Екінші деңгейлі банктердің өтімділік және төлем қабілеттілігінің экономикалық мазмұны

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4

1 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ЕКІНШІ ДЕҢГЕЙЛІ
БАНКТЕРДІҢ ӨТІМДІЛІК ЖӘНЕ ТӨЛЕМ ҚАБІЛЕТТІЛІГІН
ТАЛДАУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ

1.1 Екінші деңгейлі банктердің өтімділік және төлем қабілеттілігінің
экономикалық мазмұны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 8
1.2 Банктің өтімділігі мен төлем қабілеттлігін бағалаудың негізгі әдістері мен
тәсілдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 16
1.3 Банктің өтімділігі мен төлем қабілеттілігін басқарудың халықаралық
тәжірибесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..21

2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ЕКІНШІ ДЕҢГЕЙЛІ
БАНКТЕРДІҢ ӨТІМДІЛІК ЖӘНЕ ТӨЛЕМ ҚАБІЛЕТТІК
НӘТИЖЕЛЕРІН ТАЛДАУ

2.1 Екінші деңгейлі банктердің активтерінің сапасын бағалау ... ... ... ... ... ... ..25
2.2 Екінші деңгейлі банктердің өтімділігі мен төлем қабілетілігін
салыстырмалы талдау (“Темірбанк АҚ және “ТұранӘлемБанк” АҚ
мысалында) ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..33

3 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ӨТІМДІЛІГІ МЕН ТӨЛЕМ
ҚАБІЛЕТТІЛІГІН АРТТЫРУДЫҢ ӨЗЕКТІ МӘСЕЛЕЛЕРІ ЖӘНЕ
ОНЫ ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ

3.1 Екінші деңгейлі банктердің өтімділігі мен төлем қабілеттілігін бағалаудың
проблемалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..41
3.2 Екінші деңгейлі банктердің өтімділік және төлем қабілетін бағалаудың
оңтайлы етудің болашақтағы бағыттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .63
3. 3 Банктердің өтімділігі және төлем қабілеттілігін қамтамасыз етуде
капиталының жеткілікті болуын одан әрі жетілдіру ... ... ... ... ... ... ... ... ..66
3.4 Банк филиалы клиенттерінің қаржылық жағдайын IT технологиясы
арқылы өңдеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 73

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .80

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТlЗlМl ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .84
КІРІСПЕ

Экономиканың банк секторының дамуы кезеңiнде қаржы – несие құралдарының кешенiн орынды қолдануынан олардың өздерiнiң өмiршендiгi, ақша рыногындағы операцияларды жүргiзу нәтижесiнде табыс ала бiлу мүмкiндiгi, немесе керiсiнше, капиталын жоғалту және банкроттыққа ұшырау тәуекел деңгейiне тiкелей байланысты.
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Назарбаевтың 2006 жылы 1 наурызында жасаған Қазақстан халқына жолдауында және Қазақстан өз дамуындағы жаңа серпіліс жасау қарсаңында, еліміздің әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті 50 елдің қатарына кіру стратегиясында атап өткендей: “Біз Қазақстанның жаһандық экономикалық үрдістерге сәйкес дамып келе жатқан ел болуын қалаймыз. Әлемдегі жасалған жаңа мен озық атаулыны бойына сіңірген, дүниежүзілік шаруашылықтан шағын да болса өзіне лайық “орын” иемденген, әрі жаңа экономикалық жағдайларға жылдам бейімделуге қабілетті ел болуын қалаймыз.
Біз қатаң бәсекеге әзір тұрып, оны мүддемізге пайдалана білуіміз керек. Қазақстан көп тарапты халықаралық экономикалық жобаларға белсене қатыса алады, қатысуға тиіс те, өйткені олар біздің жаһандық экономикамызға кіруімізге жәрдемдеседі әрі сол арқылы біздің қолайлы экономикалық – географиялық жағдайымызға және қолымыздағы ресурстарымызға сүйенеді.
Мемлекет өз тарапынан іскерлік бастамшылықтың жолындағы заңнамалық, әкімшілік және бюрократиялық кедергілерді ысырып тастауға, жеке меншік капиталдың келешегі үлкен кемел бастамаларына тікелей қолдау көрсетулерге міндетті.
Еліміздің осы халықаралық экономикалық ұйымға енуі Қазақстанның дүние жүзілік рыноктағы бәсеке қабілеттілігін нығайту үшін кең мүмкіндіктер ашатынына сенімдімін. Дегенмен осы мүмкіндіктерді тиімді пайдалана білу керек” деген болатын [1]. Осы орайда егер, банк менеджерлерi банк тұрақтылығын бақылайтын болса, оларға банктiң төлем жасауға қабiлетсiздiгiн уайымдамауға болады. Сондықтан олар үшiн бiрiншi орында сенiмдiлiк, табыстылық және тәуекелдi ең төменгi шегiне жеткiзудiң проблемасы тұр.
Коммерциялық банктердiң өз клиенттерiнен, өзге банктерден, ақша және қаржы нарықтарынан, сондай ақ банктердiң өзiндiк қаражаттарын табыс алу мақсатында салу, яғни қаражаттарды қолдану, жиынтығында олардың активтi операцияларын құрайды. Коммерциялық банктердiң негiзгi мақсаты табыс алу болғанымен, олар өздерiнiң қаражатының барлығын дерлiк табысы жоғары операцияларға (мысылы, клиенттердi несиелеу) сала алмайды, өйткенi активтi операцияларды жүргiзуде мұндай банктер тартылған қаражаттардың қайтарымдылығын қаматамасыз етуi қажет.
Банктердiң активтi операциялары, операциялардың жекелеген түрлерi бойынша тәуекелдiң тиiмдi бөлiнуi және қажеттi өтiмдiлiк деңгейiн қолдап, заң нормаларын сақтай отырып, тартылған және өзiндiк қаражаттарды қолдана отырып жүзеге асыратын операциялары. Көрсетiлген талаптарды сақтау қажеттiлiгiнен банктер қаражаттарының бiр бөлiгiн пайдасы төмен немесе, мүлдем пайда әкелмейтiн салымдарға салуға мәжбүрлi. Екiншi жағыан, банктiң қызметiн толық қамтамасыз ету үшiн оның активiнде ғимарат, құрал жабдықтар, филиалдық мекемелерге инвестициялар деген баптар бар[2].
Активтi операцияларды өздерiнiң мiндеттерi бойынша банк өтiмдiлiгiн қолдау мақсатындағы және табыс алуға бағытталған операциялар деп бөлуге болады. Бұл операциялар арасында банк қызметiн қажеттi деңгейде қолдауға қажеттi өзара қатынас жасалынады. Банк өтiмдiлiгiн қолдауды мақсат қоятын салымдарға жататындар:
- банк кассасындағы қолма- қол қаражат;
- орталық банктiң шотындағы қалдық;
- тез өткiзiлетiн бағалы қағаздарға инвестициялар;
- өзге банктердегi салымдар және шоттарындағы қаражат.
Бiрқатар елдерде мемлекеттiк қарыз мiндеттемесiне инвестициялар, несие алуда қамтамасыздандыру сапасында немесе капитал нарығында тез өткiзуге болатын қаражат ретiнде көрiнедi.
Жоғарыда аталған салымдардың кейбiреулерi банкке белгiлi бiр табыс әкелгендiгiмен, олардың қолда болуының негiзгi себептерiнiң бiрi, банктiң жалпы өтiмдiлiгiн қолдау қажеттiлiгi. Компаниялар мен фирмаларды, яғни корпоративтi клиенттердi несиелеу бойынша банк операциялары, мәнi тұрғысынан қаражаттарды өтiмдi жайғастыру деп табылмайды, пайыздық ставкалар арасындағы табысты алу мақсатында ғана жүзеге асырылады.
Төлем қабілеттiлiк және өтiмдiлiк тұрғысынан, банктiк операциялар үшiн несиелiк тәуекел және активтердi жайғастыру мәселелерi де өте үлкен маңызға ие. Ресурстарды кассалық қолма - қол қаражаттарға, орталық банктердегi шот қалдықтарына, мемлекеттiк бағалы қағаздарға орналастыру дамыған елдерде нөлдiк тәуекел деңгейiнде болса, фирмаларға, компанияларға және жеке тұлғаларға берiлген несиелер, вексельге салым акцепт, өзгеде ақша нарығының құралдарына салымдар тәуекелдiлiктiң жоғарғы деңгейiмен жүргiзiледi. Осыған байланысты банктiк операцияларды жүргiзуде, банктер үшiн тәуекелдiң бөлiну мәселесi және қандайда бiр операция түрiнде олардың үлкен дәрежесiнiң болмауы мәселелерi үлкен маңызға ие.
Халықаралық несие саласындағы коммерциялық банктердiң операцияларына үлкен көңiл бөлуге болады. Мұндай операциялар өзге банктермен немесе олардың кепiлдiктерiмен жүргiзiлгенiмен, ондағы өтiмдiлiк және тәуекелдiлiк дәрежесi өтiмдiлiгi жоғары операциялардан тәуекелдiлiгi төмен операцияларға дейiн тербелiп отырады. Коммерциялық банктердiң мұндай салада операцияларды жүргiзуi, әрбiр несие түрi бойынша тәуекел дәрежесiн ескеру негiзiнде болады.
Өтiмдiлiк және төлем қабiлеттiлiк банктердiң қаржылық тұрақтылығының негiзгi кепiлi.
Банк тұрақтылығы оның сенiмдiлiгiне, табыстылығына үлкен әсерiн тигiзетiн болғандықтан, бiз әлемдiк тәжiрибедегi қазiргi кезде оларды бағалау әдiстерiн оқып бiлуiмiз және осы алған тәжiрибенi елiмiздiң банк тәжiрибесiне енгiзуiмiз абзал.
Тақырыптың тағы бiр маңыздылығы қарастырылып отырған банк өтiмдiлiгi мен төлем қабілеттiлiгiн басқару әдiстерi. Қазақстанның банк жүйесiнiң дамуымен және қалыптасуымен байланысты сұрақтарды зерттеудiң жаңа бағыты болып табылатындығында.
Факторлық талдау негiзiнде банк тұрақтылығының банк қызметiне әсерiн зерттеу үшiн бiз әлемдiк тәжiрибеге үлкен көңiл аударып отырмыз және соның көмегi арқылы Қазақстанда тиiмдi де пайдалы банк қызметiне әсер ететiн жағдайларды анықтап, тәуекелден “қорғану” әдiстерiн саралап отырмыз. Осы кешегi күнге дейiн отандық банктер үшiн банк тұрақтылығына әсер ететiн басты проблема болып алынған несиелердi қайтармау проблемасы қаралып келедi. Бұл мәселенi реттеуге Қазақстан Республикасының Ұлттық банкiнiң пруденциялдық нормативтерi бағытталған.
Бүгiнде өзiнiң маңыздылығын жоғалтпай, бұл проблеманың орнын басқа проблема алады – ол активтер көлемiнiң жеткiлiктiлiгi.
Өзiмiздiң отандық банктер әлемдiк банк тәжiрибесiнде бар барлық проблемалармен кездестi деуге болмайды, бiрақ олардың саны өсiп барады, ал бұл проблема Қазақстандық банктер үшiн жаңа болып есептелiнедi, сондықтан бұл тұрғыда қандай да бiр терең зерттеулер жүргiзiлген жоқ. Осы орайда, банк тұрақтылығын қамтамасыз ету саласындағы зерттулер Қазақстанның банк жүйесiн реформалаудағы ең түйiндi мәселе болып отыр. Барлық аталған өзектi мәселелер және себептер осы диплом жұмысының тақырыбын таңдауға, оның мақсаттары мен негiзгi мiндеттерiн қорға өз әсерiн тигiздi.
Диплом жұмысының басты мақсаты банк өтiмдiлiгi мен төлем қабілеттiлiгiн басқару мәселелерiне қатысты әлемдiк банк тәжiрибесiн зерттеу және оның жергiлiктi жағдайға бейiмделуi болып табылады. Банк өтiмдiлiгi мен төлем қабілеттiлiгiн бағалау әдiстерi, сонымен қатар Қазақстанның тұрақты банк жүйесiн құрау үшiн қазiргi жағдайларда оларды тиiмдi басқару әдiстерi өңделiп және жетiлдiрiлiп жатыр.
Қойылған мақсат жұмыстың келесi мiндеттерiн анықтайды:
1 Банк өтiмдiлiгi мен төлем қабілеттiлiгiн басқару мәселесiмен байланысты теориялық сұрақтарды оқып бiлу, олардың құрылымын анықтау, банк өтiмдiлiгi мен төлем қабілеттiлiгi түсiнiгiнiң мазмұнын нақтылау;
2 Банктердiң тұрақты дамуына әсер ететiн факторлар жүйесiн талдау немесе банк өтiмдiлiгi мен төлем қабілеттiлiгi моделi мен принциптерiнiң тиiмдiлiгiн нақты практикалық мысалдармен дәлелдеу;
3 Талдау нәтижелерi бойынша қорытындылар қалыптастыру және отандық банк мекемелерi үшiн банк өтiмдiлiгi мен төлем қабілеттiлiгiн басқару мәселелерi бойынша нақты ұсыныстарды өңдеп шығару.
Жұмыстың пәнi және объектiсi ретiнде банк өтiмдiлiгi мен төлем қабілеттiлiгiн бағалау құралдары және әдiстерiмен байланысты теориялық және практикалық сұрақтар саналады. Жұмыстың объектiсi Қазақстан Республикасының екiншi деңгейдегi банктердiң қызметi болып табылады.
Диплом жұмысының әдiстемелiк негiзiн Қазақстан Республикасының банк қызметiн реттейтiн заңдары, қаулылар, ережелер, отандық және шетелдiк экономистердiң ғылыми еңбектерi, оқулықтар, мерзiмдi басылымдардың материалдары құрайды.
Диплом жұмысын жазудың мақсаты:
1) Екiншi деңгейлi банктердiң банк өтiмдiлiгi мен төлем қабілеттiлiгiнiң теориялық негiздерi мен экономикалық мазмұнын ашу.
2) Екiншi деңгейлi банктердiң банк өтiмдiлiгi мен төлем қабілеттiлiгiне талдау жасау.
3) Қазақстан Республикасының екiншi деңгейлi банктерiнiң өтiмдiлiгi мен төлем қабілеттiлiгiн ұйымдастыру тәртiбi және тиiмдiлiгiн арттыру жолдарын қарастыру.
Зерттеу объектi ретiнде Қазақстан Республикасының екiншi деңгейлi банктерiнiң қызметтерi алынған.
Диплом жұмысының методологиялық және теориялық негiзi: отандық және шетелдiк экономисттердiң жұмыстары, екiншi деңгейлi банктердiң статистикалық деректерi, заңдар және нормативтiк актiлер, Қазақстан Республикасының Ұлттық Банк ережелерi.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТIЗIМI

1. Қазақстан Республикасы Президенті Н. Назарбаевтің Қазақстан халқына жолдауы // Оңтүстік Қазақстан , 4 наурыз, 2006 жыл.
2.Н.А. Назарбаев “Концепция внешней политики требует адаптации к современным условиям”/ Казахстанская правда, 04.10.2005
3. 1-12.2005,1-12.2005,1-12. 2005 ҚР Ұлттық Банкiнiң статистикалық бюллетендерi
4. ҚР Президентiнiң 31.08.1998 ж. “ҚР банктер және банк қызметi туралы” Жарлығы, 68, 68-1, 69, 70, 71, 72, 73, 74, 75, 76 және т.б баптары
5. Аллахвердян Д.А. Финансово-кредитный механизмм развитого социализма- М.: Финансы, 1976 ж.
6. Ачкасов А.И. Активные операции коммерческих банков – М.: Консолтбанкир, 1996 ж.
7. Банки на развивающихся рынках. Укрепление руководства и повышение чувствительности к переменам. 2 том/ Д.Мак Нотон и др. – М.: Финансы и статистика, 1996 ж.
8. Лаврушин О.И. Банковские операции- М.: Инфро,1998
9. Банковский портфель – 1. Книга банкира. Книга клиента. Книга инвестора/ О.Н. Антипова және басқалары – М.: СоминтЭк,1996 ж.
10. Банковский портфель – 1. Книга менеджера. Книга банковского финансиста. Книга банковского юриста/ О.Н. Антипова, Г.М. Антонов және басқалары – М.: СоминтЭк,1996
11. Лаврушин О.И. Банковское дело– М.: БиБНКЦ,1998 ж.
12. Колесникова В.И, Кроливецкая Л..П. Банковское дело– М.: Финансы и статистика, 1998 ж.
13. Белоглазова Г.Н. Коммерческие банки в условиях формирования рынка- Л.: ЛФЭИ, 1991 ж.
14. Белугин М.И. Сберегательное дело. Есептiк-несие техникумдарына арналған оқулық - М.: Финансы и статистика, 1985
15. Бор М.З., Пятелко В.В. Стратегическое управление банковской деятельностью.-М.: Приор,1998 ж.
16. Бухвальд Б.Р. Техника банковского дела-М.: ДИС,1993
17. Валравен К.Д. Управление рисками коммерческого банка/М.Э. Ворд редакциясымен жазылған оқу құралы- Дүниежүзiлiк банктiң экономикалық даму институты.-Вашингтон,1998 ж.
18. Василишен Н.И. Регулирование деятельности коммерческого банка-М.: Финансист информ,1998 ж.
19. Гамидов Г.М. Банковское и кредитное дело – М.: ЮНИТИ,1996
20. Деятельность банков: современный опыт США – М.:Экономист,1992
21. Долан Э.Дж., Кэмпбел К.Дж. Деньги, банковское дело и денежно-кредитная политика, ағылшын тiлiнен аудармасы.- СПб,1998 ж.
22. Кейнс Дж.М. Общая теория занятости, процента и денег-М.: 1978
23. Котлер Ф. Основы маркетинга- М.: Прогресс, 1996
24. Льюис К.Ф. методы прогнозирования Экономических показателей. – М.: Финансы и статистика,1993 ж.
25. Мамонова И.Д. Банк и платежная дисциплина. – М.. финансы и статистика, 1998 ж.
26. Маркова О.М. Коммерческие банки и их операции. – М.: Банки и биржи:ЮНИТИ,1998 ж.
27. Нуреев Р.М. Деньги, банки и денежно-кредитная политика. – М.: Финстат информ,2005 ж.
28. Лаврушин О.И. Основы банковского менеджмента-М.: Инфра- М, 2005 ж.
29. Озиус М.П. Пужном Б.Б. Банковское дело и финансовое управление рисками-Вашингтон,1998ж.
30. Рид Э, Коттер Р, Гилл Э. Смит Р. Коммерческие банки-М.: Космополис,1991
31. Лаврушин О.И. Российская банковская Энциклопедия-М.: Инфра- М, 1998 ж.
32. Тосупян Г.А. Банк для клиента – М.: Златоцвет,1993
33. Усоскин В.М. Современный коммерческий банк. Управление и операции. –М.: Все для Вас,1993ж.
34. Қаржы-несие сөздiгi. –Алматы,2005 ж.
35. Хейне П. Экономический образ мышления в банковской практике-М.: Новости,1996 ж.
36. Ширинская Е.Б. Операции коммерческих банков и зарубежный опыт-М.: Финансы и статистика,1998 ж.
37. С.И. Ожегов. Словарь русского языка. – М.: Советская Энциклопедия, 1970 ж.
38. К.Маркс, Ф.Энгельс. Таң. шығ. 23 т. 188 б.
39. Қазақстанның тәуелсiздiк алған он жыл iшiндегi банк жүйесi, ҚР Ұлттық банкi, 2005
40. А..Г. Мельников “О необХодимости целостной системы гарантирования вкладов ”/ Деньги и кредит, 2005
41. ОҚО Ұлттық банк филиалының дайындаған статистикалық мәлiметтерi, 2004,2005,2006.
        
        МазмҰны
КІРІСПЕ………………………………………....…………….......…………………4
1 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ЕКІНШІ ДЕҢГЕЙЛІ
БАНКТЕРДІҢ ӨТІМДІЛІК ЖӘНЕ ТӨЛЕМ ҚАБІЛЕТТІЛІГІН
талдаудың ТЕОРИЯЛЫҚ ... ... ... банктердің өтімділік және төлем қабілеттілігінің
экономикалық
мазмұны.....................................................................
...................8
1.2 Банктің өтімділігі мен төлем ... ... ... ... ... ... мен ... қабілеттілігін басқарудың халықаралық
тәжірибесі..................................................................
............................................21
2 ҚАЗАҚСТАН ... ... ... ... ЖӘНЕ ТӨЛЕМ ҚАБІЛЕТТІК
НӘТИЖЕЛЕРІН талдау
2.1 Екінші деңгейлі ... ... ... ... ... банктердің өтімділігі мен төлем қабілетілігін
салыстырмалы талдау (“Темірбанк АҚ және “ТұранӘлемБанк” АҚ
мысалында)..................................................................
........................................33
3 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ӨТІМДІЛІГІ МЕН ТӨЛЕМ
ҚАБІЛЕТТІЛІГІН ... ... ... ... ... ... Екінші деңгейлі банктердің өтімділігі мен ... ... ... ... ... ... және ... қабілетін бағалаудың
оңтайлы ... ... 3 ... ... және ... ... қамтамасыз етуде
капиталының жеткілікті болуын одан ... Банк ... ... ... ... IT ... ӘДЕБИЕТТЕР ТlЗlМl………………......……..………84
КІРІСПЕ
Экономиканың банк секторының дамуы кезеңiнде ...... ... ... ... ... ... өмiршендiгi, ақша рыногындағы
операцияларды жүргiзу нәтижесiнде табыс ала бiлу мүмкiндiгi, ... ... ... және ... ұшырау тәуекел деңгейiне
тiкелей байланысты.
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Назарбаевтың 2006 жылы 1 ... ... ... ... және ... өз ... ... жасау қарсаңында, еліміздің әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті 50
елдің қатарына кіру стратегиясында атап ... ... ... ... үрдістерге сәйкес дамып келе жатқан ел ... ... ... жаңа мен озық ... ... сіңірген,
дүниежүзілік шаруашылықтан шағын да болса өзіне лайық “орын” ... жаңа ... ... ... бейімделуге қабілетті ел болуын
қалаймыз.
Біз қатаң бәсекеге әзір тұрып, оны мүддемізге ... ... ... көп ... халықаралық экономикалық жобаларға белсене қатыса
алады, қатысуға тиіс те, ... олар ... ... ... ... әрі сол ... ... қолайлы экономикалық –
географиялық жағдайымызға және қолымыздағы ресурстарымызға сүйенеді.
Мемлекет өз ... ... ... жолындағы заңнамалық,
әкімшілік және бюрократиялық кедергілерді ысырып тастауға, жеке ... ... ... ... ... ... қолдау көрсетулерге
міндетті.
Еліміздің осы халықаралық экономикалық ұйымға енуі ... ... ... бәсеке қабілеттілігін нығайту үшін кең мүмкіндіктер
ашатынына сенімдімін. Дегенмен осы ... ... ... ... ... ... [1]. Осы орайда егер, банк менеджерлерi ... ... ... ... ... төлем жасауға қабiлетсiздiгiн
уайымдамауға болады. Сондықтан олар үшiн ... ... ... және ... ең ... ... жеткiзудiң проблемасы тұр.
Коммерциялық банктердiң өз клиенттерiнен, өзге банктерден, ақша және
қаржы нарықтарынан, сондай ақ банктердiң ... ... ... ... ... яғни ... қолдану, жиынтығында олардың активтi
операцияларын құрайды. Коммерциялық банктердiң негiзгi ... ... ... олар ... ... ... дерлiк табысы жоғары
операцияларға (мысылы, клиенттердi несиелеу) сала алмайды, өйткенi активтi
операцияларды ... ... ... ... ... қаматамасыз етуi қажет.
Банктердiң активтi операциялары, операциялардың жекелеген ... ... ... ... және қажеттi өтiмдiлiк деңгейiн қолдап,
заң нормаларын сақтай отырып, тартылған және ... ... ... жүзеге асыратын операциялары. Көрсетiлген талаптарды сақтау
қажеттiлiгiнен банктер қаражаттарының бiр ... ... ... ... ... ... салымдарға салуға мәжбүрлi. Екiншi жағыан, банктiң
қызметiн толық қамтамасыз ету үшiн оның активiнде ғимарат, құрал жабдықтар,
филиалдық мекемелерге инвестициялар ... ... ... ... ... ... бойынша банк өтiмдiлiгiн
қолдау мақсатындағы және табыс алуға бағытталған ... деп ... Бұл ... ... банк ... қажеттi деңгейде қолдауға
қажеттi өзара қатынас жасалынады. Банк өтiмдiлiгiн қолдауды мақсат қоятын
салымдарға ... банк ... ... қол ... ... ... шотындағы қалдық;
- тез өткiзiлетiн бағалы қағаздарға инвестициялар;
- өзге банктердегi салымдар және шоттарындағы қаражат.
Бiрқатар елдерде мемлекеттiк қарыз мiндеттемесiне ... ... ... ... ... ... нарығында тез өткiзуге
болатын қаражат ретiнде көрiнедi.
Жоғарыда аталған салымдардың кейбiреулерi банкке ... бiр ... ... ... ... ... ... бiрi, банктiң
жалпы өтiмдiлiгiн қолдау қажеттiлiгi. Компаниялар мен фирмаларды, яғни
корпоративтi клиенттердi ... ... банк ... ... ... өтiмдi жайғастыру деп ... ... ... ... алу ... ғана ... асырылады.
Төлем қабілеттiлiк және өтiмдiлiк тұрғысынан, банктiк операциялар ... ... және ... ... ... де өте ... маңызға
ие. Ресурстарды кассалық қолма - қол қаражаттарға, орталық банктердегi шот
қалдықтарына, ... ... ... орналастыру дамыған елдерде
нөлдiк тәуекел деңгейiнде болса, фирмаларға, компанияларға және ... ... ... ... ... ... ... ақша нарығының
құралдарына салымдар тәуекелдiлiктiң жоғарғы деңгейiмен жүргiзiледi. Осыған
байланысты ... ... ... банктер үшiн тәуекелдiң бөлiну
мәселесi және қандайда бiр ... ... ... ... ... ... үлкен маңызға ие.
Халықаралық несие саласындағы коммерциялық банктердiң операцияларына
үлкен көңiл ... ... ... ... өзге банктермен немесе
олардың кепiлдiктерiмен жүргiзiлгенiмен, ондағы өтiмдiлiк және тәуекелдiлiк
дәрежесi өтiмдiлiгi жоғары ... ... ... операцияларға
дейiн тербелiп отырады. Коммерциялық банктердiң мұндай салада операцияларды
жүргiзуi, әрбiр ... түрi ... ... ... ескеру негiзiнде
болады.
Өтiмдiлiк және төлем қабiлеттiлiк банктердiң қаржылық тұрақтылығының
негiзгi кепiлi.
Банк ... оның ... ... үлкен әсерiн
тигiзетiн болғандықтан, бiз ... ... ... ... оларды
бағалау әдiстерiн оқып бiлуiмiз және осы алған тәжiрибенi елiмiздiң банк
тәжiрибесiне енгiзуiмiз абзал.
Тақырыптың тағы бiр ... ... ... банк ... ... ... басқару әдiстерi. Қазақстанның банк жүйесiнiң дамуымен
және қалыптасуымен байланысты сұрақтарды зерттеудiң жаңа ... ... ... ... банк ... банк ... ... үшiн бiз әлемдiк тәжiрибеге үлкен көңiл аударып отырмыз және ... ... ... ... де пайдалы банк қызметiне әсер ... ... ... ... ... саралап отырмыз. Осы
кешегi күнге дейiн отандық банктер үшiн банк ... әсер ... ... ... алынған несиелердi қайтармау проблемасы қаралып
келедi. Бұл мәселенi реттеуге Қазақстан ... ... ... ... бағытталған.
Бүгiнде өзiнiң маңыздылығын жоғалтпай, бұл ... ... ... ... – ол ... ... ... отандық банктер әлемдiк банк ... бар ... ... ... болмайды, бiрақ олардың саны өсiп барады, ал
бұл проблема Қазақстандық банктер үшiн жаңа болып есептелiнедi, ... ... ... да бiр терең зерттеулер жүргiзiлген жоқ. Осы орайда,
банк тұрақтылығын қамтамасыз ету саласындағы ... ... ... ... ең ... мәселе болып отыр. Барлық аталған өзектi
мәселелер және себептер осы диплом жұмысының тақырыбын ... ... мен ... ... қорға өз әсерiн тигiздi.
Диплом жұмысының басты мақсаты банк өтiмдiлiгi мен төлем қабілеттiлiгiн
басқару мәселелерiне ... ... банк ... ... және ... ... ... болып табылады. Банк өтiмдiлiгi мен төлем
қабілеттiлiгiн бағалау әдiстерi, сонымен ... ... ... банк
жүйесiн құрау үшiн қазiргi жағдайларда оларды тиiмдi басқару ... және ... ... мақсат жұмыстың келесi мiндеттерiн анықтайды:
1. Банк өтiмдiлiгi мен төлем қабілеттiлiгiн ... ... ... ... оқып бiлу, олардың құрылымын анықтау,
банк өтiмдiлiгi мен төлем қабілеттiлiгi ... ... ... ... ... әсер ... ... жүйесiн талдау
немесе банк ... мен ... ... ... ... ... нақты практикалық мысалдармен дәлелдеу;
1. Талдау нәтижелерi бойынша қорытындылар қалыптастыру және отандық банк
мекемелерi үшiн банк өтiмдiлiгi мен ... ... ... ... нақты ұсыныстарды өңдеп шығару.
Жұмыстың пәнi және объектiсi ретiнде банк ... мен ... ... ... және ... ... ... және
практикалық сұрақтар саналады. Жұмыстың объектiсi Қазақстан Республикасының
екiншi деңгейдегi банктердiң қызметi болып табылады.
Диплом жұмысының әдiстемелiк ... ... ... ... реттейтiн заңдары, қаулылар, ережелер, отандық және ... ... ... ... ... басылымдардың
материалдары құрайды.
Диплом жұмысын жазудың мақсаты:
Екiншi деңгейлi ... банк ... мен ... ... негiздерi мен экономикалық мазмұнын ашу.
Екiншi деңгейлi банктердiң банк өтiмдiлiгi мен төлем қабілеттiлiгiне талдау
жасау.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... мен ... ... тәртiбi және тиiмдiлiгiн арттыру жолдарын
қарастыру.
Зерттеу объектi ... ... ... ... ... ... алынған.
Диплом жұмысының методологиялық және теориялық негiзi: отандық және
шетелдiк экономисттердiң ... ... ... ... ... ... және нормативтiк актiлер, ... ... Банк ... ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ЕКІНШІ ДЕҢГЕЙЛІ
БАНКТЕРДІҢ ӨТІМДІЛІК ЖӘНЕ ТӨЛЕМ ҚАБІЛЕТТІЛІГІН
талдаудың ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Екінші деңгейлі банктердің ... мен ... ... ... және төлем қабілеттілік – банктiң сенiмдiлiгiн қамтамасыз
ететiн, оның қызметiнiң жалпы сипаттамаларының бiрi.
Банк ... және ... ... ... мен ... берушiлер
алдында банктiң өз мiндеттемелерiн ... және ... ... Банктiң мiндеттемелерi нақты және ... деп ... ... ... ... ету ... Мерзiмдi депозиттер,
тартылған банк аралық ... ... ... ... түрiнде
банктiң балансында көрсетiледi. Ал ... ... ... ... банктен берген кепiлхаттар, клиенттерге несие желілерiн
ашу арқылы көрiнедi ... ... ... сақтау шарттары
Сурет 1
Егер коммерциялық банктердiң борыштық және қаржылық ... ... үшiн ... - қол ... ... ... өтiмдi
активтерi болып, сонымен қатар басқа көздерден қаражаттарды тез ... ... ... ... онда бұл өтiмдi банк болып табылады.
Банк өтiмдiлiгiнiң екi формасы, яғни мiндеттемелердi өз ... ... ... көптеген iшкi және сыртқы ... ... ... ... ... ... ... жатады:
- Банк капиталының базасы:
- Банк активтерiнiң сапасы:
- Депозиттердiң сапасы:
- Сыртқы қаражат көздерiне орташа тәуелдiлiгi:
Банк өтімділігі мен төлем ... ... 2
- ... ... ... мен ... ... сәйкестiгi:
- Сауатты менеджмент:
- Банктердiң жоғары дәрежелi беделi.
Коммерциялық банктер мемлекеттiң несие жүйесiнде үлкен рөль атқарады.
Олар несие капиталы ... ... ... ... ... ерекше
кәсiпорын болып табылады. Коммерциялық банктер несие ресурстарының басым
бөлiгiн шоғырландырып, өз ... ... ... ... ... ... бағалы қағаздар мен валютаны сату және сатып алу ... ... ... ... ... ... таңда коммерциялық
банктер клиенттерге екi жүзге жуық қызмет түрлерiн ұсына алады. ... ... ақы ... ... ... ... байланысты жүргiзетiн операциялардың дәстүрлi және нарық ... ... ... болған дәстүрлi емес формалары пайда болуда. Осыған
байланысты банк ... ... ... артуда.
Екiншi деңгейдегi банктердiң басқа да құрылымдардан ерекшелiгi, олардың
мiндеттемелерiнiң басты мақсаты – пайда табу ... ... ... жүйесiндегi олардың ''коммерциялық мүдделерi'' де осында).
Сондықтан, ''коммерциялық'' деген термин ... ... ... да ... ... формасына жататындығымен емес, олардың ақылы
негiзде, клиенттерiне көрсететiн қызметтерiнiң сан ... ... ... – коммерциямен айналысатын ерекше
кәсiпорын болып табылады.
Өзiнiң клиенттерiне ссуда бере отырып, банктер ... ... ... ... бос ақша капиталдарын тiкелей ... ... ... мүмкiн емес. Банктердiң мұндай қызметтерi салымшыларға,
банктерге және қарыз ... ... ... ... ... арасында
несиелiк қатынастар пайда болады.
Бiзге несиенiң екi формасы белгiлi: тауарлы және ... ... ... екi ... ... ... банктiк және жанама
несиелеу.
Несиелiк функцияларын атқару барысында коммерциялық банктер айналымға
несие ақшаларын шығарады, яғни ... ... ... беру кезiнде жалпы
ақша массасы артады, ал қарыз алушының ссуданы өтеуi нәтижесiнде ... ... Оның ... ... алушыға берiлетiн ссуда клиенттiң
банктегi шотына түседi, яғни банк депозит ... ... ... қарыз
мiндеттемелерi ұлғаяды. Депозит иесi банктен қолма-қол ақша алуы ... ақша ... ... ... ... ... ... коммерциялық банктер несие ақшалары эмиссиясын ... ... ... ... ... ... қаржы институттарынан
ерекшеленедi.
Коммерциялық банктердiң келесi маңызды функциясы – нақты ... ... ... және ... ... ... яғни есеп айырысу мен
төлем ... ... ... ету. ... ... ... ... банктер өздерiнiң клиенттерiне есеп айырысумен
байланысты операцияларды жүзеге асырады. ... бұл ... ... ... ... ... ... клиенттердiң тапсырмасы
бойынша шоттардың бiрнеше түрлерiн ашады: есеп шот, ... ... шот, ... шот, жеке ... ... барлық басқа кәсiпорындар сияқты белгiлi бiр басқару
аппараты болады. Оның құрамына ең ... банк ... ... әсер ... ... кәсiпорын деп есептесек, ... ... тән ... белгiлерi де бар, оның дирекциясы, атқарушы
бөлiмшелерi, есеп-қисап ... ... ... т.б.
Сонымен қатар, банк мекемесi ерекше кәсiпорын, ол ақша-несие ... ... ... ... оны ... ... құрылымы банктiң
ерекшелiгiне байланысты. Бұл ерекшелiктердi банк ... ... ... ... яғни принцип деп банк
мекемесi өз қызметтерiн жүргiзу үшiн және банк операциясын ... ... ... ... ... ... ... функционалдық қағидасы бойынша ұйымдастырылады. Ол келесi
жағдайларды бiлдiредi: банк ipi несие институты ... ... ... оның ... ... ... кадрлық бөлiмшелерi болуы
тиiс. Сонымен бipге банк есеп айрысу операцияларын жүргiзетiн болғандықтан,
оның ... есеп ... ... ... ... бөлiмдер
болуы тиiс. Банк нақты ақшаны қабылдап және оны ... ... ... ... тиiс. ... ... банк ... қызметтер мен операциялар
оны басқару құрылымына ерекшелiктер енгiзедi, ... ... ... ... болмайды. Тек қана мекемелерiне тән болуы тиiс
қағида.
Банктi ұйымдастыру принципiне, сонымен ... ... ... принципi де жатады. Бiзге белгiлi, банктiң мақсаты – пайда алу
болып табылады. Ол, банк мекемесi құрылымында ақша табатын ... ... ... бiлдiредi (клиенттердi iздейдi т.б.), яғни банк мекемесiнiң
құрамында ... ... ... ... ... бар: кipiстер мен
шығыстарды жоспарлап, банк бюджетiн құрап, ... ... ... ... ... ... банктiң мiндеттемелерi болып табылады.
Банк мiндеттемелерiн клиент мүддесi үшiн белгiлi бiр iс-әрекеттердi ... ... ... Кез ... банк ... ... клиенттiң қандай
да болмасын қажеттiгiн қанағаттандыруы жатады.
Негiзгi дәстүрлi қызмет түрлерiне қазipгi кезде бұрыннан келе жатқан
салымдарды ... мен ... беру ... жатады. Осы қызмет түрлерiнен
сыйақы (мүдде) арасындағы айырмадан ... ... алып ... банктердiң осы операцияларын топтастыра отырып, олар
атқаратын ... ... ... ... уақытша бос қаржыларды, жинақтарды ... ... ... мен тұрғын халықты несиелеу (активтi операциялар);
- несие ақшаларын шығару;
- нақты ... есеп ... ... және ... ... қызмет;
- клиенттерге басқа да қаржы қызметтерiн көрсету.
Заңды және жеке ... ... бос ... ... ... капиталға айналдыру функциясын орындай отырып, банктер ақшалай
табыстар мен ... ... ... ... ... ... ... капиталына айналдыру үшiн банктер қарыз
алушыларға несие ... ... ... ... ... ... ... алуға жұмсайды. Сонымен, коммерциялық банктердiң көмегiмен
салымдар капиталға айналады.
Ақшаларды тиiмдi орналастыру ... ... ... банктердiң мiндеттемелерiн депозиттiк операциялар деп ... ... ... ... ... ... басым бөлiгi құралады.
Коммерциялық банктердiң екiншi негiзгi дәстүрлi функциясы – экономика
мен тұрғын халықты ... ... ... Бұл ... ... маңызды бөлiгi болуымен бipге активтi операцияларға
жатады.
Бүгiнгi таңда ... ... ... банктер банк
мiндеттемелерiнiң жан-жақты қамтитын ... ... ... ... ... қаржы, несие, есеп ... ... ... айналысады[5].
Қазақстан Республикасының банк заңдарына сәйкес, коммерциялық банктер
келесi операцияларды жүргiзедi:
а) заңды тұлғалардың депозиттерiн ... жеке ... ... ... ... шотын ашу және жүргiзу, корреспонденттiк шот ашу және
жүргiзу, кассалық ... ... ... мерзiмдiлiк және ақы негiзiнде заңды және жеке
тұлғаларға ұзақ және ... ... ... ... инвестицияланатын қаражатты иеленушiлердiң немесе оларға билiк
жасаушылардың тапсыруымен күрделi қаражаттарды қаржыландыру;
е) ... ... ... өз меншiгiндегi бағалы қағаздар шығару
(вексель, аккpедитив, депозиттiк ... ... және ... да ... ) төлем құжаттары мен бағалы қағаздарды сатып алу, сату ... ... өзге де ... жүргiзу;
з) кепiлдiк операциялары: үшiншi тұлғалар үшiн ақшалай түрде атқаруды
көздейтiн тапсырмалар, кепiлдiктер мен өзге де ... ... ... ... ... ... қызметтердi)
сатып алушыдан төлемсiз тәуекел етiп қабылдай отырып, төлемдi ... ... ие ... ... ... тауарларды (жұмыстарды, қызметтердi)
сатып алушының берешек мiндеттемесiн сатып алушыға айналым түспейтiн жолмен
вексель сатып алу ... ... ... ... сейф жәшiктерiн, шкафтар мен үй жайларды жалға
берудi қоса клиенттердiң бағалы қағаздарын, құжаттары мен ... ... ... ... ... операциялары: сенiм білдірген адамның мүддесi үшiн
және соның тапсыруымен ақшаларын басқару;
н) жалға берушiнiң ... ... ... ... ... сақтай
отырып мүлiктi шарт (лизинг) қолданылатын бүкiл мерзiмге жалға өткiзу;
о) банк ... ... ... ... банк ... ... брокерлiк қызмет көрсету.
Ұлттық банктiң арнайы лицензиясы болған жағдайда ... ... да ... ... ... ... ... iшiнде:
- шетел валютасымен айырбастау операцияларын ұйымдастыру;
- ... ... және ... ... ... ... ... ақшалай салымдарын тарту.
Жоғарыда аталған операцияларды жүргiзу үшiн банктерге және ... ... ... банк қана ... ... ... активтi және пассивтi операцияларды жүзеге
асырады. Бұл екi операциялар ... ... екi ... ... ... ... ... активтi операцияларды жүргiзу
мүмкiн емес, керiсiнше активтi операцияларсыз пассивтiк операцияларды да
жүргiзу мүмкiн емес. Банк жүзеге ... ... бiр ғана ... ол - ... азайтып, табысты арттыру[6]. Осыған байланысты, егер
коммерциялық банктердiң қызметi үшiн ... ... мәнi, ... ... оларды қолдану процестерiнiң арасындағы ... ... ... активтi операциялары -өзiнiң өтiмдiлiгiн қамтамасыз ету және
қажеттi табысты алу ... өз ... ... ... ... ... операциялардың жiктелiнуi бойынша, олардың құрылымы бойынша
әртүрлi көзқарастар қалыптасқан[6].
Бутако В.И., Львова Р.И., пікірлерінше ... ... ... табылатындар:
- Нәтижесінде банктің несие потфелі құрылатын, несиелік операциялар.
- Инвестициялық потфельді ... ... ... инвестициялық
операциялар;
- Банктердің өз ... ... ... ... бірі ... ... және есеп айыру операциялары;
- Барлық банктік операциялардың жүзеге асыруын ... ... ... ... байланысты, өзге де активті операциялар.
Лаврушиннің пікірінше, банктердің кеңінен тараған ... ... Банк ... ... ... ... ... операциялар;
- Макроэкономикалық ауқымда мұндай ... ... ... ... ... ... процестерін ынталандыра отырып, уақытша
бос, қызмет етпейтін ақша қорларын қызмет етуші қаражаттарға ... ... ... қызметін жүгізуге құқық алу немесе өз ресурстарын
бағалы қағаздарға ... ... ... банк ... ... ... операциялар;
- Орталық банкте және өзге ... ... ... төлем
қаражаттарының ағымда және ұзақ мерзімдік резервтерін құруда ... ... ... ... ... ... Шет елдерде көп табыс беретін, ... ... өзге де ... ... ... ... ... өтімділік
табыстылық және де тәуекелдің қажетті деңгейінде болу ... ... өзге ... немесе қаражат салымын жүзеге асыруда банк
мүмкіндіктеріне жанама және тікелей әсер ... банк ... ... ... заң ... ... ... сақтай отырып жүзеге асыру қажет.
Мұндай ережелер, өтімділік ... ... ... ... ... әсер ету ... жекелеген операциялар түрлеріне шектеу немесе
ынталандыруға бағытталған, ерекше заң ... ... ... ... ... тұтас алғанда активті операциялардың дамуы және
жүзеге асырылуына байланысты, барлық банктерге ... ... ... болады.
Заң актілері ретінде қызмет етуші банктік заңдар түсіндіріледі (31
тамыз 1995ж. N 2444 ҚР ... және ... ... ... ... 4 бап. ... құқықтық реттеу: банк қызметі ҚР конституциясымен және заңдарымен,
Қазақстан Республикасымен жасалынған Халықаралық келісімдермен, ҚР ... ... ... ... ... ... актілерін тұтас активті операцияларды реттеуші, олардың жекелеген
түрлерін реттеуші және де нақты бір операцияны реттеуші деп бөлуге болады.
Жалпы ... заң ... көп ... түрі ... ... ... коммерциялық банк операцияларының жалпы көлеміне шектеулер
бар. Ол заңдық тәртіппен әрбір жеке ... ... ... ... оның активті операцияларының жалпы көлеміне қатынасы ретінде
тағайындалынады. Мұндай шектеулер жекелеген ... ... ... ... ... ... ... етуіндегі
әсер дәрежесін көрсетеді. Олардың мөлшері-1:10 (Швейцарияда), ... ... ... ... Францияда банктік қадағалау
органдарының мұндай талаптары, нақты заңда ... ... да, ... 1:30 ... ... ... тараған және де Ұлыбританияда қолданылатын несие
саясатының ... ... бір ... ... ... ... өсім қарқынын шектеу. Мысалы, олар жүргізетін экономикалық
саясаттың қазіргі кезеңіне сәйкес олардың ... ... ... ... ... қарастырылантын және ... ... ... ... ... Көп жағдайларда мұндай
категорияларға банктердің жеке тұтынуларды несиелендірулері ... ... ... ... ... әсер ... ... активті операцияларындағы үлес салмағы ескергенде, несиелеудің
мұндай түрлері активті операциялардың жекелеген түрлерінде таралған.
Банктік несиелеу ... ... мен ... ... ... ... ... салым, фирмалар мен ... ... ... ... салым сондай-ақ, банктік операцияларға
салымдарды шектейтін банктік реттеу шаралары кеңінен қолданылады.
Банктердің ... ... ... банк ... ... көлемімен сондай ақ, құрлымы бойынша да ... ... бұл ... банк ... ... ... мемлекеттік
бағалы кағаздарға пара-пар бағалы қағаздарға ... ... ... ... ... ... қойылуы кеңінен
тараған. Бірақ, 80 ж. және 90 жылдарда көптеген елдерде мұндай салымдарға
заңдық ... ... ... ... өзге ... ... активті операцияларна шектеу әрбір мемлекеттің
жалпы экономикалық саясатының қазіргі кезеңімен тығыз байланыста ... ... ... таратылған: жеке тұтынуларды несиелеу, тұрғын
үйлерді несиелеу, кіші ... және ... ... ... ... және ... ... Мұнда дерективтік
шектеулермен қатар, несиелердің жекелеген түрлерін ынталандыру шаралары ... ... әсер ... де ... ... Несиелеуге бұлай әсер ету
әдістері, мысалы, Ұлыбритания, Испания, Италия, ... ... ... ... ... ... ... реттеуіне
тәуелді болып келетін, қаржыландырудың маңызды түрлерінің бірі, халықаралық
несие жөнінде ерекше айтып ... ... 1978ж. ... ... ... ... ... банктері экспорттық операциялар
бойынша акцептік-рамбурстық несиелердің ... күрт ... ... ... ... ... қамтамасыз ету мақсатында, әртүрлі
мемлекеттердің заңдылықтары бір қарыз алушыны несиелендіру ... ... ... ... даму ... байланысты,
осының нәтижесінде өзара тығыз байланысты сауда- ... ... орай ... ... ... түсініктері ендіріле бастады. Ендеше,
заңмен белгіленген бір ... ... ... ... осы ... несиенің жалпы сомасын құрайды. ФРГ да әрбір банктің мұндай
топтарға беретін несиесі банктің ... ... 75 ... ... ... ... қызмет етеді.
Бір қарыз алушыны несиелеу лимитін ресімдеу әдістерінің кеңінен тараған
әдістерінің бірі, оны кредитор ... ... ... ... ... ... АҚШ-та бір қарыз алушыға несиелеу лимиті банктердің
өзіндік ... 10 ... ... ... қарыз алушыға лимитті заң түрінде белгілеудің негізгі мақсаты
мынада:
Қаржылық жағдайлары төмендеген жағдайда ... ... ... ... ... алушылардың шектелген санына ғана банктік несиелік
операцияларды жүргізумен негізделген, ... ... ... тыс
асып кетуіне жол бермеу. Мұндай жағдай ФРГ заңдылығында айқын көрінеді.
Ірі сауда өнеркәсіптік топтар немесе фирмалар бір ғана ... ... ... ... ... ... аталған реттеу
арқылы бірқатар коммерциялық банктердің арасында ... бөлу ... өз ... ... ... ... ... арылтады.
Мұндай заңдылықтардың болуы бір қарыз алуының ... ... ... ... ... аса ірі клиент үшін банктік консорциумдар
құрылып, ірі ... ... ... ... Бір ... ... ... шектеу коммерциялық банктердің активті
операцияларына әрдайым әсер ... бір ғана ... ... ... ... реттеу немесе коммерциялық банктердің орта және ұзақ ... ... ... ... ... реттеу шаралары да маңызды
рөлге ие[8].
2. Банктің өтімділігі мен төлем қабілеттілігін ... ... мен ... ... ... ішкі және ... орта ... келеді. Сондықтан,
банктің менеджменті осы орта ... дер ... ... ... ... ... мен төлем қабілеттілігін
басқару стратегияларын жасуда сыртқы және ішкі орта ... ... ... ... Банк өтімділігі мен төлем ... ... банк ... ... құрлымын жасау бағыты
міндетті түрде болуы тиіс. Коммерциялық банктердің өтімділік және төлем
қабілеттілігін ... ... ... ... 3 көрсетілген.
Коммерциялық банктердің өтімділігі және төлем қабілеттілігін талдау
кезеңдері
Сурет 3
Банктiң өтiмдiлiгi мен төлем ... ... ... ... ... ... банк қызметiнiң сапасын сипаттайды.
Сондықтан банктiң өтiмдiлiгi мен ... ... ... және ... ... және әр ... тенденциялармен
сипатталатын динамикалық жағдайды бiлдiредi (сурет 4).
Банк сенімділігін сақтаудың негізгі шарттары
Сурет 4
Жинақталған өтімділік және сатып алынған өтімділік ... ... ... ... ... ... банк активтері мен
пассивтерін басқарудың негізгі проблемаларының бірі болып қала береді.
Кесте 1
Банк ... банк ... ... және ішкі ... ... әсер ... ішкі ... |Өтімділікке сұранысты анықтайтын |
| ... ... ... ... ... |Экономикалық кезеңдері(құлдырау ... ... ... ... ... ... ... бөлу, олардың |Қаржы нарығының әртүрлі салалары ... ... ... ... ... ... және ... ... ... ... ... ... және оның ... |динамикасы; ... және ... ... ... ... ... даму ... қалдық үлесі; ... ... ... ... ... ... ... |
|Сауда портфелі, бағалы қағаздар ... ... ... |
|портфелінің сапасы; ... ... мен ... ... ... ... ... мерзім бойынша пассив және|оның құрылымдық салалары. ... ... ... | ... және ... ... ... мынадай әдiстер жатады:
- Қаржаттардың орталық қоры;
- ”Банктердегi- банктер”;
- Активтердi басқарудың “ғылыми басқару” әдiсi.
Коммерциялық банктердiң активтi ... ... ... ... ... ... операциялар;
1. Бағалы қағаздармен операциялар.
Қазipгi кезде әлемдiк банк тәжiрибесiнде активтердi басқарудың үш
негiзгi әдiстерi ... ... ... ... ... немесе
қаржылардың жалпы қоры (pooІ of funds approach), активтердi бөлiп тарату
немесе қаржыларды ... (assets ... or ... ... және ғылыми әдiс (scientific metod).
Қолданыс табу тәжiрибесiне қарағанда қаржыларды бөлiп тарату (pooІ of
funds approach) әдiсi ... ... ... Бұл әдiстiң негiзiнде
банктiң барлық ресурстарын бiрiктiру идеясы ... ... ... банк ... ... ... активтер арасында бөлiп тартылады.
Бұл әдiстi қолданған кезде банктiң ... және ... ... тиiс ... 5).
Активтердi бөлiп тарату немесе қаржыларды жайғастыру әдiсi ... ... ... ... ... ... Бұл ... қолдану
барысында мiндеттi резервтер нормасы мен тартылған қаржылардың көздерi
арасындағы айырманы ескерiп отыруға ... ... ... ... ... ... (assets aІІoacation or convertion funds
approach) әдiсi банктiң өзiнiң ... ... ... арқылы таратылып отырады. Бұл орталықтар банк iшiндегi ... ... ие ... Қаржылардың қай орталыққа таратылатындығын анықтап
болған соң, банк басқарушылары оларды жайғастыру ... ... ... ... басқарудың бұл әдiсiнiң басты артықшылығы банкте алғашқы
реттегi және кейiнгi резевтердiң кезегi мен шегiн дәл ... ... ... ең ... ... беру мен бағалы қағаздар алуға бағыттап
отырады. Бұл шаралар банктiң табыстылығын арттыруға ықпалын тигiзедi.
Активтердi ... ... әдiсi ... metod) бұл ... ... пайдалана отырып басқарудың әдiсi
болып табылады. Мұнда қабылданған шешiмдер стандартты математикалық формада
келтiрiлiп, ... ... ... ... ... ... шешiмнiң басты мақсаты, мысалы ... ... ... ... ... мен шығындар көлемiн ең ... ... және т.б. ... ... Бұл ... ... отырып, банк
қызметкерлерi көптеген шешiмдердiң iшiнен несиелiк саясатқа сәйкес
оңтайлысын ... алуы ... ... ... бағдарламалық
қамтамасыздық және қазiргi кездегi алдыңғы қатарлы ЭЕМ пайдалана отырып бұл
әдістi ... ... ... жоғарыда аталған активтердi басқарудың әдiстерiн нормативтiк
нұсқаулықтар кешенi ретiнде қарастыруға ... ... ... ... ... ... ... жалпы жағдайлар ретiнде қарастыруға
болады. Әрбiр банк активтер мен пассивтердiң шоттарын ... ... ... отырады.
Коммерциялык банктiң қаржыларды бөлiп тарату немесе қаржылардың жалпы қоры
(pooІ of funds approach) әдici
Сурет 5
Бiрiншi әдiстiң мәнi мынада: пассивтi операцияларды ... ... ... ... ... бiр қорға шоғырландырады. Ал бұл ... ... ... ... үшiн, ... ... ... беру
үшiн қолданады. Бұл ... ...... ... ... ... отырады.
Коммерциялык банктiң активтердi бөлiп тарату немесе қаржыларды жайғастыру
(assets aІІoacation or ... funds ... ... 6
Банктердiң басым көпшiлiгi екiншi әдiстi қолданып келедi, себебi бұл
әдiстiң қолдана ... банк ... ... ... қаржыларды салымдардың
мерзiмдерiн және берiлетiн несиелердiң мерзiмiн ескере отырып жайғастырады.
Ал үшiншi әдiстiң басты мақсаты- банк ... ... ... ... ... ... Өтiмдiлiк талаптарына сәйкес тәуекелдiң кез келген
түрiне қарамастан, жоғары сыйақы ... ... ... ... ... ... отырады.
Активтердi бағалау мен басқарудың аталған әдiстерiнiң барлығы ... банк ... ... ... ... ... қолданыс тапқан. Алайда, осы әдiстердiң iшiндегi ең тиiмдiсi үшiншi
әдiс деп саналады.
Аталған әдiстердiң негiзгi ... ол ұсақ ... ... ... оған сәйкес дайындығы бар кеңесшiлер немесе қызметшiлер
және iрi модельдердi есептеуге ... ... ... ... болуы қажет, ал мұның барлығы үлкен шығындармен байланысты.
1.3 ... ... мен ... ... ... отандық коммерциялық банктердiң қызметтерiнiң жаңа механизмiн
қалыптастыру өркениеттi елдерде кеңiнен ... ... ... бойы ... ... ... отырып қалпына
келтiрудi талап етедi. Сондықтан да ... ... әр ... ... мен ... ... ... әрi қатаң
бәсекелiк күресте ұзақ тарихи таңдаудың ... ... ... ... ... ... ... шет елдiк тәжiрибелердi
зерттеудiң маңызы зор. Алайда, батыстың ... ... ... ... ... қазақстандық коммерциялық банктердiң
қажеттiлiгiн толығымен қамтамасыз ете алмайды, яғни ... ... өз ... шет ... ... ... түрде көшiрiп, өзiне
бейiмдей алмайды. Олар Қазақстан экономикасында тек экономикалық қайта құру
нәтижесiнде қалыптасатын ... ... ғана тән ... ... ... ... мүмкiн[10].
ХХI ғасырдың басындағы дүниежүзiлiк шаруашылықтың айтарлықтай
ерекшелiктерiнiң бiрi – ... ... ... ... әрi
қарқынды дамуы болып отыр. Ел Президентi Н. Назарбаевтың Қазақстан Халқына
жолдауында осы орайда ... ... ... ... болу үшiн ... ... макроэкономикалық көрсеткiштер саласындағы
алдыңғы қатарлы халықаралық тәжiрибе енгiзiлуi тиiс. Ол ... ... ... ... ... ұлттық валютаның күшейуiн, жинақтау
нормасының жоғары болуын ... Бұл ... ... ... Тайван мен Чилиде iске асты. Қазақстанда да iске асады”[11] .
Бүгiнде бiз әлемдiк экономикада әр ... ... ... ... ... ... ... тарта бастағанның куәсi болып отырмыз. Бұл
құбылыс ұлттық экономиканың мейлiнше ашықтыққа ... ... ... ... ... ... ... дами бастағанынан
байқалады.
Әрине, аталған құбылыс ... ... ... жоқ. Бұл ... да диалектикалық қозғалыс. Халықаралық банктердiң ... кең ... ... ... өзi ... елдердiң
экономикалық тәуелсiздiк пен ... ... ... ... ... ... ... нығаюы, ұлттық
экономиканың мейлiнше ... ... ... ... арналарының пайда
болуы – осының бәрi экономикалық өсудiң диалектикасы болып табылады.
Қазiргi ... ... ... “ақ, ... деп ... ... атты айдар тағушылықпен қоса жасанды антогонизмдер де келмеске
кеттi. Бiздiң заманымыз өзара ... ... ... ... ... бағынатын бiртұтас әлем. Сондықтан елiмiздiң ойдағыдай
өркендеп, ... үшiн ел ... ... ... ... ... ... Республикасы бұрынғы кеңес үкiметi тұсында халықаралық
экономикалық қатынастардың субъектiсi бола ... жоқ. ... ... ... ... оған ... ... те берген жоқ едi.
Ал, қазiр Қазақстанның ... ел ... ... ... ... байланысын, ұлт экономикасы үшiн ... ... ... алып, зерттеу көкейтестi мәселеге айналып отыр.
Елiмiздiң халықаралық банктермен байланыстарын орнықтырып, дамытудың
қазiргi кезеңi сол ... ... мен ... ... ... айқындалады. Бұл, әрине, мейлiнше қолдауға тұрарлық құбылыс.
Дегенмен, қазақстандық ... ... ... қатынастарына
еркiн адымдап кiруiне, халықаралық банктердiң шарапаттарын пайдалануына
кедергi ... ... де жоқ ... Сол ... бiрi халықаралық
банктер қызметi саласындағы бай тәжiрибенi таңдап, әлемдiк ... ... ... ... зерттеулердiң тапшылығы.
Халықаралық, рыноктық орта өзiнiң экономикалық, ұйымдық, заңдық ... ... ... елде ... ... ... қызметiн
жүргiзудiң әдiс-амалдарынан өзгеше екендiгi мәлiм. Соңғы уақытқа дейiн ... ... ... ... ... ... ... заңдарына
сәйкес құрылған экономикалық жүйелерде өзiнiң шарасыздығын, тiптi ... ... ... ... жүр. ... өзi шетелдiк әрiптестермен өзара
түсiнiктi, бiрлескен iс-қимылдарды атқаруды ... тiптi ... да, бiз ... ... ... ... мен
мiндеттерiн, олардың құрылымын және ... ... ... ... ... ... ... тенденциялары мен өзгешелiктерiн
алғашқылардың бiрi болып осы диплом жұмысында зерттеп ... ... ... ... ... соның iшiнде активтедiң құрылымын
бағалау саясаты осы аталған мәселелердi зерттеудiң ... ... ... сай ... болып табылады.
Талдау мен зерттеу жүргiзу барысында комерциялық банктер тәжiрибесiндегi
активтедiң құрылымын бағалау ... ... ашып ... үшiн, ... ... ... үлкен көңiл аударып отырмыз және соның
көмегi арқылы ... ... ... ... қарастырып,
Республиканың коммерциялық банктерiнiң шет ел банктерiмен салыстырмалы
тәжiрибелiк байланысын ... ... ... ... банк ... ... ... жеттi және сол жетiстiктердi ... ... ... отырып қолдану, отандық коммерциялық
банктердiң активтердiң құрылымын бағалау ... ... ... ... пен клиенттер арасында өзара пайдасы бар қатынастардың дамуы
өтiмдiлiгі пен ... ... ... ... одан әрi ... өмiрге адымдап кiруiнiң кепiлi болып табылады. Активтi операциялар
көлемiн ұлғайту үшiн, банк клиентердiң мүдделерi мен ... ... ... тиiс. Клиенттердiң өзi де банктiң экономикалық жағдайын
бiлiп отырғаны абзал. ... ... ... ... ие ... ... ... қойған. Мұндай банк сенiмдi, ... ... ... қол ... ... керек.
Ал бiздiң отандық коммерциялық банктердiң айқын жағдайын ашып көрсететiн
басылымдар өте сирек кездеседi. Сондықтан Қазақстандық банктердiң ... ашып ... ... базасын қалыптастыру отандық тәжiрибеде
қажет ақ. Олар банк ... ... ... тек есеп бергендерiне
қарап емес, сонымен бiрге ... ... ... мәлiмет көздерiне
қарап талдауға мүмкiндiк берер едi. Мұндай тәжiрибе Германияда, ... ... және ... ... ... ... қалыптасқан.
Осыған байланысты 1998 жылы Халықаралық Валюта Қоры (ХВҚ) ... ... ... ... ... көрсеткiштерiн жариялап отырудың
стандарттарын белгiледi[12].
Несиелiк операциялардың көлемiнiң өсуi аяқ астынан пайда болатын құбылыс
емес. Ол көптеген факторларға: ең ... ... ... бос ... өз қаржыларын банкке ... ... ... ... ... ... саясатына байланысты болып келедi.
Осы орайда, банктер салымшыларға жеңiлдiк беру туралы ереже жасап, ... ... ... ... тауып, уақыттарын барынша үнемдеу
жолдарын қарастыруы ... ... осы күнi ... ... ... бойынша белгiленетiн
сыйақы стакаларына аса көп назар аударылмай келдi. Халықтық Банкiнiң тұрғын
халықтың жинақтарын тартудағы ... ... және ... жүйесi проценттiк саясаттың дамуына тосқауыл болып келдi.
ҚР Орталық ... ... ... ... ... ... ... жалпы тенденциялар ағымына ендi, ... ... ... ... өзi шет ... ... ешбiр салыстыруға
келмейдi. Мысалы, 1998 ж. ... ... ... ... бiр
жылдың iшiнде үшiншi рет экономиканы жандандыру мақсатында қысқа мерзiмдi
проценттiк ставкаларын төмендеттi. Бұл шара ... да ... ... ... ... ... ... тигiздi.
2 ҚазаҚстан РеспубликасындаҒы екiншi деҢгейлi банктердiҢ ӨТІМДІЛІК ЖӘНЕ
ТӨЛЕМ ... ... ... ... ... ... ... нәтижелерін бағалау
Банк негiзiндегi төлем айналымының ... ... ақша ... ... ... ... талап етедi. Бұл
банктер өз бетiнше айналымға ақша шығаруға ... ... ... ... ... ... ... мен жеке
тұлғалардың қаржылары шешушi рөл атқарады. Бұл жағдай ... үшiн ... ... олар ... ... үшiн, оның тиiмдi қолданылуы және
ақша ағымдылығының бiрқалыпты ... ... банк ... ақша ... ... ... қалу
өтiмдiлiк деп аталады немесе коммерциялық ... өмiр ... ... ... ... ... бұл оның өз
кередиторларының және дебиторларының шоттары ... ... ... ... ... өмiр сүру ... және операцияларының тоқтауының басты
себебi бұл қаражаттың жетiспеушiлiгi, осының салдарынан корреспонденттiк
шотта дебиторлық ... ... ... бүгiнгi күнге банк ликвидтiлiгi деген
мағына ол оның корреспондет шотындағы дебиторлық сальдоның ... ... ... ... ... кез-келген уақытта есеп жүргiзу
мүмкiндiгi.
Қазiргi кезде банк ... ... үш түрi ... ... ... және тез анықталатын. Тез анықталатын [Та] ... ... ... ... [Жа] және ... ... шоттардағы
депозиттер [Сд], сонымен қатар кәсiпорындардың есеп айырысу шотындағы
қаржылар жатады. Бұл ... ... банк ... кез-келген уақытта есеп
айырысуына құқығы бар, корреспондет шоттағы ... ... ... ... ... ... формула бойынша көрсетуге болады (Та
Жа). Тез анықталатын өтемдiлiк факторларының салыстырылуы банктiң активтерi
мен пассивтерiнiң айналуы жылдамдығына және ... ... ... ... Iс жүзiнде бұл банктердiң ағымдағы депозиттерiн ... ... ... ... ... ... құрамына кассадағы ... ... ... ... ... ... ... басқа
банктердегi шоттарда (ностро), ... ... ... ... ... есептеу қажеттiлiгiн, бұл банктердегi "сұранысқа
дейiнгi" мерзiмге салынған қаржылардың ... ... ... ... қауiпi.
Қазақстанның БСҰ-не енуіне орай, Қазақстанның қаржыгерлер ассосациямен
ағымды кезеңде қаржы ... ... ... ... ... ... ... қаржы құқралдарының бәсекелік қабілеті және
қаржылық тұрақтылығын арттыруға бағытталған іс- шаралардың ұсыны ... ... ... және ... ... ... қызмет
нәтижелерін төмендегі суреттен көруге болады.
2000- 2005 жыл аралығында банктердің жалпы активі 6,6 ... ... ... асты (17 ... АҚШ доллары). Елдің ішкі ІЖӨ активтердің үлесі
16,9% - 47% өсті.
Қазақстан экономикасының банк ... ... ... , ... ... IV ... ... 2006.
Сурет 7
Кестеден көріп отырғанымыздай тұрақты макроэкономикалық жағдайда
Қазақстанның банк саласы бірқалыпты дамуда.
Банк ... ... ... 4,5 есе ... 2005 жылы ... 2 млрд. АҚШ доллары (311,2 млрд.теңге). Оның ІЖӨ -де үлесі
3,4 - 6,5% ... ... бұл ... өсу ... өзіндік капиталдың өсу
қарқыныңан алып отыр 20,2% - 14% ... төрт ... ЕДБ ... ... ... жалпы көлемі 9 есе артқан.
2005 жылы 1 328,9 ... ... ... ( 10 ... АҚШ ... ЖІӨ -де
несиелердің үлесі 7,4% - 28% өсті.
Ұзақ мерзімді несиелердің үлесі несие ... 49% - 66% ... ... субъектілернің несие көлемі 2000 жылдың басынан 7 есеге өсті.
Қарстырылып отырған кезеңде несиелеудің орташа ставкасы 20,7% - ... оның ... жеке ... 24,4% - 17,5% ... ... 20,5 - 11,7% ... ... 2).
Кесте 2
Экономикаға берілген несиелер
Млрд. теңге
|  |2000 |2002 |2003 |2004 |2005 |2006 |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 ... ... |148,8 |276,2 |489,8 |672,4 |978,10 |1 328,9 ... оның ... | | | | | | ... ... несиелер |75,4 |143,2 |241,10 |288,5 |369,7 |454,1 ... ... ... |73,4 |133,0 |248,70 |383,9 |608,4 |874,8 ... ... % |7,4 |10,6 |14,9 |17,9 |22,0 |28 |
| ... ... |86 |94 |110 |110 |132 |132 ... % | | | | | | ... ... несиелер |39,90 |74,20 |122,00 |146,50 |196,20 |276,60 ... ... ... |20,7 |18,2 |16,1 |14,4 |13,7 |12,6 ... % | | | | | | ... ... оның |24,4 |23,8 |22,5 |20,5 |19,4 |17,5 ... | | | | | | ... валютасындағы |22,8 |21,1 |20,1 |18,1 |17,2 |15,0 ... | | | | | | ... ... |26,0 |27,2 |25,5 |24,3 |21,8 |20,4 ... ... ... |17,9 |15,7 |14,0 |13,1 |11,7 ... ішінде | | | | | | ... ... |18,8 |16,9 |14,6 |13,0 |11,0 |9,6 ... | | | | | | |
| ... ... |22,3 |19,1 |17,4 |15,6 |15,5 |14,4 ... қаржыгерлерінің IV конгресі, Алматы; 2006.
Көріп отырғанымыздай 2000 жылы ... ... ... ... 6 есе ... 2005ж. 1 ... немесе 7,5 млрд. АҚШ ... ... ... ... ... ... 32 - 40% өсті.
Шетел валютасындағы депозиттердің үлесінің төмендеуі соңғы екі жылдағы
теңгенің ... және ... ... бұл депозит
категорияларына төмендігімен түсіндіріледі. ... ... ... және ... ... қатынасы сақталынып қалуда.
2005 жылы тартылған депозиттердің үлесі ЖІӨ 21% өсті (Кесте 3).
Кесте 3
Банктердің ... ... ... |2000 |2002 |2003 |2004 |2005 |2006 |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 ... депозиттер |172,40 |294,00 |446,00|610,0|739,00|1007,8 |
| | | | |0 | | ... ... ... % |47% |50% |64% |39% |48% |45% ... ... |32% |31% |42% |43% |46% |40% ... ... % | | | | | | |
| ЖІӨ -де ... % |8,6% |11,3% |13,6% ... |21% ... ... |8,5 |8,6 |7,3 |6,9 |5,9 |5,8 ... | | | | | | ... ... |9,5 |7,1 |7,4 |20,6 |30,1 |34,9 ... |2,8 |1,3 |0,9 |1,8 |1,8 |2,1 ... % |13,8 |7,3 |6,1 |12,8 |13,5 |14,9 ... ... IV ... Алматы; 2006.
Сурет 8
Жүйедегі банктердің қызметінің қаржылық нәтижесі бұл таза ... ... ... оның үлесі 3,2 есе артып, 2005жылы 30,1 ... ... ... ... АҚШ ... ... ай бойынша ЕДБ – тер табыс ... ... ... 30,1
млрд. жиынтық таза табысқа қол жеткізді.
Табыстардың жиынтық көлемі 233,8 млрд. теңге ... (2004 ... ... жағдайы бойынша 227,1 млрд. теңге), шығыстардың жиынтық ... ... ... құрады.
Пайыздық табыстар құрылымында негізгі үлесті қызмет ... ... сый ақы ... байланысты табыстар құрайды (83,9 немесе 117,4
млрд. теңге), ал ... ... ... ... ... бойынша сый ақы төлеумен байланысты шығыстар (70,4 немесе 42,7
млрд. теңге) құрап отыр.
Кесте 5
Банк ... ... ... |2005 |2006 ... |
| | | ... ... алумен байланысты |103,7 |139,8 | ... | | | ... ... байланысты |43,2 |60,6 |56,2 ... | | | ... ... ... таза |60,5 |79,2 |30,9 ... | | | ... ... ... емес |144,0 |90,5 |-37,2 ... | | | ... ... байланысты |183,4 |138,4 |-13,2 ... ... | | | ... ... ... емес|-39,4 |-47,9 |21,57 ... | | | ... ... |1,3 |2,7 |107,7 ... ... ... дейінгі|22,4 |34,1 |52,23 ... ... | | | ... ... ... |1,8 |4,0 |122,2 ... шығыстар | | | ... ... ... |20,6 |30,1 |46,12 ... таза табыс. | | | ... ... №12, 2006 ... ... да айта ... ... пайыздық емес табыстар құрылымында
таза комиссиялық табыс 32,18 % - ға ... 2005 ... 1 ... ... 23,0 ... ... ... (01.01.03 ж. жағдай бойынша 6,6
млрд. теңге).
Дилингтік операциялар бойынша таза табыс 9,2 ... ... ... (2004
жылғы жағдай бойынша 6,6 млрд. теңге).
Банк секторының былтырғы жылға табыстылық кофиценті ұлғайды.Табыс салығын
төлегенге ... таза ... ... ... (RОА) қатынасы 2,03%
құрады (01.01.03ж. жағдайы ... – 1,96%), ... ... ... таза ... ... ... (RОЕ) қатынасы – 14,6% құрады
(01.01.03ж. жағдайы бойынша – 13,8%).
2005 жылдың 1 кварталында банктік сектордың ... ... ... Т
6,3 млрд. құрады.Былтырғы жылдың 1 кварталына қарағанда,ол кезде ... ... 15-16% ... тұрған,ал биылғы жылғы қысқа
мерзімді валюталық несиенің табысын төмендету есебінен ол 14% - дан 12% ... ... ... ... ... қандай да бір көлемде
жеке тұлғаларды қымбат несиелендіру есебінен жүріп отырды.
Кесте 6
Банк жүйесінің ... ... ... ... |2005 |2006 ... ... төлегенге дейінгі таза |1,96 |2,03 ... ... ... (RОА) ... | | ... ... ... дейінгі таза |13,8 |14,6 ... ... ... (RОЕ) қатынасы | | ... ... ... ... |9,05 |8,33 ... ... ... | | ... ... ... ... ... |14,5 |12,87 ... ... ... ... | | ... ... ... таза табыстың|29,8 |26,88 ... ... ... ... таза | | ... ... | | ... ... байланысты шығыстардың |4,28 |4,06 ... ... ... | | ... ... ... ... |3,49 |2,8 ... ... | | ... бюллетень, №12, 2006 жыл.
Барлық банктерге тұтынушылық несиелендіру көлемін ұлғайту жеңілге соғып
жатқан жоқ. Банкінің жоғарыды аталған ... 2003 ... ... ... ... өсті,ол 2,5 еседен жоғары болып (Т1107 ... ... ... ... 7
Таза табыс көлемі бойынша алдыңғы қатарлы банктердің ондығы
(“А” категориясы, ... мың ... | |2006 |2005 жыл ... ... |1 935 913 |6 011 279 |
|2 ... банк |1 142 069 |2 561 133 |
|3 ... Әлем |674 930 |3 028 719 |
|4 |АТФ банк |390 604 |1 085 902 |
|5 ... |279 718 |858 154 |
|6 ... – банк |243 820 |385 681 |
|7 ... ... |176 108 |678 360 |
|8 ... Центр – Кредит |158 159 |715 111 |
|9 ... – банк |142 880 |162 895 ... ... банк |91 366 |49 486 ... ... №12, 2006 ... бірге, табыстарды көтеру үшін, банктің жиынтық активтері қалыпты
өсумен бірге (наурыз айында ол Т1,2 трлн. немесе Т 7,9 ... ... ... ... ... 2004 ... бері жалғасып келеді, ол кезде активтер
үлесі 67,5 % - дан 67,1% - ға ... ... ... ... та банктер шетелден көп қарыз алды, ал депозитке келетін болсақ,
тұрғындардың долларлық ... ... ... ... онша
құлқы болмады. Қаңтар айында депозиттер көлемін қысқартқан соң, банктерде
өсу басталды. Ақпан айында резиденттердің депозиттерінің ... ... ... ға ... ал ... 2,4% - ға, ... ... басында ол шамамен 4,2
млрд. АҚШ долларын құрады. Теңгеге деноминация жасалған, ... ... ... ... ... ликвидтiлiктi есептеу банктiң жуық арадағы ... ... ... ... болдырмау. Банктiң актив және ... ... ақша ... графигi көмегiмен бiр айлық
өтемдiлiк ... ... ... айдың аяғында мерзiмдiк салымдар,
депозиттер бойынша 180 млн. тенгенiң айналымнан алынуын болжап отырмыз. ... үшiн ... ... уақытылы қайтарылуын қамтамас ету немесе сол
сомаға сәйкес бағалы қағаздарды сатуды бiлдiредi. ... ... ... ... ... қалу үшiн, ... құнды қағаздар
нарығының белсендi қатысушысы болады. Коммерциялық банктердiң корпоративтi
бағалы қағаздарға ... ... ... ... айта кету ... ... ... банктердiң бағалы қағаз портфелi
(млн. АҚШ долл.)
|Банктер ... ... ... бағалы |
| ... ... ... |28 301 |29 254 ... |65 197 |12 279 ... ... ... |75 399 |4 504 ... АМРО Банк |83 182 |0 ... |16 015 |1 630 ... Бакн |35 488 |900 ... банк |53 902 |0 ... Банк |6 011 |300 ... ... банк ... ... ... мәлiметтерi, 2006.
Ұзақ мерзiмдi өтемдiлiк (Ұл) берiлген несиелердiң ... (Бн) ... ... банк ... (Бк) және осы ... ұзақ ... (Ұм) салыстырғанда анықталады:
Ұл =Бн /Бк Ұм ... ... есеп ... ... ... жүргiзуiнiң және өмiр сүруiнiң
ұзақ мерзiмге созылуын қамтамасыз етедi. Бұл есепке банк ... ... оның ... беру ... ... және ұзақ ... ... бойынша қауiптiң алдын алу шараларын анықтау.
Әдетте өтемдiлiктi анықтау нормативтерiн коммерциялық банктер ... банк ... ... ұлттық банк мекемелерi осы нормативтердiң
орындалуына қадағалайды, соның нәтижелерiне байланысты коммерциялық банк
қызметтерiнiң ... баға ... Бұл ... ... ... қызметi үшiн және салымшылардың ... үшiн ... ... ... Банктiң меншiктi капиталы өсiп, ұлғайып келедi. 2006
жылдың 31 желтоқсанында ... ... ... -ның ... 49 755 млн тенгеге жеттi.
2004 және 2005 жылдармен салыстырғанда меншiктi капитал ... ... 14%-ға өстi. Ал 2005 жылы бұл ... 15, 9%-ға ... ... капиталдың минималды тиiмдiлiк ... ... ... Банкi екiншi деңгейдегi банктер үшiн ... оның ... 12%-ды ... коэффициенттi Ұлттық Банк батыс банктерiнiң ... ... BIS ... ... ... ... ... сәйкес
капиталдың минималды коэффициентi 8%-дан тұру керек (кесте 9).
Кесте 9
Пайда мен зияндар бойынша есептiк мәлiметер
2004-2006 жылдар көрсеткiштерi бойынша
| |Млн. ... |Млн. АҚШ ... |
| |2006 |2005 |2004 |2006 |2005 ... ... |22 368 |15, 645 |8 947 |146 |107 ... төлеу бойынша |10 527 |6 671 |3 416 |69 |45 ... | | | | | ... ... |11 841 |8 974 |5 531 |77 |62 ... ... | | | | | ... ... пайда | | | | | ... ... ... |7 430 |5 838 |2 987 |48 |40 ... | | | | | ... ... ... |4 411 |3 136 |2 544 |29 |22 ... ... таза | | | | | ... пайда | | | | | ... емес кiрiс |10 400 |5 651 |4 194 |68 |38 ... емес ... |9 781 |7 195 |5 823 |64 |49 ... ... ... |5 030 |1 592 |915 |33 |11 ... таза кiрiс | | | | | ... ... |132 |1 |18 |1 |- ... салығына дейiнгi |4 898 |1 591 |897 |32 |11 ... кiрiс | | | | | ... ... |- |- |- |- |- ... кiрiс |4 898 |1 591 |897 |32 |11 ... ... ... 2006 жыл көрсеткiштерi ресми таза пайда 4 898 млн тенге ... ... млн АҚШ ... Жалпы кiрiс 32 768 млн. тенгеге өстi (орта есеппен 214 млн АҚШ ... ... 225 248 млн. ... өстi ... ... 1,5 млрд АҚШ ... Акционерлiк капитал 19 755 млн. тенгеге өстi ... ... 127 млн ... ... ... ... ... өтiмдiлiгi 2006 ж.
85 823 млн тенгеге жоғарлады, бұл көрсеткiш 2004 ж. 17 624 млн ... ... ж. 39 885 млн ... едi. Нәтижесiнде өтiмдiлiк коэффицентi, ... ... ... ал 2004 ... ... 2006 жыл ... ... жоғарлады.
Клиенттер үшiн АҚ ”Тұран Алем” банкi қаржылық қызмет көрсету ... ... Бұл ... ... ... тiкелей байланысты. Жыл
сайын АҚ “Тұран Алем” банкi жеке және заңды тұлғалар үшiн салым ... ... ҚР ... ... ... пассивтi операцияларға, оның
iшiнде депозиттiк операцияларға үлкен көңiл аударып отыр.
Заңды және жеке ... ... банк ... ... ... өсуiне үлкен ықпалын тигiздi.
Кесте 10
Клиенттер алдындағы мiндеттемелер
|Банктер ... ... ... |
| |Млн. |% |Млн. |% |Млн. |% |
| ... | ... | ... | ... |334874 |15,7 |722650 |22, 3 |1067337 |23, 3 ... Алем |318027 |14, 9 |693859 |21, 4 |920123 |20, 1 ... ... |539443 |25, 3 |647272 |19, 9 |864892 |18, 9 ... |93351 |4, 4 |142298 |4, 4 |223345 |4, 9 ... банк |75728 |3, 6 |130300 |4, 0 |199776 |4, 4 ... Аmro банк |121694 |5, 7 |155501 |4, 8 |173368 |3, 8 ... банк |117604 |5, 5 |130389 |4, 0 |163756 |3, 6 ... банктер |531491 |24, 9 |625420 |19, 3 |969731 |21, 2 ... банк |2132212 |100, 0 |3247689 |100, 0 |4584833 |100, 0 ... ... | | | | | | ... ... банк филиалының дайындаған статистикалық мәлiметтерi,
2004,2005,2006.
Соңғы үш ... ... ... едәуiр ұлғайды. 2004 жылмен
салыстырғанда 2005 жылы олардың көлемi 15 % жоғарыласа, ал 2004 жылы ... ... 69 % ... 2004-2006 жылдары заемдар портфелi 2
есе жоғарылағандықтан банк несие портфелiнiң сапасына көңiл аударған, есебi
ол ұзақ мерзiмдi стратегияның ең ... ... бiрi. ... ... ... ... ... деп үмiттенедi, соның нәтижесiнде
несиелеу ... ... ... ... ... ... диверсификация процессiн
жалғастырып және қаржыландыру көздерiн көбейтуде.
Банктермен басқа да ұйымдардың төлемге қойылған шоттары, заем ... ... ... 2005 жылдың 31 желтоқсанында 44 156 млн тенге едi,
бұл көрсеткiш 2006 жылдың 31 желтоқсанында 14 497 млн тенгеге ... ... млн ... ... 2005 және 2006 ... ... заемдар қалдығы
бойынша 24 916 млн. тенгеге жоғарылады. Заем мөлшерiнiң азаюы қаржыландыру
көздерiнiң диверсификациялау стратегиясымен тiкелей байланысты.
Банктер ... ... (млн. ... ... тұрақты клиенттерiнiң депозиттер көлемi күннен күнге көбеюде
2005 жылдың 31 желтоқсанымен салыстырғанда 2006 жылдың 31 ... ... 46 933 млн. ... 105 757 млн ... жоғарылады,
яғни өсiмi 125 % тең. 1998 ... ... банк ... есептесу кассалық
орталықтарының санын кеңейтуге бел буған. ... ... ... ... саны 535 ... 2006 жылы жеке ... ... алғаш рет банк
тарихында заңды тұлғалардың салымынан асып түстi. Бұл ... ... жеке ... банк ... ... ... дәлелдейдi.
2006 жылы басқада жинақталған қаржылар көлемi 50 624 млн. тенгеге өстi.
Мұндай өсiмнiң пайда болу ... ... ... ... жүргiзген операцияларымен тiкелей байланысты. 2004 жылы
2006 жылдардың 31 желтоқсанындағы баланстарының ... ... ... нiң ... ... есебi бойынша жасалған қаржы
жағдайының талдауы көрсетiлген (кесте 11).
Кесте ... ... ж.ж. ... ... ... ... |Баланстық есептің |31желтоқсан (млн.тенге) |31желтоқсан |
| ... | ... АҚШ дол.) |
| | |2006 |2005 |2004 |2006 |2005 |
|1 ... |34108 |22054 |9 455 |219 |147 |
| ... қаражаттары | | | | | |
| ... ... | | | | | |
| ... ... | | | | | |
|2 ... ... |51 715 |17831 |8 172 |332 |119 |
|3 ... ... |129 395 |110,489 |55 247 |819 |736 |
|4 ... мен |6 523 |5 441 |4 999 |42 |36 |
| ... | | | | | |
|5 ... да ... |5 507 |1 473 |1 332 |35 |10 |
| ... ... |225 248 |157 288 |79, 205 |1, 445 |1, 048 |
| ... мен жеке капитал |
|1 ... ... |58 653 |44 156 |19 240 |376 |294 |
| |мен ... | | | | | |
| ... ... | | | | | |
|2 ... |105 757 |81 008 |46 933 |679 |540 |
| ... | | | | | |
|3 ... ... |31 286 |13 310 |- |201 |89 |
|4 ... да |8 784 |3 163 |3 484 |56 |21 |
| ... | | | | | |
|5 ... ... |19 755 |14 842 |8 935 |127 |99 |
|6 ... |225 248 |157 288 |79 205 |1 445 |1 048 |
| ... мен | | | | | |
| ... ... | | | | | ... ... банк ... ... ... мәлiметтерi,
2004,2005,2006.
Соңғы жылдары коммерциялық банктердiң ... ... ... ... кең ... ... ... -ол шетел
банктерiнен евровалютамен ... ... ... ... ... ... валюта болып доллар есептеледi.
2006 жыл көрсеткiштерi бойынша “ТұранАлемБанк” пайдасы 4 898 млн тенге
және акцияларға деген ... кiрiс 2 796 млн ... ... Бұл ... жылы банк пайдасы 1 591 млн. тенге, ал акцияларға ... ... ... млн. ... ... ... ... салыстырсақ 2004 жылы –13168 млн. тенге, 2005 жылы
–21 296 млн. тенге, ал 2006 жылы бұл көрсеткiш 32 768 ... ... ... шаққанда 214 млн. доллар).
Банк жәй акцияларды ұстаушыларды ... ... ... жүргiзу
көрсеткiштерiн жылдан жылға жоғарылатуда: 2004 жылы 12,8%, 2005 ... ол 2006 ... 33,4 % ... ... АҚ ... кірісі
(млн. тенге).
|Пайыздық кiрiс |2006 |2005 |2004 ... |19 178 |14004 |7 763 ... ... |2 818 |1 422 |1 081 ... депозиттер |372 |219 |103 |
| |22 368 |15 645 |8 947 ... ... банк ... ... ... ... ... кiрiс 2006 жылы 22 368 млн. тенге бұл 2005 жылымен салыстыр-
ғанда 15 645 млн. ... яғни 43 %-ға ... Орта ... кiрiс ... 2006 жылы 171 913 млн ... ал 2005 жылы 104 336 млн. тенге бұл
көрсеткiш пайызбен салыстырғанда 64,8 %-ға ... ... ... ... ставкалары 2005 жылы 15 % -тен 2006 жылы 13 %-ке
дейiн ... ... ... 2004 жылы 8 947 млн. тенгеден 2006 жылы 15 645 ... ... ... ... ... бойынша орташа салыстырмалы
процент ставкалары 2004 ж – 17,4 % дан 2005 ж-15 %-ға ... ... ... ... ... зейнетақы қорларының активтерi 2 ... ... ... ... 18 ... АҚШ доллары), көрсеткiш 2004 жылы 1 824
млрд. тенге едi. Зейнетақы қорлардың активтерi iшкi инвестицияның ... ... ... депозиттерiн сақтандыру бағдарламасына сәйкес 2005 жылдың соңында
банктiк активтердiң пайыздың көрсеткiшi 31 % ... ал 2004 жылы ол 12 ... ... ... ... да оның ... ... бөлiмiне кiрдi.
“Тұран Алем” банк Қазақстандағы бiрнеше бағыта қызмет атқаратын iрi
және шағын ... ... ... ... ... ... қаржыландыру, шағын және орта бизнестi несиелендiру
iсiмен айналысады. Сонымен ... банк жеке ... ... ... ... және ... ... ұсыну және шағын бизнестi қолдау
мақсатында жек ... ... ... айналысады. Банк негiзiнде жеке
кәсiпкерлердi несиелеуге үлкен ... ... жылы банк ... ЕБРР бағдарламасы бойынша несие ұсынудың ... ... iске ... ... ... ... ... аккредетив және клиенттерге кепiл
жағдайына бағыталған көбiне банк уақытша бос ... ... ... орналастырды. Соған қарамастан қарыз алушылардың қаржылық жағдайын
анықтап, ... ... ... ... ... ... резерв деңгейi 0,4 % .
Клиенттерге несие жылжымайтын және ... ... ... ... ... ... ... сонымен қатар мемлекеттiк бағалы қағаздар,
акциялар және депозиттегi қаржыларды да алуға болады. Кепiлдегi мүлiк құнын
банк ... ... ... ... ... эксперт, мамандарды
шақыруға болады.
2006 жылы 31 желтоқсанында қозғалмайтын мүлiктi кепiлдiкке қою арқылы
берiлген несие үлесi ... ... бұл ... ... ... ... байланысты (кесте 13).
Кесте 13
2006-2005 жылдардың несие көрсеткiштерi
|Несиелер |2006 |2005 |
| |Млн. ... |Млн. ... ... етiлген |173155 |955 |39 933 |95 0 ... ... |8 175 |4 5 |3 713 |5 0 ... |181 330 |100 0 |73 646 |100 0 ... ... банк ... дайындаған статистикалық мәлiметтерi,
2004,2005,2006.
Несие портфелiнiң сапасын жақсарту мақсатында банк ... ... ... ... 2006 ... басында зиянды және ... ... 8,8 % - дан 3,5% - ға ... ... ... деңгейi
2006 жылы 2005 жылмен салыстырғанда 6,5 %-дан 6,2 %-ға ... ... ... және ... ... ... 2005 ... 7 млрд тенге, несие портфелiнiң 3% құрайды (2004 жылы 3,3 млрд
тенге несие портфелiнiң ... ... ... ... ... динамикасы
| |2004 |2005 |2006 ... ... жоқ және |2 763 |3 327 |6 962 ... ... | | | ... несиелер | | | |
|- ... жоқ ... |577 |1,213 |2,312 |
|- ... ... |2 187 |2 114 |4 680 ... несиелер | | | ... ... жоқ ... |22 |34 ... ... ... | | | ... ... | | | ... портфелiндегi | | | ... (%) | | | ... ... шығарылған |679 |150 |78 ... ... орны | | | ... | | | ... ... (%) | | | ... ... банк филиалының дайындаған ... ... ... 2006 жыл ... 67 690 млн ... жоғарлады, яғни 225
248 млн. тенгеге дейiн. Бұл 2004 жылдың 31 желтоқсанында 157 288 млн. ... ... өсiм 43,2 % ... Банк ... 2004 жылы 2003 жылымен
салыстырғанда 78 083 млн. тенгеге өстi.
2005 жыл соңынан берi нақты ... мен ... ... сальдо
көлемi 200% жоғары көбейдi, яғни 2005 жыл 31 ... ... ... ... млн. ... көбейдi, ал 2003 ж. желтоқсанында оның ... 9 ... ... ... ... де 550% жоғарлады, 2003 жылымен салыстырғанда 8
172 млн. тенгеге 2005 жылы жоғарлады.
Басқа да ... өсiмi 2004 жылы 1 473 млн. ... едi, ал 2004 ... млн. ... ... 5507 млн ... құрады. Бұл дәреже банктiң
өкiлеттi ... ... ... ... ... байланысты пайда болған жетiстiктердiң бiрi. 2003 және ... ... ... айтарлықтай айырмашылық жоқ.
2.2 Екiншi деңгейлi банктердiң өтімділік және ... ... ... ... АҚ және ... Әлем банкі”
АҚ мысалында)
Меншiктi капиталдың барлық ... ең ... ... экономикасы
дамыған елдерде 70-шi жылдардың соңында қолданыла бастады. АҚШ-да 1983 жылы
банк ... ... ... ... ... ... капиталы активтер мен пассивтер арасындағы айырма ретiнде анықталып
отырды және келесi элементтрден ... (ФРЖ ... ... ... ... + ... үшiн ... резервтер) және екiншi
кезектегi (әр түрлi ... ... ... ... ... капитал мөлшерi мен банк активтерiнiң сомасы арасындағы 9 % кем
болмауы тиiс болуы қажет (кесте 15).
Кесте 15
Екiншi ... ... ... нормативтердi орындауы
|Нормативтер |К1 |К2 |К3.1 |К3.2 |К4 |К5 ... саны ... ж. | | | | | | |130 ... |- |127 |107 |119 |104 |- |74 ... |- |6 |23 |11 |26 |- |56 ... % |- |4,6 |17,57 |8,5 |20 |- |43,1 ... ж. | | | | | | |101 ... |82 |97 |90 |96 |95 |79 |66 ... |19 |4 |11 |5 |6 |22 |35 ... % |18,8 |4,0 |10,0 |5,0 |5,9 |21,0 |34,6 ... ж. | | | | | | |48 ... |66 |66 |67 |75 |76 |76 |34 ... |16 |16 |15 |5 |6 |6 |42 ... % |- |- |- |- |- |- |- ... ж. | | | | | | |75 ... |69 |67 |66 |70 |65 |70 |41 ... |6 |8 |9 |5 |10 |5 |34 ... % |8,0 |10,6 |12,0 |6,7 |13,3 |6,7 |45,3 ... ж. | | | | | | |47 ... |42 |42 |43 |40 |43 |43 |45 ... |5 |5 |4 |7 |4 |4 |2 ... % |- |- |- |- |- |- |- ... ж. iрi ... ... мәжiлiсiнде өтiмдiлiктi есептеу
әдiсi қабылданады. Оның ... ... ... ... ... ... ... Республиканың Ұлттық банкiнiң қолдануымен екiншi деңгейлi
банктер тәжiрибесiнде қолданылуда. Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... капиталының жеткiлiктiгi екi
коэффициентпен сипатталады:
К1-ИК
I. К1=--------------- (2)
А
мұндағы, К1-бiрiншi деңгейдегi ... ... ... ... ... мен ... да заңды
тұлғалардың субординацияланған қарыздары.
А-банктердiң баланысына сәйкес барлық активтерiнiң сомасы
К1-мәнi 0,04 кем ... ... К2 = ... ... К-банктiң өз меншiгiндегi капиталы.
Аm- тәуекел деңгейiн ескергендегi активтер сомасы мен баланыстан тыс
талаптар.
Пс – арнайы резервтер +меншiктi.
R2- мәнi 0,08 кем ... ... ... ААҚ “Темiрбанк” және ААҚ “ТұранАлем банк”
мысалында есептеп, салыстырып көрелiк (кесте 9).
АҚ “Темiрбанк” және ААҚ ... ... ... I ... ... 606 478 мың ... 332 1307 мың ... құрайды.
КI = 772030+598275+1024438+57349-8679116=606478мың тенге.
КI =1747134+961196+658117-45140=3321307 мың тенге.
Мұнда, ... ... ... мен басқа да заңды тұлғалардың
субординацияланған қарызын шегерiп тасғандағы меншiктi ... ... мың ... және 2906054 мың ... ... = ... мың тенге
КI = 3321307-415253 = 2906054 мың тенге.
Жоғарыда қарастырылып отырған банктер бойынша II ... ... 606478 мың ... және 565280 мың ... құрайды:
КI = 376637+59776+170075=606478 мың тенге
КI = 91588+239210+234482=565280 мың тенге.
Ендiгi жерде КI және КII сомасы ретiнде банктердiң меншiктi ... ... ... ... мың тенге
К=3906054+565280=3471334 мың тенге
Кесте 16
АҚ ‘’Темiрбанк’’ және ААҚ ‘’ТұранАлембанк’’ меншiктi ... ... |АҚ ... |АҚ ... ... ... ... бойынша |бойынша ... ... |7720230 |1747134 ... ... |598275 |961196 ... |1024438 |658117 ... |9342943 |3366447 ... емес |57649 |41140 ... ... ... |8679116 | ... |8736465 |45140 ... I ... капитал |606478 |3324307 ... ... ... – одан | | ... ... акцияларға |606478 |3321307 ... ... мен ... | ... ... ... | | ... ... |36550 |415253 ... I ... ... |579928 |2606054 ... ... | | ... ... ... |376637 |91588 ... артуы | | ... ... мен ... |59766 |239210 ... ... ... | | ... ... ... | | ... ... 1,25% ... |170075 |234482 ... резервтер (провизиялар) | | |
|I ... ... ... 50% | | ... ... ... |0 ... II деңгейлi капитал |606478 |565280 ... ... |118606 |3471334 ... банк ... |13532,379 ... ... |0,04 |0,16 ... ... ... ... |18758528 ... ... | | ... резервтер (Пс) |2884644 ... ... ... ... ... ... ... активтер сомасы | | ... |0,11 |0,20 ... ... банк филиалының ... ... ... ... жалпы активтерi – 13532379 мың тенге болса,
ААҚ ‘’ТұранАлембанкі’’ активтерi – 18096215 мың тенге.
Сондықтан, АҚ ... ... ... = ... ... ... ... ------------- = 0,161
18096215
АҚ ‘’Темiрбанк’’ бойынша:
1186406
К1=----------------- = ... ... ... ... ----------------------- = 0,20
18758528-1533665
Қазақстан Республикасы Ұлттық банкiнiң банктiк ... ... ... пруденциалдық нормативi - өтімдiлiк коэффициентi:
ӨА
ӨК=----------------------- (4)
М
Мұндағы:
ӨА - өтiмдi активтер;
М – мiндеттемелер.
Бiз ... ... ... ... ... коэффициентiн келесi
кестеден байқауға болады (кесте 17)
Кесте 17
Банктердiң өтiмдi активтерi мен мiндеттемелерiнiң қатынасы
|Банктер ... ... ... |Норматив |
| ... ... ... |тiк мәнi ... ... |4869791 |9350181 |0,52 |Min 0,2 ... ... ... |5327785 |7147232 |0,75 | ... ... ... отырғанымыздай, капитал жеткiлiктi және өтiмдiлiк К
коэффициентерiн аталған банктер ... яғни ... ... ... ... банктiң ссудалық портфелiнде жұмыс iстемейтiн, сапасыз
несиелер болады және банктiң ... ... ... әсер ... ... ... ... АҚ ‘’Темiрбанк’’ бойынша жұмыс iстемейтiн активтердi шегергенде – 0,02
1186406-1424281
К2= ---------------------- = 0,022
10721345
Сонымен, К2 0,04 ... ... ... ... ол АҚ ... деңгейi мен капиталдың жеткiлiксiз екендiгiн көрсетедi.
III. Пруденциалдық норматив
Т
К3 = --------------- (6)
К
К3 – бiр қарыз ... ... ... ең ... ... банк капиталының 25% аспауы тиiс және ... ... ... ... үшiн 10% аспауы тиiс.
Мысалы, ‘’Темiрбанк’’ бойынша 1 қарыз алушыға келетiн ... ... ... (ол ... меншiктi капиталына 10 % - 1186406 млн.тенге), ... ... 607 мың ... ... = ... х100 = 0,05 %
1186406
яғни, банкпен ерекше қатынасы бар ... үшiн К3 мәнi ... ... ... ... үшiн R3 мәнi 42,6 % құрап отыр, нормасы – 25 %.
505334
К3 = -------------------х100 = 42,6 %
186406
келесi ... ... ... ... ең жоғарғы шегi
коэффицентi:
U
К5 =----------------- (7)
К
U – негiзгi ... және және ... да ... емес ... ... К – банк ... ... бойынша:
2882069
К5 =--------------------- = 2,43
1186406
К3, К5 нормативтерiн орындамау республиканың әрбiр 15-шi банкiнде
байқалады.
Жоғарыда ... ... ... бiздiң ойымызша келесi
қорытындылар жасауға болады:
1. Мемлекеттiк банктiк реттеу дегенiмiз, ... ... ... ... ... ... банк ... басқарудағы
әкiмшiлiк әдiстерiнiң жиынтығы. ... банк ... ... заң ... үш ... ... ... Жұмыс iстеп тұрған нормативтiк базасы мен ... ... ... ... ... ... Заң базасының өзiнде және iртүрлi құжаттар арасында;
- Заң базасы мен ... да ... ... ... ... ... ... банк жүйесiнiң қалыптасуы қағидасы
сақталмайды.
2. Қазақстанда әлемдiк практикаға негiзделiп, әр ... ... ... ескере отырып экономикалық нормативтер белгiленген
және қазiргi кездегi нормативтер банктердiң ... ... етуi ... ... ... өкiнiшке орай керi жағдай
қалыптасқан, яғни банк ... ... ... ... өзi ... ... ... талабына сәйкестендiрiлiп
белгiленген.
3. ... ... ... қауiпсiздiгi мен тұрақтылығына ... ... жүйе жоқ, ... ... ... оны ... және iс ... қолдану екiншi деңгейлi банктер тұрақтылығын
арттырады деген ойдамыз.
Банк қызметiн ... ... ... ... ... жағдайларға
негiзделуi тиiс:
- банк проблемаларын ... бiлу ... банк ... ... банк саласындағы проблемаларды дұрыс көре бiлуге байланысты.
Дәлiрек айтсақ, Қазақстанда банк iсiн дамыту үшiн ... ... ... ... ... ... бiр ... дейiн Ұлттық банк қызметiндегi құпиялылық деңгейiн
төмендету;
Ұсынылып ... ... ... ... үшiн ... ... қажет. Сонымен, екiншi деңгейлi банктердiң ... ... өсу мен ... қамтамасыз ету мүмкiн еместiгiн ескеру және
түсiну қажет. Оған бiз тек қана ақылмен жүргiзiлетiн банк қызметiн ... қол ... ... ... мен өтiмдiлiгi коэффициенттерiн есептеу
барысында, зерттелiп отырған ... ... ... ... яғни олардың қаржы жағдайлары тұрақты деген қорытынды жасауға
болады.
3 ҚазаҚстан РеспубликасындаҒы ӨТІМДІЛІК ЖӘНЕ ТӨЛЕМ ҚАБІЛЕТТІЛІГІН ... ... ЖӘНЕ оны ... жолдары
3.1 екiншi деңгейлi банктердiң қаржылық нәтижелерін
бағалаудағы проблемалары
Нарықтың ... ... орай ... ... ... тәуекелдердi дұрыс бағалауға үлкен көңiл бөлiнуде. Өйткенi әрбiр
банк олармен көптеген операцияларды жүргiзуде кезiгедi.
Қазiргi кездегi банктiк нарықта тәуекелсiз ... ету ... ... кез келген активтi операцияларда кезiгедi және де олардың ... ... ... ... Ендеше банк қызметiндегi маңыздысы олардан қашу ... көре бiлу және ... ... ... ... ... ... тәсiлдерiнiң бiрi тәуекел
стратегиясын жасау болып ... Банк ... ... ... ... олардың әр қайсысына тән өздерiнiң ерекшелiктерi және де ... бар. Банк ... ... түрлерiне қосымша нарық
жағдайларына қарай өзгерiп отыратын ... ... ... ... мәселелер өз кезегiнде тәуекелдердi ... ... ... ... ... тәуекелдердi бағалау негiздерiн жасау, олардың жеткiлiктi
болатын деңгейiн анықтау және ... ... ... тәуекелдi
басқарудың мiндеттерi болып табылады.
Банк тәжiрибесiнде тәуекелдi бағалауда клиенттердiң төлем ... ... ... жағдайының төмендеуi, бағалы қағаздар және
валюта бағамдарының өзгеруi есепке алынады. ... ... ... беру мүмкiн емес. Сондықтанда тәуекелдердi бағалау олардың iшiндегi
негiзгiлерiне негiзделiп, алынатын нәтижелер жуықталған болып ... ... ... ... ... ... ... жасауы бiрнеше кезеңдерден өтедi:
Банктiк операцияларды жүргiзу кезiндегi нақты тәуекел ... ... ... ... ... әсер ету көзқарасынан анықталған факторларды талдау;
Нақты тәуекел түрiн бағалау;
Тәуекелдiң жеткiлiктi деңгейiн белгiлеу;
Тәуекел деңгейiне сәйкес жекелеген операцияларды талдау;
Тәуекелдi төмендету ... ... ... ... ... банктiң шығын мөлшерiн анықтау және
олардың болу мүмкiндiктерi ... ... табу ... ... арнайы құрылатын шығынның болу ықтималдылығы ... Бұл ... ... күрделi мiндеттердiң бiрi, өйткенi ол
тәуекелмен айналысатын мамандардан терең бiлiм мен ... ... ... ... ... ... ... немесе тәуекелдер қисығын
құру үшiн бiрнеше тәсiлдер қолданылады.
-сатистикалық әдiс;
-сараптамалау әдiсi;
-талдау әдiсi.
Кесте 18
Өтімділікті ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... алу мүмкіндігі|
|болуы: ақша және оған теңестірілген |бар болуы: ... ... ... ... ... банк ... ... және табиғи бағалы тастар; |банкаралық несиелері; ... ... ... және |есептік және заңды жеке тұлғалардың |
|мүліктер. ... ... |
| ... ... тәуекел ... ... ... ... |Пассивтерді тартатын пайыз |
|қолайсыз өзгеру ... ... ... |
|активті номинал ... ... ... банктің қайта қаржыландыру |
|сатудың м,мкін еместігі; |ставкасының өсуі; ... ... алу ... ... ... несиелер бойынша |
|пайыздық ставканың өзгеруі. ... ... ... үшін |
| ... ... нақты шартынан |
| ... ... |
| ... ... түсімдерін |
| ... үшін , ... және жеке |
| ... қаражаттарын тарту |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... ... – сату ... ... тәуекел |
|үшін активтердің болмауы немесе ... өте ... ... алу ... ... төмендетілген |немесе оларды ала алмау ... ... ... ... ... ... әдiс ... тәуекелдер қисығын құруда барлық
статистикалық деректер есептелiнедi. ... ... ... артыру үшiн
деректердiң үлкен көлемiн өңдеуп, шығынның болу жиiлiгiн анықтау қажет.
Шығындардың болу жиiлiгi ... ... ... ... болу ... ... болған жағдайлардың нақты саны;
Ж- статистикалық өңдеудегi жалпы жағдай саны.
Тәуекелдiң ең ... ... бар ... банк үшiн ең ... ... табылады. Тәуекелдiң мұндай деңгейiн жiберуге болмайды, әйтпесе банк
банкротқа ұшырауы мүмкiн.
Сараптамалық бағалау әдiсi ... ... ... қисығын
тұрғызуға қажеттi ақпараттарды жинау ... ... Бұл ... ... шығындардың болу ықтималдығы бағалауды ... ... ... ... бағалаулар статистикалық деректер және барлық
факторлардың есебiнде ... ... ... ... ... бұл ... де ... бағалау үшiн қажеттi нүктелер саны төртеу:
Шығынның нөлдiк ... ... ... ... таза ... мөлшерiне сәйкес шығындардың мүмкiн мөлшерiн
анықтайтын нүкте.
Есептi ... ... тең ... мүмкiн шығын мөлшерiн сипаттайтын нүкте.
Банктiң өзiндiк қаражат деңгейiне сәйкес келетiн нүкте.
Сараптамалық әдiстi жүзеге асыру ... саны аз ... ... ... стратегиясын жүзеге асырушы банктер үшiн тәуекел деңгейiн
бағалау ... ... ... ... құрудың талдау әдiсi. Банктiк ... ... ... тәуекелге байланысты теориялық ... ... ... тиiмдi деңгейiн белгiлеу. Тәуекелдi басқаруының негiзгi
әдiстерiнiң бiрi ретiндегi тәуекел қисығын құру және де ... ... ... ... ... ... анықтап алғаннан кейiн, банк
қызметкерлерi нақты операция түрiне тәуекелдiң ... ... ... ... аймақтарына егжей-тегжейлi талдаулар жүргiзедi. Банктiк
қызметтер нарығының ... ... ... ... жетiстiгi
жалпы үш көрсеткiшпен анықталады.
1. Жекелеген операциялардың түрлерiнiң жүргiзу тиiмдiлiгi.
2. Жүргiзiлетiн операциялардың көлемi.
3. ... ... ... ... ... тәуекел деңгейi.
Аталған көрсеткiштердi талдауда олардың өзара тығыз байланысты ... ... ... ... ... ... арттыруға
тырысады, ал бұған тәуекелдiң деңгейiнiң артуы ықпал етуi мүмкiн. Ендеше
бұл көрсеткiштер өзара ... ... тиiс. ... ... болу
мәселелерiн операциялар түрлерiн жүргiзуде тәуекелдiң тиiмдi ... ... ... ... ... ... болатын тәуекел деңгейiне қарай
талдау. Бұл соңғы талдау тәуекелдiң тиiмдi деңгейiн негiзге ала ... ... ... ... ... жүргiзiлуiнiң
мақсаттылығы мен мүмкiндiгiн анықтау мақсатында жүргiзiледi. Тәуекелдiң
тиiмдi деңгейiне сәйкестiгiне қарай операцияларды ... үшiн көп ... ... ... ... ... тез ... шешiм қабылдануын
талап етедi. Осыған байланысты талдау объектiн дұрыс таңдаудiң маңызы арта
түседi. Талдаудың бұл түрi де ... және ... ... ... ... ... тәуекел стратегиясын
жасауда маңызды бөлiгiнiң бiрi тәуекелдердi ... ... ... ...... жасау.
Қазақстанның тәуелсiз мемлекет ретiнде ... ... ... ... банк ... ... өз ... тигiзiп отыр.
Банктердiң ресурстық базасы артып, несиелiк ... ... ... ... ... ... ... жағдайының нығаюына алып келiп,
экономиканың нақты секторын ... ... ... оң ... ... рыногында банк операцияларын белсендi атқарып жүрген алдыңғы қатарлы
банктермен қатар ‘‘ТұранӘлемБанк’’ ААҚ да өз ... ... ААҚ ... өсуi, ... базаның артуы оның
несиелiк саясатының қалыптасуына жаңа талаптар қояды.
Несиелiк портфель ... ... ... банк ... ... ... ... көп көңiл бөледi. Кәсiпорындардың
қаржылық тұрақтылығының артуы коммерциялық банктердiң несиелiк базасынының
қалыптасуына әсер ... ... –бiр ... ... табылады. Сондықтан да
отандық банктер өздерiнiң ... ... ету ... ... ... анықтап отырады.
Клиенттердiң несиелiк қабiлетi – бұл қарыз ... ... ... ... ... және ... ... және мерзiмiнде есептесу
мүмкiндiгi болып табылады.
Қарыз ... ... ... ... ... ... ... несиенi беруiмен байланысты жеке тәуекелiнiң деңгейiн көрсетедi.
Несиелiк ... ... ... ... ... ... табылады. Ол
несиелiк келiсiм шартта бекiтiлетiн несиелеу шарты мен мүмкiндiгi туралы
сұрақты шешу мақсатында ... ... ... ... ... банк ... ... банктiң тәуекел деңгейiн төмендету және
оның жұмысының ... ... үшiн, ... қарыз алушының жалпы
қаржы жағдайын ... үшiн ... ... ... ... қабiлет – бұл
несиенi алудың материалдық және қаржылық мүмкiндiктерiнiң жиынтығы ... ... ... ... және ... ... қабiлетiмен
анықталатын несиенiң ең жоғарғы мөлшерiнiң сомасы болып табылады.
Қарыз алушының несиелiк қабiлетiн анықтаудың негiзгi мақсаты – ... ... ... шартына сәйкес сұраған соманы қарыз алушының қайтару
мүмкiндiгi мен дайындығын анықтау ... ... Банк ... жеке ... ... ... тәуекел деңгейiн және осы жағдайларда берiлгелi
отырған ... ... ... тиiс. ... беру ... оны беру шарттарын
анықтау маңызды болып ... ... ... қарызды өтеу кезiндегi
мүмкiндiктерiн әсер ететiн кейбiр факторларға тура баға беру өте қиын ... ... ... есептерiнде оларды мүмкiндiгiнше дәл көрсете бiлу
қажет. Ссуда беруге жауапты банк қызметкерi ... ... ... ... алуы тиiс. Оның ... қарыз алушының несиелiк қабiлетiн
сипаттайтын ақпарат жинау, оны өңдеу, ... ... және ... үшiн ... ... ... кiредi. Сонымен, несие беруге
жауапты банк қызметкерiнiң барлық кездейсоқ жағдайларды ... ... ... ... ... ... ... алдын ала болжай
бiлуi маңызды болып табылады.
Несиелiк қабiлеттi анықтау мәселелерi революцияға ... және ... 20-шы ... ... ... ... зерттелгендiгiн
байқауға болады. Мұнда несиелiк қабiлет ұғымы негiзiнен екi ... ... ... ... алып ...... жасай алу мүмкiндiгi мен несиенi дер кезiнде және толығымен қайтару
ықтималдылығы; банк ... ...... ... ... ... ... Мұнда қаржылық тұрақтылық, шаруашылықтың түрлi жағдайларға
төзiмдiлiгi мен берiктiгi, iс жүргiзу мен есптеулердiң дұрыстығы ... ... ... ... ... ... отырған.
Шаруашылықтың қаржылай тұрақтылығын анықтау баланстың өтiмдiлiгiне баға
берудi ... ... ... асып ... ... әдiс ... өзектiлiгiн
жоғалтпай, бүгiнгi күннiң өзектi мәселелелерiнiң бiрiне айналып отыр.
70-шi жылдардың экономикалық әдебиеттерiнде ''несиелiк қабiлет'' терминi
өндipiстiң ... ... ... ... ... ... басқару әдiсi жағдайында өзiнiң өзектiлiгiн жоғалтып алды.
Казiргi кездегi экономикалық әдебиеттерде қарастырылып отырған мәселе ... В. ... М. ... ... теориялық және
практикалық тұрғыдан алып қарағанда тереңiрек зерттелген.
Сонымен қарыз алушының несиелiк қабiлетiн талдаудың ... ... ... ... және ... ... ... баға беруге
қажеттi ақпарат жинау болып табылады. Өткен жылдардағы және қазipгi кездегi
қызметiне баға беру болашақты дұрыс ... үшiн ... ... ... ... ... деңгейi несиенiң өтелмеуiне әсер ететiн
факторларды жан-жақты қарастыруы тиiс.
Әлемдiк және ... банк ... ... ... бойы ... қабiлетiне әсер ететiн факторларды қолданып келдi. Бастапқыда ол ... ... деп ... ... ... берудiң тағы екi факторы қосылып 5
''Си'' ережесiне айналды. Олар келесiлер:
1. Қарыз алушының iс-әрекетке, қимылға қабiлеттiлiгi (Capacity)
2. ... ... ... беделi (Charakter)
3. Капиталдың болуы (CapitaІ)
4. ... ... ... (CoІІateraІ)
5. Экономикалық коньюнктура жағдайы ... ... ... ... ... ... ... жер-жерлерiндегi меншiк нысандарының, шаруашылық субъектiлерiнiң
заңдық стататусының, олардың ұйымдық құрылымының өзгеруi жағдайында банктер
қарыз алушылардың iс-әрекетке, қимылға ... ... ... ... ... ... ... құжаттарының (жарғысының, келiсiм
шарттардың, хаттамалардың, заңды тұлға ретiнде тiркеу туралы шешiмдердiң
және т.б.) ... ... ... ... ... ... тиiс. қарыз алушының iс-әрекетке, қимылға қабiлеттiлiгi
клиенттiң ... алу үшiн ... ... ... келiсiм шартына қол қою
немесе ... ... ... ... ... Ал жеке ... қарыз алушының iс-әрекетке, қимылға қабiлеттiлiгi оның кәмелеттiк
жасқа толуы және ... да заң ... ... ... ... ... ... жауапты болуы қабiлеттiлiгiн бiлдiредi.
Қарыз алушының жоғары беделi. Мұнда әңгiме ... ... ... және ... ... ... болуы тиiс, яғни қарызды
өтеудегi клиенттiң жауапкершiлiгiнiң ... ... ... нақты мақсаттары, банктiң несие саясатына сай келуi. Заңды
тұлға ретiндегi клиенттiң беделiн ... оңай ... ... ... ... баға беру барысында банктер негiзiнен мiндеттемемелерiн
орындаудағы қарыз ... ... ... ... ... тиiс. Сонымен, клиент беделi – бұл клиенттiң төлем
мiндеттемелерiн толық және ... ... iшкi ... ... ... немесе қарыз алушының табыс табуға қабiлетi. Банктер
клиенттiң ... ... әсер ... ... ... ... Олар: а) қарыз алушының табыс алу мүмкiндiгi, б) активтердi
пайдалану, в) коньюнктура жағдайы.
Бiрiншi факторды талдау ... ... ... ... ... ... ақша ... таба бiлу қабiлетi анықталады. Мұндай талдау
барысында алынған несиенi өтеуге мүмкiн болатын төрт ... ... ... 1) ... 2) акцияларын сату, 3) активтерiн сату, 4) басқа қарыз
берушiден ... алу. ... ... ... ... ... ... басқа
табыс көздерi қымбат және тұрақсыз болып табылады.
Ссуданың қайтарылуының ... деп ... ... шартында
қаралған қарыз алушының активтерiнiң құны және қарызды нақты өтеудiң
қосымша көздерiн ... ... ... болушылық, сақтандыру) айтады.
Несиелiк келiсiмнiң маңызды элементтерiнiң бiрi – клиенттiң келiсiмдi
қамтамасыз етудегi активтерi болып табылады. Сондықтан қандай ... ... ... бойынша баланс баптарының топталынуы
|Активтер ... ... ... ... ... еткенге дейінгі әртүрлі ... ... ... ... ... ... |
|банктегі резервтер, ... ... ... ... шоттардағы | ... ... | ... ... | ... | ... мерзімдегі бағалы |Банктерде қысқа мерзімге ... ... және ... депозиттер |
|мерзімді несиелер- бұл | ... ... ... | ... ... активтер | ... ... ... және ... бір ... ... |
|минимальды тәуекелмен |қаражаттар ... ... | ... тұлғаларға, қаржы-несие |Акционерлік капитал (тұрақты қорлар |
|мекемелеріне, ... ... |мен ... және ұзақ ... |
|ұйымдарына берілген несиелер |займдар ... аз ... | ...... ... ... мүліктерге | ... | ... ... ... болатындығын анықтау қажет. Ол үшiн кепiлге берiлетiн
активтердiң келесi сипаттамасын қарастыру қажет:
кепiл ... ... ... ... ... әр мерзiмде қайта тексерiп
отыру маңызды;
кепiлдiң қолма-қол ақшаға айналудағы жеңiлдiгi, яғни өтiмдiлiгi;
бақылауға ... яғни ... ... ... ... немесе моральдық тозу.
Экономикалық коньюнктура жағдайы – бұл фирмалар және жеке ... ... ... ... ... саладағы ағымдық және болжамдық
экономикалық жағдай, саяси жағдайлар ... ... ... деңгейiн
анықтап, қарыз алушының ақша ағымдарын, балансының өтiмдiлiгiн, капиталының
жеткiлiктiлiгiн менеджмент ... ... ... ... алу ... ... ... өтiнiш бiр-бiрiнен ерекшеленедi.
Қарыз алушының несиелiк қабiлетiн ... шегi ... ... ... ... ... ... банк пен қарыз алушының ... ... ... ... ... ... барысында банк
фирманың өткенi туралы мәлiметтердi анықтауға тырысады. Фирманы ... ... ... оны басқарушы тұлғалар туралы да ақпарат алу
қажет. ... ... ... ... ... ... ... ақпарат алудың көптеген көздерiн қолдана алады. Ақпарат алу көздерi
мыналардан тұрады:
- банк ... ... ... ... жеке ... ... мекемелер мен органдардың есептерi, басқа да
статистикалық ... ... ... туралы есептер,
анықтамалықтар)
- ... ... ... ... ... ... ... сатып алушылар, банктер т.б.);
- ... ... алуы ... ... ... ... ... қызметi туралы есеп берулер, соның iшiнде қаржы есебi);
- ... ... ... ... жеке әңгiме жүргiзуi, кәсiпорын
қызметкерлерiмен бетпе-бет жүздесуi т.б.
- банктiң орталық картотекасының ... ... ... ... ... осы ... салынған жәшiктер)
мәлiметтерi.
Қазiргi кезде ... ... ... ... мен ... ... ... ААҚ несиелердi жiктеу арқылы жүзеге
асырып отырады. Несиелердi банктердiң өздерi жiктейдi. Сондықтан да ... ... ... ... ... ... несиелердi жiктеу
жүйесiнiң әр елде өзгеше болып келуi заңды ... ... ... ... да ... төрт ... бөлiп қарастыратын жiктеменi қолданады:
I. Арнайы ескерiлетiн несиелер – ''әлеуметi ... ... ... яғни несие банктiң оңтайлы несиелiк саясатына кереғар ... ... ... ... ... емес ...... нақты шығындарының
болуының мүмкiндiгi ретiнде анықталады.
III. Күмәндi несиелер – ... ... ... ... алу бағытындағы
шығындардың болуының жоғары ықтималдылығы.
IV. Шығынды несиелер – несиелердiң құны болмайды.
Сонымен ... ... ... ... ... несие'' деген ұғым
бар. Несиенiң бұл тобына өтеу мерзiмi 6 ... асып ... және одан ... ... ... ... тәжiрибесiн алып қарайтын болсақ, онда несиелер төмендегi үлгi
бойынша жiктеледi:
I. Кәдiмгi шоттар – қандай да бiр күрделi ... ... ... ... – III және IV ... ... ... барлығы.
III. Проблемалы несиелер - төлем жасау мерзiмi 3 айдан асып ... ал ... ... ... 6 ... асып кеткен жағдайда несие ... ... ... және ... туғызатын несиелер – банкpот-клиенттерге
берiлген барлық несиелер немесе ... ... ... ... ... ... етедi).
Бiрқатар елдердiң несиелердi жiктеудiң тәжiрибесiн ... ... ... ... ... ... нысанына қарамастан барлық
банктердiң орындауы мiндеттi ссудалық портфельдi ... ... ... оны ... ... Осы жiктеу тәртiбiне сәйкес
‘‘ТұранӘлемБанк’’ АҚ беретiн ссудаларын: стандартты, ... және ... ... несиелердi бөлудiң белгiлерiне мыналарды жатқызуға болады:
- ссуда бойынша қарыз алушының өтеу мерзiмдерiн сақтауы;
- қарыз алушының қаржы жағдайын ... ... ... ... ... ... несиенi қайтаруды қамтамасыз ету көздерi, оның ... ... ... ... ... ... ... қорытынды сараптама қаржы құжаттары
мен есептемелерi негiзiнде жасалады (балансты ... ... ... ... ... ... өтiмдiлiк коэффициентiн
анықтау, пайыздық мөлшерлемеде алғандағы меншiктi және ... ... ... ... ... таза ... ... несие – бұл, өтеу мерзiмi әлi ... және ... ... туғызбайтын несие, яғни:
қарыз алушышының қаржы жағдайы тұрақты, меншiктi капиталмен қамтамасыз
етiлу деңгейi мен ... ... ... ... ... ... ... болып келедi; банк мекемесiнде түрлi алынған
ссудалар бойынша 1 жыл iшiндегi мәлiметтерi ... ... ... қаржы
жағдайын бағалау барысында өткен жылдардағы қарыз алушының мiндеттемелерiн
өтеу жағдайына ерекше көңiл бөлiнедi;
құрылымы тез сатылатын және ... ... ... ... ... ... ... көздерi бар болады. Кепiлге қойылған
мүлiктiң өтiмдiлiгi жоғары болады және оның құны ... ... ... ... ... ... болып келеді (кепiлге қойылған мүлiктiң құны
несие ... ... ... бағалау кезiнде анықталады).
Аталған категориядағы ... ... ... қалу ... олай ... ... жағдайдың өзiнде банк шығындарының көлемi
өте төмен болады.
Күмәндi несиелерге мыналар жатады:
- ... емес ...... ... ... ... ... қайтару мерзiмi 30 күннен артық ... және ... бiр ғана рет ... ... ... ... ... жағдайы тұрақты, алайда бiрқатар қанағаттанарлықсыз
көрсеткiштерi (дебиторлық берешектiң өсiмi, тауарлар мен ... ... ... ... ... және т.т) бар қарыз алушыларға
берiлген несиелердi жатқызады.
- ... ... – бұл өтеу ... 30 ... 60 күнге дейiн
кешiктiрiлген, немесе өтеу мерзiмi бiр ... ... ... ... ... ... сақталып отырғандығына қарамастан, бұл категорияға
банкте несиелiк құжаттар жинағы жоқ қарыз алушыларға берiлген несиелер ... ... ... ... ... несиелер - бұл өтеу мерзiмi 60
күннен 90 ... ... ... ... ... - бұл өтеу ... 90 күннен жоғары мерзiмдi құрайтын
несиелер.
Несиелердi осылайша жiктеудi ‘‘ТұранӘлемБанк’’ ААҚ ай сайын ... ... ... ... ... ... мен олардың сапасын
бағалауға әсер ететiн маңызды ... ... ... ... ... ... ... заң базасы жатады.
Екiншi деңгейлi банктердiң активтерiнiң құрылымын анықтау мен олардың
сапасын бағалауға әсер ... ... ... ... iшкi факторлар да
маңызды болып табылады, соның iшiнде ең бастысы басқару (менеджмент). Дұрыс
жолға қойылмаған менеджмент жеке ... ... ғана ... ... ... банк ... де ... шығындар әкеледi. Банк активтерiн
басқарудың сапасының төмен болуы банк саясатының дұрыс қалыптасуына ... ... ... ...... ... ... жеткiлiксiздiгi, бизнес және басқару саласында жеткiлiксiз
жоспарлау және т.б.
Төмен деңгейдегi капитал ... да ... ... банк активтерiнiң
құрылымы мен олардың сапасын бағалауды төмендететiн iшкi факторлардың ... ... ... ... банк ... ... ... қамтамасыз етедi. Капиталдың басым бөлiгi активтер
құнын ... етiп ... ... ... ... ... ... жиi
кездесiп тұратын жұмыс iстемейтiн несиелер үлес салмағының артуы және де
баланстық және баланстан тыс ... ... ... ... ... ... активтердiң 20 %-нен 50 % дейiнгi деңгейiн құрап
отырады.
Мысалы, 2004 ж. нәтижелерi ... ЖАҚ ... ... 6251 мың ... ... активтер саласына 46,2% шығынмен шықты. Жұмыс ... үлес ... 63,1 % ... Оны төмендегi кестеден көруге болады
(кесте 20).
Кесте 20
ЖАҚ ‘’А’’ банкiнiң саудалық портфелiнiң жiктелуi
|Жіктелуге сәйкес |2005 ж. |2006 ж. ... (+) ... ... ... | ... |
| ... ... |қарыз |Үлес ... ... |
| ... |сал ма |қалдығы |салма |қалдығы ... |
| | |ғы | |Ғы | |ғы ... |3689526 |29,5 |5281023 |78,8 ... |+49,3 ... |1054943 |8,4 |471478 |7,0 |-583463 |-1,4 ... |359124 |2,9 |158101 |2,4 |-210023 |-0,5 ... деңгейi жоғары|366204 |2,9 |169891 |2,5 |-196313 |-0,4 ... | | | | | | ... |7043262 |56,3 |624811 |9,3 ... |-4,7 |
|Барлығы ... |100 |6705304 |100 ... |- ... ... отырғанымыздай, 2005 жылы капиталдың 1 ... 0,9 ... ... несиелер келген. Бұл көрсеткiш 2005 ж. ... ... өсiп, бұл ... 0,12 ... құрады. қанағаттанарлықсыз, күмәндi
және үмiтсiз несиелердiң үлес салмағы аз ғана ... ... ... ... ... ... ... келiсiм шарт бойынша
сыйақылар үлесi көп орын алатындығын атап өткен жөн. Мұнда ... ... ... көлемi негiзгi қарыз сомасынан асып отыратын
жағдайлар да кездеседi оны 12 ... ... ... ... ... ... ... портфелдiң жiктелуi
|Жктелу ... ... ... |
| ... | ... |
| | | ... |
| | ... ... | |
| | ... ... шарт | |
| | | ... % | ... |40 |49 |22 |1,008 ... |26 |23 |37 |1,0 ... |9 |7 |15 |1,542 ... ... ... |- |- |- |- ... | | | | ... |25 |21 |26 |0,84 ... |100 |100 |100 |- ... ... ... туындайтын мүмкiн болатын шығындар
көлемiн сақтау мақсатында, банктер, Ұлттық банктiң талаптарына сай ... ... ... ... ... ... ... Ссуда
категориясына қарай провизияны құрайтын көздерге табыс жатады. Провизия
құруға келетiн шығындардың жалпы ... ... үдес ... ... ... ... мысалымызда ол 57,2 % құрайды.
Республиканың екiншi деңгейлi банктерi бойынша ... ... 2006 ж. 1 ... ... ... сипатталады (кесте
13).
Кестеден көрiп отырғанымыздай, 2006 ж. 1 қаңтарында барлық Қазақстандық
банктер 7767 млн. тенге мөлшерiнде ... ... ал ... 2005 ... 671 млн. тенгеге немесе 9,5% өсiп отыр. Сонымен ... ... ... ... 2005 ж. 1 қаңтарында 66,1%, ал одан алдыңғы
кезеңде ол 93,1% ... ... ... және ... ... 72% өсуi ... нақты құрылған провизиялар бар жоғы 9%
ұлғайды.
Кестеден тағы байқалып ... ... ... ... ... тағы бiр себебi қажеттi провизияларды толығымен құрмау.
Мысалы, 1 айдың iшiнде (2006 ж. ... ... ... құру ... ... ... ... 7,9 млн. тенгенi құрады, ал банктердiң
берiлген ссудаларының дұрыс жiктелмеуiнен туындаған. Мұндай жағдай, көбiне,
рентабельдiлiк ... ... ... аз банктерде байқалады.
Кесте 22
Қазақстанның екiншi деңгейлi банктерi бойынша несиелердiң 2006 ж.
жiктелуi
| ... ... ... ... ... |
| | ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... |
| | ... | ... | ... |
| | |ғы | |ғы | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... ж. |55681,4 |72,4 |1421,8 |51,9 |- |- ... ж. |73899,1 |67,2 |2987,0 |- |- |- ... | | | | | | ... | | | | | | ... ж. |16417,0 |21,4 |989,2 |36,1 |2204,3 |31,1 ... ж. |32832,7 |29,8 |1842,0 |37,1 |4200,9 |54,1 ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... ж. |11761,8 |71,6 |491,8 |49,1 |818,1 |37,1 ... ж. |25192,5 |76,0 |1181,3 |64,1 |1451,4 |34,5 ... | | | | | | ... ж. |3284,1 |20,0 |425,2 |43,0 |756,3 |34,3 ... ж. |4048,3 |12,3 |261,2 |14,2 |947,7 |22,6 ... ... бар | | | | | | ... несиелер |1371,1 |8,4 |72,2 |7,3 |629,9 |28,6 ... ж. |3591,1 |11,0 |399,6 |2,3 |1801,8 |42,9 ... ж. | | | | | | ... несиелер | | | | | | ... ж. |4775,0 |6,2 |327,8 |12,0 |4891,6 |68,9 ... ж. |3595,5 |3,2 |97,8 |2,0 |3566,1 |45,9 ... | | | | | | ... ж. |76873,4 |67,1 |2738,8 |99,6 |7095,9 |66,1 ... ж. |1103273 |100,0 |4926,8 |100,0 |7767,0 |100,0 ... ... ... ... ... отырып,
екiншi деңгейлi банктер әдетте өз қызметiнiң банк ... ... ... ... мүмкiндiгiнiң болмауы және дұрыс түсiнбеуi банк
активтерiнiң құрылымына әсер етедi.
Банк iсiн жүргiзудiң көлемiмен салыстарғанда ... ... ... ... ... ... жоғарылау және банктердi жеңiл түрде реттеу
кезеңдерiнде, банктер әдетте филиалдарды ... ... ... ... Сондықтан, банктерде әкiмшiлдiк шығындар жоғары болғанда, еңбек
ақы ... ... ... ... ... ... ... деңгейлi банктiң активтi операцияларының
деңгейiнiң төмендiгiнiң басты себептерiнiң болуы ... ... ... ... ... басқа каналдар бойынша жiберу
кездесiп тұрады.
Сонымен, банк ... ... ... ... ететiн факторлар
қарастырылды. Жалпы алғанда, банк ... ... ... қызмет
атқару үшiн бұл факторлардың әсерiн алдын ала зертеліп қарастырып, болжап
отырған дұрыс.
Өтімді позицияны есептеу формуласы
Сурет ... ... ... тәжiрибесiнде, екiншi деңгейлi банктердiң
активтерiнiң оңтайлы құрылымын қамтамасыз ететiн ... ... ... ... ... ... ескерiледi. Базель комитетiнiң банк қызметiн
реттеу және бақылау ... ... ... ... орнату үшiн
Халықаралық банк жүйесi Ұлттық банк жүйесiнiң, соның iшiнде екiншi деңгейлi
банктердiң активтерiнiң құрылымы оңтайлы ... ... деп ... ... банк ... көп ... ... тиiмдi қызметiн
зерттеу экономикадағы байланыстардың себеп-салдарын терең ... ... ... ... мен оның ... ... ... және материалдық емес игiлiктермен, саясатпен,
құқықпен, идеологиямен және т.б. ... ... ... ... ғана ... мен банк жүйесi жалпы алғанда тұрақты дамып,
қоғамның барлық басқа ... және ... ... ... орайда, екiншi деңгейлi банктiң активтерiнiң құрылымының қалыптасуы
мен тұрақты қызмет етунiң төмендегi принциптерiн қарастыруға болады.
Басқармалық қағидасы ол, ... ... ... құру және одан әрi ... ... ... болу қажет дегендi бiлдiредi. Басқаша
айтқанда, банктердiң қалыптасуы және дамуы ... ... тиiс, ... ... ел экономикасы үшiн терiс әсерiн тигiзуi мүмкiн. Банктердi ашу
және қызметiн жүргiзу мемлекеттiң, қоғамның ... ... ... ... ... банктер жүйесi, нарықтық экономиканы өзi iстемйді, өзiнен-
өзi пайда болмайды, оларды ... ... ... ... ... ... елiмiзде әзiрге, өкiнiшке орай, мұндай жалпыға бiрдей ... ... ... ... Қазақстанда банк реформасының алғашқы
кезеңiнде екiншi деңгейлi банктердi құру ... ... ... ... ... соң бұл процесс реттелiп отыратын болды. ... ... даму ... болмауы нарықтық қатынас
субъектiлерi үшiн тәуекел деңгейiн арттыра түседi, себебi банктер қоғамның
экономикалық дамуында ... роль ...... ... ұзақ ... ... бола ... мен жалпы банк жүйесiнiң концепциясының болмауы өкiнiштi.
Өрiстеу ... ...... ... дамуы мен
қалыптасуындағы тәжiрибенi ... ... Бұл ... ... ... ... екiншi деңгейлi банктердiң бiрте-бiрте дамуының
ерекшелiктерiн анықтауға болады және де ... ... ... даму ... ... өткендiгiн көруге болады. осы орайда Левин
И.И. былай деп айтқан болатын: ... ... аяқ ... ... ... ... болмайды. Олар русыз, салт дәстүрсiз болатын parvenus
емес. Олардың пайда болуының ... өз ... ... ... ... банк ... ... арқылы тәжiрибенi
арттыруға қолайлы ... ... ... ... банк активтерiн
басқарумен айналысатын қызметiн одан әрi ... ... ... ... ... ... қағидасы жеке алғанда әрбiр банкте
сақталады.
Бара-барлық, тепе-теңдiк қағидасын екi тұрғыдан қарастырады. Бiрiншiден,
жалпы екiншi деңгейлi банктер және жеке ... ... банк ... кез ... ... ... ... ортаға сай болуы тиiс.
Екiншiден, құқықтың қамтамасыздықтың сай болуы, яғни ... ... және ... да банк ... ... актiлер экономикадағы
нақты процестерге бай болуы ... ... ... деңгейлi банктерi өз қызметтерiн нақты заң
базасында негiздеп, нарықтық қатынастарға қатысушылардың ‘’ойын тәртiбiн’’
алдын ала ... ... Ол ... емес ... болмауына тосқауыл қойып
отырады. Қазақстандық екiншi деңгейлi ... ... ... олар ... заң ... болмауы кезеңiнде өз қызметтерiн бастап, нарықтық
қатынастарға көшудiң бастапқы кезеңiнде көптеген терiс жағдайлардың пайда
болуына ... ... Көп ... заң ... ... ... ... құбылыстардан кейiн ... ... ... ең алғашқы
кооперативтер, екiншi ... ... ... ... ... ... ‘’Кооперация туралы’’, ‘’Банктер және банк ... ... ... ... ... алып келдi.
Заң актiлерiндегi жек жағдайлар бiр бiрiн жоққа шығарып отырады. Сонымен,
заңдық сәйкессiздiк ... ... банк ... ... мен ... бағалау әдiстерiне елеулi нұқсан келтiредi.
экономиканың өндiрiстiк саласының ... ... ... ... ... ... мәжбұр болады және өз операцияларының басым
көпшiлiгiн ... ақша ... ... ... да сегменттерде жүргiзуге
болады.
Функционалдық толықтылық қағидасы бойынша, екiншi ... ... ... мiндеттi шарты қажеттi көлемде банк санының болуы қажет.
Соңғы ... ... ... ... ... және ... болуы
проблемасы қарастырылуда. Республикада банктердiң көптiгi, оларды ... ... ... ... ... ... да айтылып тұр.
Қазақстандағы банктер санының аз-көптiгi, жеткiлiктi және жеткiлiксiз
болуы туралы мәселе ... емес және ... Бұл ... шешу ... және ... ... салу өте ... Сондықтан, жанама
көрсеткiштердi пайдалан отырып бұл мәселенi шешу қажет. Мысалы, IЖО-ге
қатысты ... ... ... ... мен IЖО ... ... ... шамамен 15 мың, Ресейде 2,5 мың банктерi бар, ... 100 ... жоқ. ... 100 мың ... ... бiр банкке 3-
3,5 адам келедi, ал Қазақстанда бiр банкке 200 мың адам ... ... ... ... ... ... ... 60% Алматы
қаласында орналасқан. Сонымен бiрге Қазақстанның басқа облыстарында бiрде
бiр банк тiркелмеген жағдайлар да кездеседi.
Екiншi деңгейлi ... ... ... маңызды қағидасы - өзiн өзi
дамыту қағидасы. Бұл қағидаға сай екiншi деңгейлi банк ұйымдастырушылық
жүйе ретiнде өзiнiң ... ... ... iшкi ... ... болуы қажет. Бұл қағиданы жүзеге асыру арқылы ... ... ... ... ... сақтап, сонымен бiрге банк
қызметiн одан әрi дамытуға өз қызметiн бағыттау қажет.
Банк тәжiрибесi ... ... ... өзiн өзi ... жүзеге асыру үшiн қажеттi жағдайлар жоқтың қасы. Ең алдымен бұл
аталған ... ... ... механизммнiң әлеуметтерiнiң жоқ
болуы. Мұндай элементтер ретiнде қолдануға болады:
Банк депозиттерi мен капиталдарын сақтандырудың ... ... ... ... деңгейлi банк тұрақсыздығын банк қызметiнiң ... ... ... банк ... ... ұйымдастыру, сақтандыру және тоқтатудың
ғылыми негiзделген процедурасын қолдану;
Несиенi қайтаруды ... ... ... әдiстерiн қолдану т.б.
Осындай жүйелердi жасау және басқа да механизмдердi қалыптастыру ... өзiн өзi ... ... ... ... ... ... қоғамды қалыптастыру өзгерiп отыратын макроэкономика
жағдайында екiншi деңгейлi банктердiң ашықтығы, ... ... ... ... ... екi аспектiден көрiнедi:
Екiншi деңгейлi банк қызметiнiң ақпараттық базасының сенiмдi және шек
келтiрмейтiн болуы. Өкiнiшке орай, ... ... ... банктi былай
қойғанда, екiншi ... ... де өз ... ... ашып
көрсетуден, жариялаудан бас тартады.
Екiншi деңгейлi банктер ең ... ... ... ұйым ... ... бiрi ... ... Тиiмдiлiк қағидасы, бiздiң
ойымызша бiрнеше компонеттердi қамтуы тиiс:
комерциялық банктiң өзiнiң рентабельдiлiгi мен табыстылығы;
қызмет көрсететiн клиенттер үшiн табыстылығы;
жалпы ... үшiн ... сала үшiн ... ... рыноктық типтегi экономикаға қайта құру нақты
экономика секторын дамытусыз мүмкiн емес.
‘’Қазақстан – ... ... ... - ‘’ … ... ... ықыласымыз – нақты экономика секторын сауықтыру, жандандыруы болу
қажет’’. ... ... ... ... мен ... ... тек өнеркәсiп саясатын жүзеге асырудағы ... ... ... жасауға келiп тiрелмейдi: шындығында, мемлекет
өзiнiң иснтитуттары арқылы бұл ... ... ... тиiс. ... ... ... ... экономикасының бiрнеше өте көкейтестi
мәселелерiн ... ... ... бола алар ... Экономикалық реформаларды жүзеге асыру, ... ... ... ... ... ... қызметiнде тәуекел проблемасы және
оларды басқару ... ... ... ... банк ... ... қаржы менеджментiнiң ең басты қателiгi банк
тәуекелдiлiгiне алып келетiн екiншi деңгейлi ... ... ... ... ... болып табылады. Оның куәсi
ретiнде американдық саудалық-жинақтау ассоциацияларының ... ... ең ұзақ ... (20-30 ... және ... бере ... ... салымшылардың ағымдық шоттары арқылы
қаржыландыруы болды. Алайда, қысқа ... ... ... проценттiк
ставкалар өскендiктен, мұндай ассоциациялар төлем қабiлетiн жоғалтып
алды. Мұндай жағдайлар ... ... ... деңгейлi банктерге де
тән болып отыр, әсiресе ұсақ және шағын банктер ... ... ... ... ... және себептiк байланыстарымен анықталады. Сондықтан екiншi
деңгейлi банк қызметтерiнiң өзiнен пайда болады. Проблемалардың мәнi ... ... ... ... ... ... табиғатына
сай болып келедi, себебi олар ... ... ... ... деңгейлi
ұйымдар. Екiншi деңгейлi банктер, ‘’бөтен’’ ақшаларды ептi ... ... ... бел буа ... кез ... жобада қатысу, қатыспауы туралы нақты шешiм
қабылдау үшiн, екiншi ... ... ... тиiмдiлiкке, жобалардың
қаржылай тартымдылығының тәуекел деңгейiне нақты баға бере отырып ... ... ... ... ... ... ... жүйесiнiң маңызды элементi бола
тұрып, жалпы экономикалық дамудың ... оң және ... ... отырады. Осы орайда, екiншi деңгейлi банктер елiмiздегi – ... не ... күшi, не ... ... болады. Ұлттық
банктiң бұл жердегi басты мiндетi екiншi ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Сонымен, Қазақстандағы банк iсiнiң дамуы барысында банк қызметiне әсер
ететiн жаңа жолдар және ... ... ... Ол, әлемдiк тәжiрибеде
көрсетiп отырғандай, ... ... ... ... ... ... ... етумен тiкелей байланысты.
Сондықтан, экономиканың нақты ... ... ... ... және оны ... ... ... қажет деген
тұжырымға тоқталып отырмыз. Бағдарлама несие саласындағы мемлекеттiк саясат
статусына ие ... тиiс және ... ... ... ... ... ... басты мақсаты – несиелiк әдiстердiң көмегiмен ... ... ... ... ... қамтамасыз ету. Бұл
жерде әңгiме ... ... ... мен ... ... емес, экономиканың нақты секторының басты параметрлерiне
мақсатты бағытта әсер етiп, ... ... ... үшiн ... ... ... болып отыр.
Кез келген банктiң пайда болуының экономикалық жағдайы мен ... ... банк ... ... ... ... ... операциялары табыс табудың ipi көзi және активтерiнiң iрi бабына
жатады. Активтi операцияларды ... ... ... ... ... ... ... ссудалық операциялардың табыстылығына алып келедi.
Қазiргi кездегi банк қызметтерiн сараптаудан көрiнiп отырғандай, банк үшiн
несие тәуекелдiлiгi ... ... ... ... ... өздерiнiң
табыстарының көбiн несиелiк және инвестициялық процестерiнен алады. ...... ... өтей ... мүмкiндiгiне дұрыс баға беру болып
табылады.
Ссуданы өтеу барысын және ... ... ... ... ... ... ... табылады. берiлген несие банк кiтаптарына түскен ... ... ... ... тиiс, яғни оның өтелуiне көз жеткiзу ... ... ... ... ... ... барысында несие берiлiп болған соң банктер көбiне оны басқару үшiн
жұмыс жүргiзбейдi деген ... бар. ... ... ... ... сыйақы көлемi ең алғашқы күннен бастап төленбеген несиелердi
жатқызуға болады. Несиенi өтеу ... ... ... ... ... ... ... тиiс.
Банктiң проблемалы ссудалармен жүргiзетiн ... деп – ... ... жүргiзетiн жұмыстарының принципiн айтады, яғни несиенiң
ағымдық пайдалану барысын талдау, негiзгi қайтару мерзiмдерi, сыйақы төлеу
т.б. ... ... бiр ... ... ... ... ... болған
соң, жоғарыда аталған несиелерге байланысты ол өз бағасын алуы тиiс.
‘‘ТұранӘлемБанк’’ ААҚ несие ... ... ... ... ... ... ... жауапты болуы тиiс. ... ... ... жеке ... де ескерiлуi тиiс, яғни ол ... ... ... оны ... ... алғаны үшiн сыйақы алуы
тиiс және керiсiнше, несие мерзiмiнде немесе ... ... ... басшылары қатесiн тауып, ол соманы еңбек ақысынан ұстап қалу құқығына
ие болуы тиiс. Сонымен, қызметкердiң ... ... ... төмендету әдiсiнiң бiрi болып табылуы тиiс.
Бүгiнгi күнде проблемалы ссудаларды басқару бөлiмдерiн құру ... ... ... ... ... Мысалы, 1999 жылдың ... ААҚ ... ... ... ... басқару бөлiмiн
құрған болатын. Бұл бөлiмнiң қызметкерлерiнiң белсендi ... ... ... ... ... несие сомасы 59 млн. тенгеден
болды.
Проблемалы ссудаларды қайтару ... ... ... жұмыстар ұйымдастырылып отырады:
- ... ... ... ... ... тәртiбiн енгiзу;
- қарыздарды қайта қарастыру моделiн жасау;
- потенциалды инвесторларды ... ... ... ... дебиторлық қарызын басқару;
- кепiл, кепiлдеме ... ... ... ... ... ... ... қарызды өтеу көздерiн
анықтау схемасын жасау.
Потенциалды проблемалы ссудаларды байқаған кезден ... ... алу, ... ... ... өте ... Оларды ерте анықтау банк
стратегиясын жасауға мүмкiндiк ... ... ... ... ... кiредi:
- ссуданы қайтару әрекеттерiн клиентпен келiсе отырып шешу;
- iстi ... ... ... сату, клиенттi банкрот деп табу т.б.
''Проблемалы ссудалардың'' алдын алу жұмыстарына мыналарды ... ... ... тани бiлу;
- алдын ала талдау;
- ... ... ... ала және ... ... ж. ... ... несие беру ‘‘ТұранӘлемБанк’’ ААҚ басты
бағыты ... 02.02.05 ж. ... ААҚ ... ... 65 % құрады. 2006 жылдың соңына несие портфелiнiң жалпы көлемi
15726947 мың ... ... ... жылмен салыстырғанда 7,4 % өстi.
02.02.05 ж. ipi қарыз алушылар ... ... ... 45 ... ... Бұл көрсеткiш 2005 жылмен салыстырғанда көпке өзгерген ... үшiн: 02.02.05 ж. ... ... ... ... 22 клиентке
келiп отырған). 2005 ж. 31 желтоқсанында банк 27 қарыз алушыға жалпы сомасы
101010 тенгеден артық сомаға ... ... ... Осы ... ... 6357055 мың ... ... несие портфелiнiң 40 % құраған.
Жалпы, осы аталған кезеңдердегi банктiң клиенттерге берген ... ... ... ... ... ... 23).
Кесте 23
‘‘ТұранӘлемБанк’’ ААҚ клиенттерге берген несиелерiнiң көлемi
|Көрсеткiштер |2005 ж. |2006 ж. ... ... ... ... ... ... |992236 |716442 ... | | ... ... ... ... |
|құнсыздануына арналған | | ... | | ... ... ... ... АҚ ... ... ... ... басқаруға
бағытталып жасалады. Өздерiне алатын тәуекелдi бағалау капиталды тәуекел
деңгейiн ескере отырып жүргiзiледi.
Кесте 24
‘‘ТұранӘлемБанк’’ АҚ ... ... ... ... ... |2005 ж. |2006 ж. ... ... |916858 |896010 ... ... | | ... ... 1 | | ... | | ... ... |299224 |223039 ... ... | | ... ... | | ... | | ... және ... ... ... ... ... ... | | ... ... | | ... ... |786609 |916858 ... ... | | ... жылдың 31 | | ... | | ... ... АҚ ... ... ... салалары бойынша несие
портфелiнiң құрылымы
|Экономика |2005 ж. |2006 ж. ... | | |
| ... |% ... |% ... ... |5698466 |36 |6805917 |31 ... ... |50 |2338579 |56 ... ... |552282 |4 |606055 |4 ... |405443 |3 |362301 |3 ... |289087 |2 |122697 |1 ... |841910 |5 |740540 |5 ... ... |101 |14644762 |101 ... ... ... ... мен ... басқаруда құралдардың
көптеген түрiн пайдаланады. Мұндай тәуекелдердi бiртектi көзқарастармен
басқаруға болады, оларды қарапайым ... ... ... ... ... ... ... түрiн пайдалануда тәжiрибесi болуы тиiс. Мұнда әрбiр
операцияның жүргiзiлуiн бақылау әдiстерi және ... ... ... нақты құралдардың қолданылуына жауап берушi мамандар
болуы тиiс;
- ... ... ... бiрi жоқ ... өзiне құралдарды қолдануды
азайту қажет;
- бiр құралдық қолданылуы табысты болғанның ... бiр ... ... ... ... қажет;
- банктер рынокта маркетингтiк зерттеулер жүргiзiп отыруы тиiс.
Банктiк тәуекелдердi басқарудың ең қысқаша ... ... ... болады: банктiң барлық операциялары ақшалай ... ... ... ... ... ... ... барлығы жан-жақты
дамуы тиiс. Банк операцияларын диверсификациялау:
- банк клиенттерiн диверсификациялау;
- тартылатын қаражатарды жан-жақты дамыту;
- банктердi ... ... ... дамыту;
- қолданылатын құралдарды жан-жақты дамыту;
- активтiк операцияларды жан-жақты дамыту;
- клиенттер ... ... ... ... ... банктiк инвестициялар портфелiн жан-жақты дамыту.
Несиелiк тәуекел ‘‘ТұранӘлемБанк’’ ААҚ ... ... ... ... ... деген тапшылығы жағдайында
туындайды.
2006 жылдың басынан алғанда клиеттер несиесiнiң өсiмi 103.5 % ... ... ... ... ... ... өсiмi 268.1 ... қарыз алушылар ауыл шаруашылық өнiмдерiн өндiрушiлер, сауда
компаниялары. ... ААҚ ... ... ... ... ... алып қана ... несиелiк тәуекелдердi
төмендетуге бағытталған. Ендеше жалпы ... ААҚ ... ... ... қолдана отырып жеткен жетiстiктерiн
қарастырайық.
Сонымен, талдау нәтижесiнде ... ААҚ ... ... ... ... отырмыз. Бұл тұрақтылық ... ... ... ... банк ... тиiмдiлiгiмен, капиталдың жеткiлiктiлiгiмен және де өтiмдiлiктiң
жоғары дәрежесiмен сипатталынады.
3.2 екiншi деңгейлi ... ... және ... ... оңтайлы етудiң болашақтағы бағыттары
Қазiргi кезде Қазақстан Республикасының банктiк саласы тұрақты ... ... ... ... банктердiң активтi операцияларды
басқару стратегиясы басқарудың тиiмдi ... ... ... ... ... ... ... мақсатында құрылған.
Өйткенi белгiсiздiк жағдайында қызмет етушi банктердiң басқару ... ... ... ... ... басқарудың қолданылып
келген тәсiлдерiн одан iрi жетiлдiруде төмендегiдей шаралар жасалуда.
Басқарудың несиелiк тәуекелдердi басқару ... ... ... ... ... ... бөлiм қызметкелерi көбiнесе осы
тәсiлге үлкен ... ... ... бұл әдiс ... ... ... ... шығындарды болдырмайды. Қарыз алушының несиелiк
қабілетiн анықтаудың көптеген көзқарастары бар. Бiрақ соңғы кездерi ... ... ... балл негiзiнде бағалау әдiстерiне үлкен ықылас
қойылуда. Бұл тәсiл ... ... ... үшiн арнайы жасалынған
шкалаларды қолданады. ... ... ... ... ... ... үшiн жеке - жеке және ... негiзделедi. Бұл айнымалылар
несиелiк қабілеттi талдаудық тиiмдiлiгiн арттыруды қамтамасыз етуде әрқашан
қайта қаралып отарады.
Бiр ... ... ... ... мөлшерiн қысқарту. Мұндай әдiстер
банктерде клиенттiң неселiк қабілетi жеткiлiктi ... ... ... ... қысқарту несиенiң ... ... ... ... мүмкiндiгiн бередi.
Несиелердi сақтандыру. Несиелердi сақтандыру ... ... ... ... ... ... ұйымдарға бередi.
Несиелердi сақтандырудың көптеген әдiстерi бар және де ... ... ... ... ... ... тиедi.
Несиенiң қамтамасыздандырылуының жеткiлiктi болуы. Мұндай ... ... ... ... және ... ... кепiлдiк бередi.
Мұндағы ескеретiн тағыда бiр жәйт ... ... тек ... ... ғана емес ... ... олар ... сыйақаларды да
қамтамамсыз ете алуы қажет. Алайда несиелiк тәуекелдi басқаруда ... ... ... ... ... ... ... несиелiк
қабілетiн талдау болуы тиiс.
Дисконтталған несиелердi беру. Дисконтталған қарыз берулер ... тек аз ғана ... ... ... тәуекелдi басқаруының
мұндай тәсiлдерi несиенiң толық қайтарылуын қамтамасыз ... де ... ... ... ... ... ал ... қарызды
қайтаруды қамтамасыз етуде тәуекелдi менеджменттiң тәсiлдерiн одан әрi
жетiлдiре түсу қажет.
Пайыздық тәуекелдердi басқарудың ... ... ... одан ... ... жатқан шаралар:
Сыйақы тәуекелiн сақтандыру. Тәуекелдi ... ... ... ... ... тәуекелдiң бұл түрiмен байланысты
жауапкершiлiктердiң барлығын ... ... ... көздейдi.
Өзгермелi пайыздық ставкалардығы несиелердi беру. Мұндай тәсiлдердi қолдану
арқылы банктер ... ... ... ... сәйкес берiлген
несиелер бойынша пайыздық савкаларының ... ... ... ... ... ... ... өзгеруiнен мүмкiн болатын
шығындарды болдырмау мүмкiндiгiн бiлдiредi.
Мерзiмдiк келiсiмдер. ... ... ... ... ... отырып
қорғану, банк және клиент арасында тiкелген пайыздағы және ... ... ... ... күнi беруi туралы ... ... ... ... ... ... ... мөлшерi және
берiлетiн күнi, және де ол несие бойынша төлем алдын ала ... ... ... ... ... ... ... нарықтың
пайыздық ставкалардың төмендеуi кезiнде болатын шығындардан өздерiн қорғай
алады. Ал, егер нарықтың пайыздық ... ... ... онда ... ... ... ... Хеджирлеудiң мұндай әдiсi клиент пен
пайыздық ставкалардың ... ... ... ... бередi.
Пайыздық фьючерстiк келiсiм шарттар. Олар мерзiмдi пайыздық ставкалармен
ойындар жүргiзуге ... ... ... болып табылады. Өзге де
фьючерстiк келiсiм шарттарға ... ... ... де ... ... ... ... алыпсатарлыққа және пайыздық
тәуекелдердi жабуға ... ... ... ... болашақтағы қандайда бiр күннiң
келуiне байланысты немесе оған ... ... ... ... бiр ... сату ... сатып алу құқын опцион иесiне беретiн келiсiм.
Пайыздық своптар. Пайыздық своп ретiнде әртүрлi шарттарда осы бiр ... ... ... ... ... ... ... түсiндiредi.
Нарықтың тәуекелдердi одан әрi жетiлдiру жолдары:
Бағалы қағаздарды сату сатып-алудық фьючерстiк ... ... ... алдын ала тiркелген бағам бойынша өзiнiң иесiне сату немесе сатып
алу құқын бередi. Бұл келiсiм ... өзге ... ... ... ұқсас бағалы қағаздардың нарықтың құнының тербелiсiне негiзделiп,
осы ... ... ... ... тәуекелiн төмендетедi.
Қор опциондары. Қор опциондары белгiленген мерзiм ... ... ... ... алу ... ... ... бұл тәсiлi арқылы акциялардың
бағамдарының өзгерiстерiмен байланысты тәукелдермен байланысты ... ... ... портфельдi диверсификациялау. ... ... ... ... ... ... инвестициялық портфелін
диверсификациялау.
Тәуекелдi менеджменттiң валюталық тәуекелдердi ... ... ... ... ... ... шартта тiркелген форвардтық бағамды
ескергендегi өзге ... ... ... ... тәсiлдер несие
берiлген валюталардың бағамының төмендеу ... ... ... ... ... ... шарттар. Бұл тәсiлдер валюталық тәуекелдердi
төмендетудiң негiзгi ... ... ... фьючерстiк келiсiмдер.
Валюталық опциондар.
Валюталық своптар.
Төлемдердi жылдамдату және ұстап тұру.
Банктiң ... ... ... диверсификациялау.
Валюталық тәуеклдердi сақтандыру.
Екiншi деңгейлi банктердегi тәуекелдердi менеджментi басқару және iшкi
бақылау, өздерiнiң тиiмдi және дұрыс ... ... ... ... тәуекелдердi ескеруге және банктiк қызметтi жүзеге
асыруға, жүйелiк дағдарыстардан ... ... ... ... мүмкiндiк бередi. Банктiк тәуекелдердi кешендi басқару нормалар
жүйесiн жетiлдiру және қадағалау жүйелерiн жетiлдiрумен сипатталынады.
Банктiк тәуекелдердi кешендi басқару ... ... ... бар. ... айтар болсақ, қаржылық ресурстардың көздерiн
талдау, банктi ... ... ... ... ... ... ғана
тән тәуекелдердi қалай басқару керек.
Коммерциялық банктерге қатысты ең керектiсi талдауларды екi ... ... ... ... ... ... банктер үшiн және қайта
ұйымдастырылуға дайындалушы банктер үшiн. Мұнда екеуiне де ... ... ... ... талдау жүйелерiне және жан жақты терең
талдау ... ... ... ... тәуекелдердi басқару жүйесiн құру процесiнiң ... ... ... iшкi ... және iшкi ... процедураларын
жасалынған әдiстемелердi түсiнуi.
3. 3 Банктердің өтімділігі және төлем қабілеттілігін қамтамасыз етуде
капиталының жеткілікті болуын одан әрі ... ... ... сипаттайтын маңызды көрсеткіш банк аванстағы
барлық қорытындысын жеке капиталдың ... ... ... ... ... ... яғни жеке ... банк балансы қорытындысына
қатынасы іс тәжиребеде бұл ... ... ... ... ... ... Оған қарап банк қаншылықты заемді капиталға тәуелсіз екендігін
жорамалдайда.
Жеке ... ... ... ... ... банк жеке ... көп болса, соғұрлым ол экономикикалық
қолайсыздықтармен оңай күреседі және ... банк ... мен ... ... түсінеді. Міне сондықтан да соңғылары ... жеке ... ... ... ... Ең ... ... жұмыс
істейтін банктерда мұндай мүмкіндік бар. Көп пайдаға ие бола отырып, жалпы
және қор пайдадан мүмкіндігінше қорлар ... таза ... ... ... және ... ... аудару жолмен банк айналымда
олардың әжептеуір бөлігін ... ... ... коэффициенті үшін ол өз шамасынан 50%-ке ... ... ... оның ... барлық барлық ... ... ... ... ... отырып өздерін еркін сезінеді.
Автономия коэффициентімен туынды қаржылық ... ... ... ... ... коэффициенті сияқты көрсеткіштер болып табылды.
Тәуелділік коэффициенті негізінен автономия коэффицентіне қаржы ... ... бұл ... өсуі ... қаржыландырғандық әлемдік
қаржылар үлесін артуын білдіреді. Егер оның мәні ... ... ... халық қаржыландыратынын көрсетеді. Көрсеткішті түсіндіру өте
қарапайым: 1,11 тең ... ... ... жыл ... ... осындай шама есептейді) активке салынған әрбір 1,11 ... ... ... ... ... Жыл ... ... қаржыға тәелдік өсті де
1,17 құрады. Автономия коэффициенттері соған ... 0,80 мен 0,85 ... және жеке ... ... ... – бұл ... капиталдың жекеге қатынасы:
Міндеттеме
К заемдік қаржылар = ... ... екі ... ... және заемдік пен жеке қаржылар
қатынасының коффициенттері) заемдік мәні жақын. Іс ... ... ... үшін ... ... ... болады.
Бізге банктің заемдік қаржыларға тәуелсіздік дәрежесі жылдық пен ... ... ... өрнектеленетіні өте анық ... ... ...... ... жеке қаржы көп екенін көрсетеді. ... ... ... болса, соғұрлым кәсіпорынның заемдік қаржыларға
тәуелділігі ... ... ... ... ... жұмыс жағдайымен, ең алдымен
айналымдағы қаржылардың айналым ... мен ... Сол ... ... ... талданатын кезеңдегі дибиторлық қарыз бен
материалдық айналым (жылдамдығымен анықталады) ... ... ... ... Егер ... қарыз материалдық айналым
қаржысынан жылдамырақ айналатын болса бұл банк ... ақша ... ... ... түсуін яғни нәтижесінде – жеке
қаржылардың артуын білдіреді. ... да ... ... ... жеке дибиторлық қарыз одан да ... ... ... ... ... ... ... бірден анағұрлым асып түсуі мүмкін.
Инвестицияны жабу коэффициенті банктің активтерінің жалпы соммасындағы
ұзақ мерзімді міндеттеме мен жеке ... ... ... ... ... ... инвестицияны жабу =---------------------------------------------
----- (3)
Капиталдың ... ... ... ... ... ... батыс
іс-тәжірибесінде коэффициентінің қалыпты мәні 0,9 шамасында, оның 0,75
дейін төмендеуі кризистік деп саналады.
Ұзақ ... ... ... ... ... ... ... коэффициент автономия коэффициенті деңгейінде қалды, яғни жыл
басындағы олардың мәні 0,90 және жыл соңында – 0,85.
Жоғарыда аталғандар ... ... ... жеке капиталдың жоғары
үлесіне қарамастан осы жылы жағымсыз өзгерістер болды. Заемдік соның ішінде
өндірісті қайта құруға жұмсалуы тиіс қысқа ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асыруға арналған қысқа мерзімді
қаржылар әжептеуір өсті.
Айналымдағы қаржылар күйі негізінен айналымдағы қаржыларды қамтамасыз ету
және ... жеке ... ... мен ... мен ... ... талдауда көбінесе банктің айналымдағы қаржысының қай ... ... ... ... ... жеке ... қаржылармен
ағымдағы активтердің қамтамасыз ету мен ағымдағы активтердің қамтамасыз ету
коэффициенті қолдау табады. Көрсеткіштің нормативті мәні 0,1 төмен емес:
жеке ... ... ... ... ... ... ету ... активтер
Есептер көрсеткендей ізделініп отырған кәсіпроында жеке капитал есебінен
жыл басында оның айналымдағы қаржылардың 9,2% ... Жыл ... ... 14,2 % ... өсті, яғни өз нормативтік мәнінен асып түсті.
Материалдық жеке айналымдағы қаржылармен қамтамасыз етілуі – бұл ... ... ... ... ... ... ... бөлінді,
яғни материалдық қорлар қандай мөлшерде жеке көздерімен жабылғанын және
заемдік жұмылдыруды қажет ... Оның ... мәні 0,5 кем ... деп ... айналымдағы қаржылар
К материалдық қорларды =-------------------------------------------
(5)
қамтамасыз етеді ... ... ... бұл ... – материалдық қорлармен қамтамсыз ету
көрсеткішіне кері шама.
Материалдық ... ... мен жеке ... ... ... ... дамыған елдерде қолдау табады. Оның нормативтілік
қағида бойынша 1 ... ... ... ... ... ... ... Критерийден әжептеуір асса жағдайдың нашарлауы туралы айтылады,
өйткені бұл капитал ... ... ... жоғарылағанын
білдіреді.
Зеттеліп отырған банкда жыл ... ... мен жеке ... ... әжептеуір жоғары (6,7) болды. Жыл соңында оның мәні ... (5,6 – ге ... ... ... ... қорлармен қамтамасыз
ету көрсеткішінің мәні де төмендейді – жыл ... 0,15 ... жыл ... – ге ... ... шығу жолы ... өндірістік қорлардың бір бөлігі
жойылуы мүмкін. Осы ... ... ... ... ... ... ... топтастыру қажет. Алдымен сұранысқа ие оңай сатылатын
қорлар мен ... ... ... ... алу ... Екінші топқа өндірістік
техникалық мақсаттағы өтімділігі аздау қызметтер мен аяқталмаған өндірісті
ақтау қажет. ... ... ... ... сатылуы қиын дайын, қызмет қоры
жатып қалған ... ... ... ... әрі ... ... жұмыс істеуге қажет қорлар көлемінің номиналды
деңгейін есептеу, ал қордың артық мөлшерін сату қажет.
Қазіргі заңға сәйкес ... ... ... ... және ... ... ... ескеріп, қоюға тиым салынатын активтерден
құтылу керек. Мемлекеттік жүргізілген ... ... ... ... мен ... ... ... тиіс; сұранысқа ие емес дайын қызмет
жеңілдікпен сатылуы керек.
Ертеректе ... ... ... ... ... және ... ... сұраулар мен заемдер, сондай- ақ тауардық
операциялар бойынша ... ... да ... ... ... үшін ... жабу көрсеткішінің мәні зор.
Жеке айналымдағы ... ... + ... ... ... жабу = ... (6)
Материалдық өндірістік қорлар.
Келесі айналымдағы қаржы күйін сипаттайтын көрсеткіш болып ... ... жеке ... ... ... ... банктің айналымдағы қаржысының қай бөлігі осы
қаржыларды салыстармылы еркін есептеуге мүмкіндік ... ... ... ... Жеке ... ... жеке капитал мен
қамтамасыз ету тұрақсыз несие саясатында қаржылық күй тұрақтылығының кепілі
болып табылады. Есептеу ... ... ... ... ... ... авторлар 0,5 тең осы көрсеткіш мәнін ... ... ... ... жеке ... ... ... ету көрстекіші
үшін 0,6-ден төмен емес ... ... ... Дегенмен, бұл
жорамалды критерий күдікті болуы мүмкін.
Материалдық қорлардың жеке ... ... ... ... ... ең ... ... қорлар күйіне байланысты
бағаланады. Егер олардың шамасы негізделген сұраныстан ... ... онда жеке ... ... ... қорлардың бір бөлігін
ғана жабуы мүмкін, яғни көрсеткіш ... аз ... ... ... ... ... ... материялдық қоры жеткіліксіз болса, көрсеткіш
бірден жоғары болуы мүмкін, бірақ бұл банктің қаржы күйінің ... ... ... ... ... банк ... сипатына байланысты: қор
көп қажет өндірістерде оның қалыпты деңгейі ... көп ... ... ... ... қор көп қажет ететіндерде жеке қаржылардың
әжептеуір бөлігі ... ... ... жабу ... болып табылады).
Қаржы тұрғысынан неғұрлым есептеу ... ... ... ... қаржы күйі жақсы.
Екі көрсеткіштің де бөлімінде – жеке айналымдағы қаржылар күйінің
жақсаруы материалдық ... мен жеке ... ... ... ... ... ... қосындысының озық өсуіне тәуелді. Тәукелділікті, яғни
банктің жеке айналым қаржысы неғұрлым көп ... ... ... жеке ... ... негізгі қаржы мен айналымнан тыс активтер аз ... та ... ... ... ... мен ... тыс активтерді
азайтуға (немесе олардың салыстырмалы баяу өсуне) ұмтылу үнемі тиімді емес.
Жыл басында материалдық қорлар мен қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... ... өндірістік қорлар
құнының артуымен (201%) ... ... ... ... 0,18 тең ... өтті. Сондай ақ жеке ... ... (0,05) де ... ... айналым қаржылық күйі оларды жеке ... ... ету ... ... Айналым қаржылары,
дәлірек айтқанда олардың ... ... ... ... ... ... ... туралы ұғымның маңызы зор. Бұл ... ... ... ... ... айналым қаржыларын) орны
ерекше.
Ақша қаржысы + қысқа мерзімді қаржы
саласы
К функционалды =----------------------------------------------------------
-------- (8)
Жеке ... ... ... ақша қаржысымен тез өтетін құнды қағаз, яғни абсолютті
өтімділікке ие қаржылар ... ... жеке ... ... ... Қалыпты жұмыс істейтін банк үшін бұл көрсеткіш нөлден бірге
дейінгі аралықта өзгереді. Басқа жағдайларда динамикадағы көрсеткіштің ... ... ... ... ... ... – жеке ... көздеріндегі айналымнан тыс
активтер мен негізгі күйін сипаттайтын ... ... ... ... ... қаржы көздері:
Қаржы тұрақтылығының (тұрақты актив индексі) өте ... ... ... ... ... ... ... (ол тағы да банк
мүлкіндегі негізгі және ... ... ... нақты құнының
коэффициенті деп аталады).
Ол мүлік құнының қандай ... ... ... ... анықтайды. Бұл
коэффициент белгілі бір дәрежеде сауда үшін де маңызды қызмет шығаратын
банк ... өте ... ... ... ... ... құны
бойынша), өндірістік қорлар, аяқталмаған өндіріс және құндылығы аз әрі тез
тозатын бұйымдардың ... құны ... ... ... банк активтерінің
(баланс валютасына) құнына бөлу арқылы есептелінеді:
Нақты активтер
К мүлкінің нақты құны =---------------------------------------------------
- ... ... ... бұл ... ... өндірістік потенциялы деңгейін,
өндірістік процестің өндіріс қаржылары мен қамтамасыз ... ... осы банк жаңа ... – жабдықтаушы немесе сатып алушылармен
келісім қатынасын орнатуды жобаласа ол өте ... ... ... ... ... нақты құнының коэффициенті ... ... ... және осы ... келісім жасау тиімділігі туралы
ұғым ... ... іс ... ... негізінде мүліктің нақты құны ... ... 0,5 аса ... ... ... ... деп ... Біздің
мысалымызда өндірістік потенциял деңгейі өте жоғары (жыл басында 0,95) және
жыл соңында ал 0,92 тенге деңгейге дейін ... ... өз құны 5% ... Бұл яғни осы жылы ... ... мен ... ... кредиторлық қарыздың 2,5 есе ... ... ... ... ... ... артты, ал нақты активтер құнының үлесі төмендеді.
Көрсеткіш мәні кризистік шекарадан төмен төмендеген жағдайда өндірістік
мақсаттағы мүлікті арттыру үшін ұзақ ... ... ... ... ... есеп беру ... банктің жұмысының қаржы нәтижесі мұндай
активтерді жеке қаржы есебінен әжептеуір толтыруға мүмкіндік ... ... ... негізгі қаржылар мен материялды емес
активтер бойынша тозу ... ... ... ... қаржылар мен
материялды емес ... ... ... ... ... анықтайды:
Негізгі қаржылар мен материалды емес
активтің тозуы
К амортизацияны =---------------------------------------------------------
-------- ... ... ... мен материалды емес
активтердің
бастапқы құны.
Негізгі қаржылардың тозу ... ... ... қажет. Бұл көрсеткіштің
абсолютті шамасы банктің өте ескергенін білдірмесе де, бастапқы құннан бұл
үлестік әжептеуір шамасы (20-25%) ... ... ... ... ... ... және ... қажет ететінін білдіреді.
Негізгі қаржылар құнындағы ... ... ... ... Оны ... ... яғни банк басшылары болашақты ойлайтын ... ... ... ... ... ... іс ... қабылдап
жатқанын білдіреді.
Аталған көрсеткіштерден басқа қаржылық тұрақтылықты сипаттайтын тағы бір
дара көрсеткішті көрсетуге болады. Бұл ... ... мен ... ... ... ол ағымдағы активтерді жылжымайтын мүлік
құнына бөлуден шыққан ... ... ... ағымдағы активтер Ағымдағы активтер
мен ... ... ... ... ... ... мен ... мүлік қатынасының оптимальды және
кризистік шамасы банктің салалық ерекшеліктеріне ... ... ... тұрақтылығы міндеттеме ағымдағы активтермен жабылатыны
сақталған жағдайда кететіне қарап, мұндай тұрақтылық белгісі мына ... ... ... ... ... мен жылжымайтын мүлік құны
қатынасының ... ... жеке ... ... ... ... К заемдік қаржылық
мен жылжымайтын > жеке ... ... ... ... ... (жалпы табыс) – бұл салық пен басқа да төлемдерді
қосқандағы орындалған жұмыстар мен ... ... ... Банк филиалы клиенттерінің қаржылық жағдайын IT технологиясы
арқылы өңдеу
1 Аннотация
Бизнес-жоспар тақырыбы: «Банк филиалы клиенттерінің қаржылық
жағдайын IT технологиясы арқылы ... ... ... 21 ... ... 12А - ... ... жасалған: Шінет Г.
Бизнес сферасы: бағдарламалық қамтамасыздандыру құру
Қызметтің негізгі түрлері: ... Банк ... ... бағдарламамен қамтамасыздандыру
Басталу мерзімі: 2006 жыл
Бизнес-жоспар ... ... ... ... 8 ай
2. Резюме
Коммерциялық банктердің қандай негізгі операциялар жасайтынын қазіргі
таңда ... ... ... ... аздығына байланысты біздің
түсінігіміз бойынша коммерциялық банкттердің қызметін «ешнәрседен» ақша
істеу деп түсінеміз. Бірақ та бұл өте ... ... ... жұмыс істеу
процессі құндық құралдарды іске қосып айналдыру және уақытында ақшаларды
сыйақысымен қайтару. Бұл ... мен осы екі ... ... ... байланыстырушы операция көлемін көрсетемін.
Коммерциялық банкттердің басты мақсаты минималды тәуекел жасап максималды
табыс табу. Ереже бойынша бұл екі түсінік ... ... ... табу ... ... ... ... талаптарын бұзуға
әкеп соқтырады. Осы операцияларды қаражаттандыру үшін ... ... ... ... ... ... тура келеді. Коммерциялық
банкттердің басты есебі - үлкен үлкен көлемдегі ақшалай құндылықтарды іске
қосу және оларды ... ... та, ... үлкен ақшалай құндылықтар коммерциялық банкттерде
оптималды іске ... Осы ... банк ... ... ... әкеп ... ... өз клиенттерінің бос ақшаларын ала тұра, міндетті
түрде оларды уақытында қайтаруды ұйымдастыра ... өз ... Кез ... банк ... ... ... ... отырады және
өзінің қарауына алынған ақшалай құндылықтарды құқықты түрде сақтайды.
Ал енді бұл ... ... ... ... ... заманда INTERNET
желісі арқылы әлемнің түпкір-түпірінен кез-келген материалды кез-келген
уақытта сатып алуға болады. Екінші жағынан өзіміздің ... ... ... ... ... өнім диск ... және Интернет-дүкендерінде сатылатын
болады. Жоспар бойынша ... ... ... сату ... мөлшері 220
диск (күндізгі және кешкі бөлімде оқитын студенттерге - 120, ... ... ... сату ... ... 220 ... 5000 теңге әр диск үшін.
Бір дисктен көшірудің ағындық шығындары СБ-К ... түру ... ... ... ... ... құны - 150 ... оператордың
жалақысы - 104 тен/сағ, әлеуметтік сақтандырудан жалақыдан бөлінетін қаржы
көлемі - 20% және коммисиондық шығындарға - ... 1,2/3)* 1,05=180 ... ... ... ... жету үшін –177 576 ... ... қаражат комплексті техникалық құралдарға – 101 600 ... – 21 600, ... ... – 13 696 және отладкаға – 40 ... ... ... 7 айда ... ... Кәсіпорынның сипаттамасы
Негізгі қаржылық көрсеткіштер
| Кесте 1 ... ... ... |Өлш. ... ... |
|1 |БҚ ... және енгізуге кеткен шығындар |тенге |177576 |
|2 |Жыл ... ... ... ... ... |
|3 ... ... |ай |7 ... ... ... ... ... банкінің банк
операциясының ақпараттық ... ... ... барысында
«Несиелеу» және «Депозит» ішкі жүйелерінің БҚ, Казкоммерцбанк ұсынған несие
және салым түрлерінің ... мен ... ... ... ... бағдарламамен жұмыс істеу негізгі ережелері
көрсетілген. ... ... осы ... ... істейтін
маманға негізделген, нұсқама және ... ... ... және техникалық аспектілері сипатталынған.
Құрастырылған өнімде Казкоммерцбанк ұсынатын барлық несиелік ... ... Банк ... арналған бағдарламалық
қамтамасыздандыруда жеке түлғалар мен ... ... ... ... ... ... жобада ақпараттық жүйенің ... ... ... ... ... ... бағдарламалық
қамтамасыздандыруды жасау технологиясы жасалынған.
Менеджмент
Бизнесте жұмыс істейтін ... ... ... ... Құлжанов Қуаныш Бахытұлы
Жасы: 24
Мекен-жайы: 21 мөлтек ауданы, 12-23. телефон: 510750
Оның бизнестегі орны қазіргі уақытта бағдарламашы және ... ... ... IT ... бас ... болу.
Жалақысы: қазір - 28 000 тенге, болашақта - 130 000 ... ... ... ... техникаларын және жүйелерін
бағдарламалық және аппараттық қамтамасыздандыру» мамандығы бойынша жоғарғы
білімі, IT технологиялары жайлы ... ... ... деңгейде меңгерген,
жұмыс өтілі 2 жыл .
Басқарушылық персонал үшін қосымша жағдайлар ... ... ... және т.б.), ... ... ... ... жыл сайынғы
жеңілдікпен жолдамалар жоспарланып отыр.
4 Өнімнің ... ... ... ... қаржылық жағдайын IT технологиясы
арқылы өңдеу» тақырыбындағы бағдарламалық қамтамасыздандыруды ... ... және ... ... ... ... ... қорын
басқару жүйесі ретінде деректер қорын құру үшін MS SQL Server 2000 ... ... ... қажет. Бұл бағдарламалық құралдардың қатесіз ... ... ... үшін жүйелік минимальды шарттар құрамы қажетті, олар
дипломдық жобаның екінші ... ... ... бойынша компьютер
микропроцессордың тактілік жиілігі 800 МНz кем ... ... ... (RAM) 128 Мb кем ... ... ең кіші 10 Mb жоғары және
операциялық жүйе Windows Server 2000 және ... ... ... ... ... талаптарға толық жауап береді.
Delphi 7.0 нұсқасы Windows Server 2000 операциялық ... ... ... ... ... - онда ... ... және объектілік тәсілдер пайдаланылады. Бұл ... ... ... ... ... болады. Компонентік тәсілдің
мәнісі жеңіл: әр қосымша кітапханасы ... ... ... ... орындайтын компонентер элементтерінен жинақталынады.
Олар жеткіліксіз болса, объектіні өндеуге арналған үстеме ... Delphi 7.0-де ... ... кітапхананы визуальді
компонентер кітапханасы деп атайды. Пайдаланушы жаңа компонент дайындап,
оны осы ... ... да ... 7.0 Windows ... ... ... құралы. Онда
көптеген операторларды пайдаланып бағдарлама дайындау, бағдарлама мәзірін
қүру, анимация, мультимедия ... ... ОLЕ- ... ... ... ... шақыру, оларменнен жұмыс істеу және
т.б. көптеген іс- ... ... ... қазіргі уақытта көптеген бағдарламалық қамтамасыздандыру құрумен
айналысатын жеке және ... ... ... қамтамасыз-
дандыруларды өндіріске арнап құрастыруда. Сондықтан бәсекелестік, әрине
байқалады. Бірақ қазіргі таңда Қазақстан ... ... ... банк ... де даму үстінде және сол банктерге ақша ... ... ... саны да ... ... ... ... банктердің
санының, олардың филиалдарының көбеюіне байланысты бұл ... ... саны ... ... ... ... ақтап, пайда
әкелетініне сенемін.
5 Маркетинг жоспары
Бұл бағдарламалық өнімнің нарығы өсуші. Себебі, барлық болашағы бар
банк ... бұл ... ... ... бизнес бұрын жүргізілмеген және сатылулар болмаған. Бар болса да
ірі компаниялар бағдарламалық ... ... ... көлемдегі соммада
сатып алған және бағдарламалар сұраныс бойынша құрылған.
Нарық секторына барлық банк филиалдары жатады.
Бағдарламалық өнім ... және ... ... ... ... ... ... күндізгі және кешкі бөлімдерге -120 диск,
қашықтан оқытуда оқитындарға - 95 диск, ... оқу ... - 5 ... ... 220*5000=1 100 000 тенге.
Осы мерзімге анық тапсырыс беруші М.Әуезов ... ОҚМУ ... ... қойған мақсатқа жету үшін - 177576 ... ... ... ... ... ... Қазақстан Мемлекеттік Университетінің
маркетингтік ... ... ... ... ... ... (бағдар-ламалық қамтамасыздандыруларды таратумен айналысатын
жеке және ... ... ... ... ... ... Өндірістік жоспар
Комплексті техникалық құралдар қажетті қаражат:
Сктс =Cкомп+Сприн+Сбасқа +Сдискета
мұнда Скомп = 66600 тенге - компьютердің тұру бағасы;
Сприн = 30000 тенге - ... тұру ... ... - CD-R ... ... тенге - дискетаның құны;
Сктс =66600+30000+80+70= 96 750 тенге;
Салг=1800*10+3600=21 600 тенге;
Сен = 7696 +6000 =13 696 ... 177 576 ... ... ... ... шығындары CD-R дисктің бағасына ... ... ... ... құны - 150 ... ... - 104 тенге/сағ, әлеуметтік сақтандырудан жалақыдан бөлінетін
қаржы ... - 20% және ... ... - ... тенге (дискке)
Персонал бөлім басшысынан және оператордан тұрады. Оператор жалақысы -
22 000 ... ... ғана ... ... құны ... ... ... құны - 150 тенге.
Өнімді өндіруде және оны сату процесін жүзеге асырғанда ... ... ... көрсетілген позициялар бойынша шығын –177 576 тенге
7 Ұйымдастырушылық жоспар
Жобаны ... ... бір ғана ... - ... ... және ... бөлімі қатысқан.
Бөлім стратегиялық даму проректорына бағынады.
Бөлімді басқаруды бағдарламаны құрастыруға және оларды таратуға ... ... ... ... ... ... Сонымен
қатар бағдарламалық қамтаманы да сол ... ... ... ортасын анықтайды және олармен проректор атынан келісім шарт
жасайды.
Қызметкердің аты-жөні: Әділбеков Нұрболат Рахметұлы;
Кваликациясы: Инженер-жүйелеуші;
Кәсіпорынның жетістіктеріне ... ... - ... қамтамасыз-
дандыруды жасау;
Қызметкер төмендегі кәсіпорындарда іс-тәжірибе алған:
- «Қазақтелеком» АҚ ОҚОТД;
- РГП «ЦИФС»;
- Казкоммерцбанк ... ... ... ... несие түрінде Казкоммерцбанктен алу ... өнім ... алу ... ... ... ... ... ставкасымен алуға болады.
|№ |Сатып алушылар |Өлш. ... ... |
|1 |БҚ ... және ... ... ... КТҚ -ға | ... |177576 |
| ... ... ... |101600 |
| ... кеткен шығындар ... |21600 |
| ... және ... ... ... ... |40680 7696|
| |Бағдарламаны енгізуге кеткен ... ... | |
|2 |Жыл ... эксплуатациялық шығын | ... ... |
|3 ... ... |Жыл |0,7 ... ... несие түрінде Казкоммерцбанктен алу көзделеді.
Бағдарламалық өнім білім алу сферасымен байланысты ... 8% ... ... ... ... ... ... дамуына байланысты сату көлемінің
төмендеуі байқалмайды. Басқа жағдайда деректерді жетілдіруге ... ... ... ... ... ... мақсаты өнімді шығаруды бастау және ... CD ... ... ... - ... өнімнің түрлерін кеңейту және сату
көлемін арттыру.
Бизнес жоспарға сәйкес жобаға қажетті ... ... ... ... ... ... ... несие түрінде жылына 8% 7 айға
алынады.
Кесте
|Ай |Негізгі қар. Қал. |8 % ... ... |
|1 |177576 |% |31710 |
|2 |177576 |% |31710 |
|3 |177576 |% |31710 |
|4 |177576 |% |31710 |
|5 |177576 |% |31710 |
|6 |177576 |% |31710 |
|7 |177576 |% |31710 ... ... соңы ... тенге |
9. ... ... ... ... ... қарастыру және аяқтау келесі мерзімде
жүреді: 01.10.2007ж – 12.10.2008ж. Жобаның толық ... ... ... ... ... тауарлық күйін толық қамтамасыз ету технологиялық
процесстің орындалу графигі ... ... Жоба ... ... ... ЖШС ... ... жоспарларына сәйкес
жүргізіледі.
10. Жобаның тәуекелділігін талдау.
Құрал-жабдықтардың ... ... ТМД ... алынатын
болғандықтан келісім шартқа отыру қарастырылған. Құрал-жабдықтардың бірі
бұзылған жағдайда ... өнім ... ... үшін ... ... ... тікелей сол күні тапсырыс беріледі.
Егер мемлекеттік қаржылық нарығында өзгерістер ... және ... 10% ... онда ... ... ... валютаға ауыстырылады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Банктiк операциялар банктiк экономикалық өмiрдiң ең сезiмтал және ... ... ... ... ... ... уақытқа, жасалу орнын
және нақты жағдайларға қарай өзгерiп отырады. ... өзге ... ... операциялар жекелiк қарастыруды талап етедi. Бұл бiздiң
экономикамыздың қазiргi жағдайында өзектi мәсәлелердiң бiрi болып отыр.
Коммерциялық банктердiң ... ... ... ... бiрi ... ... Өйткенi несиелiк ресурстардың құрылуы
және олардың қолданылу процестерi өзара ... ... ... ... ААҚ ... банкiнiң қызметiн талдай келе активтi ... ... ... ... екендiгiн айта аламыз.
Активтердi қайта топтастыру нәтижесiнде активтер табыстылығы атқан. Банктiң
қызмет етушi ... ... 92,7 ... 97,5 ... ... ... өтiмдiлiгi де қажеттi нормасында. Бұл банктiң өздерiнiң кленттернiң
алдындағы мiндеттемелерiн дер кезiнде орындай алатындығының ... жылы ... өсiмi ... ... 79 205 млн. ... 288 млн. ... артқан. Активтi операциялардың үлесiн арттыра отырып,
оларды орналастыру бойынша негiзгі бағыт несиелеуге берiлген. 2006 ... ... ... ... 137 914 млн. тенгенi құрайды. Ал
валюталық ... ... 73,9 ... ... несиелiк жұмыстар бойынша жинақтаған тәжiрибесi , сенiмдi қарыз
аушылар ... ... ... бойынша бағдарламалар жасап, оны өмiрге
ендiру мүмкiндiктерiн берiп отыр.
Бағалы қағаздар нарығындағы да қызметi ... етек ... ... ... да ... таса ... 2006 жылы ... салым салудың үлесi 140,2 млн ... ... Ал ... ... 2,2 есе артқан. Бағалы қағаздардың орташа табыстылығы 11,6
пайызды құрайды.
Экономиканың дамуындағы қазiргi кезеңде банктiң ресурстарын қалыптастыру
проблемасы банктер үшiн ... ... ... ... ... Банктердiң
қызметiнiң ауқымы ресурстар жиынтығының көлемiне байланысты ... ... ... ... ... ресурстарды тартуға деген бәсекесiн
күшейте түседi.
Қазақстандық банктер үшiн несиелiк портфельдi оңтайлы ету ... ... ... ... ... ... ... ету тактикалық
мiндет болып табылады. Банктердiң оңтайлы депозиттiк ... ... ... жасалуы тиiс. Мұндағы басты ынталандырушы фактор
несиелер бойынша ... ... ... ... ... сыйақы мөлшерiн
төлеу болып табылады. Несиелiк саясаттың басты мiндетi- банк пен ... ... ... ... саясаттың мақсаты- клиентке тиiмдi сыйақы мөлшерiн ... оған ... ... ... ... және ... болған
жағдайларда банктiң өтiмдi болу мұқтаждықтарын уақытша бос қаржыларды тарту
арқылы қанағаттандыру болып ... ... ... ... ... ... ... отырып, олардың қаржыларын бiлiктiлiкпен қолдана
бiлуi тиiс. Сондықтан да бiз ... ... ... тәжiрибеде
қалыптасқан банк қызметiндегi депозиттiк саясатты ... оқып ... осы ... бiлiмдi елiмiздiң банк жүйесiнiң
практикасында қолданғанымыз абзал.
Қазiргi ... ... ... ... ... банк екi ... ... тиiс:
1) Банк өзiне қажеттi қаржыларды ... ... ... ... болады?
2) Клиенттерi сұраныс бiлдiретiн қажеттi деңгейдегi несие ресурстарына
жеткiлiктi болатын депозиттерге банк мекемесi ... ... бере ... ... ... табу оңай ... емес. Осы орайда, банктiң
несиелiк саясатын қалыптастыру барысында банктер өзге де ... ... шет ... банктердiң осы саладағы тәжiрибесiн зерделей отырып, өзiнiң
депозиттiк саясатын қалыптастыруы тиiс, ... ... ... ... төмендегi шарттарды қамтуы тиiс деп ойлаймыз: тәуекел
деңгейiн төмегi шегiне жеткiзу ... ... ... ... ... жағдайына талдау жасау; қаржыларды депозитке тарту,
депозит портфелiн тиiмдi ... ... ... ең ... ... ... айта ... тағы бiр жайт, бұл барлық коммерциялық банктер үшiн
бiрдей, ортақ саясаттың болмайтындығы. Әрбiр нақты банк ... ... ... ... ... ... ... қалыптастырады.
Несиелiк саясаттың принциптерi мен мақсаттарын, оған тiкелей және жанама
түрде әсер ететiн факторлар жиынтығын ескере отырып жасағанда ғана несиелiк
саясат ... және ... ... деп саналады. Ал банктiң ... ... ... ... ... өзiнiң, экономиканың өркендеуi мен
гүлденуiне оң әсерiн тигiзерi сөзсiз.
Жоғарыда тiлге тиек етiлген ... ... ... ... жасаудағы жалпы көзқарастарды бiрiктiруге мүмкiндiк бередi. Алайда
iс жүзiнде несиелiк ... ... ... ... үшiн көптеген
факторларды ескере отырып терең талдау жұмыстарын жүргiзiп отыру маңызды
шарт болып ... ... ... сырттан қаржыларды тартып, оларды өзiнiң
ресурстары ретiнде ... ... ... ... ... отыруы
тиiс. Олар банктiк шоттарда клиенттердi өз қаржыларын сақтауға ынталандыра
бiлiп, салымшылардың мүдделерiне иек ... тиiс. ... ... ... ... ... несиелер бойынша төленетiн, ... ... ... ... сыйақы мөлшерi болып ... ... ... ... ... жүзеге асырудағы шешушi жағдай бұл
сырттан тартылып, банктiң өзiнде шоғырландырылған ... ... ... ... Банк пен оның ... ... өзара
тиiмдi қарым-қатынас депозиттiк саясатты жүзеге асырудың iргетасы болып
саналады. Салымшылардың ... ... үшiн, банк ... ... ... ... ... коммерциялық банктердiң қызмет аясы кеңейген сайын, банк
қызметiндегi несиелдiк портфельдi басқару тәуекелi де ұлғая бермек. Бiрақ,
отандық коммерциялық банктер ... ... ... ... тәуекелдiң
түрлерiмен кездестi деуге болмайды. Алайда олардың саны өсiп барады, ал бұл
проблема ... банк ... үшiн жаңа ... ... ... ... ... саясатын жүргiзу әдiстерi бойынша ... да ... ... ... жоқ. Осы ... банктердiң депозиттiк
саясатын қалыптастыру барысында ... ... ... ... банк ... ... кезiндегi өзектi проблемалардың бiрi
болып отыр.
Қазiргi кездегi қазақстандық және шет елдiк банк ... ... ... ... барысында несилiк саясаттың ұйымдастырушылық
нысандарын (депозиттiк саясатты жүзеге асырудың әдiстерi мен ... ... ... байқадық. Ол депозиттiк ... ... болу ... дәлелдейдi.
Отандық коммерциялық банктер үшiн зерттеушiлердiң ойынша, шет ... ... ... ... барлық бағыттарын қамтитын бiр
ғана құжат ... ... ... ... ... ... деп аталатын синтетикалық құжат жасағаны дұрыс болар едi. Бұл
“Басшылық” қазiргi кездегi ... ... ... оңтайлы
депозиттiк саясатын қалыптастыру үшiн ... ... ... берер едi.
Сонымен, диплом жұмысын жазу нәтижелерiн қорыта келе бiз төмендегiдей
тұжырымдар жасай аламыз:
Активтi операцияларды басқару ... ... пен ... қабілеттiлiк
саясатын жүзеге асырудың негiзiнде оңтайлы саясаттың теориялық тұрғыдан
негiзделген ... ... тиiс. Ол ... ... ... ... алынған мәлiметтерге сүйене отырып жасалуы тиiс,
Қазақстандық коммерциялық ... ... пен ... қабілеттiлiк
саясатың негiзiне “несиелiк саясатты ... ... ... ... тиiс. Ал ... ... процесстi
ұйымдастырудағы тактика банктiң өзi жасаған iшкi Ережелерiнде қарастырылуы
тиiс.
3)Банктердегі ... ... ... ... Капитал бойынша жаңа келісімді ендіру (Базель - II);
5) Базель - II ... ... ... ... тобын құру;
6) Банктер есеп саясаты және ... ... ... ... ... және ... провизияларды есепке алу тәртібі кезеңмен енгізу
мерзімін ұзарту қажет;
8) МСФО талаптарына жету мақсатында ... ... ... ... ... ... енгізу қажет;
9) Банк топтары және банк үшін пруденциялдық нормативтерге сәйкес өзіндік
капиталдан еншілес компанияларға ... ... ... реттеу қажет.
10) Табыстылықтың минимальді деңгейін анықтаудың икемді әдісін анықтау;
11)Инвестициялық табысты алмаған салымшылар ... ... ... және ... анықтау;
12)Қаржы нарығы субъектілерінің есеп беру және құжат айналым жүйесін
ұйымдастырудың тиімділігін ... ... ... ... ... ... Н. ... Қазақстан халқына
жолдауы // Оңтүстік Қазақстан , 4 наурыз, 2006 ... ... ... внешней политики требует ... ... ... ... ... ... ... 2005 ҚР Ұлттық Банкiнiң статистикалық
бюллетендерi
4. ҚР Президентiнiң ... ж. “ҚР ... және банк ... ... 68, 68-1, 69, 70, 71, 72, 73, 74, 75, 76 және т.б ... ... Д.А. ... ... ... ... Финансы, 1976 ж.
6. Ачкасов А.И. ... ... ... банков – ... 1996 ... ... на ... ... ... ... и повышение
чувствительности к переменам. 2 том/ Д.Мак Нотон и др. – М.: ... ... 1996 ... Лаврушин О.И. Банковские операции- М.: Инфро,1998
9. ... ... – 1. ... ... Книга клиента. Книга
инвестора/ О.Н. Антипова және ... – М.: ... ... Банковский портфель – 1. Книга менеджера. Книга ... ... ... ... О.Н. ... Г.М. Антонов және
басқалары – М.: СоминтЭк,1996
11. Лаврушин О.И. Банковское дело– М.: БиБНКЦ,1998 ж.
12. ... В.И, ... Л..П. ... ... М.: Финансы и
статистика, 1998 ж.
13. Белоглазова Г.Н. ... ... в ... ... ... ... 1991 ж.
14. Белугин М.И. Сберегательное ... ... ... ... - М.: ... и статистика, 1985
15. Бор М.З., Пятелко В.В. ... ... ... ... ... Бухвальд Б.Р. Техника банковского дела-М.: ДИС,1993
17. ... К.Д. ... ... ... ... Ворд
редакциясымен жазылған оқу құралы- Дүниежүзiлiк банктiң экономикалық ... ... ... Н.И. ... деятельности коммерческого банка-М.:
Финансист информ,1998 ж.
19. Гамидов Г.М. Банковское и кредитное дело – М.: ЮНИТИ,1996
20. ... ... ... опыт США – ... ... ... ... К.Дж. Деньги, банковское дело и денежно-
кредитная политика, ағылшын тiлiнен аудармасы.- СПб,1998 ж.
22. ... Дж.М. ... ... ... ... и денег-М.: 1978
23. Котлер Ф. Основы маркетинга- М.: Прогресс, ... ... К.Ф. ... ... Экономических показателей. – М.:
Финансы и статистика,1993 ... ... И.Д. Банк и ... дисциплина. – М.. финансы и
статистика, 1998 ж.
26. Маркова О.М. ... ... и их ... – М.: ... и
биржи:ЮНИТИ,1998 ж.
27. Нуреев Р.М. Деньги, банки и денежно-кредитная политика. – М.: Финстат
информ,2005 ж.
28. ... О.И. ... ... менеджмента-М.: Инфра- М, 2005 ж.
29. Озиус М.П. Пужном Б.Б. ... дело и ... ... Рид Э, Коттер Р, Гилл Э. Смит Р. ... ... ... О.И. ... ... ... Инфра- М, 1998
ж.
32. Тосупян Г.А. Банк для клиента – М.: ... ... В.М. ... коммерческий банк. Управление и операции.
–М.: Все для Вас,1993ж.
34. ... ... ... ... ... П. ... ... мышления в банковской практике-М.:
Новости,1996 ж.
36. ... Е.Б. ... ... ... и ... ... и ... ж.
37. С.И. Ожегов. Словарь русского языка. – М.: ... ... ... ... Ф.Энгельс. Таң. шығ. 23 т. 188 б.
39. Қазақстанның тәуелсiздiк алған он жыл iшiндегi банк ... ҚР ... ... А..Г. ... “О ... ... ... гарантирования
вкладов ”/ Деньги и кредит, 2005
41. ОҚО Ұлттық банк филиалының ... ... ... ... ... шарттары
Банк өтімділігі мен төлем қабілеттілігінің сипаттамалары
Плакат 1
Коммерциялық банктердің өтімділігі және ... ... ... 2
Банк қызметінің банк жағдайының сыртқы және ішкі факторларға ... әсер ... ішкі ... ... ... ... |
| ... ... ... санының өзгерісі; |Экономикалық ... ... ... ... ... өрлеу); ... ... ... олардың |Қаржы нарығының ... ... ... ... өзгерістеріне |баға көрсеткіштерінің қатынасы және |
|тәуелділігі; ... ... ... ... ... және оның ... |динамикасы; ... және ... ... ... ... нарығының даму |
|төмендемейтін қалдық үлесі; ... ... ... ... ... ... несиелері; |
|Сауда портфелі, бағалы қағаздар |Қайта қаржыландыру ... ... ... ... ... мен ... ... ... ... ... мерзім бойынша пассив және|оның құрылымдық салалары. ... ... ... | ... ... қаржыларды бөлiп тарату немесе қаржылардың жалпы қоры
(pooІ of funds ... ... ... ... ... ... немесе қаржыларды жайғастыру
(assets aІІoacation or convertion funds approach) әдici
Плакат 3
Қазақстан экономикасының банк ... ... ... , ... ... ... ... теңге
|  |2000 |2001 |2002 |2003 |2004 |2005 ... ... |9,5 |7,1 |7,4 |20,6 |30,1 |34,9 ... |2,8 |1,3 |0,9 |1,8 |1,8 |2,1 ... % |13,8 |7,3 |6,1 |12,8 |13,5 |14,9 ... 4
Банк секторының табыстылығы
млрд. теңге
|Көрсеткіштер |2004 |2005 ... |
| | | ... ... ... ... |103,7 |139,8 | ... | | | ... ... ... |43,2 |60,6 |56,2 ... | | | ... ... байланысты таза |60,5 |79,2 |30,9 ... | | | ... ... ... емес |144,0 |90,5 |-37,2 ... | | | ... ... ... |183,4 |138,4 |-13,2 ... шығыстар | | | ... ... ... ... |-47,9 |21,57 ... | | | ... ... |1,3 |2,7 |107,7 ... ... ... ... |34,1 |52,23 ... ... | | | ... ... ... |1,8 |4,0 |122,2 ... ... | | | ... салығын төлегеннен |20,6 |30,1 |46,12 ... таза ... | | | ... жүйесінің табыстарын көрсететін жиынтық көрсеткіштер
|Көрсеткіштер |2004 |2005 ... ... ... ... таза |1,96 |2,03 ... жиынтық активтерге (RОА) қатынасы | | ... ... ... дейінгі таза |13,8 |14,6 ... ... ... (RОЕ) ... | | ... ... ... табыстардың |9,05 |8,33 ... ... ... | | ... бойынша сыйақы алумен байланысты |14,5 |12,87 ... ... ... ... | | ... ... бойынша таза табыстың|29,8 |26,88 ... ... ... ... таза | | ... ... | | ... төлеумен байланысты шығыстардың |4,28 |4,06 ... ... ... | | ... ... ... ... |3,49 |2,8 ... ... | | ... 5
Банктердiң өтiмдi активтерi мен мiндеттемелерiнiң қатынасы
|Банктер ... ... ... ... |
| ... ... ... |тiк мәнi ... ‘’Темiрбанк’’ |4869791 |9350181 |0,52 |Min 0,2 ... ... ... |5327785 |7147232 |0,75 | ... ... ... активі ... ... ... ... ... ... ... активтердің бар|Қажетті көлемде сатып алу мүмкіндігі|
|болуы: ақша және оған теңестірілген |бар болуы: ... ... ... ... ... банк несиелері; ... және ... ... ... ... ... ... капиталдық салымдары және |есептік және заңды жеке тұлғалардың |
|мүліктер. ... ... |
| ... ... ... ... ... ... бағаның |Пассивтерді тартатын пайыз ... ... ... ... ... ... номинал немесе жеңілдікпен |орталық банктің қайта ... ... ... ... ... ... ... сатып алу мерзімінде |банк аралық несиелер бойынша ... ... ... |тәуекелдің ... ... үшін |
| ... ... нақты шартынан |
| ... ... |
| ... ... ... |
| ... үшін , ... және жеке |
| ... ... ... |
| ... ... пайызды арттыру |
| ... ... ... ... – сату ... ... ... |
|үшін активтердің болмауы немесе |қаражаттарды өте ... ... алу ... ... төмендетілген |немесе оларды ала алмау ... ... ... мүмкіндігі.|мүмкіндігінің тәуекелі ... ... ... есептеу формуласы
-----------------------
Өтімділік
Төлем қабілеттілігі
Сенімділік
Банк өтімділік және төлем қабілеттігін жіктеудің негізгі белгілері
Объект бойынша
Көздері ... ... ... ... түрі бойынша
Банк активі
Банк балансы
Банк жүйесі
Қаржы жарғысы
Жинақталған
Сатып алынған
Жоғары өтімді
Өтімді
Аз өтімді
Өтімсіз
Мезеттік
Ағымды
Орта мерзімді
қысқа мерзімді
Қолма-қолсыз
Қолма-қол
Валюталық
Бағалы қағаздар
Өтімділік және төлем қабілеттілік ... ... ... жағдайын
бағалау
Өтімділік және төлем қаблеттілікке әсер етуші факторларды талдау
Құрылымдық талдау
Активтерді құрылымдық талдау
Өтімділік козффицентін есептеу және талдау
Банк активтер мен пассивтерін басқару ... ... ... және ... ... одан әрі ... ... ұсыныстар жасау
Актив
Пассив
Банк талаптары
Өтімділік
Банк талаптары орындалуының дер кезділігі
Банк міндеттемелері
Төлем қаблеттілігі
Міндеттемелердің орындалуының дер кезділігі
Банк сенімділігі
+
_
_
+
_
=
Банктің ... ... ... ... ... ... ... кетуі
Бұрын орналастырылған активтердің қайтарылуы
Несие беру және қаржылық құралдарды сатып алу
Банктің өзге де төлемдері
Банктің өзге де түсімдері
Өтімділік
Төлем қабілеттілігі
Сенімділік
Банк өтімділік және төлем ... ... ... ... ... бойынша
Уақыт белгісі бойынша
Төлем қаражаттарының түрі бойынша
Банк активі
Банк балансы
Банк жүйесі
Қаржы жарғысы
Жинақталған
Сатып алынған
Жоғары өтімді
Өтімді
Аз өтімді
Өтімсіз
Мезеттік
Ағымды
Орта мерзімді
қысқа ... ... және ... ... ... банктің қаржылық жағдайын
бағалау
Өтімділік және төлем қаблеттілікке әсер етуші факторларды талдау
Құрылымдық талдау
Активтерді құрылымдық талдау
Өтімділік козффицентін есептеу және талдау
Банк активтер мен ... ... ... тиімділігін бағалау
Өтімділік және төлем қаблеттілігін одан әрі басқару бойынша ұсыныстар жасау
+
_
_
+
_
=
Банктің өтімді позициясы
Клиенттер шотында қаражаттардың түсімі
Клиенттер шотында қаражаттардың кетуі
Бұрын ... ... ... беру және ... құралдарды сатып алу
Банктің өзге де төлемдері
Банктің өзге де түсімдері

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 85 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кәсіпорынның айналым активтерін басқару және оларды оңтайландыру33 бет
Дельта-функция4 бет
2 деңгейлі алдын-ала су тастау қондырғысын автоматтандыру44 бет
Turbo Pascal - жоғары деңгейлі программалау жүйесі22 бет
«Екінші деңгейлі банктер қызметтеріне бақылау және қадағалау»66 бет
«ҚР-ның екінші деңгейлі банктерінде тәуекелдерді басқару жүйесі (банк мысалында)»66 бет
ІI-деңгейлі банктердің қызметін ұйымдастыру90 бет
Алымдар және төлемдер32 бет
Алымдар, төлемдер және мемлекеттiк баждардiң мәнi мен өзiндiк ерекшелiктерi.20 бет
Ақша нарығының төлем құралдары және оның экономикадағы ролі12 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь