынан түсіну (эмпатия) іскерлігін дамытуға, жүрек
жылуын беруге арналған ... ... ... ... төмендегі кезеңдерді есепке
алу маңызды:
- топ жағдайын немесе әр қатысушыны өзгерту ниетін ... ... ... ... ... даму ... оның ... мезгілі, одан әрі жұмыс ... ... ... алдында топқа нұсқау беру, қалай орындалу керектігін
көрсетуге немесе мысалмен дәйектеп суреттеуге болады;
- жаттығуды орындауға қызығушылық ең жоғарғы ... ... ... ... ... аяқтауға болады;
- жаттығуды талдау.
Өзін-өзі тану курсы бойынша жүргізілетін ... ...... ... ... ... және өмірде өз әуелетін барынша
көп қолдануына бағытталған. Бұл ... ... ... ... ... жылдам, қиындықтарды жеңе отырып бейімделуге көмектеседі
және өзінің жеке ... ... ... ... ... көтерген жүк жеңіл” дегендей осылайша бірлесе қызмет жасаған
кезде әрбір адамның жеке тұлға болып қалыптасуы ... ... ... ... ... ... танып, өмірден нақты орнын табады.
І бөлім бойынша тұжырымдама
Сонымен, қорытындылай келе дипломдық ... ... ... жаңа ... ... ... ... оқытудың
озық үлгісі – арттерапия және оның элементтері мен “Өзін-өзі ... ... ... ғылыми-әдістемелік тұжырымдамалары
келтірілген. Оқыту ... озық ... ... ... ... ... ... элементтері мен арттерапияның
диагностикалық, профилактикалық және ... ... ... өзек ... ... Л.С.Выготскийдің жоғарғы
психикалық функциялардың мәдени-тарихи даму ... ... ... ... ... ... ... іс-әрекеті; З.Фрейд пен К.Г.Юнгтің бейсаналық ... ... және ... ... тану”
бағдарламасы.
Жоғарыда аталған еңбектерге сүйене отырып ... ... ... ... оқыту процесінде арттерапия элементтерін жүйелі әрі
бірізді, срнымен қатар сауатты қолдана білу ... жек ... ... жол ... Оның ... ... мен ... байып, креативті
ойлау қабілеті дамиды және өзін-өзі бағалауы жоғарылайтындығы анықталады.
Сонымен, инновациялық оқыту технологиясының озық ... ... және оның ... ... ... ... өте ... әрі
тиімді болып келетіндігі анықталған. Сонымен қатар, ... ... ... ... ... ... ... бөлім. Арттерапияны білім беру процесінде қолданудың эксперименталды
зерттеу бөлімі
2.1 Арттерапия - оқыту процесінің тиімділігін арттыру шарасы
Қазіргі таңдағы көпетегн зерттеулердің ... ... ... ... өнер ... терапия жүргізудің пайдалы емдік
мақсаттағы терапия екенін ... ... ... ... ... ... ... Әлеуметтік ортада туындап отыратын көңіл-күйдегі агрессивті сезімдерден
босаңсу. Сурет ... ... ... ... глинаны
пайдалана отырып мүсіндер жасау – адам бойындағы психикалық қысымдардан
босаңсуына пайдасын тигізетін ең бір ... ... ... ... вербальды түріне қарағанда, көптеген
бейнелердің көмегімен ішкі уайымдаулар мен санасыз ... ... ... ... ... ... ... Яғни, терапияның тиімді
әрі пайдалы жақтары осыдан байқалады. ... ... ... ... ... ... ілгерілеуін тездетеді.
• Терапия жүргізу процесінде диагностикалық жұмыстармен интерпретация
жасаудың негізгі мүмкіндіктерін нақты беріп отырады. ... ... ... туындыларының шындықтағы бар нәрсе екенін ол өзі
жоққа шығара алмайды. Клиенттің шығармашылық ... ... ... ол ... терапевтке көптеген ақпарат беріп отырады. Сонымен
қатар туындының авторы терапевтпен бірге интерпретация жасауда көптеген
өзіндік үлесін қосады.
• Көптеген арыла алмай ... ... мен қиын ауыр ... жұмыс
жүргізуге болады. Кейбір уақыттарда үдемелі сезімдер мен қандай да бір
наным-сенімдердің себептерін анықтаудың, оны түсіндіре алудың ... жолы – осы ... емес әдіс ... қарым-қатынас жасау болып
табылады.
• Терапиялық өзара қарым-қатынасты нығайтуға көмегін тигізеді. ... ... ... ... ... ұқсас
келуі өзара жағымды сезімдер мен ... ... ... ... Іштей өзін-өзі реттей алушылық пен өзін-өзі бақылай алу сезімінің пайда
болуына әсерін тигізеді.
• Өз сезімдеріне зейін қоя ... ... ... ... және ... өзiн ... мен өзiн-өзi тануда кең көлемдi қолайлылықтың
көзi ... ... ... ... ... оң әсерлi
эмоциялардың көрiнуiне, тығырықты, ішкі ... ... ... де ... өмiр ... ... жол ашады.
Арттерапияны құрамды элементтеріне байланысты қолданудың бірнеше әдіс-
тәсілдері бар. Оларды бір-бірімен байланыстыра ... ... ... ... ... (қосымша В қараңыз).
Арттерапия келесi мақсаттарға қол жеткiзуге мүмкiндiк бередi:
1. Агрессивтi көңiл-күйден және негативтi әсер ... ... ... ... Суретпен, картинамен, скульптурамен жұмыс жасау қауiптi емес
екенiн дәлелдейдi.
2. Емдiк процестi ... Өзi ... ... ... вербальды психотерапиялық процеске қарағанда, сурет арқылы
ашып салу оңайырақ болады.
3. Диагностикалық қорытынды мен интерпретация ... ... ... ... Творчестволық еңбектің жемiсi ұзақ өмiрлiк нәтиже болып
келедi. Клиент оның шындықтағы факт ... ... ... ... мен ... ... пациент жөнiнде қосымша
ақпарат ... ... ... ... ... ойлары мен сезiмдерiн көрсете
бiлу. Өте қатты уайым-қайғыларын және сенiмдерiн көрсетудiң бiрден-бір
жолы ... ... емес ... болып табылады.
5. Терапевт пен клиент арасындағы қарым-қатынасты қалыпқа ... ... ... ... ... қатынастағы эмпатиямен бiр-
бiрiн жақсы қабылдауға ықпал етедi.
6. lштей бақылау сезiмдерiн ... ... ... немесе
скульптурамен жүргiзiлген жұмыс түстер мен формаларды бiрыңғай ... ... ... ... және сезiну арқылы зейiндi ... ... ... кинестетикалық және көру түйсiктерiмен эксперименттеуге өте бай
жағдай жасайды және де олардың қабылдау қабiлеттiлiгiн дамытады.
8. ... ... ... және де ... ... ... ең негiзгi маңызды мәнi, ол жасырын
таланттарын ашып және оны дамытуда ... ... ... табылады. Сонымен қатар, өзінің мүмкіндіктерін танып-білу арқылы
өзін-өзі бағалауы жоғарылайды.
Арттерапияны жеке адаммен немесе топпен өткiзуге ... ... ... ... ... қамтамасыз етуi керек, олар:
краска, қаламсап, қағаз, ... ... т.б ... ... ... болады деп айтуға да болады. Арттерапия жүргiзер орын кең,
ауасы таза болуы тиiс. ... онда ... ... бiлулерi қажет.
Арттерапевттiң атқаратын функциясы айтарлықтай қиын әрi ... ... ... Ол өнер мен ... ... ... бiлiп, үйренген болуы тиiс. ... ... ... ... творчествоның, өнердiң белгiлi бiр техникалық ... қана ... оны iс ... ... қажет болады. Арттерапевт
сурет творчествосымен өзi шұғылданып жүруi тиiс, ол оған ... анық ... ... ... ... қатысушылардың
Әрқашанда ақыл-ойын, психикалық жағдайын, олардың жеке дара ерекшелiктерiн,
дайындықтарын және өзге де ... ... алып ... ... ... алдын ол қатысушылармен олардың проблемалары жөнiнде
әңгiме қозғауы керек. Өйткенi ... ... ... ... бiр ... ретiнде қабылдаулары тиiс. Сонда ғана
арттерапевттiң өтілетін сабаққа ... ... ... ... керi ... ... ... арттерапевт қатысушылардың
эстетикалық дағдыларын дамытушы ретiнде қатысады. ... ... ... ... ол ... жеңе бiлу болып табылады. Ол
“lстей алмаймын деген комплекстi” жеңудiң бiрден - бiр ... ... ... ... ... ... сонымен қатар оның эмоциясы мен
қызығушылығына, көзқарасына сәйкес, оны теоретикалық әңгiмеге тарта ... ... әрi ... ... ... ... берiп отыруы керек.
Жұмыстың ақпараттандыру этапы, ол – клиенттің өнердiң техникалық жақтарымен
танысуы, яғни оған ... өнер ... ... ... ... ... әлеуметтiк-коммуникативтi характердiң сұрақтары шешiледi.
Арттерапияда тек қана белгiлi бiр тақырыпты таңдап алу талап етiлмейдi,
керiсiнше арттерапияға қатысушылардың ... ... ... қамтитын
тақырып болғаны дұрыс.
Оларға төмендегiдей тақырыптарды ұсынуға болады:
1. Өзiнiң жекелiк өткен шағы мен ... ... өзiң ... не ... ... мен ... ... менiң негiзгi проблемам; мендегi ең
негiзгi нашар көзқарас; мен және менiң жағымсыз сезімдерім; мен ... ... ... ... ... менiң негiзгi кемшiлiгiм мен
мәртебем; мен адамдардың арасындамын; адамдарда маған не ұнамайды; ... мен ... ... ... жол; ... ... Болашақ, мақсат және абстрактiлi түсiнiктер: мен қандай болғым келедi;
аурусыз өмiр; мен кiм болғым келедi; егер мен ... ... ... үш ... мен он жылдан кейiн; махаббат; жеккөрушiлiк; сұлулық;
сағыныш; ... күш пен ... ... пен ... ... ... ... ауру; сезiмталдылық; ерлiк.
3. Топтағы қарым-қатынас: менiң топтағы ... ... ... ... және ... ... кездесуге байланысты бүгiнгi көңiл-
күйiм; топ жануарлар көрiнiсiнде; сиқыршы топты өзгертiп ... топ; топ ... ... топ ... ... ... хан ... мен адамдарға не берiп жатырмын және олардан
не күтемiн; топ мүшелерiнiң портреттерi;
Тақырыпты ұсыну әртүрлi жолмен жүзеге ... ... ... ... реакцияларға байланысты ұсынылады. Бiрiншiден ... яғни ... ... сала ... ... ... жасай алмаймын”, екiншiден: топтың алғашқы мақсаты. Тақырыпқа
қойылатын негiзгi ... оның ... ... ... ... ... ... пiкiрiнше, тақырып дұрыс таңдалмаған жағдайда оның
эффектiсi ... ... Сол ... ... ... орнымен, өзiндiк
уақытына сәйкес таңдауы қажет.
Арттерапияға қатысушы өзiндiк iшкi қайшылықтарын жеңiп, iске өз
еркiмен ... ... ... емдiк мақсаттарын жүзеге асыруға
болады. Бейнелеу өнерi сөздiк ... ... ... Сондықтан,
арттерапевт клиентке жұмыс кезiнде туындаған ойларын қағаз бетiне түсiрiп
отыруға ұсыныс жасауына болады.
Арттерапияның негiзгi ... ол – ... ... ... бағалай бiлуге мүмкiндiгi болып ... ... ... ... ... ... пiкiр бере ... оның суреттерiнен дәл
қазiргi кездегi ойларын ғана бiлiп ... ... және ... ... ... уайым-қайғыларын көруге болады. Бұлар қатысушының анық
өмiрiнiң күнделiгi мен емi болып саналады.
Бурно өзiнiң “Өзiн творчествомен көрсету ... атты ... ... бейнелеудi диагностикалау жағынан ғана емес, терапиялық
бағалы әсер ету құндылығы ретiнде де қарастырады.
Арттерапияны, белгiлi ... қол ... ... ... ... ... ... табылатын топтық психотерапияның бiр нұсқасы деп
санауға болады. Топ негiзiнде 8-10 ... ... ... отырған
процесте қатысушының белсендi болуы негiзгi талап ... ... ... ... ... басталады және алғашқы жаттығулардың бiрi болып
... ... ... Ол ... ... ... материалдарды көрiп бiлуге және қысымды төмендетуге әсер
етедi. ... келе ... ... топ арасында проблема болуын
тоқтатады, қорқыныш сезiмi, қарсы келушiлiк, ... ... ... жоғалып, ең негiзгi көзге түсушi жасалған шығарманың өзi
емес, оның авторы болып қалады. ... жеке ... ... аналитикалық
талдаулар пайда бола бастайды, клиенттерге берiлген тақырыпқа ... әрi ... ... ... көрiнедi. Тақырыпқа сәйкес өзiндiк
болжаулары туындайды.
Жасалған жұмыстарды ... ... ... ... ... ... басталады. Дискуссия арттерапевттiң сөздерiнен басталады,
оның суретке қарап ойлануы, суреттiң iшiне енуi, сол ... ... не ... келгенiн шешу. Арттерапевттiң ... ... ... ... және ... ... ... аяқталған
жұмыстармен қоса, топ мүшелерiнiң ерекшелiктерiн де есепке алуы ... ... ... мен коррекциялық практикада
кеңiнен қолданылады. Арттерапияны жүргiзер алдын, шығармашылық ... ... ... ... ... ... ... үшiн тест
жүргiзiледi. Бұнда Люшердiң тестiн жүргiзуге де болар едi, ... ... ... ... қарындаштарды таңдап алу мүлдем мүмкiн
емес. Сол себептi бiз картоннан ... 8 тiк ... ... ... Сонымен қатар, 8 түрлi-түстi қарындашты дайындаймыз (қызыл,
сары, көк, ... ... ... сұр, қара). Алдын-ала жасап дайындаған 8
картонымызды осы түстерге бояймыз және ... 8 ... ... ... ... келесi процедурасы классикалылыққа сәйкес келедi.
Арттерапияны жүргiзгенде ертегi ... ... ... ... ... ... ертегiлер әлемiнде өмiр сүретiн ғажайып көбелек
болады екен. Ол ормандардың, егiстiктердiң, көлдер мен теңiздердiң ... ... ... ... Ол ... ... егiстiктер әлемiне жасаған
саяхаттарының бiрiнде, егiстiкте жайқалып өсiп тұрған түрлi-түстi гүлдердi
көрiп, оларға қызыға қарайды. (Осы кезде ... ... стол ... ... ... ... қояды). Ғажайып көбелек гүлдердi айнала ұшып
жүрiп, сол ... ... ... ... келiп кетедi. Айтыңдаршы,
ғажайып көбелек қай гүлге келiп ... ... ... жүргiзушi қай түс 1-
шi орында екенiн жазып алады да, сол түстi картондар ... ... ... ... ... соң, ... ... жалғастырады.
Серуендеп жүрiп бiраз уақыт өткеннен соң, ол ... ... бiр ... Ал, осы ... ол қай гүлге қонар екен а?”
Осындай адам iшiн пыстырмайтын ... ... ... ... бiлiп ... Ол ... кестеге жазылып қойылады.
Қолдануда оңай әрi қызықты әдiстердiң бiрi “Анонимдiк ... ... Топ ... ... ... немесе “Менiң ойым” ... өз ... ... ... ... өзге де ... де ... болады. Бұл жерде ең негiзгiсi топ мүшелерiнiң бос
болмауы және олардың қасындағы ... ... ... ... ... Жұмыстарын аяқтап болғаннан соң, топ мүшелерiне өз жұмыстарын
белгiлi бiр ... ... ... ... ... ... ... болып қалады. Топтың әрбiр мүшесi жасалған жұмыстарын
қарап шығады. Содан ... ... ... ... сол ... сыйлық
сыйлайды. Содан кейiн топтың қатысушылары кiшкене тiлектерi мен азғана
сыйлық дайындай ... ... ... ... соң ... ұнаған
жұмыстардың қасына өз сыйлықтарын қояды.
Мұндай тапсырмалар адамдарға өзгенi ... ... және ... көрсете бiлуге, сонымен қатар сыйлық бере бiлумен сыйлай
алушылыққа ... Ал ... ... ... ... өте ... ... техникалар адамдардың бiр-бiрiне жақындасуға өте күштi көмек
бередi, активизацияның ... ... әрi ... ес, ... ... болады. Ал арттерапия жөнiндегi бар бiлiм қазiргi
уақытта тек қана психологтарға ғана емес, мүғалiм, ата-ана және ... ... ... да өте ... ... техникасын таңдауы ол оның теориялық бiлiмiне және
топтың құрылымына тiкелей байланысты болады. Тарихи тұрғыдан алып қарасақ,
топтық арттерапия ауруханалық ... ... ... ... ... ... ... барысында пациенттер өзге пациенттердiң
шығармаларына қызығушылықпен қарай бастаған. Осы қызығушылықтардың
арқасында ... ... ... ... ... ... шалдыққан
адамдар өте өз сөздерiне ұстамды әрi талдағыш болып келедi. Олар ... ... ... ... батырылған қолдарымен мүсiндердi бояп,
краскамен өздерiн жауып тастаған кезде, олар өздерiнiң қорғаныстарын ... Ал ... ... ... ... өзiндiк позитивтi iшкi
“Менiн” көрсетуi үшiн арттерапевттер оларға сыртқы қоршаған ортаны,
портреттердi ... ... Бұл ... ... ... ... психодинамикалық бағыты.
Көптеген артерапевт мамандар өз практикаларында психодинамикалық әсер
ету жолын қолданып, Фрейд пен Юнгтың идеяларына ... ... ... ... ... шығармалар символдық ... ... ... ... ... ... ... Наумбургтың еңбегi
бола алады. Ол психокоррекциялық топтардың мүшелерiнiң өз фантазияларын,
қорқыныш сезiмдерiн ... ... ... ... ... екендiгiн жиi
байқаған. Өз iшкi уайым-қайғыларын ... ... ... ... ... ие ... ... Психокоррекциялық топтардың
жетекшiлерi қатысушылардың шығармашылық жұмыстарын интерпретацияламайды,
олар тек қана ... ... ... ... ... түсiнулерiне көмектеседi. Осы мақсатта жетекшiлер топта достық
сезiмдегi ... ... ... бұл ... қатысушыларды
критикалық талқылаулардан аулақ болуыларына көмек бередi. Сонымен қатар
тфорчестволық процесте қатысушылар арасында ... ... ... әрдайым қолдап отырады. Қатысушылардың өз ... ... ... ... өз ... ... ... бойынша өте
қажет болып саналады. Ол өз-өздерiн тануларын дамытудың бiрден-бiр ... ... ... ... ... еңбектерiн өздерi
интерпретациялайды, содан ... ... ... өз ... ... Бернард Леви, “Пациенттiң жасаған творчестволық
жұмысын терапевт ... ... және ... ... онда ол
пациенттердiң өздерiн тереңiрек түсiне алуларына ... ... ... бiрден-бiр танымал түрi – ол бiрлесiп сурет салу.
Әрбiр қатысушы жалпы бiр қағазда немесе тақтада өз ... не ... ... Қатысушыларға өздерi жасаған бейнелерге комментарий жасаулары
ұсынылады, ал терапевт болса, қатысушылар арасындағы контактiлердi ... ... ... айтып кеткендей арттерапия құрамды элементтерден
тұрады.Солардың ... ... ... ... ... ...... терапиясы, ертегі терапиясы, ойын терапиясына толығырақ
тоқталып кетейін.
Сурет терапиясына қысқаша тоқталар болсам, мұнда жоғарыда арттерапия
мүмкіндіктерін айтып кеткендегідей, ... салу ... адам ... ... ... мен өз ... еркіндік береді.Сонымен
қатар, сурет салу барысында адам ... ... мен ... ... өз ... ... ... шығарып бейнелеп
отырады. Бұл оның ... ... ... ... шындықтың бейнесі ғана
емес, оған деген қатынасы мен өзі жасап алған модельдерінің ... ... ... адам ... ... ... есіне түсіреді.Сол
уақытта туындаған қорқынышты, ауыр ... ... ... ... сол кезде пайда болған сезімдер мен арман-тілектерін сыртқа шығарып
отырады. Сол ... ... ... ... ... ... кешу кезеңінде, невроздарда коррекциялық жұмыстар жүргізу барысында
және психологиялық қысымды төмендету үшін сурет салдыруды пайдаланады.
Зерттеу ... ... ... құрамды элементтерінің бірі
- ертегі терапиясы.
Ертегімен терапия жүгізу - адамзат дамуындағы ... ... бір көне ... бірі және ... ... ғылым тәжірибесіндегі
жаңа, жас әдістедің бірі болып табылады. Көптеген ... ... - ... ... яғни, метафора, адамның бейсаналы
күйіне тікелей ... ... ... ... ... ... терең әрі
тұрақты деңгейде жүреді. Метафоралық ... ... жеке ... ... ресурстарын белсендіре түседі. Көптеген образдар, метафора ... ... ... қарым-қатынас орнатудың жаңа мүмкіндіктерін ашады,
адам санасын оятып, ... ... ... негізгі ерекшеліктерінің бірі – клиент пен
терапевттің жоғары деңгейде өзара әрекеттесуі. ... ... ... ... ... ... ... жекелік
потенциялдарға сүйене отырып талқылынады.
Ертегі терапиясын сол себепті адамның рухани жан дүниесіне үйлесе
отырып ... деп ... ... ... ... ... ғана жүргізу керек деп айтады. Соның ішінде мектеп жасына
дейінгі балалармен. ... ... ... барысында ертегі
терапиясын қолданғанда адамның жасы мүлдем шектелмейді.
Ертегі ... ... ... ... ... мүмкіндіктері мен өмірінің ... ... ... ... мен ... себеп-салдарын түсіну;
- қоршаған ортаны түйсінудің әртүрлі стильдерін танып-білу;
- ... ... ... ... ... ету;
- үндестік пен күшті сезіну.
Жасөспірімдер мен ересектер ертегіге ене отырып, ... ... ... ... жаңа мүмкіндіктерін ашады және өзіне
күш жинайды. Жасөспірімдер мен ересектер өздеріне жаңа ресурс аша ... ... ... ... ... ... ... бастайды және оның
конструктивті әлеуметтік моделіне кіріседі.
Жасөспірімдер мен ересектерге ертегі терапиясының когнитивті ... ... ... ... ... ... ... (когнитивті
талдау) рухани құндылықтарға жанасуды, күнделікті ... ... ... ... едәуір байытады. ... ...... ... ... ... ... ертегіні
драматизациялау (творчестволық аспектілер) ... ... ... Барлық осы күштер өз өмірін конструктивті өзгертуге ... ... әсер ету ... бес ... ... ... ... дидактикалық, психокоррекциялық, психотерапиялық және
медитативті. Әрбір жағдайда, әрбір кеңес беру ... ... ... ... алынады немесе арнайы ... Бұл ... ... тақырыбы болады. Әртүрлі образдағы ертегілер клиентке
әртүрде ұсынылады: ертегіні талдау, ертегіні айтып ... ... ... ... ... салу, ойындар, медитация және т.б. / 17 /.
Психологиялық қызмет көрсету барысындаертегілерді қолдануға болады ма
деген сұраққа біздің екі ... ... бар: ... және ... Ертегіні бәрі де жақсы көреді. Ертегіні мойындағысы келмейтін
адамдардың өзі де ... ... ... бәрі де ... ғажайып
болады. Ертегіде мен туралы емес, әсіресе мен туралы, сіз ... және ... ... ... ... деген сияқты жағдайлар кездеседі. ... ... ... ... бен ... ... она ауыр тимейді және көңіліміз де қалмайды. Ертегі ... ... ... кету оңай, өйткені, ертегілерде бәрі де мүмкін
болады. Кейіннен ойланып ... бұл ... ... ... да ... ... Өйткені, ертегінің соңы әрқашан жақсы
болып аяқталатыны барлығымызға мәлім.
2. ... ... ...... адамға жарақат
салмайтын, ауырсыну сезімін тудырмайтын түрі. ... ... ... әсер ... ... ... ... және осы сәтсіз құрылған
қойылымдардан адамды арашалап шығарып алу мүмкіндігі болғандықтан шығар
Ертегімен психологиялық қызмет көрсетудің
әдістемелік ... ... ... және ... авторлардың (Х.К.Андрсен,
К.С.Льюс, Е.Шварц) ертегілерін және психотерапияға ... ... ... ... ... ... түрінің өзіндік жетістігі мен
өзіндік кем жақтары ... ... ... ... ... тоқталып кетер болсақ, оларға мыналарды жатқызуға болады:
• ертегінің метафоралығы және бейнелігі ... ... ... ... топтың және клиенттің белгілі бір қойылыммен немесе ... ... ... болуы;
• жете түсіндірді қажет етпейтін, ғасырлар бойы айтылып келе ... ... ... ... қажетті тақырыпты таңдап алуға мүмкіндіктің болуы;
• ұлттық ерекшелік пен ұлттық мінез-құлыққа сәйкестік;
Атақты авторлардың ертегілерінің артық жақтарын ашып көрсетер ... ... ... ... ... яғни:
• қойылымның әйгілілігі, балалық шақтан бұл ертегіні білу;
• метафоралық;
• қойылымдардың алуан түрлілігі, әртүрлік ... ... ... арасынан біреуін таңдап алу;
Ертегі терапиясын жүргізгенде атақты авторлардың ертегілерін қолданудың
қиындық туғызатын жақтарына тоқталып кетер болсақ:
• оқылып отырған кітаптың ... ... ... қызығушылықтың
төмендеуініің мүмкіндігі;
• көптеген қойылымдық қатарлар кейбір топтық сабақтарда шұғыл ... ... ... ... ... ертегіні жарамсыз қылады;
• авторлық ертегілер міндетті түрде автордың көзқарасын ... ... бұл ... пен ... ... үндестікке, ұйқастыққа алып
келеді;
• авторлық ертегілер өнердің әрбір туындысы секілді жанашырлықпен,
ұқыптылықпен қатынас жасағанды ... ... Сол ... ... ... ... ... қойылымды өзгертіп отыру мүмкін болмайды.
Ертегіні өзгерту немесе түрлендіру психологиялық ... ... және ... ... ... ... ... ертегілер арнайы, ертегі терапиясы үшін жазылып отырса, онда
жоғарыда айтылып өткен қиындықтармен кездеспеуге болады. Ертегі проблемаға
қатысты шығарылып ... ал кей ... ... бір ... ... ... Топқа немесе жеке клиентке ұсынылатын ертегі ... ... Сол ... ... ... ... оның жеке ертегісі
ретінде ұсынылып ... ... ... ... ... мәтінімен танысуда қолданылатын әдіс-тәсілдер:
Топтың немесе жеке клиенттің ертегі мәтінімен ... ... ... асуы ... ... ... ... ең бастысы – ғажайып
атмосфераны бұзып алмау.
1. Психолог әрбір топ ... ... ... ... береді. Олар
ертегіні сабақтың басталуына дейін оқып ... ... ... бұл ... сабаққа деген топ ... ... ... ... ... нақышына келтіріп, дауыстап оқиды. Талқылауға арнап
арасында үзіліс жасап отырады. Топ мүшелері ... ... ... өздері талқылап, табулары үшін кей кездері ертегі соңына
дейін оқылмайды. Негізінен ... ... ... берген тиімдірек
болады.
3. Ертегі қойылымға қатысушы топ мүшелерінің көмегімен бөлімдерге бөлініп
оқылады. Бұл ертегінің бөлімдері бойынша анық ... ... ... Келесі бір түрі, ертегі рольдер ... ... ... ... ... ... ... спектакль болып қойылады. Психолог рольдер бойынша топ ... яғни ... ... ... ... ... ... ойналатын ситуацияны суреттейді және әрбір қатысушының монолог
құруын сұрайды. Сонымен қатар ертегіге қатысушыларға жансыз заттардың
да ролі беріледі (қамалдың ... ... қала ... ... сөзбен немесе сөзсіз ойналады.
Ертегі терапиясының мақсат- міндеттері
1. Қалай үйрену керектігін үйрету.
2. Қажетті нәрсені емес, қызықты ... ғана ... ... ... ... ... ... шығару.
3. Сенімділікті ояту. Сенімділік қана жекелік ресурстарды белсендіреді
және іс-әрекет барысында қосымша ... ... ... ... ... ... ... Ғасырлар бойы ертегілерді,
мифтарды, аңыздарды және таң қаларлық тарихи ... ... ... ... және ... ... ертегілердегі
ізгілікті істердің жеңіп шығуы кездейсоқтық емес, міне осы істер ішкі
сенімділік пен ішкі саналы күшті оятады. Алғашқыда олар ... ... ... ретінде байқалады, кейін келе сезініп жүзеге асыратын
қабілетке айналып отырады.
Ертегілік қойылым барлық уақытта оған қатысушыларға мерекелік көңіл-күй
сыйлайды. Егер де ... өте ... ... ... білсе, кейбір
қиын мәселелерге қатысты жүргізілетін терапиялық жұмыстар мен ... да ... ... ... терапиясында терапия имиджі деп аталатын арнайы ... ... ... ... ... Петербургтік ертегіші және сиқыршы
А.В.Гниздилов. Осы жаңа ... ... ... ... ... өткен
шағын, қазіргі уақытын және ... алып ... ... ... ... ... рольдерді ойнаймыз. Бірақта біз әбден бір рольге
үйреніп алатынымыз соншалық, сол рольдің құлына айналып кететін ... ... ... ... ... ... сәйкестену” деп атайды.
Адамның бейнелерге нақтылай сәйкестене алмауы, оны ... Осы ... ... ... ... Дәл осы ... тіптен өзгеруге
мүмкіндік болады. Өзін күтпеген ... ... ... ... ... терапиясының негізгі мәні – лезде адам кейпін ... ... ... ... ... отырып қосымша күштерді меңгереді.
Ғажайып ертегі бейнесінде ол өмірде өзіне ... ... ... өз ... ... ... ... функциялары:
- ертегі клиенттің жеке өмірлік тарихындағы олқылық жағдайларды жалпы
адами ақпараттармен ... ... ... пен ... ... моделін жасай
отырып, болып жатқан жағдайды сезінудің жаңа деңгейіне өткізе отырып,
оған жаңаша көзқарас қалыптастыруға мүмкіндік береді;
- ... ... ішкі ... ... ... және сол
туралы ойлануға көмегін тигізеді;
- ертегі клиенттің жеке өміріндегі жағымсыз сәттерді ығыстырып шығаруға
мүмкіндік береді;
- ертегі клиент пен ... ... ... ... ... болып
табылады.Осының әсерінен клиенттің іштей қарсыласуын бәсеңдетіп, барлық
күшін ойлануға бағыттайды;
- ертегі өмірлік әртүрлі мәндегі жағдайларды қабылдаудың ... ... ... ... проблемеларды жағымды жаққа қарай шешуге сенімділікті
қалыптастырады.
Ересек адамдардың ертегі терапиясына бірден дайын бола алмайтынын естен
шығармау керек. Психотерапиялық ... ... ... үш ... шығарып алмау керек:
- орындылық;
- шынайылық;
- мөлшерлілік.
Психолог ертегіні қаншалықты жақсы көргенімен оны орынды қолдана білуі
қажет. ... ... ... ... идея ... ... мүмкін.
Психотерапиялық ертегілерді айтып беру, бұл, клиент пен терапевт арасындағы
“арақашықтықты” жақындатады.Осыған орай ... ... ... ... пен ... ... танытуы талап етіледі.
Ертегі терапиясының құрамды бөліктерінің біріне – ойын арқылы терапия
жүргізу жатады. Осыған жете ... ... ... ... ... ... фольклоршылар, психологтар және педагогтар ойынның ұлы
құпиялы жақтарын ашып-білуге ұмтылуда. Солардың ... мен ... ... ... ... ... ... баланың әмбебап және
ажырамас бөлігі мен меншігі деп жариялады.
Ойын халықтық педагогиканың ... ... бірі ... ... ... ... ... дайындаудың негізгі әдіс-тәсілдерінің бірі болып
табылады. Ойын баланың рухани жан дүниесін байытады және ... ... ... ... отыратын әртүрлі іс-әрекеттерге көзқарасын
қалыптастырады.
Ойын терапиясы - бала мен ... адам ... ... ... болып табылады. Осы іс-әрекеттер арқылы адамның ішкі “Мені” құрылып,
нығаяды. Сонымен қатар, адамның ... өмір ... ... ... ... ... ... құрылады. Бұл ойында берілген өмірдің маңызды бір
жағдайын ойнап, бастан кешірумен тығыз байланысты болады.
Ойын терапиясының ертегімен жүргізілетін ... бір ... ... ... ... ... ... беріледі. Ертегі формасындағы
ойын баланың ойынға белсенділігін арттырады.
Жай ғана ойын терапиясын ... ... ... ... екі ... бар.
1. Ойындағы барлық нұсқауларды ертегіге немесе өсите-намаға айналдыру.
2. Ойын ертегіге байланысты ойдан ... ... ... ... ... ... ... іріктеп алынады
және соған негізделе отырып ойынның қойылымы құрылады.
Ертегіге негізделген ғажайып ойындар адамның әлсіз және күшті жақтарын
ашып, көруге ... ... ... ... ... ... жақтарының себептерін анықтайды.
2.2 Эксперименталды зерттеу бөлімінің мақсат - міндеті, болжамы,
әдістемелер мен ... ... ... ... ... ... ... мақсаты - оқу
процесіне арт-терапия элементтерін енгізуге дейінгі және оқу ... ... ... ... ... “Өзін-өзі тануы”,
жеке қасиеттерінің сапалық өзгешеліктерінің нәтижелерін салыстыру болды.
Зерттеудің болжамы: ... ... ... озық ... арттерапияны оқыту процесінде тиімді және орынды қолданған жағдайда
жеке бастың жан-жақты әрі ... ... қол ... болады.
Зерттеудің обьектісі: Зерттеуге М.О.Әуезов атындағы ОҚМУ-ң “Педагогика
және психология” мамандығының төртінші курс ... ... ... оқыту процесіндегі арттерапия элементтері.
Зерттеудің мерзімі: «қыркүйек»_2006 ж._- ... ... ... ... ... мен дамытушы-түзетуші
жаттығулар, ҰЕҰБЭ тұлғалық сауалнамасы.
Әрбір студенттің оқу процеснде жетістікке жетуіне көптеген факторлар
әсер етеді. Солардың ішінен сабаққа ... ... өз ... оқу, ... ... мен өзін-өзі бағалауы, өзінің танымдық іс-әрекетінің ... ... ... ... ... ... дұрыс жоспарлай білуі,
эстетикалық сезімі, ... ... ... ... және т.б. ... ... ... Жеке тұлғаның жоғарыда атап
өткендей жекелік құрылымдық бөлімдерін ... ... ... ... ... қолдандық және арттерапия элементтері мен ... ... ... ... ... ... ... ҰЕҰБЭ тұлғалық сауалнамасын топқа жүргізу, нәтижесін өңдеу;
- эксперименттік топқа арттерапия элементтерін жүргізу;
- дамытушы- ... ... ... ... ... ... мен ... түзетуші эксперимент кешенін
өткізгеннен кейін ҰЕҰБЭ тұлғалық ... ... ... ... және ... ... ... өңдеп, салыстыру және
болжамды дәлелдеу.
Зерттеу жұмысымыздың эксперименталды бөліміндегі құрылған ... топ ... ... элементтерін жүргізер алдын тұлғалық
ҰЕҰБЭ сауалнамасы жүргізілді.
Тақырыбы: Тұлғалық ... ... ... ... жеке тұлғаның негізгі жекелік-
психологиялық ерекшеліктері мен негізгі ... бес ... ... ... еңбексүйгіштік, ұжымшылдық (яғни, топқа немесе өзге
бір адамдарға ... ... ... және ... ... өсу) ... ... сұрақтар тізімімен анықталады. Бұл
сұрақтар арқылы жоғарыда көрсетілген жағымды көрсеткіштердің даму ... ... ... 115 ... ... ... бланкі мен жауап
парағы беріледі. Сұрақтарды мұқият оқып шығып, “ия”, “жоқ” немесе “кейде”
деп ... ... оны ... ... белгілеңіз. Жауап берер алдын сол
немесе өзге ... ... ... мінез-құлқыңызды елестетіп,
объективті тұрғыда жауап беруге тырысыңыз, сауалнамада тексеру немесе
өтірік ... ... да ... өңдеу: сауалнама нәтижесін стандартталған саулнама кілтіне
салып өңдейміз (қосымша Ә2 ... ... ... ... ... олардың орта мәні
шығарылып, диаграмма құрылды.
Кесте 2
| | ... ... | ... ... |құштарл|алық |
|№  |А.Ж.Ф. ... | | |ық ... |
| | | | | | | |
| |  | | | | | |
|1 ... А. |16 |13 |10 |12 |11 |
|2 ... И. |12 |13 |15 |14 |19 |
|3 ... П. |16 |17 |17 |20 |19 |
|4 ... Қ. |13 |15 |14 |12 |13 |
|5 ... А |13 |18 |13 |15 |14 |
|6 ... М. |15 |22 |14 |14 |12 |
|7 ... Ә. |11 |16 |10 |13 |14 |
|8 ... Қ. |13 |15 |15 |12 |18 |
|9 ... А. |10 |14 |10 |11 |15 ... ... А. |12 |15 |14 |20 |18 ... ... У. |16 |15 |16 |17 |16 ... ... Е. |17 |20 |18 |19 |16 ... |Ділбар А. |14 |15 |12 |10 |12 ... ... Б. |13 |16 |12 |14 |11 ... ... Ж.. |14 |15 |13 |16 |17 ... |Жанар А. |10 |11 |11 |9 |14 ... ... У. |14 |13 |14 |13 |13 ... |Мөлдір А. |18 |20 |15 |18 |18 ... ... А. |11 |13 |12 |15 |12 ... |Назипа Е. |15 |12 |14 |15 |17 ... ... А. |18 |15 |19 |20 |15 |
| ... мәні |12 |15 |13 |14 |13 ... ... ... ... процесінде қолданудың ерекшеліктері және
жүргізілетін сабақтар тақырыбы:
Біз өзін-өзі тану курсының күнтізбелік-тақырыптық жоспарына сай арт-
терапия элементтері бар ... ... ... жасадық. Бұл курс 19 арттерапия әдістерін және түзетуші-дамытушы
тренингтер қатарын қамтиды. Әр тақырыпқа бірнеше арт-терапиялық жаттығулар
қарастырылған. Оның ... ... ... ... ... ... ... кіреді. (қосымша А қараңыз).
Жұмыстың мақсаты: Жағымсыз психологиялық қысымнан арылту; Өзіндік “Меніне”
және ... ... оң ... қалыптастыру.
Жұмыстың міндеттері:
- өзекті мәселелерге мән беру;
- эмоцияналдық қысымды төмендету;
- агрессия, негативизм, демонстарция ... ... ... ... ... жүргізу;
- әлеуметтік барьер, теріс әсерлі бағдар, үрейді коррекциялау;
- өзінің ... ... ... ... әрекетке түсудің тиімді жақтарын қалыптастыру (өзара келісе
алушылық, жол беру, жалпы іске өз ... қоса ... өзге ... ... ... өз ... бағдарлай алу);
- белсенділіктің тиімді жақтарын қолдау (творчестволық тапсырманы шешуде
ынта-ықылас таныту, өзінің негативті реакцияларын ұстай білу ... ... ... ... ... ... әрекеттерін бақылай білу қабілеттілігін дамыту;
- қиялды дамыту.
Сабақтың жүргізілу орны: қажетті құрал-жабдықтармен ... ... ... ... бір ... ... ... қолданылған арттерапия элементтері мен
тренингтерге және жалпы жұмыс барысына
сипаттама ... ... ... ... Бұл ... ... ... – адам ешқандай сөзді
пайдаланбай-ақ, тек қана сурет ... өзін ... ... ... ... отырып танысу ритуалын бастау. Мұнда әртүрлі ойын ... ... ... ... атты ... тапсырма. Мұнда жүргізуші арттерапияға
қатысушы студенттерге бағыт-бағдар, нұсқау бере ... ... ... өздеріңмен өздерің бола отырып, өздеріңді ... ... ... ... сендердің көңіл-күйлерің қуанышты болса сәулелер
қуанышты, ал көңілсіз болсаңдар – ... ... ... Енді
көңілсіз, таңқалушы, қуанышты, ашулы сәулелері шашырап ... күн ... ... ... кейінгі шығармашылық іс-әрекетке бағыттайды,
белгісіздіктің әсерінен болатын психологиялық ... ... ... ... әрбір автордың туындысына комментарий береді.
3.”Көңіл-күй түстері” атты диагностикалық тапсырма.
Мұнда әрбір қатысушы адам силуэтін салып, оның көңіл-күйін ... ... ... Осы арқылы біз ... ... ... ... ... сабағы.
1. Бұл сабақта адамдардың сезімдері мен көңіл-күйлері, “қамығу” туралы
әңгіме ... ... қай ... ... ... ... дегеніміз не?
деген сұрақтар қойылып, қамығып тұрған адамның суретін салу ұсынылады.
Көптеген суреттердің ... ... ... ... ... ... оның
себебін талқылайық.
2. Графикалық тапсырма.
Студенттерге қамығып тұрған бір нәрсенің суретін салу ұсынылады. ... ... ... ... ... және оған тиісті сұрақтар
пайдаланылады. Бұл олардың жағымсыз сезімдерін сыртқа шығаруға мүмкіндік
береді.
3. ... ... ... ... әрбір қатысушы бөлмедегі жабырқаулы болып көрініп ... ... ... ... мына зат жабырқаулы деген пікірлері әртүрлі болады.
Әркімнің өзіндік жеке пікірі ... Бұл ... ... ... ... ... көмектеседі.
4. Диагностикалық тапсырма.
“Шеңбер ішіндегі сурет”. Бұл ... ... ... ... салу ... Бұл ... арттерапия сабағының соңына
дейін сақталынып қойылады. Өйткені соңғы сабақта еркін тақырыпта қайтадан
мандала салынып ... ... ... ... ... ... таңдап алады.
5. “Жетістікке жетуге жағдай жасау” тапсырмасы.
Күзгі ... ... ... ... көңілін жабырқаулы күйге
әкеледі, ал кепкен жапырақтардың сыңғыры көптеген қуанышты ... ... Бұл ... ... стол ... ... жапырақтарды жоғарыдан
себелейді. Әрбір ... ... келе ... ... ... ... ... алған жапырақтарды өзінің басына қарай лақтырады. Ол
фейерберк сезімін ... ... ... ... ... сурет
салуға да болады. Қағаз ... клей ... ... ... ... себеді. Нәтижелі картина шыққанша қайталайды.
Бұл сабақта алғашқы екі жаттығу қатысушыларды ... Ал ... ... ... Өмір сүру ... ... сурет салыңыз.
• Суретте өз қызығушылықтарыңызды, құндылықтарыңызды, ... ... ... ... ... түрлері мен сызықтардың көмегімен өзіңіздің өмірді ... ... ... дәл ... уақыттағы бейнеңізді салыңыз.
• Автопортрет – 2 минутта.
• Өзіңіздің қалауыңыздай етіп сыртқы ортаның сізді қабылдағанын салыңыз.
• Сізді дос және дос емес ... ... ... ... салу және ... Бұл ... ... адамның жұптасып
жүзеге асыруын білдіреді.
Біреуі екінші сурет салып жатқан адамды бақылап ... және ... ... суретке қарап туындаған ойларын айтып отырады. Сурет салушы
екінші адамның ойын өз ... ... ... соң олар рольдерін
ауыстырады.
Ал топ болып осы жұмысты жасағанда бірінші топ бастап, ... ... ... ... ... ... ойын екінші топтың жалғастыруы
қаншалықты сәтті ... ... топ ... ... ... бір ... бейнелейді (абстрактілі-
символды және нақты). Парақтың келесі бетіне қандай сезім екені белгілейді.
Содан соң ... ... Топ ... ... ... ... кезекпен алынады. Жүргізілген интерпретация парақтың
келесі бетіндегі сезім белгісімен салыстырылады.
“Адамның өткен, қазіргі өмірі мен болашағы”. ... ... және ... ... ... үш ... ... Журналдар қиындыларын пайдаланыңыз.
• Өзіңіздің болашағыңызды, өткен және қазіргі өміріңізді бейнелейтін үш
сурет ... ... ... ... және ... нені ... ... Сіздің өткен және қазіргі өміріңізде орны ерекше маңызды ... ... ... ... ... жүріп өтіңіз.
• Жеті параққа мына жеті сөздің суретін салып ... жол, ... ... күш, ... ... өмір.
• Бірінші орынға жолдың суретін, екінші орынға көпірдің ... ... ... ... ... ... шығыңыз.
“Жақсылық пен жамандық”. Адамдардың бойында кездесетін сізге ұнайтын
жақсы және ... ... ... мен ... ... ... және жағымсыз жақтарын салып болғаннан соң, олардың арасында
әңгіме құрамыз.
“Менің ішкі “Менімнің” шегі”. Өіңіздің суретіңізді ... ... ... ... ... анықтайтын көрсеткіштерді
жабыстырыңыз.
• Сіздің қатынастарыңызды көрсететін заттар мен адамдарды өзіңіздің
айналаңызға орналастырып шығыңыз.
• Бір ... үш ... ... ... ... ... ... және физикалық аспектілерін көрсететін символдарды
суреттеңіз.
“Түстермен байланыс”. Әртүрлі түсініктерді әртүрлі ... ... ... ... (қайғы, қуаныш, тыныштық, үрей).
• Өмір этаптары (балалық шақ, жастық шақ, ... ... ... ... пен жыл ... және т.б.
“Герб пен символ”. Сіздің жекелік ерекшеліктеріңізді көрсететін “Герб
пен символ” ойлап тауып, оның суретін салыңыз.
“Метамарфозалық ... ... бір зат ... ... ... ... Оның фонын да салуға болады.
• Бейнені салып ... соң, ол ... ... атыңыздан айтып
беріңіз.
• Өзіңізді, сіздің қазіргі хал-жағдайыңызды ... зат ... ... ... ... өсу ... теңеп, суреттеңіз.
• Осы кездегі пайда болған өз ... ... ... ... ... ... пайдаланып, қағаз бетіне қандай да бір
бейне түсіріңіз. Соңынан краскамен бояп, бір ... ... Бұл ... ... себеп болады.
“Коллаж”. Журналдардан адамдардың, жануарлардың суреттерін және ... ... ... ... ... олардан композиция құрыңыз. Ондағы
фигуралардың нені білдіретінін, адамдардың не ойлап тұрғанын және не ... ... ... ... ... фрескасы. Әрбір қатысушы жеке параққа бір ... ... оны ... ... ... Соңынан барлық қырқылған фигуралар
бір форматқа жабыстырылады.
“Иллюстрация”. Келесі тақырыптың біреуіне сурет немесе коллаж жасау
керек.
• Табиғат (ен ... ... ... және ... ... Ауа райы (нөсер, дауыл, түн, жазғы күн т.б.).
• Ертегі және ғажайып кейіпкерлер (клоун, ... ... ... ... ... Діни ... мен оқиғалар (жақсылық пен жамандық, пейіш пен тозақ,
әлемді жаратушы және т.б.).
• Түстер мен қиялдар.
“Жарнама”.Өзіңе арналған аз ғана мәтіні бар ... ... ... салу ... ... топ ... бір-бірінің жарнамаларына
автрдың жіберіп алған моменттері мен жекелік қасиеттерін қосып отырады.
“Сараң телефон”. Бұл әдістемеде ... адам 2 ... ... ... Өзінің салған суретін екінші адамға көрсетеді. Ол көрген суретін
есінде сақтай отырып, келесі параққа салады, ол ... ... ... ... ... ... ... суретпен салыстырады.
Тренингтік топ жұмысының принциптері
Тренинг сабақтарын жүргізгенде ескеріп отыратын ... ... ... болады. Солардың арасынан негізгі принциптерді бөліп көрсететін
болсақ:
1. Өзара әсер диалогизациясы принципі, яғни қарым-қатынастағы тұлға аралық
теңдік, қатысушылардың ... ... мен ... ... ... ... Егер ... біреуі немесе бірнешеуі басым болса,
онда қарым-қатынас диалогқа тән қасиеттерді жоғалтады, да ... Бұл ... ... ... келеді және тренингтің өту
барысын қиындатады.
2. Тұрақты кері байланыс принципі, яғни ... өзі ... ... ... ... ... отырған басқа
топмүшелеріне ұдайы алып отыруы. Кері байланыс арқылы адам ... ... ... ... қарым-қатынас тәсілін жаңаға
ауыстыруға, оның қоршаған ортаға әсерін байқауға мүмкіндік алады. Ол
үшін қатысушының басқаларға ... ... ... ... және өздері
туралы пікірлер тыңдауға барлық жағдайлар жасалуы керек. Осындай арнайы
саналы түрде ... кері ... ... ... ... Өзін-өзі диагностикалау принципі, қатысушылардың өзін-өзі ... жеке ... ... ... ... алуға көмектеседі.
Тренинг мазмұнында адамға өзін, өз тұлғасының ерекшеліктерін тануға
көмектесетін жаттығулар қарастырылады. Топтың әр мүшесінің белгілі ... мен оны ... ... ... ... ... жағдайларда өзін
көрсете білуіне көмектесу керек. Бұған вербальды қарым-қатынас ... ... ... ... ... және ... сфералар гармонизациясы принципі, бір
жағынан тренингте жоғары эмоциялы қатысушылар болған жағдайда ол шынайы
өтеді. Бұл ашықтыққа бағыттап, топ ... ... ... ... жетелейді. Ал екінші жағынан, болған жағдайларды талқылау
кезінде интеллектілі аналитикалық процестерді ынталандырады. ... ...... ... бойы ... ... дискуссия.
5. Дамытуды оңтайландыру принципі, жүргізушіден нақты диагностика, бөлек
қатысушылар мен ... ... ... бір ... ... констатациясы, ... ... ... ... болып жатқан іске белсенді түрде араласуын
көздеу. Арнайы жаттығуларды қолдану арқылы ... ... ... түрткі беруі, олардың барлық ... ... ... ... ... ... жеке сабақтар мен жаттығуларға өз еркімен қатысу
принципі, ... ... ... ... ... өзгеруінетабиғи
түрде ішкі қызығушылығы болуы керек. Тұлғаның позитивті өзгерістері
мәжбүр ету кезіндепайда болмайды, оны талап етудің де қажеті ... ... ... ... ... егер тренингтік топ жабық болып тұрақты
құрам болып, жаңа ... ... ... онда топта топ мүшелерінің
ашылуына әсер ететін ерекше процестер пайда ... ... ... ... ... ... Топтың қалыптасу принципі туралы сұрақтар
аса маңызды болып табылады. Жұмысқа қатысу үшін ең ... жас 16 ... жас деп ... Оның ... ... жасындағыларды да қосуға
болады. Бірақ бұл үшін жүргізуші тренингтен кейінгі психологиялық көмек
пен жүріс-тұрысына коррекция жасау ... ... ... мүмкіндігі болуы керек. Мектептерде практик-психолог қызметінде
жұмыс істеп жүрген педагог мұндай мүмкіншілікке ие. ... ... рет ... ... топпен / 10-12 адам / жұмыс істеген
қолайлы. Белгілі бір тәжірибе жинақтаған соң қатысушылар санын ... ... ... ... Ену принципі, сабақ ұзақтығы жұмыс басында айқындалуы ... ... ... ... ... ... ... дәйек береді:
өте ауқымдыэффектіге ірі уақыт блоктарымен жұмыс істегенде ғана қол
жеткізуге болады, 3-4 ... ... ... ... ұзақ ... ... ... “елітуге”, олрдың ұзақ үзілістен кейін толық процестерге
эмоциялы енулеріне көп уақыт кететіндігімен байланысты. Қосарланған
сабақты аптасына кем ... бір рет ... ... Бөлектену принципі, бұл жағдайда қатысушылардың сөздерін бөтен ешкім
естіп қоймауы шарт. Егер жүргізушіге аудио немесе видео ... ... ... ... ... рұқсат сұрауы қажет. Тренингтік
жаттығулар мен тапсырмалардың үлкен бөлігі осы материалдармен кейінірек
өзіндік жұмыстары үшін ... ... ... ... ... ... қатысушылардың еркін қозғалуына,
шеңбер құруларына, 3-4 және 7-8 ... ... ... ... ... керек. Тренинг дайындығының негізгі
элементі, болашақ ұжыммен ... ... ... ... ... ... ... міндеттері, мерзімі кездесу ұзақтылығы
туралы топтық әңгіме жүргізіледі. Жиналғандар тренингке қатысу немесе
қандай да бір ... бас ... ... ... ... Екінші
кезеңде сабаққа қатысуға ниет білдіргендермен жекелеген түрде
сөйлеседі.
Тренинг өткізуде ... ... ... жүзеге асыру, дәстүрлі оқыту
әдістерінің (лекция, семинар, көркем әдебиеттерді ... сала ... ... етеді, олар:
1. Белсенділік, әркімнің топ жұмысының нәтижелігіне жауапкершілігі.
2. Топ жұмысына қатысу тұрақтылығы. Әр топ мүшесінің топ жұмысына ... ... ... ... міндетті.
3. Топтың тұйықтығы. Топтағы болған оқиға топтан сыртқа шықпауы керек.
4. Ашықтық пен адалдық.
5. “Тоқта” ережесі. Ойынға ... ... ... бір ... ... шынын айтқысы келмейтін адамның ... деп ... ... ... болады.
Тренингтің мақсаты:
• өзін-өзі тану, түсіну, тұлғалық даму тәсілдерін таба білу;
• ойдың икемділігін, тапқырлығын талап ету, ... ... ... ... мен ... ... қиялды, шығармашылық қабілетті дамыту;
• өзінің және өзгенің даралығын бағалау, өзін-өзі құрметтеу;
• коммуникативтік дағдыны дамыту, қарым-қатынастың түрлі ... өзі ... өз ... мен ... ... ... ... көңіл-күйді көтеру, сезім мен эмоцияны реттеу;
Басқаларды қабылдау, олармен әртүрлі қатынастар жасау кезінде ... ... ... не ... (симпатия, ұнату), не жағымсыз
(антипатия, ұнатпау) эмоциялық қарым-қатынас орнатады. Эмоциялық ... ... ... қатынастарға өз әсерін тигізеді. Мұндай жағдайда
мәдениаралық өзара тренинг жаттығу жұмыстарын ұйымдастыруға болады.
Тренингті сипаттау
1. Таныстық: Есім және ән. ... ... ... тұрғыда өздерін
таныстырулары тиіс: әркім өзінің есімі, тегін атайды, содан соң өлең
айтады. Ол өлең сол ... ... мен ... ... ... керек.
2. Мақсаты: Тренингтің барлықмүшелері берілген тренингке қатысу ... одан не ... ... ... ... ... олармен тағы
әңгімелесіп, мақсаты мен күтулерін салыстыруды, не ... ... ... ... ... ... ... мүшелері ми шабуылы әдісі көмегімен тренинг
барысындағы топтағы жұмыс тәртібі мен ережелерінің нұсқаларын ... ... ... ... ... Бұл ... жұмыс өнімді, жайлы болуы
үшін жасалады.
4. Энерджайзер: Тренингке ... ... ... ... үшін,
қозғалыс жаттығулары (разминка) жүргізіледі. Егер де топтағылар ... ... ... онда энерджайзер өткізбесе де болады. Немесе
“Сыйлық” деген тренинг жүргізсе болады. Яғни, ... ... ... ... да, бір-біріне кезекпен кез-келген сыйлық
сыйлайды, әрі бұны сөзсіз ... емес ... ... ... сөз айтпайды. Ал сыйлық алған адам не сыйлық алғанын көрсетуі
тиіс. ... ... ... ... екенін түсінбей қалулары әбден
мүмкін.
5. Тренингті талқылау және нәтижелерді қорытындылау: ... ... ... ... өз ... ... ... айтып шығады:
• жаңа не нәрсені білдіңіз;
• жаңа материал қаншалықты меңгерілді;
• қатысушылардың мақсаты мен күткендері ақталды ма;
• тренингтен алған әсері;
• алынған ... ... ... ... ... Тренинг мүшелерінің барлығына тілек және қоштасу: Барлық қатысушылар
кезекпен ... ... ... денсаулық тілейді, жағымды
эмоциялармен қуаттандырады да ... ... ... ... ... ... оның ... қарап тұрып, қолынан ұстап, өз тілектерін
айтады. ... ... да ... ... ... мен өзін-өзі тану тренингтері
Ұсынылып отырған ... ... ... ... ... ... эмоциясы мен сезіміне ... ... ... ... ... ... басқаларадың
көзімен қарағанда мен қандаймын, қандай болғым келетінін анықтауға ... ... ... және ... өз ... қалай құру керектігін,
адам қоршаған әлеммен қалай өзара әрекет жасайтынын ... және ... ... рефлексия дағдысы және тұлға аралық қатынас мәдениеті
дамытылады. Жаттығулар барысында адам дәл сол ... не ... ... не
ойлайды соны айту керек. Адам өзін-өзі ... ... ... танып білуі
мүмкін емес. Жаттығулар ... ... ... дамуына және өмірде өз
әлеуетін ... көп ... ... ... тұлғалық өсуіне
ықпал етеді. Әрбір адамның ... ... ... ... көмектеседі және ... жеке ... ... ... жағдай жасайды. Өзін-өзі дамыту мен өзін-өзі
тануға байланысты жаттығулардың негізгі ... ... ... өзін-өзі түсінуі мен өзін ... және өзі ... ...... ... (5 ... ... тану, өзін-өзі түсіну.
Бұл күнделікті проблемамен жайсыздықтан ... ... ... сабақтың басында өткізген қолайлы. Топтың мүшелері жағымсыз
жайларын айтып, уақытша оны ұмытады. Жұмысқа толығымен ... үшін ... ... ... ... ... жұпқа бөлінеді. Әрбіреуі 2 ... ... ... ... ... ... сонымен бірге ойлары, сезімдері және
қуаныштары жайлы әңгімелейді.
2. Біреуі сөйлеп жатқанда, екіншісі сөзді бөлмейді және ... ... ... Екі ... соң ... рольдерін ауыстырады.
Жүргізушіге нұсқау: Осы кезде қолыңызға себет ұстап жүрген сияқты
кейпіңізбен бөлме ... ... Әр ... жанына барасыз және барлық
жайсыз жайларын себетке “Салуын” сұрайсыз. Мұны әркім ... және ... ... ауырлығын көрсете отырып істейді. Басқалары оны ... ... ... Егер ... жайдың жүгі тым ауыр болса, онда оны
себетке салмай, бірден айту ... ... ... ... ... ... ... соңында қатысушылардың тағы да оны қайталауларын ұсынып көріңіз.
Әрине, олар оны ... ... ... ... жайларды айту оңай тиді ме? Қиындығы неде болды?
Қандай әсер алдың? Қазір өзіңді қалай сезінудесің?
Жаттығу - ... ... хат ... ... тану, өзін түсіну және тұлғалық даму тәсілдерін таба
білу. Бұл ... ... өзі үшін ең ... ... ... өзін ... ... рұқсат беруге, өзінің махаббатын сезінуге көмектеседі.
Жаттығудың барысы: Қатысушылар шеңбер бойымен отырады, ... бір ... пен ... ... ... ... сіздер өздеріңізге хат жазасыздар. Сіз бұл хатты
алдыңыз. Бірақ ... ... ... не ... ... ... береді.
Сондықтан қазір өздеріңіздің хаттарыңызға ... ... 10 ... бар. ... ... хатқа нақты жауап жазыңыздар.”
Талқылау: Хат жазу оңай тиді ме? Әлде ... жазу оңай ... ма? ... не ... ... ... ... сезінудесіз?
Жаттығу – 3.
Тақырыбы: “Өзін-өзі бағалау” медитациясы.
Мақсаты: Өзін-өзі тану, өзі ... ойын ... ... ... ... оқиды. Өзінің жоғары бағалануына
өзін сендіру үшін, қатысушылар ақырын дауыспен қайталап отырады”.
Мен ол мен. Бүкіл ... дәл мен ... ... жоқ... Маған бір
нәрсесімен ұқсас бар, бірақ дәл мен секілді, ... жоқ. ... ... ... бар: менің денем, оған қоса, оның жасайтындары; барлық ойым мен
жоспарымды қоса ... ... ... ... ... көре ... ... қандай болмасын, менің сезімдерім – үрей, ... ... ... ... ... Барлық сөздерді - әдепті, мейірімді
немесе дөрекі, дұрыс немесе дұрыс емес сөздерді айта алатын ... ... ... ... ... менің даусым; басқа адамдарға немесе өзіме
деген қатынасым, яғни менің барлық әрекетім. ... ... ... ... менің барлық үмітім мен менің қорқыныштарым маған тиісті. Менің
барлық жеңістерім мен ... ... ... ... ... өзіме тиісті. Осының бәрі маған тән, себебі мен оны таңдадым. Бұл
бар. Бұл өзіңді сүю мен өзіңе қызығуға негіз ... ... мені таң ... ... бір ... бар. Мен ... емес
нәрселерден бас тарта аламын, өте қажет дегендерді сақтай аламын және менің
өзім де жаңа бірдеңелерді аша ... ... ... ... ... ... және әрекер ете аламын, яғни менде
өмір сүру үшін бәрі де бар. ... ... ... ... менде бәрі
бар. Мен өз әрекеттеріме жауап беремін, сондықтан мен ... ... ... ұнады ма? Нені көз алдыңызға елестеттіңіз? Не туралы
ойладыңыз? Қандай әсер алдыңыздар? Қазір не ... ...... ... ... ... ... тану, өзін түсіну, тұлғалық даму тәсілдерін таба
білу, өзі туралы ойын дамыту.
Жаттығудың барысы:
1. 3 ... ... мына ... ... ... ... өмірлік
мақсаттарым қандай?”.
2. 3 минуттың ішінде мына сұраққа жауап жазыңыздар: ... үш ... ... табысқа жеткім келеді?”
3. 5 минутта жауап беріңіз: “Емделмейтін ауруыма ... ... ... ғана өмір сүру қалғанын естігенде, мен не істер едім және қалай
істер едім?”.
4. Барлық ертеректе ... ... ... оқыңыз және сіздің
мақсатыңыз үшін маңызды болатын ең басты үшеуін таңдап алыңыз.
5. Осы мақсаттарға шынында да жетуге тырысасыз ба және ол ... ... ... бағалаңыз.
6. Өзіңіздің өмірлік мақсаттарыңыз туралы өз бетіңізбен салмақты түрде
үнемі ойланасыз ба, соны бағалаңыз.
7. Балалық шақта (4-6 жас) сіз ... ... ... ... ... қалған эпизодтарын есіңізге түсіріңіз және суретін салыңыз.
8. Осы ... ... ... ... яғни қазір сіз
қандайсыз, суретін салыңыз.
9. ... ... не ... тұр, сіз ... ... ... ... Сіздің өміріңізді, тағдырыңызды өзгерткен, өмірде ... ... әсер ... ... еске ... және онв
суреттеп жазыңыз.
Талқылау: Мақсаттарды жазу жеңіл болды ма? Нені көзіңізге елестеттіңіз?
Не ... ... Не ... ... Бірінші кезекте неге назар
аударылды? Қазір нені сезінудесіз?
Топтағы қарым-қатынасты дамыту ... - ... ... Топ ... ... ... барысы: Қатысушылар шеңбер құрып отырады, (нұсқау), осындай
қойылым қатысушылардын өз қасиеттеріне, жеке ... әр ... ... ұсынады және ойдың икмділігін, тапқырлығын талап етеді.
Нұсқау: Жұмысымызды таныстықтан ... ... өз ... қандай
әріптен басталса, сол әріптен басталатын өзінің үш қасиетін және өз есімін
кезекпен айтады. Сонымен бірге өмірлік кредосын айтады.
Талқылау: Қандай әсер ... Не ... ...... ... ... Топ мүшелерінің бір-бірінің мінез-құлықтарымен жете танысу.
Жаттығудың барысы: Жүргізушіден үлкенірек ақ парақ алып, бәрі шеңбер
бойымен отырады. Әркім парақтың ... ... ... ... ... және
парақты вертикаль сызықпен бөледі. Сол бөлігінің жоғарғы жағына “Плюс”, оң
жағына “Минус”белгісін ... ... ... ... ... ... ... кез-келген жыл мезгілінің, кез-келген жемістің, ... ... өзі ... үшін оған не істеуге болатынын жазады,
мысалы киноға бару, суда жүзу, кітап оқу т.с.с. “Минус” белгісі бар ... ... ... түстерін, жануарын, жыл мезгілін және т.б. атап
шығады. Жүргізуші әр бөлікті 10-12 минуттың ... ... оқып ... де өз ... ... және ... ... жаттығуды орындауға
қатысады.
Соңында, қатысушылар парақты кеуделеріне тағып ... ... ... ... баяу ... және бір-бірінің парақтарына жазылғандарын оқиды.
Талқылау: Жаттығу ұнады ма? Не ұнамады? Не қиындық келтірді? Алған
әсерің қандай? ... ... ... ... ... ... дәлелдеу мақсатында,
жоғарыда көрсетілген ... ... мен ... ... топта жүргізгеннен кейін, ҰЕҰБЭ ... ... ... ... ... жауаптарын өңдей отырып келесі
нәтижеге қол жеткіздік.
Кесте 3
|  |  ... ... | |ты- ... |дық ... ... | |ру |тік | |ық | |
| | ... | | | | |
|1 ... А. |19 |16 |15 |15 |16 |
|2 ... И.. |18 |17 |17 |18 |21 |
|3 ... П. |18 |18 |19 |22 |22 |
|4 ... Қ. |16 |16 |17 |14 |17 |
|5 ... А. |16 |18 |16 |18 |17 |
|6 ... М. |18 |22 |17 |20 |18 |
|7 ... Ә. |17 |19 |17 |18 |17 |
|8 ... Қ. |16 |18 |18 |15 |19 |
|9 ... А. |15 |19 |15 |17 |19 ... ... А. |15 |17 |15 |22 |20 ... ... У. |18 |18 |17 |20 |18 ... ... Е. |18 |20 |18 |21 |20 ... |Ділбар А. |16 |17 |15 |16 |18 ... ... Б. |16 |20 |16 |17 |15 ... ... Ж.. |18 |18 |16 |19 |18 ... |Жанар А. |14 |15 |14 |13 |17 ... ... У. |17 |17 |18 |17 |19 ... ... А. |18 |20 |18 |21 |20 ... ... А. |16 |16 |17 |18 |17 ... ... Е. |16 |16 |17 |19 |20 ... |Перизат А. |20 |19 |20 |21 |20 |
| ... мәні |17 |20 |16 |21 |18 ... ... ... де ... нәтижелерінің ортақ мәндерін таба отырып, диаграмма
құрылды.
Арттерапия элементтерін оқу ... ... ... ... ... мен дамытушы-түзетуші жаттығуларды оқу процесінде
қолданғаннан кейінгі топтағы өзгерістер өңделіп, алғашқы және ... ... ... ... ... ... ... байқалды.
Кесте 4
| | ... ... ... |
| | | |
| | | ... ... ... | |
| | ... | ... | |
| | ... | ... | |
| | ... ... ... |Бағалау |
| | ... | ... | |
| | ... | ... | |
| | ... | ... | |
| 1 ... | 12 | Орта | 17 | ... |
| 2 ... | 15 | Орта | 20 | ... |
| 3 ... | 13 | Орта | 16 | ... |
|4 ... құштарлық | 14 | Орта | 21 ... |
|5 ... ... | 13 | Орта | 18 ... ... ... сауалнамасының нәтижелерін бағалау.
Өздеріңіз 4-ші кестеде көріп отырғандайз ерттеу жұмысымыздың барысында
оқу процесіне арттерапия элементтерін ендіргеннен кейін, топ ... ... ... білімге құштарлығы, ұжымшылдық пен
ұйымдастырушылық қабілеттері өскен. Біз бұл ... ... ... ... жөн деп санадық.
Диаграмма 3.
Бұдан шығатын қорытынды, арттерапия элементтері пайдалы, әрі оқытудың
жаңа инновациялық әдіс-тәсілі ретінде ... ... ... ... ... ... ... оқыту процесінде сауатты
ұйымдастырылған арттерапия элеметтері жеке ... ... тани ... ... жол ... Өзіндік бағалауы жоғарылайды. Қоршаған ортамен
қарым-қатынасы оңтайланады.
2.3 Арттерапия арқылы адамның ... ... ... ... мамандығы – қиын әрі қызықты мамандық. Мұғалім үшін ең ...... ... ... өткізген сабағыңнан соң көздері мөлдіреп,
еш нәрсе түсінбей қалған балаларды көру. Не ... ... ... ... ... заңында ұлттық және әлемдік
мәдениет, жалпы адамзаттық құндылықтар, білім алуда ... және ... ... ... ... жеке ... ... мен дамыту
бағдарламалары айқындалған. Онда қоғамды ізгілендірудің, яғни ... ... ... бір-біріне көмектесу, қоғамның талаптарын
сыйластықпен қарау сияқты адамгершілік тәрбиесі негіздерін ... ... ... ... ... басым құндылықтар ретінде
қалыптастыру қажеттілігі ... ... жеке ... ... үшін оның өмірдегі алатын орнын
анықтау қажет. Олай дейтініміз, жеке тұлға ... ... және ... ... ... орын ... ... да жеке тұлға идеясы ... ... екі ... ... және ... түрде қаралып отыр.
Бірінші түрде білім беру ... жеке ... ... ... сыйлау, бірлесіп жұмыс істеу, ынтымақтасу, пікір алысу,
т.б. Ал, жеке ... ... беру ... ... ... әр түрлі тұжырым-ұғым құрылымы болады. Оқу процесінде міндеті
жеке тұлға деңгейінде шешіледі, ал ... оқу ... ... ... дамытуға сәйкес келмейді. Жеке тұлғаға бағытталған оқу процесінде
оқу кезеңдерінде әрбір білім алушының ... ... ... ... ... педагогикалық жағдаят туғызу керек. Осы
жерде арттерапияның маңызды жақтары ашылады. Яғни, арттерапия элементтерін
дамытушы-түзетуші ... ... ... ... отырып, оқу-
тәрбие процесінде жүйелі түрде ұйымдастырып қолданып ... жеке ... ... ... ... болады. Өйткені арттерапия ... ... және ... қызмет
атқарады.
Арттерапияның диагностикалық ерекшелігіне тоқталып кетер болсақ, ол
адамның психикалық қасиеті мен күйін көптеген әдіс-тәсілдері ... ... ... және ... сапалық тұрғыда талдайды. Соның нәтижесінде,
адам психологиясының көрінісі туралы ... ... ... беретін
ізденіс аумағы болып табылады.
Арттерапияның психопрофилактикалық ...... ... ... кезеңдердің салдарынан пайда ... ... кері ... ... жағымсыз психикалық жағдайларды көптеген
әдіс-тәсілдердің көмегімен анықтай отырып, алдын-алу болып табылады.
Ал, арттерапияның ... ... , ол ... мен ... ... ... ... отырып,
анықталған психикалық жағдайға түзету жүргізу болып табылады.
Арттерапияны жүргізген кезде төмендегі сызбада көрсетілген әдістерді
пайдалануға болады.
Артерапияның жүргізілу жолдары
Сызба ... ... ... ... ... ... көтеріп,
ішкі конфликтер мен қатты эмоцияларды сыртқа шығаруға ... ... ... ... ... ... Адамның қиялын,
шығармашылық қабілетін, творчестволық ойлауын дамытады.Әрбір жеке ... ... ... сол сенімділікті сезінуге, қоршаған ортаны
шындықтағы бар өз ... ... ... ... әрбір
функциясы адамның гармониялы дамуына өз үлестерін ... ... ... ... ... қамтамасыз етеді.Жалпы жеке тұлға ... ... ... ... ... ... жеке тұлғаның шығармашылық
еркіндігі, өз бетімен ... ... ... ... ... ... білуі, өзінің жеке басының өмірде ... ... ... ... ... ... Жеке ... рефлексивтік және ойша іздену қызметі
қалыптасады. Өзінің ... және ... ... ... ... адам қарым-
қатынас әлемінің есігін ... Сол ... ... ... элементері мен дамытушы-түзетуші жаттығулар кешенін бірлікте
ұйымдастырып, ... ... ... ... ... ... ... жасаймын.
Қорытынды
Бұл дипломдық зерттеу жұмысында жаңа инновациялық оқыту технологиясының
озық ... ... жас әрі ... ...... ... ... жұмысымның теориялық зерттеу бөлімінің өзі
маңызды мәселелерді қозғайтын екі бөліктерден ... ... озық ... ... арттерапияның ерекшеліктері,
оқыту процесінде қолданылатын элементтері мен арттерапияның ... және ... ... ... ... ... мән-мағынасы, мазмұн ерекшелігі, өтілу барысы ғылыми
әрі әдістемелік тұрғыда анықталды.
Төмендегі авторлардың еңбектеріне ... ... ... ... ... ... даму ... теориясы;
А.Н.Леонтьевтің іс-әрекет теориясы; профессор С.М.Жақыповтың бірлескен-
диалогты іс-әрекеті; жеке адам ... ... ... негізгі
тұжырымдамалыры; З.Фрейд пен К.Г.Юнгтің бейсаналық туралы психоаналитикалық
теориясы; С.А.Назарбаеваның “Өзін-өзі тану” бағдарламасы; және тағы ... ... ... ... яғни ... жеке ... ... бүгінгі таңда маңызды мәселе ... ... ... өзек ... ... ... ... жүргізген
теориялық және эксперименталды зерттеуіміздің нәтижелеріне тоқталып кетер
болсақ: ... ... ... ... ... әрі бірізді,
сонымен қатар сауатты қолдана білу әрбір жеке тұлғаның ... ... ... Оның ... ... мен қиялы байып, креативті ... ... және ... ... жоғарылайды.
Арттерапия - ішкі кернеулер мен қатты эмоциялардан ... ... ... ... қалыптылығын сақтап, өзара қарым-қатынасты
жағымды әрі тиімді ұйымдастыруға болады. Шығармашылықтың көмегімен адам өз
сезімдерін терең ... ... ... ... Бұл оның ... тез бейімделіп, еніп кетуіне бағыт-бағдар беріп ... адам ... ... ... оның қалыптасуына негіз
болады. Қоршаған ... ... ... өз ... қабылдауға
үйретеді. Арттерапияның әрбір функциясы әрбір жеке ... ... үлес ... арқылы терапия жүргізудің көмегімен – жеке тұлғаны мазалайтын
өзекті мәселелер ... ... ... ... агрессия,
негативизм, демонстрация түрінде көрінетін ... ... ... ... ... ... әсерлі
бағдарлардан арылтады. Сонымен қатар шығармашылық - өзара әрекеттке ... ... ... Атап ... ... ... алушылық, өзгеге
жол беру, жалпы іске өз ... қоса ... өз ... ... алу ... ... ... оқу-тәрбие процесін ізгілендіру мақсатында оқытудың креативті
жақтарын ... ... ... ... ... мол. Арттерапия
оқыту процесін өзінің шынайы көрнекіліктерімен жандандырып, ... ... ... ғылымға деген қызығушылығын оятады. ... ... ... ... ... отырып, қоршаған ортаға байланысты
көзқарасын жаңаша қалыптастырады. Жалпы арттерапияны интерактивті ... ... ... да ... ... ... мен
арттерапевт немесе педагог та сабақ ... ... ... ... да айта ... жағдай арттерапиямен тек арттерапевт, психолог немесе
педагог қана айналыспайды. Арттерапиямен барлық маман иелері, үй ... ... ... ... ... ... ... талғамы жоғары дамыған жеке тұлғалармен толыққан болар еді.
Сонымен, дипломдық зерттеу жұмысымыздың теориялық және эксперименталды
бөлімдерін тұжырымдамалап, ... келе ... ... ... ... озық ... ... арттерапияны оқыту
процесінде тиімді әрі орынды қолданған жағдайда жеке бастың жан-жақты ... ... қол ... ... деген болжамымыз дәлелденді.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Бұзаубақова К. “Жаңа ПЕД-технологияны ... - ... ... ... № 9-10. 2005 ж. 25-26 ... ... Г. “Жаңа Педтехнология”. // Қазақстан мектебі. № 8. 2005 ж.
53-54 б.
3. ... К. ... ... ... // ... № 4. 2005 ж. 5-8 ... ... З. “Инновациялық әдіс-тәсілдерді қолдану ерекшеліктері”. //
Қазақстан мектебі. № 1. 2007 ж. 69-70 б.
5. Әмір Шарапат. “Педагогикалық ... іске ... ... ... ... № 6. 2001 ж. 32-34 ... Бейсембаева А. “Оқу-тәрбие үрдісін ізгілендірудің мүмкіндіктері”. //
Қазақстан мектебі. № 4. 2001 ж. 12-13 б.
7. Көшімбетова С. “Оқыту ... – озық ... // ... № 7. 2005 ж. 16-17 ... Б.М. Камзина. “Жаңа инновациялық технологияларды оқу-тәрбие ... ... ... //
Валеология. № 3. 2006 ж. 4-5 б.
9. Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауы. / ... ... ... 2006 ... Қазақстан -2030. / Егемен Қазақстан. 11 қазан, 1997 ж.
11. Карвасарский Б.Д. ... ... ... ... Б.Д. ... ...... 2000.
13. Копытин А. И. Основы арт-терапии. – СПб.: Лань, 1999
14. Кузовкин В.В. Теоретико-методологические ... ... ... ... в ... 2001, № 1 ... ... по арт-терапии/ Под ред. А.И.Копытина. – СПб: Питер,2000. –
448 с.
16. Рудестам Н. Групповая психотерапия. Психокоррекционные группы: теория и
практика. – М.: ... ... А.В. ... ... Дым старинного камина (сказки
доктора Балу). – СПб.: Речь, 2003. ... ... Ф. ... ... в ... ... ... и анекдотов в психотерапии. Воонеж, 1995
19. Богоявленская Д.Б. О ... ... ... способностей.//
Психологический журнал, 1995. – Т. 16.- № 5 С.25-49
20. Божович Л.И. Проблемы формирования личности. М., Воронеж, 1995
21. ... А.А. ... ... в ... школе: контекстный подход. –
М.: Высшая школа, 1991
22. Грин А.А. Зоопарк творческих задач.//Школьные ... 2000 г № ... ... психотерапия. Психокоррекционные группы: ... ... с ... - М.: ... 1990. –368 с.
24. Гузеев В.В. Образовательная технология: от приема до ... ... 1996. ... Джакупов М.С.Управление познавательной ... ... ... ...... 2002
26. Защиринская О.В. Сказка в гостях у психологии. Психологические техники:
сказкотерапия. – СПб.: Издательство ДНК, 2001 –152с.
27. ... Т.Д. Как ... ... ребенку. СПб.: 2001
28. Зинкевич-Евстигнеева Т.Д., ... Т.М. ... по ... СПб, ... Изюмова С.А, Чмыхова Е.А. Влияние индивидуально-психологических
особенностей на обучаемость студентов.// Инновации в ... ... ... И.П. ... и ... творческой деятельноси. - М.: МГУ,
1990.
31. Калошина Т.Ю., Тимошенко Г.В. Марионетки в психотерапии. – М.: ... ... 2001. – 192 ... ... В. ... ... – СПб.: ... 2001.
33. Кларин М.В. Интерактивное обучение – инструмент ... ... ... 1999. С.85-95
34. Красило А. Желанные берега.//Школьный психолог, июнь 2001, №23 С.7
35. Копытин А.И. Системная арт-терапия. – СПб.: Питер, 2001. ... ... Л.Д. ... ... в начальной школе.// Школьные
технологии
37. Лебедева Л. Лечение с увлечением.//Школьный психолог, январь 2000г., №4
С.12-13
38. Лебедева Л., ... О. ... ... ... ... ... № 32, С.4-5
39. Маджуга А.Г., Маджуга Л.Г. Арт-терапия как одно из ... ... ... ... и ... ... медицины и экологии. -Том IX .-2003.-№3.- Москва –
Павлодар С.21-24
40. Маджуга А.Г., ... А.О., ... З.Б. ... и ... технологий. Шымкент, 2004
41. Маслоу А. Мотивация и личость. – СПб, ... ... Р.С. ... Т. 2 – М.: Владос, 2000
43. Немов Р.С. Психология. Т. 3 – М.: ... ... ... А.А ... загадок //Школьные технологии, 2000г №5, С.208-
214
45. Никитин В.А. Энциклопедия тела: психология, психотерапия, педагогика,
театр, танец, ... ... М.: ... 2000
46. Обухова Л.Ф. Возрастная психология, М., 1996
47. Осухова Н. Между войной и миром.//Школьный психолог, март 2002,№12
48. Подласый И.П. Педагогика: ... ... для ... ... ... - М.:, 1996
49. Полянский В.С.Теоретические ... ... ... Инновации в образовании. 2001, № 3
50. Практикум по психодиагностике/ Сост. Э.В. Маруга – ... ... ... ... ... М., 1997
52. Психотерапевтическая энциклопедия / Под ред. Б.Д. ... ... ... ... 2000. –1024с.
53. Столяренко Л.Д. Основы общей психологии. 4-е изд., перераб. и ... ... ... ...... н/Д: ... 2001. –672с.
54. Смирнов А.Г. Практикум по общей психологии: Учебное пособие. – М.: ... ... ... 2001. –224с.
55. Степнова Л.А. О некоторых подходах к ... ... ... психологии 2001 № 2(26) С.89-93.
56. Теоретические и прикладные проблемы практической психологии. ... ... ред. С.М. ...... 2002 –157с.
57. Смолкин А.М. Методы активного обучения. – М.: ... ... ... ... про ... под ред. ... А.Г. – ... Теоретические и прикладные проблемы практической психологии. Часть 2/
Под ред. С.М. ...... 2002 ... ... ... деятельности студентов./ под ред. В.Я. Ляудис –
М.: МГУ, ... ... Г.А., ... Б.И. ... ... М.: ... ... Хайкин Р. Художественное творчество глазами врача. СПб.: Наука, 1992
63. Ялом И. Групповая психотерапия. – СПб.: Питер,2000
64. ... ... Под ... ... ... М., 1990
65. Никитин В.Н. Энциклопедия тела; психология, психотерапия
66. Автономова Н.С. Современная западная философия: Словарь – М., 1991.
67. Болл Б. Интеграция ... ... ... и теории в арт-
терапий // Исцеляющее искусство: журнал арт-терапий – 2000. – Т.3., N ... С. ... ... Т. Игра “Метафора терминаций”// Практикум по ... / Под ред. ... и ...... ... Гудман Р. Обсуждение и создание детских рисунков // Практикум по арт-
терапий / Под ред. А.И.Копытина. – ... ... Кейз К. Об ... ... ... // ... ... арт-терапий -–1998. Том 1.
71. Яком И. Групповая психотерапия. Питер, 2000.
72. Сьюзан Хоган. Феминистские подходы в арт-терапии. Лондон: ... ... ... А.И. Арт-терапия на русском языке. Питер, 1994.
74. ... ... ...... ... N ... Медведева Е.А., Левченко И.Ю., Комиссарова Л.Н. Артпедагогика и
арттерапия в ... ... ... ... как ... ... ... и
развития личности. Психологическая газета. N 6. 1997. Статья 7.
77. Крыжановская Л.И. ... как ... ... ... ... ... ... Диагностика в арттерапии. Метод “Мандала”- http://science-education-
books.
79. Молодежная газета. Teenager (Газета). Психология/ Арттерапия: 2004 ... http: // ... freenet ... ... Душевные болезни – лечать арттерапией – Regions. Ru. www. 46
81. PSYLIB r. ... ... ... www.psylib. ord.ua
82. Архангельские педагоги и психологии изучают ... ... ... с ... и ... www.atrmedia.ru
83. Gestalt.ru: События “Арттерапия в группе и частной практике” www.
gestalt.ru.
84. Детский психолог – ... ... ... ... теории и
практик метода. www.childpsg.ru.
85. Арттерапия в работе с детьми. webshops.ru. EUP. RU – ... ... на ... Арттерапия – это творчество под наблюдением психолога. http: // bd.ru
87. Видео-арттерапия – Психологический словарь. http: // ... ... и ... в спецальном образовании - …tttp:// gbg.ru
Қосымшалар
Қосымша А.
|КТЖ бойынша сабақ тақырыптары |Ұсынылатын арттерапиялық ... ... 1. |
| 1 ... Жаңа қоғамдастық |
|1 ... ... ... ... танысуға рұқсат |Автопорттрет ... | |
| 2 ... ... ойын ... ма? |
|2 ... Менің жаңа статусым: | ... ... ... ... |
|3 тақырып. Ойын ойнайтын адамдар. |Көңіл-күйді саламыз |
| ... ... |
|4 ... Адамдар ойнайтын |Қамығу ... ... ... 2. |
| 3 ... Қарым-қатынас үйренуді қажет |
|етеді. |
|5 ... ... пен ... салу және ... ... ... жұмыс. |
|6 ... ... ... ... ... | |
| 4 ... ... арғы жағында не бар?|
|7 тақырып. Дүние жай ғана әшейін |Жол ... | ... 3. |
| ... ... |
|8 ... ... ... жасап алма.|Жақсылық пен жамандық. |
| ... |
|9 ... ... ... ... ішкі ... шегі. |
| ... ... |
| 10 ... Өмір ... |Герб пен ... |
| ... ... ... тақырып. Барлық уақытта |Студенттердің ертегі құрауы. ... ... жүр. | ... ... ... ... ... жеке тұлғаның негізгі жекелік-
психологиялық ... мен ... ... бес ... ... береді.
Ұйымдастырушылық, еңбексүйгіштік, ұжымшылдық ( яғни, топқа немесе өзге
бір адамдарға бағыттылық ),білуге ... және ... ... өсу) ... жинақталған сұрақтар тізімімен анықталады. Бұл
сұрақтар арқылы жоғарыда көрсетілген жағымды көрсеткіштердің даму ... ... ... 115 ... бар ... мен ... парағы
беріледі. Сұрақтарды мұқият оқып шығып, “ ия ”, “ жоқ ” ... ... ... ... оны ... ... белгілеңіз. Жауап берер алдын сол
немесе өзге жағдайларда ... ... ... ... тұрғыда жауап беруге тырысыңыз, сауалнамада ... ... ... ... да бар.
1. Кешке қарай мен ертеңгі күнгі жұмыстарымды жоспарлаймын.
2. Қара жұмысты ( ыдыстарды жуу, ... жер ... және т.б.) ... Топ ... менсіз өтіп жатыр ( топ өміріне араласпаймын ... ... ... тапсырманың негізгі бөлімін ғана емес, қосымша
бөлімдерін де оқимын.
5. Мен ән ... ... Мен ... өзге ... ... ... ... білдіремін.
7. Мен өз үйімді жинастырғанды ұнатамын.
8. Мені жетекші роліне таңдағанда қарсылық ... ... жаңа ... ... ... қадағалауға уақытым жетпейді.
10. Шығармашылық кештерде шығармаларды оқығанда, өнер туындыларымен
кездескенде ( ... ... ... және т.б. ) көзіме жас алуға
дейін барамын.
11. ... ... ... ... мен жиі орындай алмай қаламын.
12. Мен өзімнің берген уәдемді ... ... ... Маған барлық уақытта біреуге көмектесуге тура келіп тұрады.
14. Ақпарат ... ... мен ... қалаймын.
15. Менің тәнім би музыкаларымен үндеседі.
16. Барлық практикалық ( семинар ) сабақтарына дайындалу мүмкін ... ... ... ... ... ... ... жаттығулар мен физикалық
жұмыстармен айналыса аламын.
18. Театр мен музейге бару мүмкіндіктерін еш уақытта жібермеймін.
19. Қиын ... өзім ... ... ... ... көшіріп
алғанды қалаймын.
20. Театрға барғанда конфет пен балмұздақ жеп отырған кездерім болған.
21. Менің жұмыс ... ... ... болады.
22. Мен үшін бастысы – жұмысты өз ... ... ал ... ... ... ... көтерген мен өз-өзін ұстай алмағанды кешіруге болады, егерде
сен өзқұқығыңды қорғаған болсаң.
24. ... ... мен ... ... ... ... өзге нәрсені айтамын.
25. Мен көркем өнерпаздар сайысына қатысып ... Мен ... ... ... ... ... Жануарларға қамқор болғанды қалаймын.
28. Менде топта не істеуге болатыны жөнінде көптеген идеялар туындайды.
29. Ақыл-ойды қажет ететін ... ... ... ... ... ете ... Өмірімде бірнеше рет маған өтірік айтуға тура келді.
31. Үйге лас аяқ ... ... тез ... оны ... ретке
келтіремін.
32. Ешқандай іс-әрект істемеуге мәжбүр болған кездерімде де ( ауырып
қалғанда, бірнәрсені ... және т.б ) ... ... ... ... Бір ... ... түссем, сол адаммен достық ... ... ... ... ... ... тудыратын өзімнің көзқарасымды
білдіремін, оқытушы пікірімен келіспейтін кездерім болады.
35. Мені ... ... ... ... ... ... мен оқытушы мен студенттерді түсініп тұрған кейіп
танытамын.
37. Бастаған ісімді аяғына ... ... ... шыдамым жиі
жетіспейді.
38. Топта қоғамдық жұмыстарды орындаудан мен ләззат аламын.
39. ... ... ... ... жеткілікті.
40. Би кезінде мен үшін маңыздысы – жай қозғалу ғана.
41. Бүгін істей алатын жұмысымды ертеңге қалдырмаймын.
42. Қоғамдық орындардағы тәртіпті ... ... ... ... ... өз ... ... да, үндемей отырғанды
қалаймын.
44. Менің қызығушылықтарым шыдамдылық пен орнықтылықты талап етеді.
45. Мен алдында бір минутта көріп ... ... ... ... ... ... үй жұмысымен, спортпен айналысу арқылы ... ... ... ... ... ... ... істелген жұмыс маған дұрыс демалуға мүмкіндік бермейді.
48. Қиын ... ... мен ... уақытта қуанамын.
49. Өзімнің жеке кішкентай жаңалығым үшін бірнеше сағаттар, апталар
бойы бір ... ... ... Мен ... сыртқы келбетіме көп мән беремін.
51. Бір күнге үш ... ... де, ... қиын ... ... ... ... ала дайындалып қоямын.
52. Сенбілік күндері мені еңбек құралдарымен қамтамасыз етпесе, мен
қолыма түскен нәрсені пайдаланамын.
53. Егер де ... ... ... ... ... ... оған ... мүмкіндік табамын.
54. Қалалық мәдени іс шараларға жібермей қатысамын..
55. Радиода ... ... ... классикалық музыка беріп
жатса, өшіріп тастаймын.
56. Мен таңғы асымды ішіп үлгерместен жиі сабаққа жүгіріп кетемін.
57. Үй ... ... мені ... ... ... ... қаламаймын.
59. Сабаққа толығымен дайындалу үшін маған оқулық жеткілікті болады.
60. Мен барлық уақытта ... ... ... өтемін.
61. Сабаққа ешқандай себепсіз бармай қала аламын.
62. Кей кездері мен терезеден ұсақ қоқыстарды тастаймын.
63. Конфликтіге түскен жағдайда сөз ... ... ... ... ... ... қызықты ғылыми ақпараттармен алмасып жатқанда,
мен тек тыңдаймын.
65. Мен классикалық музыкалар ... ... ... ... ... ... түсіргім келмейтін жағдайлар (кездер) болған.
67. Бірнеше сағаттар бойына тиімді ... ... ... Егер ... ... ... ... екі сөздің басын қоса алмай тұрса
маған күлкілі болады.
69. Сұрақтың жауабын білмегендіктен
70. Маған ... ... ... ... ... ... Егер оқуда сәтсіздік кезеңі белең алса, менің оқуға ... ... Мен ... ... қойған бағасымен келісемін.
73. Менде әрқашан қоғамдық ... ... Мен ... жақсы көремін.
75. Көркемөнер, репродукция жайында кітаптар жинаймын.
76. Әрбір затты мен уақытысында өз орнына қоямын.
77. Қара ... ... мен үшін жеке ... ... ... ... ... тақырыптағы әңгімені қолдай аламын.
79. Сабақ үстінде оқытушыға тақырыпқа сай ... ... ... де
тұрады.
80. Барлық сыйлықтың орнына гүл сыйлағанды дұрыс көремін.
81. Сабақты жіберіп алған жағдайда өзімді қолайсыз санаймын.
82. Өсімдіктермен ... ... ... Егде жастағы адамдар мені өздерінің ұрысқақтығымен, ... ... ... ... көңілді жұмысты қалаймын.
85. Әдемі жасалған зат мені соған ұқсас бұйым жасауға итермелейді.
86. Менің стилім – емтиханға дайындық кезінде ... ... ... ... ... ... ... істеп жатқан жұмысымды
созыңқыраймын.
88. Егер мені ... ... ... ... ... болып жатқан құбылыспен жалпы таныса салған жетеді, өзгелер
ақ оның мән-жайын, мазмұнын ... ... ... ... қойған жұмысымды істеп үлгермей қалған жағдайда, өзіме
ақтау ... Мен ... ... он ... ... ... ... уақытында және жұмыс уақыттарында ұзақ үзілістерді қалаймын.
93. Өз тапсырмамды орындап болғаннан кейін ақысыз қосымша жұмыс ... Мен үшін өмір ... әрі ... ... көрінеді.
95. Концерттерде отырғанымда менің де әнші болғым келіп кететін кездер
болады.
96. Мен ... дене ... ... Қажетті, бірақ қызық емес қара жұмысқа уақытымды жұмсау ... ... ... ... алып бере ... адамдарды силаймын.
99. Мен жаңа іс-әрекет түрлерімен жиі әуестенемін, бірақ тез басыламын.
100. Классикалық әдебиет туындыларына ... ... ... ... ... ... ... жетіспейді.
101. Егерде мен бір пән бойынша семнарға өте жақсы дайындалған болсам,
онда басқа практикалық ... ... ... Бір ... ... кіріскенде оны барынша жақсы орындаймын.
103. Сабаққа жауап беріп ... ... ... ... ... Жаңа ... ... іздемей, басқа адамдардан сұрастырамын.
105. Кей кездері кинода, трамвайда , лекцияда ... ... ... ... жеп ... Кей ... ... шыққан төсегімді жинап үлгерместен сабаққа
жүгіріп кетемін.
107. Шаруашылық жұмыстарды орындау барысында өзімді сенімсіз сезінемін.
108. Егер ... ... ... ... ... онда оны ... аламын.
109. Газет, журналдардан қырқып алынған кесінділер мен ... ... оқып ... әдеттегідей табиғатты сипаттаған ... ... ... тапсырмаларды ешқандай еске салусыз орындаймын.
112. Ауылшаруашылық жұмыстарын орындау барысында ... ... ... ... ... ... Егер мен аудиторияның шашылып жатқанын ( лас тақта, ... ... ... және т.б. ) ... тез ... ретке келтіремін.
114. Сабаққа дайындалу ... ... ... ... ... ... Бос уақытымда сурет салумен, тігіс тігумен, музыкалық ... және т.б. ... ... Ә1.
ҰЕҰБЭ тұлғалық сауалнамасының жауап бланкісі
Аты-жөні.............................................................
Өткізілген ... ... ... ... |
|лық | | ... ... ... |Ия |Жоқ |№ |Ия |
| ия |жоқ | жоқ |ия |ия ... |ия | жоқ | жоқ | ия |
| жоқ |ия – Ө | ия | жоқ | ия |
| жоқ | ия |ия-Ө | жоқ | жоқ |
| ия | жоқ | жоқ | ... | ия |
| жоқ | ия |ия |ия ... |
| ия | ия | жоқ | ия |ия |
| ... | жоқ | ия | жоқ | жоқ |
| ия | ия-Ө | жоқ | ия | ия |
| жоқ | ия |ия-Ө | ия | ия |
| ия | ия |ия |ия-Ө | жоқ |
| ия | жоқ | жоқ | жоқ | ия-Ө |
| жоқ | жоқ | жоқ | жоқ |ия |
| ... | ия | жоқ |жоқ | жоқ |
| ия | ия-Ө | ия | ия | ия |
| ия | жоқ | ия-Ө | ия |ия |
| ия | ия | жоқ | ия-Ө | да |
| жоқ | жоқ |жоқ | жоқ | ... |
| ия | жоқ | ия | жоқ |ия |
| ия | жоқ | жоқ | жоқ ... |
| 101. жоқ |ия |жоқ |жоқ |жоқ |
| жоқ |жоқ |ия |ия |жоқ ... |жоқ |ия |ия |ия |
Ө - ... ... ... ...... – орта
16-23 – жоғары
Қосымша Б.
Студенттің проблемасы.
(Ертегі терапиясы)
Бұл ... ... ... әрі ... Отыз тоғызыншы аймақта, отыз
оныншы патшалықта бір студент өмір сүрді. Ол өте қайғысыз, мұңсыз ... ... ... қуып ... ал егер де ... да бір ... ... күні, әйтеуір бір жақсы күн ... ... оны – ... де ... да таба ... Өйткені студент музыканы қатты тыңдағанды,
дискотеканы, билегенді, өте жақсы көрді. Достарымен әңімелескенше сол жаққа
кетіп қалатын. Оның ... өте көп еді. Ол ... ... ... ... ұнататын. Осылайша студент өмір сүріп жатты, ол
өз өміріне дән риза болды.
Сіздерге айта кететіндей бір тарихи оқиға ... ... қиын бір ... түсті – ол сессия еді. Студент өзін күтіп тұрған қиын сәттерді
білді және де сол ... ... ... ... аударғысы келді.
Барлығы да өз кезегімен жақсы өтіп жатты, ... ол ... ... бір ... ... ... ... дүниедегі ең сұлу, ең
ақылды, ең ... қыз еді. ... ол ... ... көрді, ол институтқа
кіріп келе жатқан болатын. Ол бойжеткен қызға жақындап бірдеңе айтқысы
келді, бірақ ... ... айта ... ... қыз студентке қарап
күлімсіреді, оның күлімсірегеніін көргенде студенттің бүкіл денесі қатып
қалғандай болды. Міне олар ... ... ... Осы ... ... ... институты туралы ойлауын мүлдем қойды. Ол ... ... ... ... ... ... оған хат жазуға немесе ол туралы
ойлауға арнады. Ол бойжеткенді ... ... ... келді де тұрды. Ол оны
үйінің ... ... ... ... ... ... салатын, кешке қайта
күтіп алатын. Осы сәтте студентке достары қол ұшын ... оның ... ... ... ... еді.
Студенттің институтта үлгермей жүргенін көрген достары ол үшін лекция
жазды, ... ... ... семинарлары туралы хабарлып тұрды. Бұл
жағдай ұзаққа созылмады. Бір ... ... ... ... ... қиын ... жұмыстарын жазбай жүргендерін, семинарларға қатыспай
жүргенін байқап қалды. Доцент студентті тәрбиелегісі келді. Ол оған ... есеп ... егер ол ... ... ... ... хабарлап
стипендиясын бергізбеуге және институтпен қоштасатынын айтты.
Студент қатты қайғырды. Ол доценттің өзіне қырын ... ... ... ... ... да ... ол түснді. Ол
проспектілердің және көпірдің арғы жағындағы жатақханада басқаларға әрқашан
көмектесетін, барлық істі шеше ... ... ... естіді. Ол
аспирантты іздеуге шықты. Студент ... ... таба ... ... мен ... ... ... Аспирантты қайдан табам деп
қайғырды. Іздеудің де мәні жоқ еді. ... ... ... ... барлық
қабаттарға көтеріліп жүрем дегенше, уақытта бітіп, күнің де қалмайтын еді.
Студент айнаның алдында не ... ... ... тұрды. Сол кезде
студенттің есіне ... ... ... ... ... ... баланың ақылымен де шешуге болатынын айтқаны есіне ... ... ... ... ... жатақханаға келген адамдардың алдымен бір
есікке кіретінін, содан соң керек жаққа өтетінін байқады.
О, ... ... ... ашқан ол қайда қалай бару керек екенін айтып
тұрған мейірімді вахтерді ... ... ... Аспирантты білетін еді, бірақ
оған баратын жол жақын емес еді. Қандай ... ... ... Аспирантты
тапты, Аспирант оның есптерін шығарып, жақсылап ... ... ... қайтып келе жатқанда жол қысқарып кеткендей болды. Ол жүріп келе
жатқан жоқ, ол ұшып келе ... ... ол ... ... өз ... ... ... доценттің айтқан мерзіміне үлгерді. Доцент оны күтіп отырды,
достары да ... ... ... ... ескі ... шыққан
болатын, есеп шешуі сумкадан жолда түсіп қалыпты. Студент қайғырды, достары
да қобалжыды. Мұндай жабырқауды көрген доцент ... ... ... ... деканға айтуға бара жатқан кезде, қу және жалқау
курстасы келіп қалды. Ол курстасын ... ... және оның ... ... Бірақ ол курстас ... ... ... ... ... ... ... ол есептің шешіміндетек өзінің
атын жазған.Не істерін білмеген студент қатты ... Дәл сол ... ... ... ... ... ол өз ақылын айтты. ... ... ... Сен ... ... басыңнан өткердің. Сен
күресуге ... ... ... қалуға болмайды ғой”. Бойжеткенді
студенттің достарыда қолдады. ... сен ... ... ... ғой.
Аспирант саған жақсылып түсіндірді. Доцентке ауызша айтып бер, курстасыңның
алдын ора.” Доцент студентке сенбеді. Ол қалай сенсін, ... ... ... ... ғой. ... кім ... ... қарағанда жақсырақ айтса, сол студенттікі рас болады деп шешті.
Жарыс басталды. Доцент алдымен есептің шешімін курстастың ... ... тек ... ... еді, ... ... білмейтін,
студент есептің шешімін неғұрлым қысқа жазуға ... ... ... оның дәлелін бөліп жіберуден барлығы қорқып, үндемей тыңдады. Ол
жауапты нақты түсіндіріп бере алды, өйткені ... оған өте ... ... ... ... ... беру қиынға түспеді. Әрине
осыдан кейін доцент ... ... да ... ... қумауға
да рұқсат берді. Ал курстас ұрыс естіді, студент болса бойжеткен және
достарымен ... ... күні ... ... ... ... ... қалай тапқанын,
есепті Аспиранттың шешкенін айтып бергенмен, оған ... ... ... ... қу ... ... да ... еді.
-----------------------
Адамның өзін-өзі ұстай білуге талпынуы
Адамның өзімен-өзі сұхбаттасу арқылы шындыққа талпынуы
Адамның іштей бірлестігін ... ... ... ... өз орнын іздестіруі
Адамгер-шілік құндылықтарын тану
1
2
3
4
5
Р1
0
5
10
15
20
25
Қат 1
Арттерапияға дейін
Қат2
Арттерапиядан кейін
Мүсін жасау
Арттерапия
Сурет ... ... ...

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 83 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Инновациялық технологиялармен оқыту61 бет
"Рыноктық экономикадағы инновация."35 бет
2015 жылға дейінгі елді дамытудың индустриалды-инновациялық Стратегиясын жүзеге асыру9 бет
«инновация», «жаңа құбылыс», «жаңа енгізулер»10 бет
«Уркер косметикс» пкф-ның инновациялық қызметін талдау27 бет
Аграрлық саладағы инновациялық қызмет73 бет
Аймақ өнеркәсібін инновациялық дамыту124 бет
Білім беру жүйесіндегі инновациялык технологияның теориялык негіздері9 бет
Білім беру жүйесіндегі инновациялык технологияның теориялык негіздері жайлы мәлімет14 бет
Білім беру жүйесіндегі инновациялык технологияның теориялык негіздері туралы8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь