Корпорациялық басқару

Мазмұны

Кiрiспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

1 тарау. Корпорациялық құрылымдар қалыптасуының теориялық негіздері
1.1. Корпорациялық құрылымдар:ұғым, мән,белгілер
және ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.2.Корпорациялық құрылымдардың қалыптасуы ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.3.Ұйымдастыру қағидалары,критерийлері және әдістемесі ... ... ... ...
1.4.Экономиканы қайта құрылымдау жағдайындағы корпорациялық
біріктіру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

2 тарау. Корпорациялық секторды мемлекеттік реттеу
2.1.Корпорациялық құрылымдардың жұмыс істеу үдерісіне
мемлекеттің әсері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
2.2.Корпорациялық құрылымдар қызметін ұйымдық.құқықтық
реттеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

3 тарау. Корпорациялық басқару жүйесі
3.1.Елдің ұзақ мерзімді экономикалық дамыту негізін нығайтудағы
корпорациялық бақсқару жүйесінің рөлі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
3.2.Корпорациялық басқару жүйесінің қазіргі заманғы үлгілері және
олардың сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

4.тарау. Корпорациялық мәдениетті кәсіпорындарда қалыптастырудың теориялық әдіснамалық аспектілері
4.1.Корпорациялық мәдениеттің жалпы түсінгі мен мәні ... ... ... ... ...
4.2.Корпорациялық мәдениеттің элементтері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
4.3.Корпорациялық мәдениетті қалыптастыру бойынша әлемдік
тәжірибе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
4.4.Корпорациялық мәдениетті қалыптастыру технологиясы ... ... ... ..

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
Кіріспе
Халықаралық бизнес пен экономикалық даму проблемасы тұрғысынан корпорациялық басқару үлкен қызығушылық туғызып отыр. Оның жүйесiз болуы инсайдерлерге компания қаражатын немесе мемлекеттiк меншiктi акционерлердiң, кредит берушiлердің және басқа да мүдделi тараптардың мүддесiне зиянын келтiрiп, тиiмсiз пайдалануға мүмкiндiк бередi. Сонымен қатар қазiргi заманғы ғаламдық экономиканың ұйымдастыру шарттарында корпорациялық басқарудың әлсiз жүйесiмен өз қызметi үдерiсiнде қолайсыз жағдайлармен кездеседi. Әлемдiк жаһандану ғасырында корпорациялық басқару әдiстерi деген түсінік барған сайын нығаюда, айтарлықтай дәрежеде жеке ұйымдардың тағдырын және толық экономикалық жүйелерiн анықтайды.
Корпорациялық басқару жүйесi компаниямен елдерге инвестиция тартуға, ұзақ мерзiмдi экономикалық даму негiзiн нығайтуға және түрлi бағыттардың бүкiл жылыны бойынша бәсекелестiк қабiлетiң қамтамасыз етуге көмектеседi. Сондай-ақ, ол активтерге қисынды пайда алуға кепiлдiк беретiн болғандықтан жеке компанияларға ғана емес, мемлекеттiк кәсiпорындарға да қажет.
Корпорациялық басқаруды ендiру менеджерлер мен басқаруға компания қызметiнiң ойластырылған стратегиясын әзiрлеуге, басқарушылардың алынған нәтижелерге сыйақысының байланыстылығын қамтамасыз етуге мүмкiндiк бере отырып, фирманың басқару сапасын арттыруға әкеледi.
Шетелдер тәжiрибесi осындай жүйемен мүмкiншiлiгi бар мемлекеттер iрi көлемдi және өтiмдiк капитал нарығын куәландырады. Сондықтан оларды жүргiзу компания қыметiн басқару ережелерiн жасаудың ғана ұйғармайды, сондай-ақ нарықтың экономика қағидаларын сәйкестiрушi демократиялық құруды қалыптастырады.
Бизнес ұйымының корпорациялық нысаны әлемде үлкен ауқымды қызметi бар кәсiпорындарға пайдаланылатын бизнес басымдық болып табылады. Ол бiр жағынан, қоғамның эволюциялық дамуының сипатты мысалы болып табылады, екiншi жағынан, нарықтық экономика шеңберiнде одан әрi дамуға едәуiр бейiмделген болып ұсынылады.
Субъектiнiң тиiмдi қызмет iстеуi олармен таңдап алынған корпорациялық басқару жүйесiне байланысты. Өйткенi ол қоғамға инвесторлар мен кредит берушiлердiң өз қаражаттарын сенiп тапсыруға болатын, корпорацияның жақсы басқарылатын ұйым болып табылатынына көз жеткiзедi.
Корпорациялық менеджмент басқарушылық қызметкерлер кәсiпқойлығына жоғары талап қояды. Корпорациялық басқарудың негiзi болатын қағидалардың бiрi меншiк құқығы мен бақылауды бөлу қағидасы болып табылады. Акционерлер — корпорация капиталының меншiктенушiсi, бiрақ бұл үдерiстің бақылау және басқару құқығы iстiң мәнiсi бойынша менеджментке тиiстi. Бұл қағида кәсiпқой менеджментке тән кәсiпкерлiк тәсiлдi бизнестi түрлi көздерден қаржыландыру тәсiлiн бiрiктіруге мүмкiндiк бередi. Осыған қажеттi кәсiпқой дағдысы, бiлiмi, сапасы бар менеджмент капиталды жақсы пайдалануға бағытталған шешiмдер қабылдауға және iске асыруға қабiлеттi. Бұл корпорациялық басқарудың теориялық және әдiстемелiк негiздерiн, Қазақстандағы көкейтестiлiктiң өсуiне байланысты осы саладағы шетел тәжiрибесiмен танысуға басты мән берiлген.
Бұл дипломдық жұмыста корпорациялық басқару жүйесi туралы толық мәлiметтi қалыптастыруға, сондай-ақ iс-тәжiрибелiк қызмет үшiн қажеттi дағды қалыптастырылады.
Қолданылған әдебииеттер
1. Маркс К., Экгельс Ф. Соч. 2-ое изд., т.4. - С. 133.
2. Большой экономический словарь / под ред. АН. Азрильна — М.: «Институт новой экономики», 1999.— С.343, 393, 906, 991, 993.
3. Копранцев Г.С. Актуальные проблемы диалектической взаимосвязи экономических категорий. — Тбилиси: Тбилисский университет, 1979.— С. 8.
4. Фишер С., Дорнбуш Р., Юмалеизи. Экономика / Пер. с англ. - М.: 1995.-С. 123.
5. Борисов А.Б. Большой экономический словарь. — М.: Книжный мир, 2004. — С.88, 89, 103, 136, 210, 211, 337, 434.
6. Вивслов Ю., Мелентьев А. Развитие интегрированных корпоративных структур в России //Российский экономический журнал, 2002, - С. 28.
7. Авдашева С., Дементьев В. Акционерные и неимущественнные механизмы интеграции в Казахстанских бизнес-группах //Казахстанкий экономический журнал, 2001, -С. 14.
8. Дж.К.Ван Хорн. Основы управления финансами. — М.: Финансы и статистика, 1996.
9. Анисимов А. Феномен крупной конкуренции, или какой рынок нам нужен // Казахстанский экономический журнал, 2003, - С. 5—6.
10. Калин А. Национальные особенности корпоративного развития // Экономика и жизнь, 1998, май, - С. 6.
11. Статистический ежегодник Казахстана /Под ред. А.А. Смаилова — Алматы,2004.-С.96, 353, 354, 393, 360, 361, 362.
12. Системньий анализ в экономике и организации производства, под ред. С.А. Валуева и ВИ. Волковой. — Ленинград: «Политехникал, 2001.-С. 18, 32, 33.
13. Абалкин Л. Роль государства и борьба с экономическими долгами // Экономист. 1998.
14. Батчиков С., Петров Ю. Концепция и программа стабилизации финансовой сферы. Россия /Российский экономический журнал. 1996, - С. 38-39.
15. Постановление Президента РК «О государственных холдинговых компаниях» от 5.03.93 г. Приватизация: нормативные документы. — Алматы, 1993, т.2.—С. 14.
16. Балабаева Н.В. Международные финансово-промышленные группы: проблемы перспективы //Проблемы прогвозпровавия, 2004.- С. 79-81.
17. Кенжегузин М.В., Космамбетова В.И., Сидорец Г.П. Крупные экономические структуры в условиях перехода Казахстана к рынку (организация и управление). — Алматы: «Гылым», 2003.
18. Мураньев А., Совулькин Л. Корпоративное управление и его влияние на поведение приватизированных предприятий // Вопросы экономики, 2005. — С. 111—112.
19. Указ Президента РК, имеющий силу Закона «О приватизации» // Казахстанская правда, 1995, 22 декабря.
20. Постановление Президента Республики Казахстан «Об управлении собственностью в строительном комплексе и мерах по ее приватизации», 1992, 30 января.
21. Ноздрева Р.Б., Цыличко Л.И. Маркетинг: как побеждать на рынке. — М.: Финансы и статистика, 2001. - С. 154.
        
        Шығарылым
Құрметті мемлекеттік аттестациялық комиссияның төрағалары мен мүшелері,
сіздердің назарларынызға «Корпорациялық басқару» деген тақырыпқа дипломдық
жұмысымды ұсынамын.
Мазмұны
Кiрiспе.....................................................................
..............................................
1 тарау. Корпорациялық ... ... ... негіздері
1.1. Корпорациялық құрылымдар:ұғым, мән,белгілер
және
ерекшеліктері...............................................................
.....................
1.2.Корпорациялық ... ... және ... ... ... жағдайындағы корпорациялық
біріктіру...................................................................
................................
2 тарау. Корпорациялық секторды мемлекеттік реттеу
2.1.Корпорациялық құрылымдардың жұмыс істеу ... ... ... ұйымдық-құқықтық
реттеу......................................................................
................................
3 тарау. Корпорациялық басқару жүйесі
3.1.Елдің ұзақ мерзімді экономикалық дамыту негізін нығайтудағы
корпорациялық ... ... ... ... ... ... ... және
олардың
сипаттамасы.................................................................
..........
4-тарау. Корпорациялық мәдениетті кәсіпорындарда қалыптастырудың теориялық
әдіснамалық аспектілері
4.1.Корпорациялық мәдениеттің ... ... ... ... ... ... ... әлемдік
тәжірибе....................................................................
..............................
4.4.Корпорациялық мәдениетті қалыптастыру технологиясы..............
Қорытынды...................................................................
........................................
Қолданылған
әдебиеттер..................................................................
...................
Кіріспе
Халықаралық бизнес пен экономикалық даму проблемасы ... ... ... ... ... ... Оның жүйесiз болуы
инсайдерлерге компания қаражатын ... ... ... ... ... және ... да мүдделi тараптардың
мүддесiне зиянын келтiрiп, тиiмсiз пайдалануға мүмкiндiк ... ... ... ... ... ... ... шарттарында
корпорациялық басқарудың әлсiз жүйесiмен өз ... ... ... ... ... ... ... корпорациялық басқару
әдiстерi деген түсінік барған ... ... ... ... ... ... және толық экономикалық жүйелерiн анықтайды.
Корпорациялық басқару жүйесi компаниямен елдерге инвестиция тартуға,
ұзақ мерзiмдi экономикалық даму негiзiн ... және ... ... ... ... ... қабiлетiң қамтамасыз етуге көмектеседi.
Сондай-ақ, ол ... ... ... ... ... ... жеке ... ғана емес, мемлекеттiк кәсiпорындарға да
қажет.
Корпорациялық басқаруды ... ... мен ... ... ... ... ... басқарушылардың алынған
нәтижелерге сыйақысының байланыстылығын қамтамасыз етуге мүмкiндiк ... ... ... ... ... ... ... осындай жүйемен мүмкiншiлiгi бар мемлекеттер iрi
көлемдi және өтiмдiк капитал нарығын куәландырады. Сондықтан оларды ... ... ... ... ... ғана ... сондай-ақ
нарықтың экономика қағидаларын сәйкестiрушi демократиялық құруды
қалыптастырады.
Бизнес ... ... ... ... ... ... ... бар
кәсiпорындарға пайдаланылатын бизнес басымдық болып табылады. Ол ... ... ... ... ... ... ... табылады,
екiншi жағынан, нарықтық экономика шеңберiнде одан әрi дамуға ... ... ... тиiмдi қызмет iстеуi олармен таңдап алынған корпорациялық
басқару жүйесiне байланысты. ... ол ... ... мен ... өз ... сенiп тапсыруға болатын, корпорацияның жақсы
басқарылатын ұйым болып табылатынына көз жеткiзедi.
Корпорациялық менеджмент басқарушылық ... ... ... ... ... ... негiзi болатын қағидалардың
бiрi меншiк құқығы мен бақылауды бөлу қағидасы болып табылады. ... ... ... ... бiрақ бұл үдерiстің бақылау және
басқару құқығы iстiң мәнiсi бойынша ... ... Бұл ... ... тән кәсiпкерлiк тәсiлдi бизнестi түрлi көздерден
қаржыландыру тәсiлiн бiрiктіруге мүмкiндiк бередi. ... ... ... бiлiмi, сапасы бар менеджмент капиталды жақсы ... ... ... және iске ... ... ... ... ... және әдiстемелiк негiздерiн,
Қазақстандағы ... ... ... осы ... шетел
тәжiрибесiмен танысуға басты мән берiлген.
Бұл дипломдық ... ... ... ... ... толық
мәлiметтi қалыптастыруға, сондай-ақ iс-тәжiрибелiк қызмет үшiн қажеттi
дағды қалыптастырылады.
1 тарау. ... ... ... теориялық негіздері
Корпорациялық құрылымдар: ұғым, мән, белгілер және ... ... ... ... әрбiр субъектiсi қызметiнiң
еркiн құқымен анықталады. Нарық бұрын қабылданған ең сәттi шешiмдердi
қайта ... ... ... ... мәжбүрлеп, кәсiпкерлер мүддесiн
тоғыстырады. Мұндай жағдайда кәсiпорын қатаң бәсекелестiк күреске ... үшiн өз ... ... ... және мерзiмiнде өзгертулер
жүргiзуге мәжбур. Осыған байланысты нарықтағы табыс тұтынушымен анықталады,
өндiрушi бәсекелестiкке ... ... өнiм ... ... экономика жағдайында өндiрiстi басқарудың мүлде жаңа
ұйымдастыру ... мен ... ... пайда болды. Нарықтық
сапаға қоятын ... өсiп қана ... жоқ, ... ... мен ... ... ... экономикадағы бiрiктiрiлген корпорациялық құрылымдар тұрапатты
шаруашылық жүргiзушi субъектiлердiң пайда ... ... ... әкiмшiл-әмiршiл экономиканың нарықтық экономикаға айналғандағы
қалыптасатын қоғамдық ... мәнi мен ... ... ... ... құбылыстарды зерттеу факторларды талдаудан басталады,
соңғысы олардың тұтастығы мен өзара байланыстылығынан алынады. Бұл ... ... ... ... оның ... ... «тек» және
«түр» белгiлерiн анықтау арқылы жүзеге асырылады. Осы ... ... ... пен ... қалыптастырады. Осылайша, түсiнiк танымның ұзақ
үдерiсiнiң нәтижесi. Ақыл тiрi ... ... ... ... ... ... - ... табиғатқа немесе белгiлi бiр құбылыстар тобының
(тегiнiң) «жалпы ... ... ... ... ... формасы;
«iстiң мәнiсiн түсiнудiң» синонимi, яғни осы құбылыс ... ... ... ... ... ... объективтi бөлiнген бүтiннiң
құрамында нақты (өз ... ... рет және ... мүшелерге бөлiнген)
бiрiгуi. Түсiнiк өзiнiң ... және ... ... ... ... кең ... теориялық бейнесiнiң құрамында анықтамалардың даму
үдерiсiнде ғана ... ... ... ... ... ... ... ал олардың өз ұғымы бiрлiк арқылы көрiнедi. ... ... ... ... «мән» немесе «мағына» белгiлерiн
анықтауда термин сөз көрiнедi, ал ... ... ... сөздер арқылы
ғана көрiнген сол ... ... ... ... ... ... осы ... объектiсiн құрайды.[1]
Түсiнiктi анықтау үшiн тек жалпыны бөлу жеткiлiксiз, ... ... ... ... Одан да жалпы түсiнiктер санаттан
көрiнедi.
Санаттар — бұл түсiнiк, бiрақ олардың әрқайсысы санатты ... ... ... ... өз рөлi ... белгiленген құбылыстардың
маңыздылық дәрежесi бойынша түсiнiк тең бағада емес. К. Маркс ...... көп ... ... типтiк» мазмұны, олар — өндiрiстiң «теориялық
көрiнiсi, қогамдық қатынастарының абстракциясы».
Экономикалық санаттар – ... ... мен ... ... көрсететiн экономика ғылымындағы маңызды ұғым.Олар зерттелетiн
объектiнiң сыртқы және iшкi қасиетiн көрсетедi. Ойлау объективтi ... дәл сол ... ... ... белгiлi, сондықтан қандай да бiр
экономикалық санат тану үдерiсiнде тиiстi құбылыстың барлық көп жақтылығын
толық қамтымай, тек ... ... ... ... ... ... қатынастың қоғамдық санасында тұрақтандыру болып табылады. Санат
қозғалысы қоғамдық өндiрiстің даму заңдылығын ғана ... ... ... танымның қарама-қайшылығын растайды. Санаттың ... ... ... ... ... ... ... тудыратын
құбылыстарды барлық уақытта дәл бере ... ... ... ... ... мен ... ... (қоғамдық санада) арасындағы байланыс күрделi жанама
сипат алса, оған қоса өндiрiстiк қатынастар үздiксiз қозғалыста және дамуда
болатындықтан, бұл ... ... ... акциялардың көбiсiнiң
бiр ғана иесi болады, бiр отбасына ... ... ... ... ... бiр ... өнiмнiң негiзгi өндiрушiлерiн бiрiктiредi, ... ... алып ... Олар ... ... ... ... дамуды қамтамасыз етедi және
өндiрiс дамуына, өнiмнiң техникалық деңгейiн көтеруге және бәсекелестiкке
қабiлеттiлiгiн қамтамасыз ... әсер ... ... ... ... жаңа
кезеңiн енгiзу кезiндегi өндiрiстi меңгеруде жүрiп жатқан салалары жедел
дамиды.[2]
Корпорация – дамыған елдерде кең ... ... ... ... ... ... ... заңды мәртебенi және басқару
қызметiнiң жинақталуын қарастыратын кәсiпкерлiк қызметтi‚ ұйымдастыру
нысаны.
Корпорация ... ... пен ... бағдар әлемдiк экономиканың
дамуында бiрiншi орынға ... ... ... ... және ... экономикасындағы өзгерiс әсерiнен елдiң
бәсекелестiкке ... ... ... ... ... ... ... бiрiгу үдерiсi кең таралады.
50-60 жылдары «бiрiгу» ұғымы халықаралық бiрлестiктер деңгейiнде кең
таралды, одан кейiн ұйым ... ... ... ... ... ... ... ететiн ұйымдар негiзiнде iрi құрылымдар қалыптаса
бастады. Түрлi экономикалық құрылымдар қайта бiрiгiп, бiр-бiрiн толықтырып,
шаруашылық ... ... ... өзара әрекеттiң айқын және
сенiмдi желiсi және салынды; бiрiктiретiн құрылымдардың ... ... ... синергиялық әсер құрылды.
Осылай, Ю.Винслов, А.Мелентьев «бiрiктiрiлген корпорациялық құрылым»
(БКҚ) деп активтердi шоғырландыру немесе ортақ ... жету үшiн ... ... ... ... активтерi негiзiнде бiрiгiп бiрлесiп
қызмет iстейтiн кәсiпорындарды (ұйымдарды), заңды немесе шаруашылық дербес
топтарын айтуға ... ... - ... С. Авдашеваның және В. Дементьевтiң пiкiрi
бойынша бiрiктiрiлген корпорациялық құрылым деп бiрлескен қызметi нарықтың
өзара шарт ... ... кез ... ... ... ... Якутин бiрiктiрiлген корпорациялық құрылым — 6ұл өз ... ... ... ... қатынастар базасында
шоғырландыратын өндiрiстiк, ... ... ... ... ... және 6асқа да кәсіпкерлердiң
бiрлестiктерiмен ... iрi ... ... деп ... ... талдауы және жүргiзiлген зерттеу зерделенiп жатқан
экономикалық феноменге авторлық түсiндiрiп беруге мүмкiндiк бередi.
Бiрiктiрiлген ... ... ... мезо және ... ... ... ... бiрiгулерiмен шарттасылған,
еңбектi қоғамдық ... ... ... және ... ... және ... ... өндiрiстiк-экономикалық жүйенi
бiлдiредi. Бұл үрдiстiң экономикалық ... ... ... ... ... ... қызмет түрлерiнiң (түрлi салалардың, инфрақұрылымдардың,
банк қаржыларының, оның ... ... сату ... карай түрлерге
бөлiнуiмен) қойылған мақсаттарға жету үшiн бiрыңғай өндiрiске айналуында.
БКҚ-ның қалыптасуының және ... ... ... мына ... ... ... болып табылады:
— БКҚ тиiмдiлiгiнiң бағасын өнеркәсiптiк кәсiпорындар, банктілер, сауда-
өткiзу ұйымдарының құрылымдық қызметiнiң ерекшелiгiн ескеру мiндет етiледi;
— тиiмдiлiкке әсер ... ... және iшкi ... ... ... жаңартпалық және әлеуметтiк тиiмдiлiк;
— БКҚ-ның тиімділігін талдаудың келесі үрдістік қағидасы, ... ... ... ... ... ... құрылымын жетідіру;
— Өндiрiстiк құжаттарды және басқарушылық ... ... ... ... есеп ... жеделдету және өнімді
игеру, мерзімін ... ... және ... ... мен ... ... ... мыналар кіреді:
— тиiмдi бағдарламаларда инвестициялық ағымдарды пайдалану;
— өндірістік қуаттарды қарқынды ... ... ... ... ... ... ... қаржыландыру;
— еңбектi бөлу,
Бiрiктiрiлген корпорациялық құрылымдар ерекшелiгiнен өзара ... ... ... ... бар ... алу ... шығады:
— бас компания еншiлесiмен;
— оның iшкi өнеркәсiптiк кәсiпорындарында;
— өнеркәсiптiк кәсiпорындар мен банкiлер арасында.
Соңгы ақпараттық қағида, БКҚ ... ... есеп алуы үшiн ... iшiнде ақпарат алмасу.
Iрi бiрiктiрiлген құрылымдар ресурстарды бiрiктiру есебiнен ... ... ... ... ... және ... шаруашылық
экономикасының ядросын құрайды. Олардың iшiнде едәуiр көп таралған ... ... ... холдинг үлгiсiндегi компаниялар, қаржы-
өнеркәсiптiк топттар. 1-кестеде жаңартпалық құрылымдардың нысаны, мәнi және
мақсаты берiлген. Бiрiгудiң ... ... ... нысандары болып
қаржы-өнеркәсiптiк топттар нысанындағы корпорациялық бiрлестiктер
саналады.
1. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... |(грек тілінен syndikos – ... ... сату ... арқылы|
| |жариялап әрекет етуші) ... ... |
| ... ... ... |Тауардың сату бағасын және босату |
| ... ... ... белгілеу. |
| ... ... ... |Әрбір қатысушы үшін өткізу ауданын |
| ... ... ... |
| ... ... ... ... нарыққа тауар |
| ... ... ... ... көлемін |
| ... және т.б.) ... |
| ... ол ... ... бағалардың өсуі |
| ... ... ... ... ... алудың тұрақтылық |
| |өз ... ... ... |
| ... ... өткізуде | |
| ... ... | ... ... тілінен trust – |Меншіктенушілер кірісін ... |
| ... бұл ... ... пайда мөлшерінің болжалды |
| ... ... ... |ауытқуына кепілдіктер. Трестің |
| ... ... және ... ... жекелеген |
| ... ... ... ... қатысуына |
| ... ал ... ... бөлінеді. |
| ... ... ету бір | |
| ... ... ... | ... ... cartel, ... ... ... ... |
| |cartello – хабарландыру, ... ... ... ... |
| ... жазу) - әдетте, бір |және коммерциялық дербестігін |
| ... ... ... |
| ... ... ... ... | |
| ... ... ... |
| ... ... ... | ... |(латыншыдан corporatio – |Ең көп пайда табу. Оның |
| ... ... ... ... да бір |
| ... ... ... үлесін|артықшылығын қорғау. Қазіргі заманғы|
| ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру нысаны |атқарады. |
| |кең ... ... алу | |
| ... ... ... заңдық | |
| ... мен ... ... | |
| ... ... | |
| ... жоғарғы | |
| ... ... ... |
| ... және жеке ... |
| ... | ... ... conglomeratus – |өндірісті әртараптандыру ауқымын |
| ... ... ... ... ... ... ... ... ... шін. Бас ... |
| ... ... ... ретінде концерн,банк, |
| ... ... бір ... ... ... |
| ... ... жағынан |сияқты шыға ... ... ... ... компанияның |пакеттерін сатып алуға қызығушы |
| ... ... ... ... және ... |
| ... ... ... |
| ... ... фирмалары| |
| ... бір ... | |
| ... | |
| ... ... | |
| ... тән. | ... ... concern – |Кәсіпорынның дербестігін жоғалтпай,|
| ... ... ... ... көлемінде пайданың |
| |қатысу ... ... бас |ең ... үлесін баып алу. Көптеген |
| ... ... ... ... |
| ... ... |көрсету,қаржы,сақтандыру,ғылыми-зерт|
| ... ... көп ... және өндірістік кәсіпорындардың |
| ... ... ... |өзара іс-қимылы. |
| ... ... ... ... ... және ... да қаржылық |
| ... ... ал іс ... |құрылымдардың қаржы қаражатын |
| ... ... ... |
| ... | ... |(латынша consortium – бірге |Үлкен қаржы және материалдық |
| ... ... да бір ... ... ететін |
| ... ... ... қызмет |
| ... |
| ... т.б.) ... асыру | |
| ... ... ... | |
| ... шешу үшін ... | |
| ... ... өндірістік | |
| ... ... ... ... | ... ... |(французша compagnie – ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... |
| ... |көтерілуіне бағдарланады. Капитал |
| ... т.б. ... ... ... ... |
| ... | ... ... ... holding – ... ... саясат жүргізу. Ірі |
| ... ... ... ... ... ... |
| ... капитал үлесін |сақталуын бақылау. әртараптандыруды |
| ... ... әрі ... ... ... |өнеркәсіптік ... | |
| ... ... | |
| ... ... |
| ... ... буыны | |
| ... ... ... | |
| ... ... | ... ... ... associatic – қосылу, |Жалпы шаруашылық немесе қандай да |
| ... ... бір |бір ... ... жету ... ... ... бірнеше шаруашылық |мүшелердің өзара мүдделерін есепке |
| ... ... ... ... ... |
| ... үшін өз ... |іс-әрекеттеді дайындау. Мүшелерді |
| ... ... ... ... ... | |мен ... әзірлеу және келісу. |
| | ... ... ... ... байланыстарға |Банкілердің өнеркәсіппен өзара |
|сіптік топтар ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... алшақтықты жеңу. |
| ... ... ... |
| ... ... ... | ... ... ... және ... ... ... жасау
белгiлi бiр дәрежеде iрi корпорациялардың қызметiне байланысты болады.
Корпорациялық бiрлестiктер өнеркәсiптiк ... ... ... ... ... мақсаттарына жетуге жәрдемдесуi тиiс. Бiздiң
елiмiзде жүргiзiлiп жатқан реформалар мәнi бойынша шаруашылық ... ... ... алып ... ... бағыттайды. Iрi кешендердiң,
технологиялық және ... ... ... құлдырауы 1991
жылы қабылданған «Жекешелендіру және ... ... алу ... ... ... ... 1991-1993 жылдардағы
Мемлекет иелiгiнен алу және ... ... ... ... ... ... құрылымының құлдырауына және осы негiзде
көре тұра әлсiз шаруашылық жүргiзушi субъектiлердiң құрылуына алып келедi.
Қазақстанда жалпы ... ... ... ... ... ... және әр түрлi шикiзат түрлерiн өңдейтiн шағын
кәсiпорындар құруды жеделдетуге мүмкiндiк бередi. ... ... ғана ... ... ... да ... зор. ... құрылуы
соңғы өнiмдi салыстырмалы түрде аз шығынмен шығаруды көбейтудi ... ... ... химия өнеркәсiбiнде, машина
жасауда iрi корпорация ұйымдастыру республика аймақтарындағы ... ... ... ... iстеуiне көмектесетiн
салааралық және шаруашылық-аралық байланыстарды нығайтуға, өнiм шығаруды
ұлғайтуға және оның ... ... ... ... ... ... өндiрiстi әртараптандыруды күшейту, ұйымдастыру
мен басқаруды жақсарту, маркетинг ... ... ... барлық
шаруашылық жүйелердiң тиiмдi қызмет iстеуiне жағдай жасайды; ... ... ... тым ... және оңтайлы пайдаланылуы
мүмкiн; келешекке бағыттайтын жоспарлауды қолдану негiзінде ... ... шешу үшiн ... ... ... ... экономика дамыған елдерде орташа және iрi корпорациялық
кәсiпорындары (акционерлiк компаниялар) бар. ... ... ... салааралық және мемлекетаралық ... ... ... жүйе деп ... ... ... өзiнiң саны бойынша, мысалы,
басқа мемлекетгер кәсiпорындардың жалпы санында үлес ... бар. ... және ... ... ... үлес ... бойынша олар
алдыңғы қатарда. ... ... ... ... ... ... жалпы тауар мен қызметтiң өткiзедi. Фирмалардың жалпы санының 73%
жеке ... оның ... ... және 9% - ... ... шағын
кәсiпорындар құрайды. Корпорациялардың жалпы санында алдыңғы орынды, өз
кезегiнде, олардың iшiндегi iрiлерi ... 300 ең iрi ... ... 40% ... ... табысты дамуына өздерiнiң ерекше ролiн аттыратын шағын
және iрi ... ... ... ... ... ... ХIХ ғасырдың
соңғы ширегiнен бастап бүгiнгi күнге дейiн әлемнiң барлық жетекшi ... және ... ... ететiн салалары болып қала бередi. Электро-
техникалық саласында экономикалық дамуы өткен ... ... ... қазiрде басым болатын салыстырмалы түрде қуатты бiрқатар компаниялар:
«Джәнерал электрик», «Вестингауз», «Сименс» және басқалары анықтайды. ... ... ... де ... анықтайды.
Iрi корпорациялық құрылым құру идеясы Қазақстан ... ... ... бұл ... ... ... ... экономикада
орын алған.
1970-1991 жылдардағы КСРО-да, оның iшiнде ... және ... ... өндiрiстiк және
ғылыми-өндiрiстiк бiрлестiктер құрудың iрi ауқымды iс-тәжiрибесi белгiлi.
Алайда бұл бiрiктiрiлген ... ... ... ... ... сату және басқарудың орталықтандыру жағдайында қаржы
және өнеркәсiптiк капиталдың ... ... және ... ... тетiктерiн қолданудың қамтамасыз ете алмады; бұл
нысандарды нарықтық құрылымға түрлендiру ассоциативтiк ... ... ... ... ... ... ... Бiрiктiрудің жаңа
нысанын iздеуге өндiрiс көлемiнiң күрт төмендеп ... ... даму ... ... ... болды.
Қазақстандағы бiрiктiрiлген корпорациялық құрылымдардың қалыптасу және
даму үдерiсiн ... ... ... ... ... ... ... басқару болып табылады.
Ұйымдастыру факторлары: Бiздiң республикамыздың жағдайында акционерлiк
меншiктiң пайда болуымен, дамыған бәсекелестiк ... және ... ... ... ... ... - бұл, ең ... ... және ... ... ... ... ... өндiрiс көлемiн және
әсерiн ұлғайту. БКҚ-ның қалыптасуының ... ... ... санын, яғни салық төлемдерiнен үнемдеуге мүмкiндiк ... мен ... ... ... ... стратегиясымен байланысты.
Басқару факторларына ұйымдастыру, технологиялық және нарықтық факторларды
шоғырландыру мен басқару құрылымын оңтайландыру ... iрi ... ... ... ... Қазақстандық
айрықшалықты факторлар қатарына жатады, атап айтқанда, ... ... ... ... ... ... ... сипатының өзгеруi.
Бұзылған шаруашылық байланыстарын қалпына келтiруде және ... ... құру ... ... ... ... қызметiн
шоғырландырмай және қаржы ресурстарын тартпай мүмкiн болмайды.
Корпорациялық сектор қазiргi заманғы экономиканың ... ... ... ... iрi ... мен ... ... экономикалық дамуды және азаматтарды әлеуметтiк
қорғауды қамтамасыз етедi. Мысалы, ҰАҚ әлемдiк өнеркәсiптiк ... ... және ... сауданың жартысын бақылайды.
Далелдi фактiлер бойынша ... ... ... ... орта және ... бизнес кәсiпорындар желiсi құрылады iрi
бiрiктiрiлген корпорациялық құрылымдарға орналастырылады, ... ... және ... ... аймағы елдерiнiң даму тәжiрибесi тиiмдi
реттелетiн және мемлекет қолдайтын өзiнiң ... ... ... ... өзегiне құрылымданса, ұлттық капитал
бәсекелестiкке қабiлеттi күш ретiнде көрiнуге мүмкiндiк алады.
Қазақстан Республикасында ... ... ... ... ... ... өндiрiстiк бiрлестiктерге кiретiн
кәсiпорындар арасындағы өзара қатынас iс ... ... ... ... ... ... тыйым салды және негiзделген
өндiрiстiк құрылымдардың ... ... ... ... ... ... арасындағы өндiрiстiк өзара
байланыстардың бұзылуынан өндiрiстiң құлдырауы көбейдi, төлемеу дағдарысы
және жоғарыда ... ... ... туындады. Сондықтан көптеген
өндiрiстiк кәсiпорындар басында ... ... ғана емес ... де бiрiгудiң қажеiтiлiгiн сезiндi.
Бүгiнде Қазақстан экономикасы ұлттық экономиканың корпусы болуға
қабiлеттi және ... ... ... бәсекеге қабiлеттi iрi
корпорациялық құрылымды қажет ету фактiсiң ... ... ... ... орта ... ... ... iрi өндiрiс ролi, әәсiресе,
базалық салаларда ... ... қала ... ... ... ... ... салаларды қамтитын интеграциялық
үдерiстер әсерi байқалады.
Республикадағы қазiргi заманғы интеграциялық ... ... ... ... мен ... ... басқа
мақсаттар‚үшiн босату жолымен өнеркәсiптердi шоғырландыру;
✓ корпорация ... ... ... ... ... ... ... қызметкерлердi
тартуды шоғырландыру;
✓ БКҚ ... ... ... мақсатында қаржы
капиталын активтендiру;
✓ БКҚ стратегиясын жүзеге асыру кезiнде компания ... ... ... отырған бiрiктiрудiң қаржылай тиiмдi критерийiн
құрастырамыз. Мұнда төрт негiзгi кезеңдi айқындау ... ... ... негiзi кезiңде тиiмдiлiктi анықтау
логиканы пайдаланып ... ... ... ... ... ... ... құрайтын өндiрiстiк
шаруашылық/бiрiктiрудiң қаржылай нәтижесiн».
2. Тиiмдiлiктi қорытындылайтын критерий болашақ кiрiс ... құны мен ... ... ... ... ... баға арасындағы айырымға тең «болжалды
таза пайда» болып саналады. Осы ... ... ... ... кейiнгi ақшалай қаражаттың (болжалды
түсiм көлемi мен шығын арасындағы айырма) ... ... ... Қосылатын компанияның ақшалай қаражатының
болашақ ағынын бағалау едәуiр қиындық тудырары сөзсiз. Осы
критерийдi пайдаланғандағы тәсiл ... ұзақ ... ... үшiн ең ... ... саналады.[4]
3. Егер қосылу жай акцияларды айырбастау негiзiнде жүргiзiлсе,
тиiмдiлiк критерийi мен екi ... ... үшiн бiр ... ... ... өсiмi
болып саналады. Дж. К. Ван Хорн ... ... ... ... ... ... бiр жақты емес. Әдетте, жұтылатын
фирма алынатын фирмадан мөлшерi бойынша бiрнеше есе артық
болады, сондай-ақ үстеме сыйақыны ... ... ... ... ... ... құны әлеуеттi қосылу
туралы жариялаумен байланысты өсiп ... ... ... ... ... ... болады, сондай-ақ негiзгi компания
акционерлер үшiн пайдасы (осы критерий ... ... анық ... Бiрiктiрудің тиiмдiлiгiн бағалағанда жұтатын компания
көтеретiн шығындар мұқият есепке алуға жатады. ... ... ... ... мiндеттемелер
есебiнен, ақшалай қаражат немесе осы нысандар құрамдастары
жай және артықшылықты акциялар түрiнде төленуi мүмкiн. ... ... ... құралы ретiнде бағалы қағаздар
пайдаланыста, есеп ... ... олар ... құны
бойынша ақшалай эквивалентке айналады. Осыған ұқсас тәсiл,
жұтатын компания өзiне сатып алынатын ... ... ... ... ... БКҚ-ның талдау
кезiнде өндiрiстiк қуат жүктелiмiн көтерудi, пайданы
көбейту, ... ... ... және т.б. ... құрылым әлеуетiн сипаттайтын көрсеткiштермен
кешенiнде жоғарыда аталған критерийлердi мақсатты қолдану.
Iс-тәжiрибе айғақтайды:
✓ нарықтағы көптеген фирмалар, яғни ... аз ... ... үшiн ... және ... шарты болып
саналмайды;
✓ өркениеттi елдерде бәсекелестiктi жаңартпа, инвестиция, баға
белгiлеу саласында кәсiпорын қылығына тiкелей әсер ... ... мен ... ... ... Сонымен қатар,
Қазақстандық индустриядағы кәсiпорындар бiрлестiгi ... ... ... ... ... саны аз ... өту ... Бұл көп жағдайда нарықтық экономикада концерндер,
iрi корпорациялық бiрлестiктер орындайтын ... ... ... ... ... және ... ... органдармен орындалды.[6];
Ұйымдастыру шеңберiнде ғана мүмкiн болатын жоғары шоғырландырылған және
орталықтандырылған өндiрiстiк және банкiлiк активтерi бар ... ... және ... ... әртараптандыру стратегиясын
жүргiзуге бағыттайтын (қор нарығының баға белгiлерiне және ... ... ... ... ... салааралық тетiктерiнiң
жұмыс iстеуi. Осының бәрiнен отандық өнеркәсiптегi ... ... ... ... ... ... тек ... индустриялық iргесiң
құрайтын кiрiс және ... ... ... кәсiпорындарды
акционерлеу және корпорациялау, ұйымдастыру бiрлестiктерiн құрудың ... ... ... ... ғана ... Сонымен қатар
республикадағы жаңа ұйымдастыруы ұйымның құрылымдарды тұрғызу үдерiсi
былайша сипатталады:
... ... ... ... ... бойынша әкiмшiл-әмiршiл жүйе мен оның иерархиялық
құрылымдарының ... ... ... ... мен
үйлестiрудiң жолға ... ... ... ұйымдастыруға шақыратын және сатылас әрi деңгейлес
тәртiп бойынша атқарудың жоғалуы;
✓ мемлекеттiк құрлымдар нарықтың экономикада өз ... ... ... жиi ... ... ... атқаруда Паркинсон заңының, «Мың заңының
көрiнуiне кеңiстiк ашып, бiрiн-бiрi қайталайды;
✓ экономиканы тұрақтандыру әдетте, iрi ... ... ... ... ... ... алып-сатарлық-
делдалдың үлгiдегi мемлекеттiк емес құрылымдардың көбеюiне алып
келедi;
✓ өндiрiстiк, технологиялық және шаруашылық байланыстардың ... ... ... ... ... ойластырылмаған
және экономикалық негiзсiз жоқ монополияға қарсы шаралар жүргiзу,
жекелеген кәсiпорындарды ... ... ... ... құрайтын өндiрiстердің қайта бейiмделуi.
Мемлекет иелiгiнен алу және жекешелендiру, ... ... ... ... ... ... (өнеркәсiп бойынша орташа 70%
шамасында), ... ... ... ... ... айналым
қаражатынан қалған кәсiпорындардың ешнәрсе алмауына алып келдi. ... ... ... ... өз ... мен ... бiрiктiрудiң қатаң қажеттiлiгiн сезiнуге алып келдi. Жекелеген
кәсiпорындардағы ... ... ... соңғыға өндiрiстiк қорлардың өте
үлкен тозуын меңгеруге, шикiзатпен әрi материалмен үздiксiз ... және ... ... ... ... ... және ... капиталдың бiрiктiрiлуi ғана ресурстар басқаруды
көтеруге, кәсiпорындарды қаржыландыру және ... үшiн ... ... мүмкiндiк бередi. Қаржы ... ... ... бос ... ... және ... ... бағыттарда тиiмдi пайдалану инфляция кезiнде, белгiлi бiр уақыт
iшiнде ақшалай ресурстарды жинақтау мүмкiн ... ... аса ... ... мен ... институттараның бiрлестiгi объективтi
жағдайлардан туындайды:
✓ бiрiншiден, бәсекелестiк күшеюi жағдайында ... ... және ... ... ... ... ... ғана
мүмкiн маңызды күрделi жұмсалымды талап ететiн ... ... ... ... ... ... ... жекелеген
кәсiпорындардың күйзелiс қаупiнiң өсу ықтималдығын төмендетедi.
Олардың акционерлiк қоғамға ... ... ... ... нарық
жағдайында дербес қызметке қалыпты әзiрленуге мүмкiндiк бермейдi.
Жүргiзiлген талдау көптеген кәсiпорындардың зиян шегуi көп жағдайда
тұтынушыларға төлеуге қабiлетсiздiгiмен ... және ... ... ... ... ... ... нарықта шетел корпорацияларымен бәсекелестiк күреске қарсы тұру
қажеттiлiгiнен туындайды. ... ... ... монополизм туралы
көз-қарастарды қайта құру уақыты жеттi. Олар шетелдiк компаниялар жағынан
бәсекелестiк болмаған ... ... ... бастапқы кезеңiнде
дұрыс болуы мүмкiн. Қазiргi ... ... ... ... iрi ... ... бәсекелестiк жағдайында жұмыс iстеуге
мәжбүр. Сондықтан ... ... ... ... кәсiпкерлер күштерiнiң бiрлестiгi өте қажеттi болып, оларды
басқарудың әдiстемелiк негiздерiн әзiрлеуге көмектеседi.
Бiз жүргiзген талдау экономика дамуының нарықтық ... ... ... ... ... ... бастапқы кезеңде
екенiн және мәнiсi (бойынша iске асырылмағанын көрсетедi. Жаңа ... ... ... ... ... Олардың халық тасуында және
белгiленген он мезеттермен қатар ... етуi ... ... ... бар:
✓ өздерiнiң шикiзаттың, оның iшiнде турақты валюталық пайда алып
келетiн және қысқа ... ... iрi ... табыстарға жетуге
мүмкiндiк беретiн мұнай өндiру салаларыдағы ... ... ... ... ... ... ... технологиялық қосалқы салалардың көптеген өнiм
өндiрушiлерi және ... ... ... ... ... ... ... әлеуеттi едәуiр бағалы
ресурстарды иемденетiн және елдiң болашақ экономикалық дамуының
негiзін құрайтын кәсiпорындар) олардың ... ... ... ... олар ... ... ... бiрнеше есе
өсуiмен қатар келгелде банкротқа ұшырау кезiнде болады;
✓ көптеген ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... ... айқын тетiктерiнiң болмауы,
мүдделер келiсiмдердi, оларды басқарудың қызмет аппаратын анықтау
және ... ... ... ... бiрiктiрiлген корпорациялық құрылымдардың ... ... ... ... ... базаларының болмауы;
✓ инвестициялық басымдылықтардың өзгеруiне және жаңа ұйымдастыру-
шаруашылық бiрлестiктердiң қалыптасу ... ... ... ... ... ... дамуы экономикалық өсу
кезеңiнде күшейедi. 1986-жылдан ... ... ... ... жыл
сайын қосылулар мен жұтылулар саны әлемде 15% өсiп ... ... ... ... ... ... ... акция пакеттерiн
басқарады. Бағалау бойынша әлемнiң экономикалық және ... ... ... 200 iрi ... ... корпорацияның нарықтық ұлғаюы
бизнестiң стратегиялық мақсатына айналады.
Ұйымдастырушылық дамудың болашағы көп жағдайда шикiзат және жинақталым
жеткiзушiлер ... ... ... ... одан ... ... Өнеркәсiп иелерiмен және банкирлар мен қаржыгерлермен
бiрiгуге мүдделiлiктiң тең ... атап өту ... Ірi ... қаржы-кредит мекемелерiмен тығыз байланыс жасауға тығыз ... ... ... корпорация дамуының қазiргi заманғы
залдары мыналар:
✓ капиталдың шоғырлануы ... және ... ... ... атқарымды жандандыру (тауарлар мен қызмет көрсетулердi тарату,
едәуiр тартымды шетелдiк нарықтарда елшiлес құрылымдар құру);
✓ капиталды интернационалдалдыру (ұлтаралық ... ... ... ... арзан инвестицияларды тарту);
✓ өнеркәсiптiк және қаржылық капиталды бiрiктiру;
✓ қызметтің ... мен ... ... ... ... ... байланыс, басқару есеп айырысу-төлем қаражаты мен ... ... ... ... және ... қамтамасыз ету
үшiн жаңа атқаратың технологияны пайдалану;
✓ ұлттық нарықты (капитал, тауар, ... ... ... ... ... ... есепке алу[7].
Қазақстанға қатысты корпорациялық дамудың проблемалық сипаты өтпелi
кезеңге саналмайды. Бұл тұжырымның база ... ... ... ... ... ... экономикалық
сипатында көрiнедi. Корпорацияның ұлттық үлгiсiн және оның ... қор ... ... және iрi ... ... ... бар акционерлiк қоғам мен акциялардын сипаттаушы деректермен қатар
көрсетуге болады. (2-кесте).
Акционерлік қоғамдардың салыстырмалы сипаттамалары
|Германия |АҚШ ... ... ... |
|Қор нарығының айналатын акция эмитенттерінің саны ... |6000 |3000 |200-300 |50-70 ... ... ... (трлн доллар) ... |10 |2,2 |0,3 |0,02 ... ... 200 ірі ... саны ... ... |96 |28 ... |1(ННК |
| | | | ... ... ... ... және ... ... |
|Банкілер |Зейнетақы және|Банкілер мен ... ... |
| ... қоры ... ... және | |
| | | ... | |
| | | ... | ... ... ... ... ... ... ... ... ... |
| | | ... рөлі ... ... |
| | | ... ... |
| | | | ... |
|Акционерлік капиталдың шоғырлануы ... ... ... ... ... |
| | | ... ... ... ... |
| | | | ... ... ... ... ... деңгейлерінің саны ... |Бір |Бір ... ... ... ... ... ... негізгі таптауырыны |
|Басқарушылар ... ... ... ... |
| |сатылуы ... | | ... ... иемдену ... |Аз ... ... ... |
| | ... | | ... құрылымдар ... ... ... ... ... |
| | | ... | ... ... ... ... ... салыстыруға, әзiр болмайды, бұған кедергi келтiретiн олардың
айқын болмауы ғана ... ... ... ... ақпараттың жетiспеуi.
Ақпаратты ашудың ... ... мен ... қор ... әлi қалыптастырған жоқ.
Көптеген кәсіпорындардын жарғылық капиталының мөлшерi төмен болып қала
бередi. Сонымен қатар, өнеркәсiп үшiн ... ... ... ... ... айырбастау құрылымында жоғары айырбас үлесiнiң күшеюiне
алып ... ... ... ... ... ... және ... менеджменттiң төмен сапасы, арзан
инвестиция тарту мүмкiндiгiн төмендетедi.
Қазақстанда ... ... ... 10-25% шамасында ғана
шаруашылық жүргiзудің жаңа ... ... ... аз ... бейiмделдi.
2002 жылы залалды кәсiпорындар саны 29-ды ... оның ... ... - ... ... ... ... қорытынды шығаруға болады:
бiрiншiден, корпорацияның қазақстандық ұлттық үлгiсi экономика ... ... ... ол ... ... ... ... генетикалық негiздердiң эклектикалық тәсiлдемесi мен әртүрлi
нарығың ұйымдастыруының және институционалдық ... ... және өте аз ... жапондық) құрайды; екiншiден, қазақстандық
компанияларға экономикалық өсудiң ... ... ... ... ... және тұрақты менеджменттi меңгеру мәселелерi тән. Бұл
қалай болса да әлемдiк экономика ... ... ... ... ... бас кәсiпорынмен бiрлiк құрауынан
көрiнедi.
Келтеген зерттеушiлер пiкiрi ... iрi ... ... сценарийi:
✓ бас компанияның құрылуы;
✓ банкiлiк немесе инвестициялық ұйымның құрылуы;
✓ бас компанияны жекешелендiру;
✓ сол саладағы ... iрi ... ... ... ... ... инвесторларды тарту;
✓ капиталды шоғырландыру немесе шоғырландыру бiрiктiру;
✓ қаржы-инвестициялық топ құру;
✓ холдингiлiк құрылымдарды қалыптастыру ... ... ... ... шығу;
✓ орталықтандырылған басқаруды қаржылай ағындармен ұйымдастыру;
✓ бизнестiң салалық құрылымын әртараптандыру;
✓ бұқаралық бiрiктiрудiң құралын сатып алу және құру;
✓ мультидивизионалдық ... көшу ... ... iшкi ... ... жүйесiн қайта құру, өнеркәсiптiк бiрлестiктердi iрiлендiру және
жекешелендiру, басқарудың орташа деңгейiнде өзiндiк ... ... ... ... алып ... Шетелдердiң тәжiрибесiн талдай келе
Қазақстан экономикасын басқаруда орта буын қызметiн ФРГ, холдингтер, ... және ... да ... ... ... ... ... болады. Осыған байланысты жоғарыда аталған Қазақстанның
ұйымдастыру құрылымының қалыптасу ... оның ... ... ... тағы бiр ... ... ... тоқтатып қоюға
болмайды. Мәтiнде жоғарыда баяндалған бiрiктiрiлген ... ... мен ... ... ... ... ... маңызды бағыты деп санауға болады.
Бiрiктiрiлген корпорациялық құрлымдардың өз стратегиясы мен ... (осы ... ... ... ... ...... көбейту (кiрiс, пайда, оңай олжа), тактикалық мақсаты — нақты
жағдайларда, қызметтiң ... ... ... ... ... сипаттайтын, тұрақтылық қамтамасыз ететiн, нарық ... ... т.б. ... ... 1-нұсқаны iске асыру.
Қазiргi кезеңде жаңа құрылымды iздеу ғылыми-техникалық прогресстiң
екпiндi ... ... ... қауiп-қатер дәрежесiнiң
жоғарылауымен, оның табысын немесе сәтсiздiгiн анықтайтын ... ... ... және ... ... сарапатау және
әртараптану үдерiстерiмен, маңызды мiндеттер мен ... ... үшiн ... ... ... байланысты.
Қайтарымды сатылас бiрiктiру стратегиясын iске асыру фирмаға жиынтықты
бағасының ауытуынан және жеткiзушiлер сұрауынан тәуелдiлiгiнiң ... ... ... ... ... бередi. Сонымен бiрге фирма
үшiн ... ... ... жеткiзiлiмдер керi сатылас бiрiктiру
жағдайында кiрiстер орталығына айналуы мүмкiн.
Алға жүретiн сатылас бiрiктіру ... ... ... ... ... ... фирма мен соңғы тұтынушы арасында, атап айтқанда: бөлу және
сату жүйесiндегi құрылымдарға бақылауды күшейту есебiнен көрiнедi.
Бiрiктiрудiң бұл түрi делдалдың ... өте ... ... ... ... ... ... таба алмағанша (бұл стратегия әдебиетте
де прогрессивтi бiрiктiру деген атау алады) пайдалы.
Ұйым жағдайын анықтау үшiн және ол батыс әдебиетiнде ... ... ... ... ... ... ... Мәселеге көзқарастың
осындай бiр сұлбасы өнiмге нарық өсуiнiң серпiнiне ... ... ... ... мен Стрикланд ұсынған фирманың бәсекелестiк жайғасымына
байланысты стратегияның таңдау қалыптамасын пайдалану ... ... ... квадранты ... ... ... ... ... ... немесе 2.Сатылас біріктіру
қосылу
3.Орталықтандырылған
әртараптандыру
ІІІ.Стратегия квадранты ... ... ... ... ... ... саладағы қысқарту ... ... ... бағдарламалар тобында сатылас бiрiктiруден басқа
деңгейлес бiрiктiру стратегиясын атап ... ... ... ... бiр ... ... иемденуге немесе қатаң
бақылауға алуға‚ ұмтылуынан тұрады.
Сатылас ... ... ... құрылымдар
тұрақтылығының үлгiлеу және талдау технологиялық құрылуларға жататын шектер
мен түсiнiктердi қатаң анықтау қажеттiлiгiне байланысты.
2-суретте ... ... ... ... ... ... ... ретiнде қарастыруға болатын ерiктi желi берiлген. Талдау
үшiн бiрқатар синонимдер алынады: «салааралық бiрiктiрiлген кешен» ... ... ... ... немесе жай», «өндiрiстер бiрлестiгi» т.б.
Бұл ... ... ... ... толығымен анықталған өнiм
өндiрiсiне бағытталған бiрегей өнеркәсiптiк-өндiрiстiк ... ... ... ... тектi бiр бiрлестiктi аламыз.
Бiрiктiрiлген бiрлестiктердiң қатысушы-кәсiпорындары дөңгелектермен
белгiленген. Бұл өз қызметiн ... ... ... ... ... ... қатысушылары алдында да және басқа да заңды
тұлғалар: өндiрушiлер, ... ... ... ... т.б. дербес
мiндеттемесi бар заңды түрде тәуелсiз ... ... ... түзу және керi ... (бұл жерде сандық бiрлiгiмен де әмбебап ... ... ... пәнi ... ... ... отыр) берiлген.
Әрбiр дөңгелек жеке, дербес, заңды түрде ... ... ... өз ... яғни ... оның үлгiсiмен, оны пайдалану
тәртiптемесiмен және т.б. ... ... ... ... ... қайта құрушыларға өндiрiстiк тұрақтар, олардың жүктелiм
дәрежесi сияқты ұғымдарды пайдалануға болады.
Аралық өнiм не ... ... ... ... буындармен немесе тапсырыс
бергенде шарт бойынша сатылас ... ... ... ... да бар, ол ... ... ... сипат алады және
қатысушылар өнiмдерi ... ... ... ... кешендi
бағдарламада оларды жеткiзудiң мерзiмдiлiгi және көлемi, сондай-ақ кешенге
барлық қатысушылар арасындағы ... ... ... ... немесе салааралық кешеннiң бастапқы және соңғы
буыны бар, ол ағымдағы ... өте ... ... ... өтуi ... негiзiнен соңғы жүзеге асыру өндiрiсiнде шоғырланады. ... одан әрi ... ... ... ... буынға жататын
материал өндiретiн немесе шикiзатқа бiз оларды жатқызамыз.
Сатылы бiрiктiрiлген кешеннiң берiлген ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттерде барлық iрi ұлттық және
ұлтаралық корпорациялар өздерiнiң ... ... ... ... мен ... ... қатаң бақылауға ұмтылуда. Бұл
сатылы қосылумен (жеткiзүшiнi ... ... ... ... ... ... осы корпорацияның тәуелдi еншiлес ... ... ... ... ... үшiн бұл ... ... Бiз тек ерiктi келiсiмшарттың ... ... ... ... қандай да бiр ... ... одан шығу ... ... ... ... маңызды мағынаны аяқтаушы буын алады. ... ... яғни ... ... ұйымдармен, ел азаматтарымен
немесе экспортқа шығарылатын тауарды шығарады және ... Бұл ... ... ... ... және ... ұйымдармен
өзара байланысты қамтамасыз ету үшiн арнайы енгiзiледi.
Мәмiленiң және жеткiзу нысаны мен төлемiн шартын белгiлеудiң ... ... ... яғни сатып алушылардын ақшалай төлемге алып ... ... ... қажет. Бұл топ бiле тұра ақшамен «тұйықталған»,
өйткенi өткiзiлген өнiм келiсiмге ... ... ... ... ... ... ... айналады. Мұндай сұлбаны «базалық» ... ... ... ... көп ... ... алып қосуға
болады, ал талдауға басқа нұсқалар, бiлуiмiзше, болмашы әсер етедi.
Осылайша, қуатты салааралық корпорациялар ... ... ... ... ... ... табанды iс-тәжiрибелiк
мiндет болды. ... ... үшiн ... ... қазiр аман қалу жағдайы: кадрларды, ғылыми бөлiмшелердi,
әлеуметтiк инфрақұрылымды ... ... алу, ... мен ... ... ... қамтамасыз ету болып табылады. Жалпы
экономика үшiн ұйымдастырушылық ... ... ... ... ... алғышарты болды.
1.2.Корпорациялық құрылымдардың қалыптасуы
Бiрiктiрiлген корпорациялық құрылымдарды қалыптастыру проблемасын
зерделеу жалпы ... ... ... ... ... ... немесе жүйелiк зерттеу болып табылады, онда қатынастар
мен байланыстар (құрылымдар) тәсiлдердiң тек белгiленуiн ғана ... ... ... ... ... ... жүйе құрушы болып
саналатындарын көрсету, сондай-ақ ... ... ... және ... ... етедi. Материалдық құрылымдарға жүйелi
көзқарас қарастырылатын жүйенi ... ... ... ... ... Бұл объектiнiң кез келген жекелеген жүйелi ұсынысы қатысты болып
табылады. Оған ... ... ... және ... ... ... әлдеқайда жоғары деңгейдегi жүйеге жүйелi ... тән. ... ... мен байланыстар белгiлi бiр ұсынуда өздерi тиiстi
сатыластымен бағынатын оның элементтерi ретiнде ... ... ... ... объектiнi жан-жақты сипаттайтын өзара сәйкес
келмейтiн жүйелердiң бiр-бiрiне қосылу ... ... ... ... ... ... әдiс пен жеке тұлғалық тәжiрибенiң, iшкi
түйсiктiң үйлесiмi ретiнде қарастырылатын ... ... бiр ... корпорациялық құрылымдардың қалыптасу үдерiсiн зерттеу
жүйелiлiк тәсiл ... ... ... ... оның ... ... байланыстарының көп түрлiлiгiн анықтауды, оларды бiртұтастырып
бiрiктiру едi, яғни БКҚ-ны жүйе ... ... ... ... ... ... бейiмделмейдi, керiсiнше,
ұйымдастыру қойылған мақсаттар мен оларды шешудiн әдiстерiне байланысты
тұрақты дамиды.
Материя мен ... ... ... ... олардың жүйелi
ұйымдастырылуы болып табылады. Жүйе (грек тiлiнен – бөлшектерден тұратын
бүтiн) - өзара әрекеттесетiн элементтер ... ... ... ... ... ... кез ... материалдық және тамаша объектiнi, оның ... да жүйе ... ... ... ол үшiн оның ... ... керек (одан әрi элемент оны ... осы ... ... құрамдас бөлiгi), көлемнiң құрылымын анықтау ... ... ... мен ... ... және өзiнiң
құрылу негiзiнде бiрегей сипатын тiркеу ... ... ... ... ... ... ... көшпес
бұрын, бiздiң бiлуiмiзше, жүйе сияқты ұғымның мәнiн ашып алу қажет.
Жүйелiлiк талдау теоретиктерiнiң алғашқыларының бiрi Фон ... ... ... құрамдас бөлiктердiң кешенi сияқты немесе бiр-
бiрiмен және ортамен белгiлi бiр қатынастағы элементтер жиынтығы ... ... ... А.Д. Холл мен Р.Е. ... ... ... ... арасындағы қатынастар мен олардың
атрибуттарымен (қасиеттерi) ... ... ... ... и А.Р. ... ... оның ... болмайтын
жаңа қасиеттерi бар бiртұтас ... ... ... ... ... ... элементтер жиынтығы ретiнде қарастырады.[12] Жүйе
анықтамасына элемент, қасиетi мен байланысы сияқты ұғымдар қосылған.
Үлкен экономикалық сөздiкте жүйе ... ... ... ... ... және байланыста болатын ... ... ... ... ... ... ... бөлшектерден тұратын жүйенi ұйымдастырудың объективтi
қажеттiлiгiн А.А. Богданов ... ... ... - ... ... еңбегiнде. Ол бiрiншi ... кез ... ... зерттеудiң
ұйымдастыру тәсiлiн қояды. Ұйымдастырудың объективтiгiн ол жүйе ... ... ... және қарсы тұру сияқты қарама-
қарсы қасиеттердiң болуымен байланыстырады. ... ... кез ... ... ... ... 1 НСП қарсы тұруға
келедi.[13] Кешеннiң (жүйенiң) ... ... осы ... ... ... пен ... тұру ... жерде нақты
нәтижелерге негiзделген нақты сома олардың үйлесiм ... ... ... үшiн бұл сома ... әлдеқайда тиiмді немесе «үйлесiм» жағына
көбейедi, «қарама-қайшылықты») аз ... Бұл өте ... ... ... ... зерттеушiлер бiртұтастықты (менедженттiк) да
жатқызады. Бiртұтастық қасиетi әрбiр элементi белгiлi бiр ... ... және ... ... ... ... ... бiлдiредi.
Эмерджеттiк ғылыми негiзден гөрi түйсiктен анықтайды. Қазiргi уақытқа
бірiктiрiлген корпорациялық ... ... ... ... қала бередi. Жүйенiң бiртұтастығы ең төмен құрылымдық күрделiлiгiнде
және қажеттi ресурстарында ... ... ... ... ретiнде
анықталуы мүмкін.
Осыған сәйкес кез келген жүйенi ұйымдастыру олардың тиiмдi қызмет
iстеуiн қамтамасыз ететiн оның ... ... ... қажет етедi.
Оның ұйымдастырылуы iшкi ... ... ... ... ... iрi жүйемен үйлесiмiн қамтамасыз ету тиiс (кез ... жүйе ... ... әлдеқайда «iрi» жүйеге қатысты iшкi жүйе болып табылады).
Бiр қарағанға оқшауланған теориялық ережелердiң ... ... бар. ... ... ... 1965, 1979 және 1986 ... жүргiзiлген
реформа үдерiсiнде кәсiпорынды басқару жүйесіне жаңа элементтер енгiзу
талпынысы неге ... алып ... Бұл ... ... нұсқаудың
орталықтандырылған-жоспарлы ұйымдастыру жүйесiне оның нарықты ... тұру ... ... ... дербес жоспарлау,
кәсiпорынның өзiн-өзi қаржыландыруы, өзiн-өзi өтеу және ... ... ... ... ... элементтердiң қосылуының
үйлесiмдiлiк талаптары сақталмаған, iс-тәжiрибеде ... ... ... болған.
Жүйенiң анықтамасына мақсатты түсiлу де жатады. Ф.Е. Темниковта «жүйе –
ұйымдастырылған ... ... ... ... ... ал В.Н. ... — бұл ... элементтердiң соңғы
түрлерi және олардың белгiлi бiр ... ... ... ... ... ... ... бөлiнетiн олардың арасындағы қатынастар» .
Зерттеу тәсiлдерiн күрделендiру жүйенi анықтауға бақылаушы-субъектiнi
қосу ... алып ... ... жүйе ... ... санасында
таным мiндетiн шешу үшін объект қасиеттерi мен оның ... ... ... ... ... ... ... байланыстарды,
құрылымды, үдерiстер өзара әрекетiн, эмердженттiк ... ... ... және ... ... ... ... ұйымдастырудың негiзгi ерекшелiктерi берiлген. Жүйенiң ... тар ... бұл ... ... ... ... жүйе
ретiнде зерттеудiң түрлi кезендерiнде ... ... ... ... Жүйелердi талдау кезiнде олардың құрылымын зерделеу
маңызды ... ... ... ұйымдастыру ерекшеліктері
|Құрамдас бөліктер |Элемент деп ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру |
| ... ... ... нысан |
| ... ... ... ... ... әсер ... |
| ... ... ... өзара |
| ... ... ... әрекет үдерісті құрайды, оның |
| ... ... ... ... қасиеттері|Жүйе – бұл тұтастық, оның құрамдас |
| ... ... ... ... |
| ... ғана оның ... |
| ... ... ... ... ... ... |
| ... қасиеттер ... ... ... ... құрайтын және |
| ... әсер ... ... ... ... ... нәтижесінің көзқарасын, мақсатын |
| ... ... ... |
Элементтердiң, құрамдас бөлiктердiң, қосалқы жүйелердiң және ... ... ... тұрақтандыру және бiрыңғай мақсатқа
бағыну құрылымын құрайды. Басқаша айтқанда ... – бұл ... ... оның ... ... қатар жүйе құрылымын iшкi және сыртқы
факторлардың әсер етуiне байланысты ... бiр ... ... ... ... деңгейiнiң, сыртқы жағдай әсерiн қабылдау
қабiлетiнiң және өз кезегiнде ... әсер ... ... ... бар. ... ... кезiнде айтарлықтай қызығушылық оның
құрылымын зерделеудi ұсынады, ел бiр және сол ... ... ... iшкi ... тұрақты нақты, салыстырмалы тәртiптi өзiнен сон
ұсынады. Құрылымның сұлбасы, оның мазмұны және құрылысы жүйе ... ... ... ... жүйе ... iшкi және ... ... белгiлi бiр өзгерiстерге ұшырауы мүмкiн.
Ұйымдастыру деңгейi – жүйе ... ... ... ... ... ... ел құрылымының дұрыс емес өзгеру құрылымын, жүйенiң
даму барысындағы оның өзгеруiн қамтиды. ... егер ... ... сипат алса, онда ұйымдастыру деңгейiнiң өзгеруi тиiстi жағдайда
жүзеге асырылады.[14] Құрылым мен ... ... ... егер ... жүйе элементтерiнiң өзара байланысы және
арақатынасын және ... ... ... ... ... ... жүйенiң
жұмыс iстеуi мен дамуын, оның өзiн жолдауды қамтамасыз етiп, олардың өзара
әрекетiн көрсетiп, анықтайтынын атап өту ... ... ... ... ... ... ... құрайды. Элемент дегенiмiз жүйенiң бөлiнбейтiн бөлшегi - ... ... ... шегi. ... ... бiр тұтастығын
сақтауды қамтамасыз етедi. Оларды элемент еркiндiгiнiң дәрежесiн шектеу
ретiнде анықтауға болады. Шындығында, ... ... бiр ... ... ... ... қасиеттерiнiң бiр бөлiгiн жоғалтады.
Жүйе қасиетi - бұл жүйенi ... ... ... ... және оны
белгiлi бiр мөлшерде көрсететiн элементтер сапасы.
Тура және керi байланыстар болады, солардың ... жүйе ... ... ... ... ... саралауға жатады,
олардың дәрежесi қандай да бiр мақсатты бағынумен анықталады.
Барлық жүйелер бiртұтас және жиынтықты ... ... ... жүйе -
бұл жүйенiң барлық элементтерi бiр ... ... өмiр сүре ... Оның
бiр элементiн жоғалтып алу немесе алып қою ... ... ... ... ... жүйенiң мысалы ретiнде органикалық ... ... ... ... ... саласында өндiрiстiк кооперация
түрiнде көрiнедi.
Бiртұтас жүйенiң айырмашылық ерекшелiктерi - сапасының оны ... жай ... ... еркiн еместiгi болып табылады. Яғни,
жүйенiң бiртұтастығы жұмыс iстеуiнiң тиiмдiлiгi мен тұрақтылығын көтеру
үшiн оның ... ... қосу және жою ... ... жүйе - бұл ... ... алынған оның құрайтын
элемент қасиетiнiң сомасына тең ... ... ... ... ... бөлiктер өздiгiнен дербес өмiр сүре алады. Бұл жиынтықтар жүйесiз,
бiрақ жүйелiлiгi де бар, өйтседе ол әлсiз ... әрi жоқ десе де ... оның ... ... қатысты және жүйенiн өзiне қатысты
елеулi тәуелсiздiгi бар, ... ... бұл ... ... кездей-
соқ сипат алатыны туралы айтуға болады. Оның мысалы ретiнде жекелеген
бiрiктiрiлген корпорациялық ... ... және ... ... ... ... ... екi әмбебап түрiн айқындады ... және ... ... ... жүйе үшiн ... ... кешеннiң болуы тән, оған қатысты барлық қалған
кешендер шеткерi аймақ ролiнде ... ... ... ... ... ... иiлiмдi кешендердiң ұйымдастыру топтамасы арқылы ... ... ... ... ... ... ... оның
элементтерiн қайта топтамалау жеңiлдiгiн «ұйымдастырушылық иiлiмдiлiк»
ретiнде қарастырдым. ... ... ... ... ... ... ... құрамдастырым құралады.
Түрлi елдердегi қазiргi заманғы басқару жүйелерi талдамасы олардың
iшiнде «орталықтандырылған» және ... ... ... ... ... ... «орталықтандырылған жүйесiн бiрiншi үлгiге, ал
нарыққа бағдарланған (маркетингiлiк) жүйенi, сондай-ақ олардың негiзiн
кәсiпорынның одан әрi ... ... ... және қазiргi және алдағы қауiп-
қатердi жеңуге нақты мүмкiндiк беретiн жағдай жасайтын ... ... ... ... басқару жүйесiн екiншi үлгiге жатқызуға
болады.
Жүйенiң даму бағыты мақсатты берiледi. Мақсат ұғымы бiр жақты емес,
онда материалдық және ... ... бар. ... едәуiр таралғаны
мақсатты адамның саналы жұмыс iстеуiнiң алдын ала ... ... ... ... ... ... ... жайғасым тәсiлдеме тұргысынан зерттеу
құрылым құраушы буындардың бөлiнуiн, байланыстардың ... ... осы ... ... ... мақсатын ашуды, жүйе құрайтын
белгiлердi анықтауды болжайды.
Жүйелiлiк тәсiл ... ... ... ... бар, ... ... ... қасиеттерi бар элементтер мен
қосалқы жүйеде тұратын тұтастық ретiнде қарастырады. ... ... ... ... жүйелерiнiң талдамасы олардың iшiнде
«орталықтандырылған» және ... ... ... ... бередi.
«Орталықтандырылған басқару жүйесiн бiрiншi ... ... ... ... (маркетингке) бағытталған жүйенi, сондай-ақ стратегиялық басқару
жүйесiн, олардың ... ... одан әрi ... ... ... ... бар және кейiн болатын ... ... ... ... ... ... кешендi элементтер құрайтындықтан екiншi үлгiге
жатқызуға болады.
Жүйенi дамыту бағыты ... ... ... ... да көп ... ... және ... мән бар. Бiрақ едәуiр көп тарағаны
мақсатты адамның саналы қызметiнiң алдын ала ойластырылған нәтижесi ... ... ... ... жүйелiлiк тәсiл тұрғысынан зерттеу құрылым құрайтын
буындардың бөлiнуiне, ... ... ... қарастыруға, осы
жүйенiң даму мақсатын ашуға, жүйе ... ... ... ... тәсiл бiрiктiрiлген корпорациялық құрылымдық элементтер ... ... бар жүйе ... ... ерекше қасиетi бар
бiр бүтiн ретiнде қарастыруды ұсынады. Қатынасты оқшауландырылған ... ... ... ... ... өз ... iштей
күрделi болып табылатын техникалық, технологиялық, ... ... жүйе ... ... ... ... ... құрылымдар серпiнiнінң зерделеу iшкi
ұйымдық үдерiстердiң ... ... ... ... ... ... өсу, ... «өмiрлiк кезеңге» толығымен және ... ... ... ... ... ... корпорациялық құрылым бейiмделетiн, өзiн-өзi дамытатын,
сондай-ақ ... ... ... ... табылады; ол дәрежесi өтпелi
кезеңге дейiн өсетiн белгiсiздiк және қатер жағдайында ... ... ... ... аппараты мәселелердi айқындауға және оларды шешу ... ... ... ... құрылуы екi жетекшi үдерiске: сатылы және керi
байланысқа негiзделедi.
Бiрiншi үдерiс бiрiктiрiлген корпорациялық құрылымды жүйе ретiнде ... ... ... ету үшiн жасалған. Ол басқарудың көп ... ... ... ... ... органдарының өзара әрекетi
олардың ... ... ... тұрғандарға мақсатқа жету үшiн бұл
қаражатты ... ... ... ... Басқару органы (басқарушы жүйе
тараулары) жүйедегi iшкi ... iске қосу ... ... ... ... ... басқа жаңа оңтайлы жағдайға ету мүмкiндiгiн ашатын құралдарды
(қаражатты) iске ... тиiс. ... ... оның ... және тәуелдiлiктерге әсер етiлуi тиiс.
Сатылы құрылым бiрiктiрiлген корпорациялық құрылымның жүйе тараулары
арасындағы байланыстар туралы мәселенi ... ... ... ... керi ... ... Тура байланыстар басқарушы қосымша
жүйелердi басқарушыларға берiлетiн дабыл-командалар түрiнде ... ... - бас ... ... ... ... және басқару
әсерiне реакциясын көрсететiн ... ... Егер ... керi
байланыс болмаса, соңында оны басқару киынға соғады. Нәтижесiнде ... ... ... ... ... ... ... мына сұраққа жауап беруге тырысайық: Қазақстанда
қалыптасқан және жұмыс iстейтiн бiрiктiрiлген ... ... жүйе ... ... ма?
Жауап беретін болсақ, ең алдымен жүйе құраушы белгiлер дамуының бар
екенiн немесе олардың жоқ екенiн айтадыi. Оған ... ... ... ... бөлшектеп байланыстыруға жатқызуға
болады. Бұл бөлшектердiң бiрiгуiн жүйе ... ... ... бередi.
Жүйелердiң негiзгi қасиеттерi 3-суретте берiлген.
Бiрiншi белгiсi эмерженттiлiк, яғни оның жекелеген элементтiне тән емес
қасиеттердiң болуы, әдетте жүйенiң өзiнiң ... ... ... ... ... ... қолдану БКҚ қатысушыларының
мақсатты қызметiнiң қарама-қайшылыққа ... ... ... ... ... өзiнiң iшкi қарама-қайшылықтармен
шарттасылғаны дұрыс қарауға мүмкiндiк бередi. Бұл ... ... ... ... ... ... және БКҚ даму ... етедi.
Бiрiктiрiлген корпорациялық құрылым нақты өндiрiстiк қатынастар
дамуының нысаны бола ... ... ... ... және ... ... мен кәсiпорындардың жай ретсiз бiрлестiгi ретiнде емес, ... ... ... байланысты жүйе ретiнде көрiнуi тиiс.
Егер банкiлiк капиталдар өзара әрекетiнiң, ... ... ... ... ... ... жинақ
мекемелерiндегi акциялар мен ... ... ... ... ресурстарының айқын әрекет ететiн тетiктерiн ... ... ... ... ... мұндай бiрiктiрiлген корпорациялық құрылымның жұмыс ... ... ... мен компоненттердiң қатысу тетiктерi бүгiнгi
күнi Қазақстанда жоқ.
Жүйенiң маңызды ... бiрi ... ... ... Бұл ... ... элементi белгiлi бiр ... ... ... және
атқарымдылық бiртұтас құрылым ретiнде болуы тиiс дегендi бiлдiредi. БКҚ-ның
бiртұтастығы ең төмен құрылымдық күрделiлiкте және ең аз ... ... ... ... ... сипаттайтын қасиет (ерекшелiгi)
ретiнде анықталады.
Келесi белгi - жүйенiң мақсаттылығы. Жалпы мақсатқа жету үшiн ... ... ... ... қосады. Жүйенi басқару жеке
мақсаттар мен олардың жалпы бағынуының арасында келiсiм ... ... ... ... ... ... құрылымдар ешкiмнiң
мүддесiне ешқандай нұқсан келтiрмей мақсаттар сатыластығын айқын бере
алмайды, ... ... ... ... ... белгiсi - тұрақты байланыстар және ... мен ... ... ... жүйе ... ... замаңғы ғылымда зерттелетiн объектiлердiң ... ... ... әдiсi ... ... өйткенi құрылымдық
- материалдық тұрмыстық iшкi бөлшектелуi, материяның тiршiлiк ... ... ... қандай да бір түр объектiлерiнiң нақты
түрiнен құралады және оны ... ... ... ... ... тәсiлiмен сипатталады. Объективтi шыңдықтың негiзгi саласына қатысты
бұл ... ... ... ... және ... ... сипатталады. Сатылас
құрылымды басқару органдары және өнеркәсiптiң еншiлес кәсiпорындары мен
инфрақұрылым ... ... Ол ... ... табылады; егер ол
экономиканың әкiмшiл-әмiршiл жағдайында талап ... ... ал ... көшу ... бұл ... шегi де ... кеттi. Деңгейлес
құрылуда бiрiктiрiлген корпорациялық құрылымдардың жүйесi ... ... ... ... ... белгiсi - дэкомпозиция (бөлшектеп байланыстыру). Жүйенiң
бөлшектерi ... ... ... ... салыстырғанда басты
бөлшектерге қатысты түрде байланысы төмен. Бұл жоспарлау мен басшылық ету
бiр ... ... ... әлеуметтiк-демографиялық
аспектiлердi қарастырумен жүзеге асырылуы тиiс. Егер жүйе тарауларының
(құрамдас ... ... ... ... ... негiзде оңтайлы шешiм жасауға мүмкiндiк беретiн болса, жүйенi бiр
бүтiн деп қарастырып, болжау мен үлгiлеудiң ... ... ... болады. Бiрiктiрiлген корпорациялық құрылымның шегiнде үрдiстердi
басқарудың, үлгiлеудiң, болжаудың тиiмдiлiгi туралы ғана ... ... ... шегiндегi тиiмдi даму туралы айту мүмкiн емес.
Алтыншы белгiсi - элементтердiң (құрамдас ... ... ... Бұл ... iшкi заңымен туындап, дамитын ерекшелiктердің
(қасиеттердiң), байланыстардын болуымен түсiндiрiледi. Мұндай белгiнiң
болуы ... ... ... құру ... ... ортаға
толықтай барынша көп немесе аз тәуелсiз болуымен дамиды.
Жетiншi ... - ... ... ... жүйе ... жүйе ... ... тән емес. Бiрiктiрiлген корпорациялық
құрылым оның құрамына ... ... жай ... ... ... белгiлi.
БКҚ-дағы неаддитивтiлiк элементтердiң және олардың өзара әсер етуiнiң
тұтастыққа бiрiгуiн, қосылуы өнiм ... жаңа ... ... ... ұйымдастырылған және басқарылатын бiртұтас жүйеде бүтiн
әрқашанда оның бөлшектерi санынан көп ... ал ... ... ... ... ... әдетте, бұл сомадан әлдеқайда аз ... ... ... ... ... ... ... мен «туыстық»,
өзара бейiмдiлiк қасиеттерiне не болуы тиiс барлық элементтердi бiлдiретiн
элементтердiн үйлесiмдiлiгiн қосуға ... ... ... ... ... сол ... ... ғана емес, сондай-ақ оны ... ... ... мен элементтерiмен үйлесiмдi болуға тиiс. Бұл белгi технологиялық
және ұйымдастырушығы үйлесiмдi ... мен ... ... ... ... ... ... - жүйедегi элементтердiң және жүйе тарауларының ... ... ... белгiлердiң бiрi. Бұл белгi БКҚ-ға
кiретiн кәсiпорындар мен ұйымдардың шаруашылық ... ... Ол ... ... мәнi мен ... ... ... мен әдiстерiн iздеудi анықтайтын болғанмен
зерттелген.
Қазiргi заманғы бiрiктiрiлген корпорациялық құрылымдар дамуды ... олар ... ... ... ендi ғана құрамдастыра бастады,
тиiсiнше, белгiлi бiр iшкi заңдылықтарды ... ... ... ... ... ... айтуға әлi ерте.
Осылайша, жүйелiлiктiң ешқандай белгiсi толығымен көрсетiлген жоқ, ол
жоқ ... ... ... ... ... ... жүйе ретiнде қалыптасуына кедергi келтiретiн ерекше себептерге:
1. халықтық еркiн ақшалай қаражатының болуы. Өркениеттi елдерде ол
акционерлiк ... ... ... ... ... осыған сәйкес қаржы-өнеркәсiптiк топтардың дамыту үшiн
ресурстарды ... ... ... ... жаңа ... және ... өз ... салуға психологиялық түрдегi
дайындықсыздығы;
3. ... ... ... ... ... ... ... керi әсер етедi.
Осылай, Қазақстанда бiрiктiрiлген корпорациялық құрылымдар және ... ... ... қалыптасқан жүйе ретiнде қарастырылады, өйткенi
оларда болатын белгiлер жоқ немесе дамымаған.
Бiрiктiрiлген корпорациялық ... ... және ... ... оны ... ... тығыз байланысты. Жүйелер теориясы
шартты анықтайды, оны сақтамаса ... ... ... ... Бұл
шарттар бiрiктiрiлген корпорациялық ... ... ... ... ... ... және ең алдымен,
бас басқарушы компания мен оның еншiлес ... ... ... ... болуы маңызды шарт болып табылады. Бұл шарт екеуiнде де
болатын өзгерiстерге өзара әрекет еткен жағдайда ғана ... ... ... ... ... ... ... керi байланыс үдерiсi
болып табылады. Бұл үдерiстiң болуы бiрiктiрiлген корпорациялық құрылым
элементтердiң жай аддитивтi сомасынан ... ... және ... өзгермелi әсерiне қарсы тұру ... бар ... асып ... ... ... ... ... шартты жүйе
серпiндiлiгi болып табылады. Бұл шарт жүйе өзгерiстерiне төзiп жүйе ... ие ... тиiс. ... ... ... бiр ... ... мен жетiлдiрiлуiнiң алғышарты ретiнде болжанады.
Кибернетикалық негiзiн алаушылар ... ... ... ... ... құрылымының, қызметiнiң факторлар жүйелiлiгiнің мағынасын
болжайтын бiртұтастық сипатты қарастырады. Жүйенiң құрамы оның ... ... ... сандық және сапалық сипатын, ... ... ... ... ретiндегi қозғалысы дамуының
маңызды көздерi болып табылатын олардың үйлестiрiлуi және ... ... ... ... мен ... бiлдiредi. Бiрiктiрiлген
корпорациялық құрылымды басқару құрылымын, яғни оның iшкi ... ... ең ... неге оның құрамдас ... ... ... ... ... неге ... әрекеттесетiнiн және басқа
емес, дәл осы бүтiндi құрайтынын анықтау керек.
Жүйе атқарылымы - бұл оның белсендiлiгi, ... ... ... ... ... ... атқарымы оның жалпы атқарымына қалай
«жұмыс iстейтiнiң» ... алу ... Жеке ... ... ғана емес, сондай-ақ олардың мүдделерiнiң ортақтығын қамтамасыз
ету өте маңызды.
Бiрiктiрiлген корпорациялық құрылымды басқару жүйесiнiң ... ... ... оның ... ... ... ... байланысын, одан әрi
дамуы мен жетiлдiрiлуiн қамтамасыз ететiн жүйелiлiк ... ... шарт ... ... ... ... ... элементтер) әсер ету қажеттiлiгi уақыт және кеңiстiк алшақтығымен
байланысты бөлу мүмкiндiгiмен шарттастарын, осыған ... ... ... ... ... ... және ... қамтамасьиз етуге тиiс. Соңғы жағдайды ерекше қарау ... ... ... ... ... мәнi ... басқарудың
құралы ретiндегi олардың ақпараттың табиғатымен тұжырымдалады. Сенiмдi және
толық ақпарат жүйенiң ұйымдастыруылық ... ... және ... төмендетедi. Егер энтропияның - ретсiз өлшемi болса, ... ... - шын ... Сөйтiп, бiрiктiрiлген корпорациялық құрылымды
жүйе ретiнде басқару, ол барлық аталған шарттарды қанағаттандырған жағдайда
ғана болуы мүмкiн.
Бiрiктiрiлген корпорациялық құрылымды жүйе ... ... ... ... ... тән ... ... яғни
олардың ашық жүйе болып табылатындығын есебiн де ... ... ... жоғарыда аталған басқару шарты мен керi байланыс жүйелiлiгiнiң
болмауын бiлдiрмейдi. Керiсiнше, бiрiктiрiлген ... ... ... ... ... орындайды. Осының нәтижесiнде жүйелер ашық
бола отырып, жабық сияқты әрекет ... және ... ... ... ... ... қандай болса да кибернетикалық
жүйенiң сондай талаптарына ... ... ... ... ... қолдайтын «бейiмделген өзара iс-қимыл» орын алады. Тұрақты жағдайдың
кез келген бұзылуы өтемдiк әрекетiн туындатады. ... ... ... ... ... жүйе тұрақты жағдайды iздейдi. ... ... ... ... образын бiлдiредi. Сол қызметiң даму
параметрiн қоса алғанда, осы бойынша ... ... мен ... ... қосымша қызметтердiң жалпы мақсаттарын анықтауымен
жiберiледi. ... жүйе ... iрi ... ... ... ал оның дамуының жалпы мақсаты осы iрi жүйенiң ... оның ... ... ... және байланыстармен
келiсiледi. Осылайша, жүйелiлiк тәсiл БКҚ мақсаты, ... ... ... ... және ... ... ... байланысты бүтiн ретiнде қарастырылуымен көрiнедi. Бiрiктiрiлген
корпорациялық құрылымды басқарудың ... ... тек ... ... ... ... ... жүйе ретiнде басқару тұрғысынан
талдануға ... ... ... ... және ... дамуын жүйе ретiнде зерттеу барысында корпорациялық ... оның ... мен ... ... тұрғысынан
қарастыру қажет. Кез келген жүйе ... ... даму ... ... ... едәуiр елеулi параметрлердiң тұрақтылығымен сипатталады.
БКҚ сияқты ... ... ... ... ... ... ... әсер ететiн түрлi өзгерiстер байқалады.
Қазiргi жағдайларда нарықтық экономикада тиiмдi қызмет ететiн көптеген
түрлi ... бар. ... ... ... ... экономист
Б.3. Мильнердiң пiкiрi бойынша ұйымдастыру жалпы ... ... ... үшiн қатысты бiр қағидалары бар әлеуметтi үйлестiрiлген әлеуметтiк
құрылымды бiлдiредi. [15]
БКҚ-ны ұйымдастыру – нарыққа ... ... ... үшiн ... пен ... ... атқарымдармен
корпорациялық басқару үшiн құрылымдың құрылу.
БКҚ-тың ұйымдастыруда өнеркәсiптiк ... ... ... ... және ... ұйымдар, банкiлер;
өткiзу ұйымдары және т.б. бар.
Ұйымдастыруды анықтау ... ... ... ... үйлестiрiлу
қажетгiлiгiн қарастырады. Ұйымдастыру құрылымы ресми ... және ... ... ... ... ... байланысты БКҚ-ны
ұйымдастыруға кешендiлiк, қалыптасу және ... ... ... бiр арақатынасына тән. БКҚ-ны ... ... ... ... дәрежесiн қарастырады және оған
еңбектiң мамандану және бөлiну деңгейi, ... ... ... және БКҚ-ның бөлiмшелерiнiң аумақтық бөлiну дәрежесi
кiредi. Формалды мен БКҚ ... ... ... анықтайтын
алдын ала әзiрленген және белгiленген ережелер мен тәсiлдер түсiндiрiледi.
БКҚ-дағы ... және ... ... ... ... ... ... және қолданылатын
деңгейлермен анықталады. Жекелеген ұйымдарда ... ... ... қатаң
орталықтандырылған, мәселенi шешумен жоғары басшылыққа айналады. ... ... ... ... ... ... табысталады. Орталықтандыру мен ... ... ... ... ... ... сипаты мен
үлгiсi анықтайды.
БКҚ-ны ұйымдастыру күрделi ... жүйе ... оның ... ... қажет:
✓ БКҚ белгiлi бiр мақсатқа жетуү үшiн құрылады;
✓ БКҚ-ны ұйымдастыру кезiнде белгiлi бiр ресурстар мен ... ... ... ... болуы қажет;
✓ өндiрiске жұмсалатын шығынды өлшеу және қызмет нәтижесiмен
тауар (қызмет) пайдалануын өлшеу ... ... iшкi ... ... ... элементтер,
олардың арасындағы өзара байланыстың болуы, олардың ықтималдық
сипаты және ... ... ... көп ... болады;
✓ жүйеде өтiп жатқан үдерiстердiң үлкен серпiндiлiгi ... ... ... ... ... нысандандыру мүмкiн
болмау туындайды;
Дамыту және өзгергiштiк критерийлердi дамыту мiндеттемесi;
БКҚ-ны кешендi басқару қажеттiлiгi туындайды, ол үшiн ... ... және ... ... ... ... мөлшерлерiнiң
жүйесi және олардың сақталуын бақылайтын нысандары және т.б. бар арнайы
басқару органы құрылады.
БКҚ-ны ұйымдастыру ашық ... және оған ... ... ... әсер ... ... тиiмдiлiгi және оның стратегиясы
елеулi дәрежеде оның бейiмделу мүмкiндiктерiмен анықталады.
Ұйымдастыру стратегиялары көп ... ... ... барлық
жағдайда жағымды әмбебап шешiмдер көп. Стратегиялық мiндеттердi шешудiң
ережелерi мен тәртiптерiнiң «стандартты» жиынтығы да ... ... ... ... ... үшiн ... ... құрамдас бөлiктерiн анықтайтын ғалымдар пiкiрiмен келiсуге
болады:
✓ ұсынылатын қажеттiлiктер (оларды қанағаттандыру үшiн ... ... ... ұйым ... ... мен
стратегиялар, ресурстар;
✓ үдерiстер (ресурстарды өнiмге ... ... орта (iшкi және ... түрлi қағидалары бар, алайда iс-тәжiрибеде көп тарағаны
Генри Файол әзiрлеген он үш қағида болып табылады, олардың ... ... ... ... ... байланысты мiндеттер, жауапкершiлiктер
жүйесiн құру негiзiне жатады. ... ... ... ... ... ... әрбiр бөлiмшенiң бастығын
тағайындау және оған жауапкершiлiктерiн ... ... ... ... ... ... (жатады).
Қазақстанның нарықтық экономикасы жағдайында ... ... ... ... ... ... ретiнде бiздiң көзқарасымыз бойынша мыналарды қарастыруға
болады:
... ... ... ... ... саясатты, институционалдық және ... ... және iске ... мiндеттерiне сәйкестiгi;
✓ Кәсiпорынның тиiмдi ... ... ... ... ... ... ... байланысты
қамтамасыз етiлуi;
✓ басқару және ... ... ... ... ... ... жаңа нысандары құрылымының өзгеру есебiмен
шаруашылықтық атқарылымдық болып бөлiнуi;
✓ 6асқарудың ұйымдастыру құрылымының сенiмдiлiгi мен ... ету, ... ... ... ... үшiн,
бiрiктiрiлген корпорациялық құрылымға кiретiн ... ... ... және сипатындағы
аталмаған ретсiздiктi жену.
БКҚ-да ұйымдастыру топтамасының негiзгi критерийлерi; ... ... және ... емес ... ... түрi ... ... басты); пайдаға қатынас (коммерциялық және коммерциялық ... ... орта және ... ... ... және ... деңгейiн сандық бағалау, яғни қызметтiң өзiн
емес, ұйымдастыру қызметiнiң нәтижесiн бағалау. Соңғысы өз ... ... ... ... ... және ... мен басқару деңгейiн бағалаудың сыналған ... ... ... ... ... ... толығымен, оңтайлы дәрежесiн ұйымдастыру мен ... ... ... ... олар ... негiзгi элементтерiн
пайдалану деңгейiн және олардың өзара ... ... ... ... ... Бұл ... осы ... iс-қимыл
оңтайлығының жалпылама көрсеткiшi болып табылады.
Мұндай арақатынас мазмұнын бөлiмi анықтайтын кәсiпорынның бiрлестiктiң
өндiрiстiк әлеуетiн пайдалану деңгейiн сипаттайды:
Еңбек құралдары + ... ... + ... еңбек, ал алымында оның
құрастырушылардың әрқайсынына пайдалануының нақты деңгейi болады.
Iс-тәжiрибеде ұйымдастыру мен басқарудың жеткен ... ... ... жою ... табысты бекiту жөнiнде тиiстi шаралар
қабылдаумен өндiрiстi ұйымдастыру және оны басқарудың төмен ... ... ... шарттайтын себептер қандай.[17]
Шаруашылық жүргiзушi субъектiлер ретiнде кәсiпорындарды ұйымдастырудағы
және жұмыс iстеу әдiстерiндегi өзгерiс меншiктi жекешелендiру әдерiстерiмен
және басқару ... ... ... ... шаруашылық
басқару әкiмшiлiк басқарудан бөлiндi, ал негiзгi қызметтердiң орындалуын
бақылау мемлекеттiк ... ... ... ... ... қосымша реттеудi жүзеге асыру өтпелi кезеңiнде
басшылық етудiң ... ... ... және ... болған сатылы
құрылым таратылады, қызметтiң ассоциативтi нысанының және ... ... ... негiзiнде кәсiпорындарды басқарудың
бiрiктiрiлген құрылымының рөлi артады. Шаруашылық жүргiзушi субъектiлер
бiрiгуiнiң жаңа ... ... ... ... ... ... ұйымдастырылған немесе
жаңадан құрылған сатылас құрылымға (корпорациялық топтар) кiру ... ... ... қалыптасу негiзiнде.
Бiрiншi жағдайда да, екiншiсiнде де қажеттi үйлестiру мен ұйымдастыру-
қаржылық iс-қимыл қамтамасыз етiледi, ... ... ... ... ... стратегия, корпорациялық қаржы институттарының
ресурстың қолдауы қамтамасыз етiледi.
Ұйымның жалпы ... және оның БКҚ ... ... көбiне ұйымдастыру-
экономикалық әлеуеттiк деңгейiмен анықталады.
Әлеует (латын тiлiнен potentia — күш қуат) — ... да бiр ... бар ... ... ... Өндiрiстiк, ғылыми-
техникалық, экономикалық, еңбек әлеуетi болады.[18] Өндiрiстiк ... ... ... ... ... мүмкiн өнiмнiң нақты
көлемi Ғылыми-техникалық әлеует -кадрлық, материалды-техникалық, ақпараттың
және ұйымдастыру ресурстарының жиынтығы. БКҚ-ның экономикалық ... ... мен ... ... ... және ... жүзеге асыру, өнiм (қызмет) шығаруда жиынтықталған қабiлет. Еңбек
әлеуетiн -ғылым мен ... осы даму ... ... ... ... ... мен ... әлеуетi деп, әдетте, ұйымның өнiм өндiру (қызмет көрсету) бойынша
мүмкiндiктер жиынтығын түсiнуге болады. Өз ... ... ... ... болатын ресурстар (өндiрiс факторлары) анықтайды:
❖ техникалық (өндiрiстiк жабдық, шикiзат, материалдар);
❖ технологиялық (өнiм ... ... ... (қызметкерлер саны мен бiлiктiлiгi және т.б.);
❖ ақпараттық (жүйе мен сыртқы орта туралы мәлiмет);
❖ қайта өңделетiн ақпарат ... оның ... ... ... (ақшалай қаражаттың мөлшерi мен пайдаланылуы,
кәсiпорынның қаржылық жағдайы және ... ... ... ... ... ... ... және т.б, қолданылу тәсiлдерi);
❖ мерзiмдiк (уақыт тiкелей ресурс болып табылады).
... ... ... өзара iс-әрекеттi жүзеге асыру
және жүйелiлiк нәтижесiне жету ... ... ... үшiн ... ресурстардың оңтайлы үйлесiмi бойынша теория,
бiлiм және iскерлiк жиынтығы ретiнде түсiнiлетiн менеджменттi де
жосады.
Ұйым iшiнде, яғни БКҚ және ... ... iшкi ... ... алып ... ... ресурстардың бiр бүтiн болып бiрiгуiгiнiң
үлкен нұсқалығы көрiнедi. Iшкi құрылымдық жақсарта ... яғни ... және ... ... ... ... ... iстей отырып, БКҚ өз мүмкiндiктерiн, ... ... ... ... iшкi ... ... ... қазiр едәуiр дәрежеде сыртқы
жағдайға тұтынушылық сұраныс көлемiне, бәсекелестiктер ... ... ... үкiмет саясатына және т.б. (байланыты).
Кәсiпорын әлеуетiнің ерекшелiгiне былай қарауға болады
❖ әлеуеттiң (мүмкiн) болжалды сипаты;
❖ оның мөлшерi «әлсiз ... яғни ... өз ... ... анықталады;
❖ әсер етуден болатын өзгергiштiк;
❖ ресурстар үйлесiмiндегi сапағга өзгеру;
❖ кәсiпорын әрекет ететiн орта жағдайының өзгеруi.
Қазiргi уақытта көбiне ұйым мен ... ... ... iстеу жағдайын
көрсететiн бағыт үлкен iс-тәжiрибелiк мәнi бар көкейкестi теориялық
әзiрлеме ... ... Бұл жаңа ... бағдарлауға тәуекелдi
инвестицияның мәселесi, шаруашылық жүргiзудің жоғары ... ... ... пен ... ... ... басқарудағы
стратегиялық тәсiлдiң басым болуынан ... ... ... ... негiзгi бағытының iшiнен мыналарды атауға болады:
1. Реинжиниринг, немесе ... пен ... ... ... ақпараттың және технологиялық негiзiнде
қайта ... ... ... ... барлық
элементтердің, оның iшiнде адамзаттың уәждеме ... ... ... және ... құрумен басқарушылық
ренессанс теориясы мен әдiстерi. Осы бағыт ... ... ... оңтайландыру мөлшерiн
қысқартумен байланысты тиiмдiлiк, ... ... ... үйлесiмдi желiлiк және бағдарламалық
жетекшiлiктi, кешендi мақсатты ... ... және т.б. ... жаңа импульстарын
қарастырады.
2. Корпорацияның (немесе ұйымдастырушылық нарықтық) iшкi
нарықтар ... Ол ... ... ... ... ... iшкi ... ауыстырумен
сипатталады. Мұндай революциялық қайта құрулар олардың
барлық бөлiмшелерiн ... ... ... ... басшылар аппаратын) қамтуы тиiс. Олар фирма
iшiндегi және фирмалар арасындағы айналымға қатысы, тауарлар
мен қызметтердi ... ... және ... ... буындар
болып қалыптасады және бірынғай ақпараттық жүйемен, қаржылық
жүйемен және ... ... ... ... ... нәтижесінде ұйымдастырушылық нарықтар
көптеген шығыс түрлерiн шұғыл түрде қысқартады; iрi және
шағын ... ... ... ... ... ... өту ... деңгейлес басқару құрылымына
шоғырланады.
Кәсiпорын iшiнде кең эколомикалық ... бар ... ... ... тауар өндiруге, қызмет көрсетуге, тұтынушылармен
қатынастың барлық жүйесiне ... ... ... енгiзуi мүмкiн. Осының
негiзiнде және ақпараттық технологияны пайдаланумен мүмкiндiктi корпорация
деп аталатын бөлiгiнен ... ... бар ... ұйымдар қалыптасады,
мүлдем жаңа объектiсi пайда болады.
1.4. Экономикалық қайта құрылымдау жағдайында корпорациялық біріктіру
Қазақстандағы бiрiктiрiлген корпорациялық ... ... ... ... ... ... ... үдерiстерiмен
уақыт бойынша сәйкес келуi болып табылады. Сондықтан ... және ... ... бiрiктiрiлген корпорациялық құрылымды жекешелендiрiлетiн
кәсiпорындар негiзiнде қалыптастыруға байланысты сұрақтар ұсынады.
Қазақстанда бiрегей технологиялық тiзбектен байланыснан кәсiпорындарды,
ғылыми институттарды, ... ... ... iрi ... дәстурлi түрде қалыптасқан. Мұндай кешендердi басқаруды, жоғарыда
айтқанымыздай бас өндiрiстiк ... ... ... Қазақстанның
өнеркәсiпке шоғырлану деңгейi көптеген дамыған елдердегiден, АҚШ, ... және ... ... ... ... және ... ғана болатынын
атап өту керек.
Отандық индустрияда кәсіпорындардың бiрiгуi ... ... ... және ... ... ең төмен санына қосылады. Бұл көбiне,
нарықтық экономикада концерндер, iрi ... ... ... ... орындайтын басқару сатыларының түрлi деңгейлерi
арасындағы өндiрiстiк үдерiстердiң бақылауы және ... ... ... ... және басшылыққа жүктеледi. Өнеркәсiптiң ұйымдық
құрылымын (шаруашылық байланыстарды қатаң реттемелеу, ... ... ... ... ... ... ... көзқарас нәтижесiнде бiрлескен қызмет үшiн, қажеттi
ғылыми-техникалық және өндiрiстiк әлеуетi кейде болмайтын ... ... ... (технологиялық қайта жасау қуаты ... ... ... жинағымен және өндiрiстiң жалпы көлемiнде бейiндiк ... ... ... және қосылу үдерiстерi дамыды. Өмiршiлдiк жүйенiң
құлау ... осы ... ... ... мен ... салалардың
экономикалық тұйықталуы мен айырықшалануы өндiрiстiк және баға саясатында
монополиялық көрiнiстiң күшеюiн туындатты.
Осының бәрi ... ... ... ... ... ол өндiрiстiк кәсiпорындарды, бiрлестiктердi байланыстыратын
бiрегей технологиялық тiзбектi бұзу ... iрi ... ... алып келедi.
Осылай 1991—1995 жылдары өнеркәсiптiк жекешелендiру ... ... ... ... тұңғыш ең жоғарғы
жолымен жүредi. Мысал ретiнде «Балқашмыс» ӨБ-нi алуға болады. 1991—1993
жылдар аралығындағы ... осы ... ... 41 ... ... ... оның iшiнде 20 акционерлiк қогам, 17 жауапкершiлiгi
шектеулi серiктестiк және 4 бiрлескен кәсiпорын құрылды.
Жекешелендiру ... ... ... iрi ... өнеркәсiптiк
кешендер тағдыры мысал болып табылады, бiрақ әлемдiк шаруашылық жүргiзу
тәжiрибесi олардың қалыпты жұмыс ... ... ... ... ... емес екенiн көрсетедi. Осылай 1991-1993 жылдардың
жекешелендiру ... ... ... ... және егер ... ... ... байланысты болмаса, ... ... ... ... ... қосылған.
Бұл үдерiс монополизммен күрес ұранымен өтті. Алайда, мәселе өндiрiстi
iрiлендiрудiң нақты уәждерi, ... ... ... ... ... қолда бар кешеннен, әлдеқайда жаңасын, ... ... ... бар және осы ... ... ... ... бөлiктерiн алу.
Ғылыми өндiрiстiк кешендердің бөлiнуi көп жағдайда жаңа ... ғана ... ... оның одан әрi ... ... ... Егер бұл ... мерзiмiнде тосқауыл қойылмаса, ол қайтарымсыз
сипат алып, республиканың барлық жаңартпалық саласын бұзуы мүмкін.
Тек шикiзаттық салада ... ҰМҚ, хром ... ... ГОК ... және әсерлi құрылымдар акционерлiк қоғамға өзгеру үдерiсiнде қандай
дәрежеде болса да, өзiнiң ұйымдастырушылық ... ... ... ... ... ... акционерлiк қоғамға бiр бүтiн,
бiр заңды тұлға ретiнде қайта ... Оған ... ... ... АҚ, ... ... АҚ, «Аллюминий» АҚ, «Қазцинк»
АҚ, «Қазақойл» ҰМҚ. ... ... ... ... негiзiнен
мемлекеттiк мүлiк комитетi бекiткен мемлекет иелiгiнен ... ... ... ... қосылған аса iрi және ... мен ... үшiн ... жеке ... ... ал ... — ҚР үкiметiнiң шешiмi бойынша ... ... 117 ... қайта құрылды. Аса iрiлерiне экономиканың барлық салаларында 5000-
нан аса адам саны бар ... ... ... жоба ... жекешелендiру жүргiзу Қазақстан Республикасының
«Мемлекет ... алу және ... ... «Меншiк туралы»,
«Қазақстан Республикасындағы кәсiпорындар туралы» заңдармен, ... ... ... ... ... ... алу және
жекешелендiру ұлттық бағдарламасымен, сондай-ақ Президенттің 1993 жылғы 5
наурызындағы «Мемлекеттiк кәсiпорындарды» акционерлiк ... ... ... ... ... туралы» ... ... ... ... 1993 ... ... №328
«Мемлекеттiк кәсiпорындарды ашық үлгiдегi ... ... ... ... ... ... туралы» қаулысымен, сондай-ақ мемлекеттiк мүлiк
комитетiнiн ... ... ... ... үшiн әзiрлеген
құжаттарымен реттемеленедi.
Бiрқатар мамандар жекешелендiрiлген кәсiпорындарға тән ашық акционерлiк
қоғамның ұйымдастыру-құқықтық ... ... ... ... ... ... ... көпшiлiк бақылаудың белгiлi бiр
аудиториясын құрып, ... ... ... оларды ақпаратты айын етедi.
Сонда да отандық және отандық және шетелдiк ... ... ... ... ... сақтау қиын. Қазақстандағы
акционерлік қоғамдардың құрылу және ... ... ... ... ... ... Корпорациялық секторды мемлекеттік реттеу
2.1.Корпорациялық құрылымдардың жұмыс істеу ... ... ... ... ең ... ... ... өзiнiң әсер ету дәрежесiмен ерекшеленедi:
олардың қызметi макроэкономикалық көрсеткiштер салыстыруға сандық
нәтижесiнде ... Олар ... ... ... ... шешуде
стандарттар өндiрiмiнiң ... ... ... ... құрылымдар стратегиясын және олардың жұмыс iстеуiн ауқымды
дәрежеде ұлттық ... даму ... мен ... ... ала анықтайды.
Өтпелi кезеңдерде экономикадағы мемлекет рөлiн күшейту мына ... ... ... емес ... институттар құрылмайынша және реформаларды
құқықтық қамтамасыз етпейiнше мемлекет негiзгi ... ... мен ... ... ... өндiрiстi белсендi
қолдауға тиiс;
✓ мемлекет экономикасын басқарудан кеткендердiң орны сол сағатта-
ақ қылмыстың iс құрылымдары басады, мұның ... ТМД ... ... ... да ... тәжiрибесi растайды;
✓ Мемлекеттiк қолдаудың болмауынан ... мен ... ... және ... ... ... тiптi ... бiрегей өндiрiстiң және ғылыми мектептердiң
қайтымсыз жоғалуына алып келуi мүмкiн.
«Кез келген ... ... — деп ... Л.Я. Абалкин,-
кедейлiктi қыстартуға келетiн бәрiн қамтитын тұрақты дамудың болуы мүмкiн
болмайтын басты iргелi мiндеттердi ... ... ... ... ... макроэкономикалық тұрақтылықты қамтамасыз етудi ... ... ... ... ... ... базалық әлеуметтiк қызметтер мен инфрақұрылымды қаржыландырды;
✓ қоршаған ортаны қорғау.[19]
Әлемдiк нарықтық экономика ... ... ... ... кез келген елде мемлекеттiк заңдармен реттелетiнiн растайды.
Экономиканы мемлекеттiк реттеу ... ... ... ... түрлi және өзара байланысты экономикалық
реттеуiштердiң кешенi бар өзгеретiн жағдайларға тұрақтандыру және ... ... ... бар ... ... мен ... ... асыратын заңдық, атқарушы және бақылаушы сипатынадағы үлгi
шаралар жүйесiн бiлдiредi.
«Реттеу, - дейдi А.Л. ... - бұл ... ... ... Ол тек оның ... ғана шектеледi, өйтсе де қолайлы
жағдайларда бұл қорғаныс жүйенiң өмiр сүру ... ... және ... ... мен ... ... үшiн шарт ретiнде көрiнедi.
Осының негiзiнде А.Л. Петрушенко жүйенi реттеудi қайтымды ... ... ... асырылады деген тұжырым жасады.
Алайда, жүйедегi жұмыс iстеу және даму ... ... сон ... ... ... ... уақыты бiр-бiрiмен сәйкес келедi, ... ... ... ... ... ... ... тек жұмыс iстеу үдерiстi, бiрақ дамуы
өзге де басқарушы әсерлердi қажет етедi деген пайымдауын ... ... деп ... ... ... - деп ... А.Г. ... — жүйе
сипатын қалған траекторияда немесе жақын жерде ұстау жөнiндегi ... үш ... ... ... асуы ... ... ... дамуындағы
ауытқуларды түзету жолымен; екiншiден, ... ... осы ... ... әрекетiн жою немесе жеңiлдету жолымен, үшiншiден,
жүйенi ... ... ... жолымен.
Осыған қарап, дамудың мақсатты бағдарлануы бiрiншi әрекетпен қатар, он
байланыс тетiктерiн қажет еткенде, жүйенi реттеудi ... ... үшiн ... ... ... ... деп пайымдауға болады.
О. Ланг мынадай түсiнiк келтiредi: «Реттеу, әр6iр бiлiм ... ... ... түзету болып табылады».
Реттеуде оның қоршаған ортамен өзара әрекетi үдерiсiнде ... мен ... ... ... «дайындық өнерi мен ғылымы
табиғат күштерi мен материалдық ресурстарын ... мен адам ... ... ... күштердi үйлестiру және бағыттау ретiнде
қарастырады».
Экономиканың мемлекеттiк реттеудiң негiзгi мақсаты өзгерiп ... ... және ... ... мен ... жасау
болып табылады. Нарықтық экономика жағдайында ол түрлi мiндеттердi шешедi:
✓ экономикалық өсудi ынталандыру;
✓ еңбекпен қамтуды ретттеу;
✓ салалық және ... ... ... iлгерiлеудi
көтеру;
✓ экспортты қолдау.
Мемлекеттiк реттеудiң негiзгi бағыттары, нысандары мен ... және ... ... ... және ... ... реттеудiң субъектiлерi ... ... және ... болып табылады. Объектiлерi ретiнде
салалар, аймақтар, сондай-ақ қазiр шешiлуге тиiс, ... ... ... ... ... ... проблемалар туындағанда
немесе туындауы мүмкiн болғанда елдiң әлеуметтiк-экономикалық өмiрiндегi
ахуалдар, құбылыстар, және жағдайлар көрiнедi.
Кез келген ... ... мәнi ... жоқ және ... ... ... ... аралас экономиканы үнемi жетiлдiруде,
мемлекеттiң нарықтық «қателiктерiн» нарық оның ... - ... ... ... қалыптастыру. Бiр елде дағдарысқа кiру және
одан шығу кезеңiнде, сондай-ақ төтенше ... ... ... ... ... ... ететiн күш қажеттiлiгi
туындайды, ал тұрақтану кезеңiнде нарықтық ... ... түрi ... әлсiреуi мүмкін.
Көптеген дамыған елдерде шаруашылық жүргiзудiң нарықтық тетiгiнiң
арақатынасы мемлекеттiк сектор үлесiне, ... ... мен ... ... мерзiмiнше шешiлетiн мiндеттердiң сипатына тәуелдi
болатын мемлекеттiк реттеу құралдарымен толықтырылады. ... ... ... ... үлгiсiне, француздық - мемлекеттiк
дирижизге, германдық - әлеуметтiк нарықтық ... ... ... ... ... Бiрақ барлық аталған елдерде
нарықты Жалпы белгiлердiң, айрықша белгiлердiң, ... ... бiр ... ... Нарықтық тұрпатты меншiктiң қатынасы.
2. Оның құрамдас элементтерi - сұраныстың, ұсыныстың және бағаның
өзара әрекетiн қамтитын ... ... ... ... де ... елдер реттеудiң басқа да әдiстерiн, нарықтық
экономикадағы баға ... ... жөн ... Олай ... ... ... тетiктерi әрекетiн тоқтатады, ұлттық
экономиканың теңгерiмдiлiгi бұзылады, оның тиiмдiлiгi өзгередi.
3. Өзара iс-қимыл жасайтын нарықтар жүйесiнiң болуы - ... ... ... ... жұмыс күшiнiң
және басқалардың, яғни нарықтық ... ... өте кең ... ... ... ... ... және сақтандыру мекемелерiн, ... қор, ... ... ... сату ... ... сауда кәсiпорындары мен басқа да элементтердi
қамтитын нарықтық құрылымдардың кейiнге қалдырылған ... ... ... ... ... ... ... жиынтығын олардың
сұраныстарымен тұрақты көтеру, яғни ... ... ... ... ұсынылатын тауардың (қызметтін) ... ... ... ... ... анықтайды.
6. Нарықтағы өндiрушiлер арасында тұтынушылар үшiн бәсекелестiк
күрестiң болуы. Тапшылық ... ... ... ... ... ... ... арасында болады және ол бағаның
өсуiне алып келетiнi белгiлi, ... ... ... ... ... шығынын төмендетуден, сапасын
жақсартудан босатады.
7. Сатып ... ... ... ... - сатып алушылардың таңдау
еркiндiгi, яғни ... ... ... ... ... ... қаржы, ақша және валюта жүйесi, олардың
тұрақсыздығы ... ... ... ... туындатады,
жағымсыз нәтижелерге алып келiп, оларды бұрмалайды.
Дамыған елдердiң қазiргi заманғы экономикалық жүйесi ... ... бөлу және ... ... ... ... ... анықтайтын ұзақ мерзiмдi бәсекелiстiк қабiлетгiлiгiне жетуге
негiзделген. Дамыған елдер ... ұзақ ... ... iске асыруы,
әлемдiк тәжiрибе көрсеткендей экономикалық қайта құрудағы, ... ... ... ... ... рөлі ... ... анықталады. Монетаристiк ... ... ... ... ... «Мемлекетiң экономикадағы
шектеулi басқыншылық тұжырымдамасы ТМД, елдерiнде оның ішінде Қазақстанда
жүзеге асырылды.
Оңтүстiк ... мен ... ... ... ... олардың тәжiрибесi көрсеткендей, мемлекет белгiлi ... ... ... ... қамтамасыз ете алады:
❖ барлық сатылы деңгейлердегi мүдделердiң келiсiмi: қоғам- аймақ –
кәсiпорын - жұмыскер;
... ... ... ... құрылымдық қайта құрылуына
теңгерiмдiлiгi ... және ... ... ... ... ... ... реттеу, зкспорттың сектордың салалы құрылымын қалыптастыру);
❖ отандық экономиканың халықаралық еңбек бөлiнiсiне ... ... ... ... мен экспорттың салалардағы
өнiм сапасын бақылауы, экспорт ... ... ... экспортты шығарушыларды қаражаттандыру);
❖ елдiң өндiрiстiк аппаратының шешiмi (оның сапалық жағдайы, өсiру
қарқыны, пайдалану деңгейi);
... ... ... ... ... және ... ... және ол аймақтардың әлеуметтiк-
экономикалық дамуының ұзақ ... және орта ... ... ... ... ... елдiң ғылыми-техникалық әлеуетiне қатысты белсендi қолдампаздық.
Экономиканы мемлекеттiк реттеу әдiстерi бiр ... ... ... ... ережесiн жасағандары тiкелей (немесе
ұйымдастыру-реттеушiге) жатады, басқарудың ... және ... ... ... ... алады.
Реттеудiң тiкелей әдiстерiнiң басқарудың ... ... ... ... ... көрiнедi.
Әлемдiк iс-тәжiрибеде мемлекеттiк реттеудiң тiкелей әдiстерiне
қызметтің тиiстi ... ... ... ... мен ... бар компаниялардың акцияларының бақылау пакеттерiн мемлекетке бекiту
жатады. Стратегиялык маңызы бар ... ... ... ... және кедендiк жеңiлдiктер, мемлекеттiк кепiлдiктер
бюджет есебiнен инвестиция беру, шетелдiк капиталға қатысуға ... ... ... ... ... болып табылады.
Мемлекеттiк реттеудiң жанама әдiстерiне: бюджеттiк табыс ... ... жеке ... реттеуiштер мен нормативтер енгiзу;
мемлекеттiк акциялар пакетiн сенiм басқармасына беру, директорлар кеңесiнiң
жұмысына мемлекет ... ... ... ... әдiстерi екi негiзгi:
❖ кредиттiк ақшалай және бюджеттiк- салықтық нысанда көрiнедi.
Кредиттiк-ақшалай нысан айналымдағы ... ... ... ... резервтер мөлшерi, банкаралық кредит мөлшерлемесi, бағалы қағаздар
нарығында мемлекеттiк облигациялармен операция ... ... ... ... ... ... таду мүмкіндiгiн көздейдi.
Мемлекет инфляцияға, қарсы тұрады, пайыздық мөлшерлеменi реттейдi, ал олар
арқылы инвестициялы ... ... және ... ... реттейдi.
Бюджеттiк-салықтық мөлшер салық салу бағдарламалары мен ... және ... ... ... ... ... ынталандыруға
немесе жоғарғы инфляция және ... ... ... оны ... ... шығыстарын көздейдi.
Ұйымдастыру-реттеушi әдiстер мемлекеттiк билiк күшiне негiзделедi және
қаржылай ... ... ... ... ... ... ... айналымыныц экономикалық жағдайы емес, оның жұмыс iстеуiнiң
сыртқы мүмкіндiктерiн анықтайды.
Қазақстан экономикасы дамуының қазiргi ... ... және ... ... ... ... мемлекеттiк реттеу жолымен шешу әдiстерi
арасынан төрт едәуiр көкейкестi мәселелер тобын бөлiп көрсетуге болады:
Экономиканы жалпы басқару, шаруашылық ... ... ... шешу,
макроэкономикалық реттеу және экономикалық қызметтiң болашағы бар
бағыттарын ... ... ... ... реттеу ретiнде дәстурлi әдiспен
қатар, микро-, мезо және ... ... ... ... емес ... де ... қолданылады. Микродеңгейдегi мемлекеттiк
реттеу мемлекет өкiлдерiнiң басқарушылық шешiм қабылдауымен түсiндiрiледi.
Iрi ұйымдастыру құрылымдарының ... ... ... әдiстердiң өзіндiк ерекшелiгi оның көп ... ... ... ... кең тобын қамтуынан көрiнедi. Үш ... атап ... ... iрi ... ... ... iстеуiнiң жекелеген
аспектiлерiн реттеудiң өзiндiк ерекшелiктерi;
❖ қайта ... ... ... ... ерекшелiктерi;
❖ макроэкономикалық жағдайды (ахуалды) реттеу мәселелерi.
Мемлекеттiк ретттеудiң ерекшелiктерiн есепке алу қажеттiлiгi қызметтi
ынталандырудың өзара ... ... ... ... мемлекеттiк реттеудiң ерекшелiктерi мына қағидалардан көрiнiс
табуы ... ... ... құрылымдардың құрылуы мен ... ... ... және ... ... болмауы және бiр атқарушы тұтастығы;
✓ бiрiктiрiлген корпорациялық құрылымдардың барлық мемлекеттiк
реттеу органдарымен мәнi мен рөлiнiң қағидалық бiр ... ... ... ... бiрiктiрiлген корпорациялық
құрылымдар қызметiн мемлекеттiк реттеу функциясын айқын бөлу;
... ... ... ... ... ... атқарылымдарды iске асырудың артықшылығы;
✓ бiрiктiрiлген корпорациялық құрылымдар мен республика органдары
және аймақтар арасындағы өзара қатынастың келiсiм-шарттың ...... ... ... ... жумьтс iстеуiн реггейтiН iьжгьщ молшерлердiд
келiсiмдiлiгi.
Нарықты экономика жағдайында ... ... ... ... жолдауды пайдаланатын экономиканың нақты ... ... ... ... ... ... ... мен
мемлекеттiк тапсырыс номенклатурасын қалыптастыруда өз мағынасын ... ... ... ... ... ... дамуындағы артықшылықтарды анықтау және бақылау (жөнiнде)
бойынша атқарушы билiк ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң мемлекеттiк экономикалық
бағдарламасында ... ... ... ... ... ... шығару (дайындау). Маңызды
артықшылықтар әзiрлеу жөнiнде жетекшi мемлекеттiк органы ... және ... ... ... ... ... ... зерттеу орталығының
статистика және болжамды бағасы жөнiндегi ... ... ... ... ... ... ... негiздеу;
✓ Iрi өндiрiстiк ... ... ... ... инвестициялық бағдарламалар бойынша
ұсыныстарды қалыптастыру‚ үшiн маңызды фактор болып табылатын
корпорациялық бөлiмшелердiң ... ... ... ... ... ... ... беру жолымен ынталандыру, мемлекеттiк бюджеттiң
табысты белiгiнiң тарылуын (қысқаруын) бiлдiредi, ал ... беру ... ... алып келедi. Осылайша,
өндiрiстi ынталандыру ... ... ... ... ... қандай жеңiлдiктердiң макроэкономикалық
жағдайға жағымсыз әсерiн тигiзiп ... ... ... ... де ... ... ... жағдайында бiрiктiрiлген корпорациялық құрылымдардың
экономиканы мемлекеттiк реттеу ... ... ... ... қалыптастыру қажет. Оның қажеттiлiгi мыналармен анықталады:
❖ ұлттық экономиканы құрылымдық қайта құру үшiн бiрiктiрiлген
бәсекелестiкке ... ... ... ... ... ... ... экономика көшбасшыларымен айырықша қатынастарының
жалпы ... ... ... ... бiрiктiру үрдiсiмен;
❖ бiрiктiрiлген корпорациялық құрылымдардың құрылуы мен ... ... ... ... қиындықтарымен;
❖ арнайы мемлекеттiк бақылауды талап етеді;
Iрi, сондай-ақ, шағын бизнестi реттеудi саралау, экономикадағы ерекше
корпорациялык «мезодеңгейлiк» буынның ... ... ... ... ... ... табылады. Алайда, басқару және ... ... ... iрi ... құрылымдар қызметтіне
мемлекеттiк орган мүддесi көрiнедi. Мұндай әдiстемелiк ... ... ... ... ... тиiс. ... ретттеудiң ерекшелiктерi
суретте берiлген.
2.2. Корпорациялық құрылымдар қызметін ұйымдық-құқықтық реттеу
Мемлекет нарықтың жетекші субъектiлерiнiң бiрi болып ... ... ... ол, ең ... ... ... ... мiнез-
құлық дәрежесiн белгiлейтiн жұмыс нарықтық субъектiлердiң жұмыс iстеу
жағдайына заңдармен нормативтi актiлермен әсер ... ... ... ... ... ... ... топтар құру, тендерлер
мен аукциондар өткiзу туралы, кәсiпорынды шетелдiк инвесторлар басқаруына
беру ... заң ... жоқ. ... ... туралы», «Кәсiпкерлiк
қызмет туралы» және басқа ... ... ... ... ... күйi ... қажеттiлiк мөлшерiн сандық
қатынаста да, ... ... да ... ... алмайды. Қолданыстағы
заңдардан көбiнде төмен заңдық сана байқалады, олар бiр-бiрiне ғана ... да ... ... тiптi қысқа мерзiмдi ұзақтық жобасы
бар жұмыс жоспары толық мөлшерде сақталмайды.
Заңдар декларациядан тысқары болмауы тиiс, өйткенi бұл ... олар ... сай ... ... ... ... рөлi мен ... нөлге саяды.
Кез келген ұзақтық белсендi өмiр тiршiлiгiн» қамтамасыз ету ... ... ... тиiс: сәйкестiк, қажеттi әртүрлiлiк,
орындалу.
Сәйкестiк қағидасы ұзақтық қоғамдық қатынастардың белгiлi бiр ... ... ... бекiтедi, реттейдi және оны қабылдау
мақсатына жауап беретiнiн бiлдiредi.
Қажеттi әртүрлiлiк қағидасы оның орындалуы түрлi ... ... ... ... ... және iс жүргiзушi тараптарды жүзеге
асыруда ... ... ... көрсетудi ұйғарады, техниканың заңдық
тұрғысынан кемiстiктер мен бұрмалаушылықтың ... ... ... ... ... ... дұрыстығына кепiлдiк.
Барлық аталған қағидаларды кешендi iске асыру қажет. ... ... ... жету ... емес.
Осы тұста көрнекiлiк үшiн барлығына жақсы ... ... ... ... ... ... көрсеткендей оның толық құлауы соңғы
мақсатты терiстiгiне байланысты емес. Мұндағы ... ... ... шаралардың барлық қиыншылық ... iске ... ... болды.
Қазiргi уақытта тұрақты үстемелер негiзiнде ел өмiрiнiң экономикалық
және элеуметтiк саласының түбiрлi түрленуiнiң ... ... ... ... ... қоғамында тұтынушы қатынастардың жұмыс iстеуiнiң iс-
тәжiрибесiн зерделеу мынаны көрсетедi: қалыптасатып қоғамдық ... ... ... ... ... зандық шешiмдердiң
тиiмсiздiгi және әдеттен тыс болуы.
Кез келген елде демократиялық, құқықтық ... ... ... заң ... терең теориялық әзiрленуi және дайындықтың ... ... ... ... ... әрi ... Өйтсе де соңғы
жылдары осы бағытта белгiлi бiр табыстарға жеттi, заң шығару үдерiсi әлi
кемелдене қойған жоқ. Оны ... ... ... ... өз
тәжiрибелерiн жан-жақты зерделеудi және пайдалануды көздейдi.
Осыған байланысты ... ... ... ... ... «Бiз ... әсерi туралы айтқанда, Конституцияның өзi тек
бума ... ... ... ... ... Оның сөзiнде сиқырлы ешнәрсе
жоқ. Күштi болып ... ... ... ... ... жүйе.
Бұл жүйе бiрiншiден, қоғамның Конституцияға қатысты, ... ... ... және ... ... ... ол ... жақсы дайындалғанына қарамастан, өздiгiнен конституциялық жүйенi
түсiндiре алмас едi».
Отандық заң ... және ... ... заманғы мемлекеттiк-
құқықтық құрылысының iс-тәжiрибесiне ... ... ... болып жатқан әлеуметтiк-экономикалық түрлендiрудiң үлкен
ауқымымен әрi ... ғана ... ... оның ... ... қисығымен де айқын және шартты.
Құқықтық мемлекет құрудың негiзгi алғышарттары ... ... ... ... ... ... ... қалыптасатын
қатынастарды реттеудiң ұйымдастыру-құқықтық тетiгiне айналдыру. Кез келген
қоғам әлеуметтiк жүйе ретiнде белгiлi бiр ... ... ... ... қызметiн ретке келтiру және үйлестiрудi қажет етедi. Қоғамдық
қатынастарды тәртiпке келтiруге, ... ... ... ... ... ... ... бiр мөлшерлердi белгiлеу жолымен
жетедi. Саяси, ... ... ... ... адам қызметiн
реттейтiн, оның белгiлi бiр бағытта ұйымдастыратын ... бiр ... ... ... нарықтық қатынастарға түсуi шетелдiк экономиканы басқару
тәжiрибесiнде және оның нақты құқықтық нысандарына қызығушылығын туғызады.
Ондаған жылдар бойы ... ... ... ... ... ... оны үнемi түзете отырып нарықтық қатынастардың жұмыс
iстеу тетiгін ... АҚШ, ... ... ... ... ... Орталық орындардың бiрiн акционерлiк қогам және ... ... жұрт ... ... мен ... ... ... бiлдiретiн
серiктестiктер қызметi кешендi реттеу алады.
1891 жылы шыққан Шерман Заңын орындаған АҚШ-тағы үкiметтiң Федералдық
органдары оны ... рет ... ... көптеген лауазымды тұлғалар
Шерман Заңымен реттемеленген iс-шаралардың бәрiн ... ... ... ... айтсақ, бұл заң актiсiнде қосылу нәтижесiнде пайда
болған монополияның мәртебесi ... ... ... ... ... ... ... қызмет түрлерi заңда көмескi және екi ... ... 1914 жылы ... Заңы ... баға ... ... ... түрiне тыйым салынады;
❖ мәжбүрлi сұрыптамалы тауарды өткiзуге және ... ... егер ... ... ... күрестi азайтатын болса,
бәсекелестер акциясын ... алу ... ... ... ... ... фирмалар мен iскер кәсiпорындардың директорлар кеңесiнде
қызметтердi қоса атқаруға тыйым салынады.
Осы уақытта АҚШ ... ... ... толықтырған Федералды сауда
комиссиясы туралы Заңы бекiттi, ол АҚШ-тың Федералды ... ... ... ... ... ... ... заңының бұзылу фактiлерiн
анықтауға ... ... жылы ... ... екi ... жасалды: баға саясатындағы
кемсiтушiлiктерi күрес шаралары күшейтетiн Робинсон-Пэтман Заңы (1936 ... ... ... ... Заңы (1950 ж.)[20] ... шағын фирмаларды iрi әлдеқайда ... ... ... ... үшiн ... ... ... треске қарсы заңдар айтарлықтай өзгерiстерге ... ... ... ... қолданылатын заң аясында нормативтi
актiлерге бiршама өзгерiстер енгiзiледi.
Қазақстандағыдай ТМД елдерде де заңдар мен құқықтық ... ... ... атаулы сипаты жоқ. Шетелде, атап айтқанда АҚШ-та өз
авторларының ... ... ... ... ... Заңы (1890 ... Клейтон Заңы (1914 ж.);
❖ Вагнер Заңы (1935 ж.); Робинсон-Пэтман Заңы (1936 ... ... ... ж.);
❖ Селлер-Кефаувер Заңы (1950 ж.);
❖ Окунь Заңы (1960 ж.);
❖ Грэм-Радмен-Холинз Заңы (1985 ж.);
❖ Симпс-Маззолини Заңы (1986 ж.).
Треске қарсы ... ... заң ... ... ... iстеуiне
жетуге және фирмалар арасындағы бәсекелестiктi реттеуге бағытталған ... ... Бұл ... ... соңғы жүз жыл iшінде жасалған
күрделi және тармақталған желi заңдары, сот ... және ... ... ... ... ортақ түбiрi бар және нарықтағы фирмалар мен
корпорациялар әрекетiн реттеуге бағытталған, тұтынушы мен ... ... ... ... және ... қоғам үшін зиян деп
танылғандарын алып тасталады.
3 тарау. Корпорациялық басқару ... ... ұзақ ... ... дамыту негізін нығайтудағы
корпорациялық басқару жүйесінің рөлі
Ірi өндiрiстiк құрылымдарды қайта құру ... ... ... ... Бұл ... ... ... үшiн басқару жүйесiнiң
дамуын талдау қажет.
Корпорациялық басқару үдерiстерiн зерттеудiң ... ... ... ... ... ... тиiмдiлiгiмен өзара байланысын
айыруға ұмтылу және оның нәтижесiнде экономикалық жүйелердiң құрылымдық
өзгерiстерге қаншалықты ... ... ... ... ... ... басқару мәселесi
болды. Осыған байланысты ... ... ... ... ... ... ... ортамен-кредиторлармен, жеткiзушiлермен, сатып
алушылармен өзара қатынас сипатын түсiнедi.
Корпорациялық басқару кең мағынада шаруашылық жүргiзушi ... ... ... ... ... ... және ... негiзiнде меншiк қатынасы шеңберiнде шешiм қабылдау ... Ол ... және оның ... ... ... ... ... мүдде және меншiк түрлерiмен анықталады.
Ғалымдар мен тәжiрибе жасаушылар арасында корпорациялық басқарудың
анықтамасына ... ... жоқ ... атап өту ... Бiреулер оны
меншiктенушi мен компания басқару үдерiсiнде менеджерлер арасындағы өзара
iс-қимыл деп түсiнедi. ... ... ... ... ... ... қатысты менеджерлердiң есеп беруi мен жауапкершiлiгiн жақсы
қамтамасыз ететiн жүйелер мен ... ... ... ... ... басқару алдындағы тетiктер мақсаттарының ... ... мен ... ... жұмысшылармен өкiлеттгi өзара әрекеттi
меншiк акционерлерiмен рәсiмдердi жүзеге ... ... ... тар және кең аспектiде қарастырады.
Тар мағынасында ол ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етуi.[22]
Төртiншiлерi, мысалы экономистер А. Берли және Г. Минза корпорациялық
басқаруды ... жеке ... ... ... ... ... және жеке ... (1932 ж.) деген кiтабында олар алғаш рет
ұлтаралық жалған ... ... ... ... ... ... бөлшектеп зерттедi. Корпорациялық басқару бойынша ... ... ... ... ... ... ... бұл мәселеге
80-жылдары - жаппай қосылу және жұтылу, құқықтық ... ... ... ... жылдары экономистер баса назар аударды.
Бесiншiлерi корпорациялық басқаруды - басқару объектiсi ретiнде
корпорация ерекшелiгiмен ... ... ... бөледi. Э.М. Коротков оны
акционерлер мүддесiнiң артықшылықтарына құрылған басқару және ... ... рөлi, ... ... даму ... (фирма
мүдделерi жалпы мүдделерге ... ... ... ... өзара әрекетiн қарастыратын меншiк ... ... ... ... сайып келгенде, корпорация мәдениеттi, яғни
жалпы дәстүрлер, бастамалар, мiнез-құлық қағидаларының кешенiн тудыратын
басқару деп анықтайды»..
Жоғарыда келтiрiлген тәсiлдiң ... ... ... ... ... даму да оның ... қабiлетiне назар аудару ... ... ... зор мүмкіндiгi, акционерлiк капиталдың
үстемдiк етуi және тiптi аз уақыт аралығында да ... ... тобы ... шиеленiсуiнiң күрделi нұсқаларын бередi. Сондықтан,
корпорациялық басқарудың ұйымдастыру-құқықтық ... тек ... емес ... ... ... ... мәселелер мен үдерiстердi қарастыру бойынша
түрлi пiкiрлердi талдау мына қорытындыға келуге мүмкіндiк ... ... ... басқарудың ұлттық үлгiсiн жасау сатысында тұр және
компаративистиканы сатып ... ... ... ... ... ұқсастық табуда және басқа елдер корпорациялық басқарудың, ұлттық
жүйенi құрудың базасы бола алады. Корпорациялық басқарудың ұлттық ... ... ... ... ... ... белгiлi бiр
бөлшегi болып көрiнетiн басқа теориялық зерттеушiлерден босатпайды.
ХХ жүз жылдықта менеджментің дербес ғылымында бiрiктiрiлген ... ... ... ... түрлi деңгейдегi шаруашылық
жүйелердің ... ... ... ... әсер ететiн факторлар мен
жағдайлардың ерекшелiктерiн және әлеуетiн анықтау мақсатында бiрлестiктердi
басқару ... ... бiр ... ... мүмкіндiгi пайда болды.
Iрi бiрiктiрiлген құрылым ... ... ... ... оның ... мен ... ... ұйым бiрлестiгiн құрайтын басқару
жүйесiнiң өнiмi болып табылады, екiншi жағынан - оның өзi осы ... ... ... ... көзi ... ... яғни басқарудың өз
жүйесiнiң иелену фактiсi жатыр (4-сурет).
Басқару ... ... ... құрылымында ұйымға кіргізудің
ұстамдық сұлбасы
Ұйым және ... ... ... ... осы ... ... қабылданған орталықтандыру дәрежесiмен анықталады)
басқарушылық қызметтердi ... ... ... менеджмент
құрамдас бөлiктерiнiң шектеулi жиынтығын пайдаланумен шешiледi.
Жеке алынған елдер корпорациясын басқару жүйесiнiң белгiлi бiр ... ... ... бар. ... ... корпорациялық басқарудың көптеген
факторлары корпорациялық басқару жүйесiне ... әсер ... Бұл ... бiр құрамдас бөлiктер жинағы кiретiн мұндай басқару ... ... ... бередi. Шетелдегi корпорациялық басқару үлгiсi
4-кестеде көрсетiлген. Аталған элементгердiц нақты көрiнуiнiң ... ... ... ... ... ... герман,
жапон және қазақстандық үлгiсiн айыру қабылданған.
Корпорациялық басқару үлгiсiнiң негiзгi компоненттерi:
✓ тiкелей емес ... ... ... ... ... ... капитал құрылымы;
✓ директорлар кеңесiнiң құрамы мен өкiлеiтiлiгi;
✓ мүдделi тараптардың акционерлiк қоғамы қатысушыларының өзара ... ... ... ... ... ... және ... қамтамасыз
ету;
✓ қоғам қызметi туралы ақпараттың ашылуына талап және ... ... ... ... ... көрiнуiнде кейбiр
ерекшелiктерден дерексiзденiп корпорациялық бақылаудың екi сұлбасын ... ... және ... ... ... ... шарттылық шамасында
анықтауға болады.
Сұлбаны құру негiзiнде инсайдерлiк бақылаудың жағымсыз ... ... ... менеджерлердiң iс жүзiнде және заң жүзiнде басып алуы
және корпорациялық, стратегиялық шешiм ... ... ... ... ... ... ... бар.
Билiктi инсайдерлер қолында жинақтау нәтижесi компания даму
мақсаттарына - ... ... ... (әсiресе тәуекелшiл бағыттағы)
кеңейту және iрiлендiруге, капитал құрылымын ... ... ... ... ... ... үлесi өте төмен) ... ... ... ... ... ... ... жағдайды жеңу тетiктерiнiң бiрi акционерлер ... ... ... ... ... ... болып табылады. Бұл
сұлбаның шешушi қатысушылары — жеке инвесторлар, зейнеткерлiк, ... ... ... ... компанияларға және басқаларға — сондай-
ақ қатерсiз операцияларға ... ... қор ... корпорация
менеджментiне күштi тәртiпке түсiретiн ықпал жасайды: олар үнемi ... ... ... етiлетiн капиталды алып қою қаупiнде болады.
Меншiктенушiлер тарапынан мұндай ... емес ... ... ... ... ... ... болып табылады. 70%-дан астам
акциясы қаржы институттарымен үлестес корпорацияларда болатын ... ... ... мониторингi оның акционерi ғана емес, сондай-ақ
iрi кредиторы болып табылатын басты банк тетiгi ... ... ... ... банк ... ... қызметiн қамтамасыз ететiн барлық
мiндетiн атқарады.
Ендi ұсынылған ... ... ... менеджерлер тетiгiн
атап көрсетуге болады. Ең көп ... ... ... ... ... бекiту және опциондар беру, инсайдерлердiң өсуiне
акцияларды кодтау. Опциондар идеясы тор ... ... ... ... ... екенi анық.
Ұсынылған корпорациялық құрылым сұлбасы бiрiн-бiрi жоққа шығармайды.
Олардың ... ... ... елдерiнде бiр де бiр үлгi басқалар алдында
айқын артықшылыққа ие емес және ... ... үшiн ... ... дәлелдейдi. Сонымен қатар өтпелi кезеңдегi экономикалық
жүйелер саласындағы жетекшi мамандар олардың жекелеген ... ... ... ... жағдайда корпорациялық басқарудың экономикалық өсуге жетуде өзге
құралды енгiзудiң әсер ету дәрежесi критерийi ... ... ... ... ... — бiр де бiр ... ... мен кемшiлiктер болмайды. Ағылшын-америка үлгiсiнде туыс
компаниялардың корпорациялық қатынастардың түрлендiру ... ... ... ... ... және жұтылулармен қатар
жүредi ... ... ... — 50%-ы). ... ... ... тән емес: фирма арасындағы қатынастарды үлгiлеу топтағы
тұрақты ... ... ... ... сарапшылар бағалауы бойынша жапон компаниясын
қаржыландыруда ... ... ... ... ... Бұл
жағдайларды кейбiр зерттеушiлер ... ... ... ... үлгiсiне қайта бағдарлану үдерiсiнiң басы ретiнде түсiндiруге
бейiм. Осы айғақ ... ... ... ... өсу қарқыны
американдықтарға қарағанда төмен болу фактiсi ... ... ... ... ... ... фирмалар табыстылығынан
төмен. Осыған қатысты ... он жыл ... ... ... ... ... орнын басуын көрсеттi.
Алайда жапон-герман үлгiсiнiң өмiрге қабiлеттiлiгiн қолдауға ... ... ... ... ол үшiн ... дәлiрек айтқанда,
компания менеджерлерiн бақылау тиiмдi деп есептеледi. Бақталастық ... ... және ... қарсы әрекеттер жоғары шығындармен қатар жүредi,
олардың едәуiр белгi басқарушылар билiгiнiң ... ... ... ... бұл ... акционерлер көтередi. Жапонияның
банкiлiк-өнеркәсiптiк топтарында бас банкi ... ... ... ... ұзақ ... серiктестiк қатынастардың белгiлеу менеджерлердi
бақылау мәселесiнiң шиеленiсiн шешуге мүмкіндiк бередi.
3.2.Корпорациялық басқару жүйесінің қазіргі заманғы үлгілер мен
сипаттамасы
Ірi ... ... ... басқарылымында ерекше орын алады,
оның рөлінiң маңыздылығы нарықтық экономиканың ... ... мен ... ... ... ... әлеуетiнiң
жиынтығымен, нарықтық үлестерiмен ғана шаруашылық жүргiзушi ... ... қол ... ... ... Мұнда белгiлi бiр синергияның
орын бар. Тек бiрiктiрiлген құрылымдардың ғана қосымша болып жететiндердi
тарту, жеке компанияньң, басшыларының бiрi - ... ... ... ... ... бiрiгу бизнестiң ұйымдық нысаны ретiнде толықтырылуы мүмкін.
«Бұрын қосылыс салдарын экономистер тар аспектiде — тек ... ... ... ықтималдығына қатысты ғана қарастырған. Ендi, компаниялардың
бiрiгу шеңберiнде пайда болған, iскер кәсiпорындар мен ... ... ... ... ... бойынша, бұл үдерiс бейөндiрiстiк шығынды
мейлiнше қысқартуға ... ... ... ... ұстаныммен,
статистикалық үдерiстiң серлiлiгiнiң көтерiлуiмен (жоғарылауымен) нарықтық
үдерiске жағымды әсер етедi. Егер, бұрын ... ... ... ... ... мән-мәтiнде ғана қаралатын болса, ал қазiр халықаралық
конъюктура мен бәсекелестiкте есептелетiн болды. ... ... ... ... ... деңгейдегi бәсекелестiктi азайтпайды,
керiсiнше ... ... ... күшейтедi». 6-шы кестеде әлемдiк
корпорациялық бiрiгулер көрсетiлген.
|Сатып алынатын |Сатып алушы ... ... ... ... ... | ... (млрд|
| | | ... ... Corp. ... ... ісі |72.6 ... America |Nations Bank ... ісі |60.0 ... |World Com ... |43.4 |
|Communication | | | ... Corp. ... ... |35.0 ... Corp. |American Home |Фармацевтика |33.9 ... of Tokyo ... Bank ... ісі |33.8 ... Corp. |Bell Atlantic ... |30.8 ... |Sandoz ... |30.0 ... Nadisco |KKR ... тағамдық |29.5 |
| | ... | ... One |First Chicago ... ісі |29.5 ... ... ... ... шағын фирмалардың күшiмен және
олардың тетiктiк бiрiгуiмен шешiле ... ... ... ... ... ... корпорациялардың
тәжiрибесiне қарай отырып, корпоративтiк және топтық басқару құрылым
жүйесiндегi өндiрiстiк, ... ... ... iздеу,
әртүрлi комбинациядағы шағын, орташа және iрi бизнеске негiзделген ұйымды
нысанның пайда ... ... алып ... деп қорытындылауға болады.
Болашақ бизнестiң құрылымын құру ретiнде, американдық экономистер Т.
Питерс пен Р. ... ... ... ... ... ... ... нысанын ұсынған болатын Авторлардың ойынша,
ол ... және iшкi ... ... сезудiң әрдайым жаңаруын
қамтамасыз ету, кәсiпкерлiк ... ... ... ... ... ... жауап беруi керек.
Әлемдiк экономикадағы институционалдық қайта құру, қазақстанда да,
нарықтық жүйеге өтуде ... ... ... iрi ... ... мен ... болу ... келiп соқты, осы күнге
дейiн шаруашылықты жүргiзушi ... ... ... ... мен ... үдерiсiмен қатар жүретiн әртүрлi өндiрiстiк-
шаруашылық кешендердiң iрiленуiмен, ғылыми ... ... ... ... ... коммерциялық кәсiпорындардың пайда болуымен,
дамуымен (сонымен қатар капиталдың шоғырлану жағына ... ... ... үдерiстер нарықтық қатынастар ... ... ... тәжiрибесiнiң жоқтығымен, өндiрстiк ... ... ... ... ... ... экономикалық жүйенiң екi секторын
жүзеге асыру қорытындысы толыққанды заңды деп ... ... ... ... ... мен ... ... қайта құрылған
коммерциялық секторлар, бұл ... ... ... ... ... кiрiгуiмен тұжырымдалады.
Мұндай қалыптың сапасын анықтау (өнеркәсiптiк, коммерциялық, қаржылық
топтар) банкiлер мен өнеркәсiптiк капиталдардың бiрiгуi ... ендi. ... ... ... осы ... ... ... мен
қаржылықк қолайлығына тәуелдi. Бұл проблема әсiресе мемлекеттiк ... ... ... ... ... ... ... флагман-
кәсіпорындардың түсiмiмен салыстыруға келмейдi, сондықтан, кез ... ... ... ... болған жағдайда, мемлекеттiк бюджет секвестрге
ұшырауы мүмкін.
Мемлекеттің ... ... iрi ... ... ... ... талаптарына сәйкес келе бермейтiн шетелдiк компаниялардың
басқаруымен жұмыс iстейтiндiктен, шамадан тыс ... ... ... ... ... ... ... салық төлеуден
жалтару кең етек алған құбылыс болды.
Стратегиялық дамудың әртүрлi аспектiлерiн, әсiресе ұйымдық ... ... ... тұсы ... ... Оларда көбiнесе БКҚ-ның
жұмыс iстеу ұйымдық — экономикалық кестесiнде меншiк құқығын бөлу мәселесi
қарастырылмайды. Дегенмен, бұл ... ... ... тұрғысынан қайта
өңдеудi қажет етедi, әсiресе — ... ... ... қатысушылар
ұстанымдарының келiсiмдерi, корпорациялық басқару ... ... ... ... ... ... ... стратегиясындағы
өңдеу көбiнесе олар тiркелгеннен кейiн жүредi. Бұндай әрекет ... ... ... ... бұл ... ... көп
ұзамай шынайы басқарудың ең алдымен қатысушылардың ... ... ... ... ... ... ... мен дамуындағы үдерiс тежеуiш
факторларының бiрiне, олардың ... ... ... ... ... ... меншiктің шоғырлануынын- төменгi деңгейi,
холдингiлiк ұстанымдардың ... ... ... ... ... ... керi әсерiн тигiзедi. БКҚ құрамына енетiн
кәсiпорындық бiрлесiп жұмыс iстеу ұйым ... ... жерi ... ТМД елдерiнде жұмыс iстеп жүрген БКҚ талдауы бойынша басқарушы
компаниялар негiзiнен стратегиялық жоспарлау ... ... ... ... ... ... беру ... атқарады. Мұндай шарттар
жағдайды өзгертудiң негiзгi ...... ... ... ... ... Меншiктiк құқық мәселесiнiң толық шешiмiнсiз
және iшкi оңтайлы қатынастарынсыз БКҚ-нiң әсерлi қызметiнiң болуы мүмкін
емес.
БКҚ қалыптасуы мен ... ... ... бiрi — ... ... ... жаңғыртудың iрi жобаларын өткiзуде
инвестициялық ... ... ... iрi ... ... аламыз. Сондықтан да БКҚ қызметiнiң қалыптасуы мен әсерлiлiгiне
жағдай ... үшiн, олар ... ... ... байланыстар
мен күштi өндiрiстiк әлеуетке арқа ... ... ... ... iрi бiрiккен құрылымдар жаңа туып, туындап келе ... ... ... ... ... элементтер болды, осы нарықта
айналымдарының ... ... ... ... еттi. ... соңғы
оқиғалар бойынша айтатын болсақ, ресейлiк қана емес, қазақстандық ... да ... ... ... құралы әлсiз болып тапты. Бұл,
олардың саяси факторларға ... ... мен ... ... және ... ... ... базаның болмауына
байланысты.
БКҚ қызметiнiң әсерлiлiгiн арттыратын ... бiрi — ... ... ... ... ... ... қалыптасу үдерiсiндегi
басты кемшiлiктер болып, БКҚ-ның қатысушылар құрамын анықтаудағы ... iшкi ... ... ... мақсатты мәселелерi мен
олардың iске асыру бағдарламасын алдын-ала терең өңдеуден өткiзбеуi болып
есептелiнедi. ... ... ... ұзақ ... ... шарт жасау әлi
өзiнiң тиiстi таралымына жеткен жоқ, ал ... ... ... ... және ... ... бәсекелестiк мiндеттерiн ескертпейдi.
Жұмыс iстеп тұрған БКҚ-ны басқарушы компаниялардың ... ... ... ... ... айнала ойған жоқ.
Олардың жобалауынша:
✓ пайдалылық пен инвестиция, сату көлемi жөнiнде ұзақ ... ... ... ... ... ... ... толық корпорация және кiрме компаниялар деңгейiнде оңтайлылық,
техникалық жабдықтау ... ... ... ... ... қызмет ететiн және шетел БКҚ қызметiнiң зерттеу және талдау
кезiнде төмендегiдей қорытындыға тоқталды:
✓ бiрiккен құрылым ... ... iшкi ... ... ... Бiрiккен құрылымдар
шеңберiнде жоғары ресурстарды бақылаудың орталықтандыру ... ... ... ... де, жаңа құрылған
құрылымдар да көздеседi. Сонымен бiрге ... ... ... ... ... ... арқылы және
капиталға бiрлесiп қатысу арқылы жүзеге ... ... ... ... қол ... ... бiрi болып табылады, бұлардың құрылымын қиындатып
фактор болып көптеген кәсiпорындардағы ... ... ... ... ... ... стратегиялық үндемесi көбiнесе,
меншiк иесiнiң ... мен оның ... ... мен ... ... ... тереңдiгiмен анықталады. Меншiк
иесiнiң ауысу болашағымен тиiстi тетiктердiң ретсiздiгi (оның
iшiнде мемлекет тарапынан да) ... ... ... ... ... ... ... азайтады
және керiсiнше олардың меншiктi өз пайдасына ... ... ... ... БКҚ ... ... ... қалыптасуы мен қолдау
белсендiлiгi осы құрылымның негiзгi құрылтайшылары әлсiз
мүмкiлдiктiң ... ... және ... экономикалық
мүмкіндiктерiн ынталандырады;
✓ ресми БКҚ-ның және оның ... бiрi — ... ... ... ... жеткен капиталды шоғырландыру
деңгейiнiң ... ... ... ... ... ... ... жоғары
шоғырландыру кезiнде отандық экономикадағы капиталды шоғырландыру
бағдарламасының iрi ... ... ... ... ... ... ... жоқ;
4 тарау. Корпорациялық мәдениетті кәсіпорындарда қалыптастырудың
теориялық-әліснамлық аспектілері
4.1.Корпорациялық мәдениеттің жалпы түсінігі мен мәні
Ұйымның менеджментi саласындағы мамандары ұлт ... ... да ... ... деп ... ... ... қалыптастыру ‚үдерiсi,
бiрiншi кезекте қызметкерлер тәртiбiн реттеу қондырмасы, ол негiзгi бiр
құндылықтарда қолайлы ... ... ... ... ал кейде және
қоғамда қалыптасқан бағалықтардан шығады.
Корпорациялық мәдениет — компаниядағы барлығына бiртұтас ретiнде ... ... ... ... қағидалар, әдет-ғұрып және құңдылықтар
жүйесi.[23]
Корпорациялық мәдениет — ұйым ... ... және ... ... және ... ... ... ұйымдар мәлiмдейтiн
қиындылықтардан көрiнетiн едәуiр маңызды ережелер жиынтығы.[24]
Корпорациялық ...... ... ... ... ... жэне кебiне йЫимдар iщбьглдайтын мiнез-iлъiiтыц жалпы ... ... ... ... ... философиясынан жэне
идеологиясыпап, iндылыЖ багдарынан, сенiмiнен ... ... ... ... ... ... ... болжауга мүмкін
бередi.
Э. Джакус: «Кәсiпорын мәдениетi — бұл әдетке айналған, дәстүр болған
ойлау үлгiсi және әрекет тәсiлi, көп не аз ... ... ... бар және ... тиiс және ... жаңа ... ... үшiн жартылай болса да жаңадан келгенiн қабылдауы.
Д. Элдридж және А. Кромби: «Ұйым мәдениетi деп алға қойған ... үшiн ... және ... ... ... ... тәсiлiн
анықтайтын мөлшерлер, құндылықтар, пiкiрлер, мiнез-құлық ... ... ... болады».
К. Голд: «ұйымдық мәдениет — ұйымның басқа ... ... ... ... ... ... «ұйым мәдениетi — iшкi бейiмделу және сыртқы бiрiктiру
мәселелерiн шешудi ... үшiн топ ... ... ... ... базалық
болжамдар кешенi. Кешен ұзақ уақыт жұмыс ... ... өз ... ... сондықтан ұйымның жаңа мүшелерiне айтылған мәселелерге
қатысты ойлау мен сезiнудiң дұрыс үлгiсi ретiнде берiлуi тиiс.
М.Х. Мескон: ... ... ... ... оның ... ... Мәдениет ұйымдағы басым әдет-ғұрыптарды, мiнез-құлықты ... ... ... және П. ... ... мәдениет-кәсiпорынға тән бөлiнетiн
құндылықтарға сәйкес мiнез-құлықтың, белгiлердiң, салт ... ... ... ол ... ... ... ауыздан-ауызға өмiрлiк
тәжiрибе ретiнде берiледi».
П.Б. Вейлл: «Мәдениет — бұл қатынастар, ... мен ... ол ... өте ... ... осы ... қоғам мүшелерiне
бiрегей бәрiне ортақ психология қалыптастырады».
Е.Н. ... ... ... ... ... сыртқы
бейiмделу және iшкi бiрiктiру мәселелерiн шешу тәсiлдерi мен ережелерiнiң,
өткенде өзiн ... және ... ... ... ... мәдениеттiң анықтамалары мен түсiнiктемелерiнiң түрлiлiгiне
қарамастан, олардың ұқсас жақтары да бар.
Анықтамаларды бiр iзге салу үшiн ... ... ... Бұл
контент-талдау көмегiмен жасалды, яғни осы салада жұмыс ... ... жиi ... ұғымдар мен терминдердi бөлiп
алады.
Сөйтiп, ол көптеген анықтамаларда авторлар ұйым мүшелерi өз мiнез-құлқы
мен ... ... ... ... Бұл ... көбiне
қоршаған ортаны (топты, ... ... ... ... және ... ... ... уақыт, жұмыс, қатынастарын және т.б.)
реттеуге байланысты. Кейде осы ... ... ... ... ... ... ... ұстанатын құндылықтар (немесе құнды бағдарлану) авторлардың
корпорациялық мәдениет анықтамасына қосатын екiншi ортақ санат ... жеке ... ... мiнез-құлқы дұрыс, қайсысы дұрыс
еместiгiне бағдарлайды. Кейбiр ұйымдарда «клиент әрекетi ... ... ... ... ұйым ... ... ... үшiн клиенттi
кiнәлауға болмайды. Кейбiрiнде бәрi керiсiнше болуы мүмкін. Алайда, қандай
жағдайда болмасын, қабылданған құндылық адамға ... бiр ... ... ... ... түсiнуге көмектеседi.
Ұйымдық мәдениетпен байланысты көптеген «басты мәселелер» өздiгiнен
жаңа болып санайды. Бұған белгiлi бiр бөлiгiнде ғана ... ... ... ... ... ... қатар арнайы зерттеулер, ұйымдық
мәдениет тәсiлiн талдау үшiн iс-тәжiрибелiк басшылық, «мәдени ... ... ... және ... ... ... ... бар. Соңғы 15—20 жыл iшiнде осыған дейiн бiрiкпеген
идеялардың, ... және ... ... қоспасы «бiр шатырдың
астына», едәуiр кең және ... ұғым ... ... ... ... ... ... ұзақ тарих бар
екенiн айту керек. Корнель университетiнiң (АКШ) профессоры Харрисон Трайс
корпорация қызметiн ... ... ... алғашқы талпынысты З0-
жылдары Чикагодағы General Electric ... ... ... ... кезiндегi Э. Мэйо бастаған американ ғалымдар тобының
жұмысы деп ... ... Бұл ... 5 жыл (1927—1932 жж.) iшiнде ... ... Және ... ... ... ... алынған
өндiрiстiк еңбекке әсерiн анықтау мақсаты бар. ... екi ... ... ... ... ... туралы мәселе қойылады және оған ... ... ... және ... факторлар «кiнәлi».
4.2.Корпорациялық мәдениеттің элементтері
Корпорация мәдениет екi ұйымдық деңгейдi бiлдiредi. Жоғарысында киiм,
белгiлер, ұйымдық салтанаттар, жұмыс жағдайы ... ... ... ... көзге көрiнетiн мәдениет элементтерi берiлген. Одан тереңiрек
деңгейде ... ... ... анықтайтын және
реттейтiн құндылықтар мен мөлшерлер орналасады. Бұл ... ... ... (слогандармен, рәсiмдермен, киiмнiң әскери стилiмен
және т.б.) ... ... олар осы ... ... және ұйым
қызметкерлерi қолдайды және ... ... ... ... ... ... ... тиiс немесе қабылданған корпорациялық құндылықтарға
өзiнiң адалдығын көрсетуi керек.
Ұйым құндылықтары ұйымдық ... ... ... ... ... мiнез-құлық мөлшерлерi мен түрлерi шығарылады. Ұйымның негiзiн
жалаушылар және едәуiр беделдi мүшелерi айыратын және мағлұмдайтын ... буын ... ол ... ... ... пiкiрлер мен
әрекеттер қалыптасады, нәтижесiнде мақсатқа жету қамтамасыз етiледi.
Аксиология ... ... ... ... ... бiр
қажеттiлiгi қанағаттандыру қасиетiн бiлдiредi.
Құндылық қатынастардан субъект өзiне көкейкестi ... ... ... ... таппайынша туындамайды. Ұйымдық
мәдениетке қатысты құндылыктарды ... және ... ... ... болады, өйткенi тұлға оны қоршаған сыртқы ортаның барлық
элементтерiне қатысты ... ... ... ... ... жағдайда
құндылықтар кез келген өзара iс-қимыл түрiне ... ... ... ... ... ... ... жинап, олардың
арасында ортақ нәрсе бар екенiн сезiнуге көмектесетiн әрекетi. ... ... ... ... ... ... ... түрлi зиялы iс-
шаралар, кештер, ... ... ... ... күнделiктi өмiрiнде салт—жоралардың екi жақты рөлi ... ... ... ... ... екiншi жағынан, жасалған
әрекеттiң шын мағынасын бүркемелеу ... ... ... ... ... мағынасы бар шығарманың сахналық қойылым — болып табылады.
Олар кәсiпорын өмiрiнде ... рөл ... ... бiлдiредi. Салт-
жоралар кәсiпорынның жалпы бейнесiн және оның қиындылықты бағдарын көруге
мүмкіндiк бередi.
Ұжымға келгенде жасалатын ... ... ... ... Олар жаңа ... ... ... бағаланатынын айқын көрсетуi
тиiс. Егер таңдаулы университет бiтiрiп, диплом алған маманға алгашқы жұмыс
күнiнде қолына ... ... ... сыпыр десе, оған фирмада
нысандылық бiлiм ... iске жеке ... ... ... ... Қызмет көрсету саласындағы көптеген кәсiпорындарда әрбiр жаңа
қызметкер, ... ... ... ... ... көрсету бөлiмiнде
бастайды. Бұл тұтынушы қажеттiлiгiне бағдарлану керектiгiн көрсетедi.
Жағымсыз жағдайларда ... мен ... ... ... жоғалады. Мұндайда олар керексiз және тәлiмсiз ... оның ... ... ... ... ... ... Л.В.
Карташованың пiкiрiнше мұндай салт-жораның әдеттегi мысалы әсiресе, егер
оның ... ... ... ... тарифтiк келiсiм жасау
туралы келiссөздер болып ... ... ... ... келiсiмге келу —
яғни өз беделiн түсiру. Жаңа ... ... ... ... және
жұмыс берушiлер өкiлдерi телекамера алдында шаршап, қалжыраған түрде шығуы
үшiн түннiң ... қол ... ... ... ... ... қара ... құрамына айналады, қойлылымның
негiзгi қызметiн жүзеге ... ... ... ... ... болып
жатады.
Салт-жораларды iстiң нақты жағдайын жасыру үшiн пайдаланғанда оларды
тұрақты түрде терiс ... ... ... ... ... ... көзден қажеттi шақырылғандардың ортасындағы кеңес). Талқылау
нәтижесi мақұлдауды ... ... ... ... ... шешiм бұрын қабылданып қойған. Кеңеске қатысушыларға олардың шешiм
қабылдауға қатысқанын сөндiруге әрекет жасалады.
Қорыта келгенде, кәсiпорын ... ... ... ... алады. Алайда, шын мәнiнде, олардың көмегiмен күнделiктi өмiрде
көкейкестi құндылықты бағдарлар ... ме, оның ... ... ... ... ... ... бойынша әлемдік тәжірибе
Мамандар компанияның бұрынғы қатал сатылы «тетiктiк» құрылысының орнына
корпорациялық құндылықтар жүйесiне негiзделген ... жаңа ... деп ... Бұрын, «нарықтық байсалды жағдайы кезеңiнде
корпорациялық ... екi ... ... қалыптасқан:
- корпорациялар алдыңғылардан мұраға алған сатылы құрылым және ұйымдық
«тетiк» ... ... ... миф. «Осы екi ... ... ... — дейдi
Д. Чемпи өзiнiң «Перестройка управления» ... ... - ... ... ... ... таралатын бұйрығына және ... ... ... алған мақсаттарға жетуге қажеттi талаптарға
бағыну мәдениетiнiң бiр ... ... ... ... ... ... «бiз белгiлi бiр игi iстi дамытуды қолдайтын ... ... ... ... ... жүру, ұшы-жиыры жоқ қиялдау қабiлетi,
командада тәуелсiздiкпен және ... ... ... iстеу шеберлiгi...»
керек дейдi.[25]
Жаңа басқару артықшылықтары негiзiнде кәсiпорынды қайта ... ... ... ... ... табысты компаниялар
тәжiрибесiн шешкендiктен дәлелдейдi.
Бизнеске «тетiк» ретiнде, ал қызметкерлерге өзара ... ... ... ... ... ... деп ... электронды элитаның
өкiлдерi. Олар табыс кiлтi — адамның өзiндiк ... ... ... ... ... компаниялардың басшылары «корпорация-машина»
көзқарасына қарама-қарсы «қоғамдастық-корпорация» басқару тұжырымдамасын
ұстанушылар болып ... Өз ... ... ... мәдениетiнiң
үлгiсi туралы Билл Гейтс былай дейдi: ... ... ... үшiн жағымды жағдай жасауға және ... ... ... жүзеге асыру үшiн бейiмделген. Сонымен ... ...... белсендi пайдаланатын үлкен компания, ол әрқайсысы өзiне көп
нәрсе байланысты екенiн сезiнетiн шағын серпiндi топтар ... ... ... ... және ... бұл ... ... iстi
нақты нәтижеге жеткiзу мүмкiндiгiн беру үшiн ... ... ... уақытының табысты кәсiпкерлерiнiң бiрi Майкл Делл, ... ... ... ... ең ... ... қатарына
кiретiн «Dell» компаниясын ... ... ... үшiн ... өте ... деп ... «Адамдар компаниядан өз болашағын
(мансабын) құрғысы келетiн орынды көредi, олар үшiн жай ғана ... ... орын ... бұл өмiр iсi. Бiз ... қызметкерлердiң маңызды бiр
нәрсеге тиесiлi болу сезiмiн ... ... ... бәрiне бiздiң
компания сияқты компанияда жетуге барлық мүмкіндiк бар. Өте жақсы компания
құрып ... ... ... ... ... ... ақымақтық болары
едi».
«Тетiктер» жүйесi емес, қауымдастық құру ... ... ... ... ... американдық компаниялардың тез
табысқа жетуiне мүмкiндiк бередi.
«Корпорация-машина» басқару тұжырымдамасының жақтастары қарама-қарсы
пiкiрдi ұстанады. Д. ... өз ... дәл осы ... ... ... ... қабiлеттiлiктi жоғалту себептерiнiң бiрi болғанын
айтты. «Корпорация-машиналарға» тән ... ... ... ... ... ... бөлу, бұйрықтарға бағыну, билiктi
орталықтандыру, ... және ... ... «Корпорация-машина»
тұжырымдамасы жоғары менеджерлердi өздерiн ... ... ... ... ... мәжбур етедi: «Мен өзiмдi үлкен кеменiң
капитаны сезiнемiн. Мен штурвалды бұрып, кеменi басқа ... ... ... ... ... орындалып жатыр ма, оны ... ... ... 1993 ж. ... ... бiрi және өз ... көшбасшысы «IВМ» — компаниясы қаржылай
күйреуге ұшырауға ... ... ... фирмаға ... ... ... ... Л. ... жойған диагноз: IВМ-ге
басқару мәдениетiн өзгерту ұсынылады, ол үшiн:
1. нарықты зер сала қадағалау керек және ... ... ... ... ... керек нәрсенi ұсыну қажет;
2. компания өз қызметiнде нарықтағы сұранысты қанағаттандыру ... ... ... ... ... ... бiр команда ретiнде бiрге жұмыс iстеуi
керек.
Герстнер басқарудың ... ... ... ... фирмаға әлемдiк
компьютерлiк нарықта пайданың 40% тиесiлi болған кездегi көкейкестi ... ... ... ... Қолайсыз төрешiлдiк аппарат
қоршаған әлемнiң өзгеруiне, тез әрi компанияның ... ... ... ... өзгеруiн түсiнуге қабiлетсiз болып шықты.
Болашақ қызметкердiң психологиялық үлгiсiне қойылатын нақты талаптар ... тура ... ... ... оның ... ... iшкi ... стандарттарға сәйкестiгiне жаңа қызметкердiң осы
корпорациялық мәдениетке бейiмделе ала ма, оның ... және ... ... ... ... ... ... соңында өзі жұмыс
iстей ме бәрi осыған байланысты.
Мысалы, американдық компанияларда бастық пен бағынушы ... ... өте ... олар әдетте, бiр жайда, көршi үстелде жұмыс iстейдi
(Кока-Кола, Хьюлит Паккард). ... ... ... ... ... олар кез ... ... қолдай
бередi деп ойлайды. Оларда iштей демократия болғанмен, мәселенi ... ... ... ... ... ұсыныстар мен идеялар беру
жеткiлiксiз, оларды iске ... ... болу ... ... ... бар. ... iс-тәжiрибе ағылшын компанияларында да бар.
Немiс компанияларында басшылық қабылдауына алдын ала ... ... ... оның аты мен ... ғана ... оның ... ... қосып айту керек.
Кадр саясаты Еуропа мемлекеттерi мен Американың корпорациялық мәдениетi
үшiн базистiк ... ... ... табылады. Алайда, ол корпорациялық
мәдениетпен «рухтануға», «жандануға тиiс. қызметкерлер де, ... да ... ... да бiр ... кездейсоқ еместiгiн, пайдалылығын айқын
түсiнгенде ғана бiз оны корпорациялық мәдениеттiң бiр бөлiгiне айналдырдың
деп айта аламыз.
4.4. Корпорациялық мәдениетті қалыптастыру ... ... ... мәдениеттiң қалыптасуы
құндылықтар менп ұйымдық мөлшерлер негiзiнде жүзеге асырылады. Мөлшерден
қызметкерлердiң мiнез-құлқын ... ұйым ... ... алып ... ... ... Рөлдер олардың ресми немесе ресми емес
ұстанымдарына байланысты әрқайсысының бiрлескен қызметке үлесiн, сондай-ақ
қызметкерлердiң ... ... мен ... ... ... ... ... — қызметкерлер тобы, ... ... ... ... ... мен ... ... және
бөлiседi, белгiлi бiр жеке құндылықты бағдарлары бар, ол әлеуметтiк ... ... бiр ... ... және ... ... ... мүмкіндiк беретiн қажеттi қасиеттер мен дағдылардың жиынтығына ие.
Құндылықтар адамдардың қажеттiлiгiне жауап беруi тиiс, олар айналысаты
iстiң ... ... ... ... ... ... және нақты еңбекақы
шеңберiнен шығатын мәнi бар ... ... ... ... ... ... күшi, кем ... екi маңызды
фактормен анықталады: ұйым мүшелерiнiң компанияның негiзгi құндылықтарын
қабылдау ... және ... осы ... ... дәрежесiмен.
Жоғарыда айтқандай, адамның топқа қосылу қарқындылығы әртүрлi: ... ... пен ... ... ұйым ... мен ... қабылданған құндылықтарды, топтың мөлшерлер мен салт-жораларды толық
қабылдау мен сапалы түрде соны сақтауға дейiн. Ұйым ... ... ... ... ... ... ... ұйымның мәдени
құндылықтарымен тек сырттай ғана ... ... ... ... ... бөлiсетiн, өз мiнез-құлқында осы қиыншылықтарды айқын
сақтайтын қызметкерлердi айыра бiлу керек.
Шарттылықтың кейбiр үлесiмен ... ... ... мәдениеттiң
феноменiн әлеуметтiк-психологиялық мағынасын келiсiлген параметрлерге,
дәлiрек айтқанда бiрiктiруге, саралауға және бейiмделуге бөлуге болады.
Бiріктiру. ... оның iшкi ... мен ... ... ... ... болады. Мұндай жағдайда бөлiмшенi белгiлi
бiр ... ... ... ... ... ... мүмкін.
Тiрi ағза сияқты кез келген ұйым өз ... ... ... ... ... ... ... Бiрiгу деп осы ұйымның бөлiмшелерi мен
қызметкерлерi арасында ... ... ... ... ... Оны қазiргi түсiну қкызметкерлердiң ұйым ... ... ... ... ... ... қатысу мөлшерiн ұлғайтуда. Адамдар мен
бөлiмшелердегi құрылымның бiрiгуi бәрiбiр жүзеге асады және ... ... ... ... ... мүмкін. Әсiресе, бұл құжатпен
немесе басшылықтың ауызша нұсқауларымен реттеленбейтiн iскерлiк қатынастар
аспектiсiне қатысты.
Өндiрiстiк ұжым ... ... ... ... факторлар негiз
болуы мүмкiн, басшылыққа наразылық, аз жалақы, әлеуметтiк мәселелер, сондай-
ақ қызметкерлер жету үшiн өздерiнің барлық күштерiн шоғырландыратын ... бiр ... ... да ... Компаниядағы бiрiгу үдерiсiнiң қандай
бағыт алатыны көбiне басшылыққа, оның адамдарды ... ... ... ұйым ... мен ... сәйкестендiре жасауына
байланысты.
Қорытынды
Экономикалық өзгерістер жағдайында тауарлар ... ... ... кез келген кәсіпорын сияқты ... ... ... ... ... ... болып нарықтық жағдайдың ... ... ... күшеюі және т.б. ... ... ... корпорация тек ағымдағы ... өз ... ... ... ғана ... ... деңгейінде орталықтандырылған басқару мен жоспарлау
көп ... ... ... мен материалдық-техникалық
ресурстарының тиісті қорларын ... ... ... ... болжамдайды.
Қызметкердің корпорациялық құндылықтардың бүкіл ... ... ... ... ... мүшелері үішн рөлдік
үлгі бола ... ... ұйым ... ... және ... ... ... ... ... адамдарды айқындап
компания басқаларды да ... үлгі ... ... Күшті
ұйымдық мәдениетімен ерекшеленетін компаниялардағы рөлдік үлгілердің
қалыптасуына мұндай ... ... ... ... ... ең ... және ... әрекеттенетін тәсілдерінің
бірі болып саналады.
Қолданылған ... ... К., ... Ф. Соч. 2-ое изд., т.4. - С. ... ... ... ... / под ред. АН. Азрильна — ... ... ... 1999.— С.343, 393, 906, 991, ... ... Г.С. Актуальные проблемы диалектической взаимосвязи
экономических категорий. — Тбилиси: Тбилисский университет, 1979.—
С. ... ... С., ... Р., Юмалеизи. Экономика / Пер. с англ. - М.:
1995.-С. 123.
5. Борисов А.Б. Большой ... ... — М.: ... мир,
2004. — С.88, 89, 103, 136, 210, 211, 337, 434.
6. ... Ю., ... А. ... ... корпоративных
структур в России //Российский экономический журнал, 2002, - ... ... С., ... В. ... и ... ... в ... бизнес-группах //Казахстанкий
экономический журнал, 2001, -С. ... ... ... Основы управления финансами. — М.: ... ... ... ... А. ... ... ... или какой рынок нам нужен
// Казахстанский экономический журнал, 2003, - С. 5—6.
10. Калин А. ... ... ... развития //
Экономика и жизнь, 1998, май, - С. 6.
11. Статистический ежегодник Казахстана /Под ред. А.А. ... ... 353, 354, 393, 360, 361, ... ... анализ в экономике и организации производства, под ред.
С.А. Валуева и ВИ. Волковой. — Ленинград: «Политехникал, 2001.-С.
18, 32, 33.
13. Абалкин Л. Роль ... и ... с ... ... ... 1998.
14. Батчиков С., Петров Ю. Концепция и ... ... ... ... ... ... журнал. 1996, -
С. 38-39.
15. Постановление Президента РК «О ... ... от 5.03.93 г. ... ... документы. —
Алматы, 1993, т.2.—С. 14.
16. Балабаева Н.В. ... ... ... ... ... ... 2004.- С. ... Кенжегузин М.В., Космамбетова В.И., ... Г.П. ... ... в ... ... ... к ... и управление). — Алматы: «Гылым», 2003.
18. Мураньев А., Совулькин Л. Корпоративное ... и его ... ... ... ... // Вопросы экономики,
2005. — С. 111—112.
19. Указ Президента РК, ... силу ... «О ... ... ... 1995, 22 ... Постановление Президента Республики Казахстан «Об ... в ... ... и ... по ее
приватизации», 1992, 30 января.
21. Ноздрева Р.Б., Цыличко Л.И. Маркетинг: как побеждать на рынке. ... ... и ... 2001. - С. ... ... М.А. ... управление и его влияние на экономику.
//Эксперт, 2001. С-25
[2] Мильнер Б.З. Теория организаций ... ...... 2005. ... ... Ю.В. Интегрированные корпоративные структуры: развитие и
эффективность. – М.:ЗАО Издательский дом ... ... 1999. С. ... 104-106.
[4] Статистический ежегодник Казахстана / Под ред. А. ...... – С. ... ... Дж:К. ... ... ... – М.:Финансы и статистика,
1996. – С. 689.
[6] ... А. ... ... ... или какой рынок нам нужен//
Казахстанский экономический журнал, 1995,№7. – С. 5-6.
[7] Калин А. ... ... ... ... // Экономика
и жизнь, 2003,май, №18.С. 15-21.
[8] Статистический ежегодник Казахстана/ под ред. А.А. Смаилова – Алматы,
2002. – С. 225,251,265,266.
[9] Системный анализ в ... и ... ... под ред. ... и В.Н. Волковой. – Ленинград: «Политехника», 1998. – С. 18,32,33.
[10] Системные исследования // ... . М.: ... 2003. – С. ... ... по общей теории систем. Сборник переводов. – М.: 2005. –
С. 252-258.
[12] Лебедев О.Т. Каньковская А.Р. «Основы ... - ... ... ... Ф.Е. ... ... и методологии систем. Типогр. Моск.энег.
инст-та:Системотехника, вып.123. – М.:МЭИ, 1999. – С.3-5.
[14] Петрушенко Л.А. Принцип обратной связи. – М.: ... – 1998. – ... ... А.К. ... ... управления на предприятии. –
М.: Центр экономики и маркетинга. 2001. – С. 26-47,308-309,357.
[16] Оскар Ланг. Оптимальные решения. – ... 2004. – С. ... ... Р.И. ... и ... ... в ... революции. – Алматы, 2004. – С.13-14, 95-101.
[18] Румянцева З.П. Общее управление организацией: ... и ... ... для ... «Управления развитием
организации:Модуль-3. – М.:»ИНФРА-М»,1999.-С.17
[19] Абалкин Л. Роль государства и борьба с экономическими долгами //
Экономист. 2000.№7. ... ... Б. ... как ... ... время
решений // Мысль, 2005, - С. 22-25, 28,29.
[21] Коротков Э.М. Концепция менеджмента: - М.: 2002, С. 170.
[22] Рыдычин А. ... ... ... ... из ... в ... // ... экономики, 2004. –С.13,37,92.
[23] Управление персоналом. / под ред. Т.Ю.Базарова, Б.Л.Еремина. – М.
2003. С.113.
[24] Собчик Е.Корпоративная культура: теория и ......... Как ... совместить мораль и демократию с получением больших прибылей
// Капитал. №57. – ... ... ... со скоростью мысли. – М.2006. – С. 232.
-----------------------
Неаддитивтілік
Біртұтастылық
Эмерженттілік
Оқшауланған
Мақсаттылық
Жүйе
Элементтердің
өздігінің өндірілуі
Үйлесімділік
Бөлшектеп байланыстыру
Ұйымдастыру қағидалары
Үдеріс қағидалары
Құрылымдық қағидалар
Соңғы ... ... ... пен ... ... сыйақысы
Орталықтандыру және орталықсыздандыру арақатынасы
Командалар бірлігі
Бас мүддеге бағыну
Билік пен жауапкершілік
Мақсат
Акционерлік қоғам болып қайта құрылуы
Кәсіпорын қызметі мен оның ... ... ... ... ... ... комиссия (конкурстық комиссия)
Ұйымдастыру-құрылымдық, технологиялық және басқа да қайта құруларды,оның
ішінде монополияға қарсы ... ... ... ... ... ... жекешелендіру жобасын бекіту
Жекешелендіру және мемлекет иелігінен алу әдісін таңдау
Таңдап алынған әдіске сәйкес жеке ... іске ... және ... иелігінен алу әдістері
Акцияларды белгілі бір инвесторға келісілген шартпен сату
Акцияны ашық сату
Басқаларға өзара шарт жасасу
Конкурс арқылы өткізу
Аукцион арқылы ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асыру
Атқарушы және заң шығарушы билік органдары
Мемлекеттік ... ... және ... ... ... ... ... саласы
Мемлекеттік және корпорациялық артықшылықтарды іске асыруға бағытталған
шағын және орта бизнестің шаруашылық жүргізуші субьектілері
Атқарушы және заң ... ... ... және ... ... ... тікелей және жанама мемлекеттік реттеу аймағы
Біріктірілген корпорациялық құрылымдар
Ұлттық экономиканы реттеудің ... ... және ... артықшылықтарды іске асыруға бағдарланған.
Ірі біріктірілген құрылымды басқару жүйесі
Фирманың басқару жүйесі
Фирма
Фирма ... ... ...

Пән: Менеджмент
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 81 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Корпорациялық табыс салығы34 бет
Корпорациялық табыс салығы туралы25 бет
Корпорациялық табыс салығының қалыптасу тарихы6 бет
Тікелей салықтар: корпорациялық табыс салығы13 бет
Шетелдегі корпорациялық табыс салығы3 бет
"Дербес электронды есептеу техникасының архитектурасы."8 бет
Валюта қатынастары және валюта жүйесі25 бет
Еліміздегі корпоративтік табыс салығының мемлекеттік бюджет табыстарын қалыптастырудағы, сондай-ақ жалпы экономикадағы ролі33 бет
Жылдық жиынтық табысты есептеудегі салықтардың экономикалық мазмұны26 бет
Жылдық жиынтық табыстың бухгалтерлік есептегі мәні90 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь