Өтпелі кезең жағдайында шағын және орта бизнесті дамытудың объективті қажеттілігін

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

1.тарау. Өтпелі кезең жағдайында шағын және орта бизнесті дамытудың объективті қажеттілігін ... ... ... ... ... ... ...
1.1 Шағын және орта бизнес түсінігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.2 Қазақстан экономикасындағы шағын және орта бизнестің рөлі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.3 Шағын және орта бизнесті дамытудағы нарықтық экономикалы елдердің тәжірибесі

2. тарау. ҚР шағын және орта бизнестің даму тенденциялары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
2.1.ҚР . дағы шағын және орта бизнестің жағдайы ... ... ... .
2.2. «Сұлтан» ЖШС . тің қазіргі жағдайы (сандық талдау) ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

3.тарау. ҚР . дағы шағын және орта кәсіпкерлікті дамыту проблемалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
3.1. «Сұлтан» ЖШС мысалдағы дағдарысқа қарсы басқару ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
3.2.ҚР . дағы шағын және орта кәсіпкерлікті дамыту проблемалары мен оларды шешу жолдары ... ... ... ... ... ... ...

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
К і р і с п е

Бітіру жұмысы тақырыбының өзектілігі. Соңғы жылдары шағын және орта бизнес Қазақстан Республикасының экономикасындағы ролі артып келе жатыр. 2002 жылы Қазақстандағы шағын және орта бизнес секторымен өндірілген жиынтық өнімдердің ЖІӨ - ге қатынасы 17% - ды құрады, ал 2003 жылы осы сектор субъектілерінің бұл макроэкономикалық индикаторындағы үлесі 20% - дан астам шамаға жетті. Осы статистикалық мәліметтер көрсетіп отырғандай шағын және орта кәсіпкерлік секторының қазақстан экономикасындағы маңыздылығы барған сайын салмақты болып келеді. 2004 жылғы осы сектордың ЖІӨ - ге қатынасының болжамды көсеткіш деңгейі 30% (бұл көрсеткіш бағдар ретінде ҚР – ның президентімен өткен жылы халыққа жолдауында қарастырылып, бекітілген).
Бәрімізге мәлім кәсіпкерлік секторы экономиканың диверсификациялауға, тұрақты қарқындармен дамытуға мүмкіндік береді. Осы тенденция біздің елімізде қалыптаса қойған жоқ. Сондай – ақ жоғарыдағы үлестік көрсеткіштер дамыған мемлекеттердің экономикасымен салыстырғанда мардымсыз болып табылады. Мұндай жағдайдың қалыптасуы мемлекеттік реттеу мен қолдауға және шағын бизнес пен орта кәсіпкерліктің ішкі және сыртқы орталарына қатысты әралуан аспектілі қиындықтары мен проблемаларына байланысты.
Сондықтан осы ғылыми жұмыстың өзектілігі жоғарыда аталған әртүрлі аспектідегі проблемаларды және оларды шешу жолдарын зерттеумен анықталады.
Сонымен қатар шағын жәнеи орта бизнес секторының бүкіл әлемдік сауда ұйымына (БСҰ) кіруіне байланысты проблемаларды зерттеу осы бітіру жұмысының өзектілігін анықтайды.
Халықаралық сыртқы ортаға қатысты бүкіл потенциялды қиындық қазіргі кезде өте белсенді талқылануының себебі, шағын және орта бизнестің тек қана ішкі рынокқа бағдарлануына байланысты бәсекелік қабілеттің төмендігінде. Сондықтан егер біздің еліміз БСҰ – ына кірсе, онда осы сектордың елімізде экономикамызды әртараптандыруға мүмкіндігі болмай қалады. Осыған орай осы әлемдік ұйымға кірер алдында осы сектордың бәсекелік қабілеттерін жоғарлатуға бағытталған. Дамыту жолдарын зерттеу жоғарыда аталғандай, осы зерттеу жұмысының тақырыбының өзектілігін баянды етеді.
Бітіру жұмысының мақсаты. Шағын және орта кәсіпкерліктің дамуында кедергі болып тұрған проблемаларды қарастырып, оларды шешу жолдары арқылы осы секторды дамыту жолдан зерттеу болып табылады.
Зерттеу жұмысының мәні. Бұл ғылыми жұмыстың зерттеу пәні ҚР – дағы шағын және орта бизнес секторының субъектілері мен олардың қызметтерінің жағдайын (яғни кәсіпкерліктің объектісін) зерттеу, сондай – ақ осы сектордың дамуындағы проблемалар. Сондай – ақ «Сұлтан» ЖШС –і.
Бітіру жұмысының міндеттері:
1. Шағын және орта бизнестің экономикалық жүйедегі дамытудың варианттарын зерттеу арқылы ролін қарастыру;
2. Шағын және орта бизнес субъектілерінің түрлі аспектідегі қиындықтары мен проблемаларын терең талдау мен сипаттамаларын бітіріп кету;
3. Терең талдау негізіндегі проблемаларды шешу жолдарын зертеу арқылы ҚР –дағы шағын және орта бизнес субъектілерін дамыту жолдарын әзірлеу.
Бітіру жұмысының маңыздылығы. Бұл ғылыми жұмыстың теориялық маңыздылығы қазіргі жағдайда өте жоғары. Сондай – ақ бұл бітіру жұмысныда тәжірибелік маңыздылығы да бар. Оның тәжірибелік маңыздылығы қазіргі таңдағы шағын және орта бизнестің қамтуындағы проблемалармен қиындықтарды шешу жолдарының шынайы өмірге, жүзеге асырулары бойынша рекомендацияларды ұсынумен анықталады.
Сонымен бірге 2.2. сұрағындағы «Сұлтан» серіктестігінің қаржылық – экономикалық жағдайын талдауды несиелік ресурстарды тартуға қолданудың мүмкіндігі де осы бітіру жұмысының тәжірибелік маңыздылығын анықтайды.
Қолданылған әдебиеттер тізімі:



1. Малый бизнес № 23 – 24. Декабрь. 1998г
2. А. Н. Токсанова. Развитие малого предпринимательства: концептуальный подход. Алматы, 1999 г.
3. Феномен предпринимательсва в преходных общестах:состояния, проблемы, перспективы. \\ сборник научных работ. Алматы, 1999 г.
4. Николас К. Сирополис управление малым бизнесом. Москва, 1999 г.
5. Гражданский кодекс Республики Казакстан.
6. Аль – пари. Август – октябрь, 1997 г.
7. Статистический сборник Казакстана за 1998 и1999 г.\\ оперативная информация.
8. Аль – пари № 2, 1998 г.
9. Гончаров Б.М. Руководство для высшегоуправленческого персонала. Москва, 1998 г.
10. Малый бизнес: правовые и экономические аспекты. г. Астана,
1996 г.
11.Винс Р. Математика управления капиталом. Методы анализа риска для трейдеров и портфельных менеджеров. Пер. с англ. – М.: Альпина, 2000. стр 146-155;
12. Лян Е. Е., «Республика Казахстан – Европейский союз: перспективы экономического сотрудничества» // Analytic 3/2003. Материалы конференции.
13.Молчанов И.Н., Герасимова И.А. Компьютерный практикум по начальному курсу эконометрики (реализация на Eviews): Практикум / Ростовский государственный экономический университет. – Ростов-н/Д.,-2001.
14.Кремер Н.Ш., Путков Б.А. Эконометрика: Учебник для вузов / Под.ред.проф. Н.Ш.Кремера.- М.: ЮНИТИ-ДАНА, 2003. – с.284.
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
......................
1.тарау. Өтпелі кезең жағдайында шағын және орта бизнесті дамытудың
объективті қажеттілігін...........................
1.1 Шағын және орта бизнес түсінігі........................................
1.2 Қазақстан экономикасындағы шағын және орта ... ... ... және орта бизнесті дамытудағы нарықтық экономикалы елдердің
тәжірибесі
2. тарау. ҚР шағын және орта бизнестің даму ... – дағы ... және орта ... ... «Сұлтан» ЖШС – тің қазіргі жағдайы (сандық
талдау).....................................................................
.......................
3.тарау. ҚР – дағы шағын және орта ... ... ... ЖШС ... дағдарысқа қарсы
басқару.....................................................................
......................
3.2.ҚР – дағы шағын және орта кәсіпкерлікті дамыту ... ... шешу ... і р і с п ... ... ... өзектілігі. Соңғы жылдары шағын және
орта бизнес Қазақстан Республикасының ... ролі ... ... 2002 жылы ... ... және орта ... ... жиынтық өнімдердің ЖІӨ - ге қатынасы 17% - ды ... ... жылы осы ... ... бұл макроэкономикалық
индикаторындағы үлесі 20% - дан ... ... ... Осы статистикалық
мәліметтер көрсетіп отырғандай шағын және орта ... ... ... маңыздылығы барған сайын салмақты
болып келеді. 2004 жылғы осы ... ЖІӨ - ге ... ... ... 30% (бұл ... ... ... ҚР – ның
президентімен өткен жылы халыққа жолдауында қарастырылып, бекітілген).
Бәрімізге ... ... ... ... тұрақты қарқындармен дамытуға мүмкіндік береді.
Осы тенденция біздің ... ... ... жоқ. ...... ... көрсеткіштер дамыған мемлекеттердің ... ... ... табылады. Мұндай жағдайдың қалыптасуы
мемлекеттік реттеу мен ... және ... ... пен орта
кәсіпкерліктің ішкі және ... ... ... ... ... мен ... ... осы ғылыми жұмыстың өзектілігі ... ... ... ... және ... шешу ... анықталады.
Сонымен қатар шағын ... орта ... ... ... ... ... (БСҰ) ... байланысты проблемаларды зерттеу осы
бітіру жұмысының өзектілігін анықтайды.
Халықаралық ... ... ... ... потенциялды қиындық
қазіргі кезде өте белсенді ... ... ... және ... тек қана ішкі рынокқа бағдарлануына ... ... ... ... егер ... ... БСҰ – ына кірсе,
онда осы ... ... ... ... ... ... ... орай осы әлемдік ұйымға кірер алдында
осы сектордың бәсекелік қабілеттерін ... ... ... ... жоғарыда аталғандай, осы ... ... ... ... ... жұмысының мақсаты. Шағын және орта ... ... ... ... ... ... ... шешу
жолдары арқылы осы секторды дамыту жолдан зерттеу болып ... ... ... Бұл ... ... ... пәні ҚР –
дағы шағын және орта бизнес ... ... мен ... ... (яғни кәсіпкерліктің объектісін) зерттеу, сондай –
ақ осы ... ... ... ... – ақ ... ЖШС –і.
Бітіру жұмысының міндеттері:
1. Шағын және орта ... ... ... ... ... ... ... қарастыру;
2. Шағын және орта бизнес субъектілерінің ... ... мен ... ... ... мен ... кету;
3. Терең талдау негізіндегі проблемаларды шешу жолдарын зертеу
арқылы ҚР ... ... және орта ... ... ... ... ... маңыздылығы. Бұл ғылыми жұмыстың ... ... ... өте ... ... – ақ бұл ... тәжірибелік маңыздылығы да бар. Оның ... ... ... ... және орта ... ... қиындықтарды шешу жолдарының шынайы ... ... ... ... ... анықталады.
Сонымен бірге 2.2. сұрағындағы «Сұлтан» серіктестігінің қаржылық –
экономикалық ... ... ... ресурстарды тартуға
қолданудың мүмкіндігі де осы бітіру жұмысының тәжірибелік ... ... ... ... ... ... және орта ... дамытудың
объективті қажеттілігі.
1.1 Шағын және орта бизнес түсінігі.
Шағын және орта бизнес түсінігінің мәнін ашпас ... ... ... ... ... алу ... Экономикалық теорияда кәсіпкерліктің
алғашқы анықтамасына қатысты қайшылықтар бар. Көптеген ... ... ... ... Р.Контильион (18ғ) есімімен
байланыстырады, ол кәсіпкерлікті ... ... ... ... ... яғни ... ... болып
келетін адамдардың қызметі2. Бірақ соңғы уақытта кейбір ... ... ... ... ... ... ұстанады, «касб» түсінігі
негізгі құраушы категория деңгейіне дейін көтерілген3.
Кейбіреулері болса, шағын бизнес барлық ежелгі мәдениетте ... ... Бұл істе ... ... египеттіктер, иудилер,
гректер, финикшілер және римдіктер ерекшеленген. Мұнын дәлелі тұтынушылар
мен кәсіпкерлерді ... ... ... ... болып табылады4.
Қазіргі уақыттағы алдынғы қатарлы ғылыми-техника ... ... ... және ... ... ... ... айтулары бойынша
кәсіпкерліктің кезектілік теориясынан ұсынған, оны алғаш ... ... ... ... Теорияның мәні келесіде, кәсіпкерлік-
экономикалық дамуда қозғалтатын өзіндік ... ... ... ... ... алғашқы пайда
болу төңірегіндегі сұрақтарын бірнеше рет қарастыруларына тура ... ... ... ... мен ... дұрыс емес бағытта талқылауды
қорғайды.
Кәсіпкерліктің анықтамасынан тоқталмас бұрын кәсіпкерлікті қандай
категорияға жатқызу керек екендігін ... ... ... ... экономиканы құрамдас
элементтерге шартты бөлудің дәстүрлі жүйесі кеңінен қолданылған, ол халық
шаруашылығының даму ... және ... ... ... білуге
мүмкіндік береді, сондай-ақ жаңадан қаклыптасқан ... өз ... және ... ... ... бойынша шаралар қолдануға мүмкіндік
береді.
Қазіргі уақытта нарықтық қатынастар ... ... ... ... сипатталады, мөлшері, жұмыс істеушілер саны, қай
салаға жататындығы, негізгі және айналым қорларының құны, шығарылатын өнім
көлемі.                    
Сонымен ... үш ... ... ... ... ірі, орта ... Олардың кешені бірін-бірі толықтыра отырып, экономиканың тұтас
ағзасын құрайды.
Ірі кәсіпорындар – нарыққа ... өнім ... ... ... ...... «қаңқасы», экономикалық тұрақтылықтың базисі.
Шағын және орта кәсіпорындар, үнемі жаңарып тұратын номенклатурасымен
және ассартиментімен, аз ғана ... өнім ... ... ... ... ... мен шикі затты қолдану қажет болған жағдайда
пайда болады. Сонымен, шағын кәсіпорындар нарықтың салыстырмалы ... ... ... ... алып өнімді аяқтайды, яғни ұсақ –
түйек ... ... ... ... шағын кәсіпорындар қызметтің
барлық саласында нолдік нәтиже алумен байланысты жоғары тәуекелге ие болып
табылады. Бұл әрі инновациялық ... әрі жаңа ... ... ... ... игеру. Шағын кәсіпорындардың капиталымен тәуекел, іріге
қарағанда ... аз ... алып ... ... мемлекет шағын
кәсіпорындарды құру және дамыту үшін арнайы жеңілдіктер тәртібін тағайындау
керек.
Сондай-ақ шағын бизнес ... ... ... меншігі бар,
шаруашылық еркіндікке ие және өз ... ... ... ... ... Көптеген шетелдік зерттеулер шағын кәсіпорындарға 500
адамнан аспайтын жұмысшылар бар және сату ... 20 млн ... ... жатқызады. Бірақ бұл көрсеткіштер шартты болып табылады.
Қазақстанда шағын және орта бизнеске бірнеше инвесторлармен ... ... ... ... ... және ... шектеулі
үлесіне ие, басқаруды ... ... ... ... ... ... өздері қабылдайтын кәсіпорындар ... ... ... ... ... шешімін қабылдау
барысында, өндіріс саласындада, ... ... ... ... ... ерекшеленеді.
Нарықтық экономиканың шаруашылық жүргізуші субъектілерде «кәсіпкерлік»
және «бизнес» ұғымдары өзара тығыз ... ... пен ... ... бір түрі ... қарастыра отырып, отандық ... ... ... бойынша, бұл терминдер - өндіру немесе
алу және ... ... ... ... айырбастау үшін қызмет көрсету
немесе жай ... ... ... ... екі ... ... ... ақшалар арқылы пайда табуға бағытталған, жеке тұлғалармен,
кәсінорындармен немесе ұйымдармен ... ... ( тек ... ... ) ... шаруашылықты білдіреді.
Бірақ «кәсіпкерлік» және «бизнес» түсініктері экономикалық тұрғыдан
қарастырғанда синонимдер ... ... « ... » түсінігі экономикалық
тұрғыдан қарағанда кеңірек. ... ... ... экономика
бойынша бизнес қағамның қажеттілігін қамтамасыз ететуге қажетті өндіріс
жүйесі ... ... ... ... ... ... қатынастарды қамтиды және тек қана жалдамалы
жұмысшылардың да, мемлекеттік құрылым ... де ... ... түрде бизнес – бұл ... ... ... іскерлік белсенділіктері. Ал, кәсіпкерлік қызмет бизнестің бір
формасы ретінде қарастырылады және оның әр ... ... ... ... Азаматтық Кодексіне сәйкес ( жалпы бөлім ): «
кәсіпкерлік – азаматтар мен заңды ... ... ... ... ... ... ... қанағаттандыру арқылы пайда табуға
бағытталған, жеке меншік ... ... ... ... құқығына негізделген ынталы қызметі. Кәсіпкерлік қызмет кәсіпкердің
өз атынан, өз тәуекелімен және ... ... ... ... ... ... тәжірбиеде « кәсіпкерлік » пен « бизнес » терминдері
бірін – бірі ... ... ... ... « кәсіпкерлік » және «
шағын бизнес » бірі – біріне синоним бола алады. ... ... ... пен айналысатын шағын кәсіпорындардың қызметін қарастырады. Әрі
қарай, мен, осы ... ... ... ... ... ... шағын және орта бизнесте жеке секторлар басшылық етеді.
Өзінің кәсіпорынын ашу барысында ... не ... ... ... ... пайда табу, қоғамның ... ... ... жақсарту. Басқалардың ішінде
кәсіпкерлік қызметпен айналысудың мативі ретінде ... ... ... өзін - өзі ... мүмкіндігі, шаруашылық процеске
халық қаржысының бір бөлігін қосу, қосымша және ... ... ... өз ... ... ... ... ұмытылу.
Шағын және орта бизнестің артықшылықтары мен ерекшеліктері.
Көптеген адамдардың ойы бойынша, нарыққа тек ірі ... ... ғана қол ... ... ал ... және орта ... орын жоқ. Басты аргумент ретінде шағын ... ... ... ... түсе ... Ал, егер дұрыс тұрғыдан
қарастырсақ, шағын бизнестің тиімді бәсекелес болуының бірнеше ... ... ... ... кәсіпорындыр үшін 0,5 – 1 жыл ішінде
өздерінің стратегияларын өзгерту қиындық тудырмаиды, ал ірі ... 5 – 6 жыл ... ... ... қателесіп инновация ірі
кәсіпорындардан жүреді деп ойлайды, ал ... ... ... Дүние
Жүзілік соғыстан кейін 95 % инновациялық технология шағын және орта бизнес
сфераларынан ... ... ... Шағын кәсіпорындардың ірі
кәсіпорындарға қарағанда капиталының ... кету ... ... ... инновациялық технологияларды енгізуден қорықпайды.
Шағын және орта бизнестің жаңа жұмыс орындарын қамтамасыз етуі сияқты
артықшылығын көрсету қажет. ... бұл елде ... және ... ... ... ... ие, ... ірі компаниялар қызметі
экономикалық кризиске байланысты болғандықтан, жаңа жұмыс орындарын ... ... ( 1987 ) ... ... ... ... ... орындарының өсу қарқыны тұрып қалған ірі
компанияларға қарағанда 3 есе көп6.
Шағын ... ... ... ... Бұл, ... және ... ... икемділігі, тұтынушылар қажеттілігінің өзгеруіне
тез ... беру және ... ... ... технология саласына
жаңалықтар енгізу мүмкіндігі. Персоналды басқару сферасында бұл ... ... ... ... ... ... және
табысқа тікелей қатыс алу мүмкіндігі.
Шағын және орта ... ... ... ету сферасы болып табылады.
Ірі кәсіпорындар жаппай өндіріс жағдайында, тұрақты тауар ... ... ... ... ... істейді. Шағындар ұсақ партиялармен
шығарады, жеке тұтынушылардың қажеттіліктерін қанағаттандырады, ... ... және ... ... шикізат өндірісінің қалдықтарын
пайдаланады. Мысалы, ... ... – ірі ... ... ... ... – шағын және орта бизнес қызметі.
Шағын және орта бизнестің келесі бір ... ... ... ұмтылуы, жұмыс орнын сақтап қалуға тырысу және пайдаға ... ... ... ... ... ... ... Ірі компаниялар кәсіби менеджерлерді ... ... ... талпыныстарының ерекшеліктерін білмейді, нәтижесінде
басқару проблемаларына алып ... ал ... ... ... өзі
менеджер, бір тұлға, сондықтан бұл жерде ешқандай түсініспеушілік мәселесі
туындамайды6.
1.2 ҚР экономикасындағы шағын және орта бизнестің ... ... ... және орта ... рөлі ... ... екнің көрсетіп отыр. Ал мемлекет өмірінің барлық
салаларына әсерін ... ... саны ... ... ... бойынша, орындайтын жұмыстары мен көрсететін қызметтері
бойынша жекелеген елдерде шағын және орта бизнес субъектілері ... ... ... үшін шағын кәсіпорындардың толықтай ... ... ... ... ... табылады. Тіпті, шағын ... ... ... ... ... елдердің өзгермелі
экономикалық жағдайға бейімделу мүмкіндіктерін жталдайды. Қазақстан үшін
шағын ... ... ... ... ... жоғары дамыған
экономикаға өтетің көпір ... ... ... мен ... шағын және орта бизнес даму үстінде, экономиклық, әлеуметтік,
ғылыми-технологиялық мәселелерді щеще отырып қарқын алуда. Шағын және ... ... ... ... ... және халықтың қажеттіліктерін ... ... ... ... бәсекелестік нарықтық ... ... мен ... мен қызметтердің сапасының артуы.
Тұтынушылардың қажеттілігін қанағаттандыруға ұмтылу арқылы, шағын ... ... мен өнім ... ... мүмкіндік туғызады;
-тауарлар мен қызметтердің нақты бір тұтынушыларға жақындауы;
-экономиканың құрылымдық өзгеруіне әсер ету. ... ... ... ... ... ... халықтың өз ақшаларын тартуы. Шағын кәсіпорын
иегерлері өз істеріне өз ақшаларын үлкен ... ... ... ... ашылуы, жұмыссыздық деңгейінің қысқаруы;
-адамдардың шығармашылық мүмкіндіктерін тиімді ... ... әр ... ... ... ... ... қызметіне ірі кәсіпорындар белгілі – бір шектеу қоятын халықтың
жекелеген топтарын (үй жұмысымен ... ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлер, басқарушылардың әлеуметтік қатарларының
қалыптасуы;
-ғылыми-техникалық дамуды жандандыру;
-жергілікті шикізат қайнары ірі кәсіпорындар ... ... ... ірі ... комплетелетін бұйымдарды дайындау және жеткізу
жолымен, көмекші және қызмет көрсету өндірісін құру арқылы әсер ету;
- арендаға алу ... ... алу ... ... ... және
тоқыраудағы кәсіпорындардан мемлекетті босату;
осы ... ... және ... да ... және орта ... әлеуметтік функцилары, оның дамуы ең маңыздылар ... ... ... ... ретінде қалыптастырады. Бірақ шағын
және орта бизнестің ролін таңдай отырып, оның ... ... ... айтпауға болмайды.
Біріншіден, Қазақстан Республикасындағы күрделі экономикалық жағдай
(инфляция, өндірістің құлдырауы, ... ... ... ... ... жоғары пайыз, кәсіпкерлердің құқықтық
қорғалуы).
Екіншіден, кәсіптіліктің төменгі деңгейі, кәсіпкерлердің өз өздерін
теңгеруі.
Үшіншіден, халықтың кәсіпкерлерге ... ... ... шағын және орта бизнесті мемлекеттік қолдаудың әлсіздігі,
тіпті, керісінше мемлекеттік органдардың жиі араласуы.
Бесіншіден, қазіргі заманға сай ... ... ...
жабдық, технологияның болмауы, күрделі есеп беру ... және ... ... ... ... ... одан ары кеңеюі мемлекеттік маңызды
мәселелерінің бірі ... ... ... ... шешу ... – ұйымдық, технологиялық, техникалық ресурстар қолданылуы қажет.
Қазіргі уақытта қалыптасқан экономикалық жағдайда ... ... ... ... ... елеулі ресурстары жоқ. Сондықтан, барлық күш
жағымды сыртқы ортаны қалыптастыруға бағытталуы керек. Бұл бағытты жүзеге
асыру үшін ... ... ... заңдық және нормативтік базалар ары
қарай қалыптасуы мен дамуы, ... ... ... ... элементтерін қалыптастыруы, бюджеттен тыс қаражаттар есебінен
кәсіпкерлікті ... ... ... ... әсер ету, ... климатты қалыптастыру, мемлекеттік бақылауды ... ... ... және орта ... ... мен ... қызметті
қолдау бойынша бірқатар шаралар әзірлеген болатын. Ол ... ... ... айтуы бойынша, тіркелген кәсіпкерлердің ... ... ... ... ... де ... тигізген. Шағын
кәсіпорындардың өнім өндірудің жалпы көлеміндегі үлес салмағы артып ... және орта ... ... ... ... ... тұрақты
жүргізілуі шағын кәсіпкерлікті дамыту ... ... ... екінші
деңгейлі банктердің шағын кәсіпкерлік субъектілеріне несие берудің минимал
мөлшерін тағайындауы (банктің ... ... ... ... 10 % - ... ... орта және шағын кәсіпкерлікті қолдау ... ... ... қолдау бойынша әкімдердің қызметін қатаң ... ... ... жұмыстарына жағдай жасау және жеңілдіктер
беру.
1992 – 96 ... ... ... ... және дамыту, екі
мемлекеттік бағдарламаның жүзеге ... ... ... ... ... ... бола алады. Бұл кезеңде шағын ... ... ... ... ... саны ... ... құрады: 1992 жылы - 6%, 1993 жылы - 4%, 1994 жылы - 4%, 1995 ... 5%, 1996 жылы – 5,2%. ... ... ... саны 24030 ... ... 2000 жылы ... саны 118429 бірлік, олардың ішінде
107134 – шағын кәсіпорындар8, және 59244 – қызмет етуші кәсіпорындар болды.
Сонымен, ... ... ... ... ... және ... саясаты стагнациялық экономикадан шығудың балама жолы бола алады,
өйткені ол екі макроэкономикалық проблемелармен байланыстырады – ... және ... ... ... ... ... ... бойынша өзгерістер алып келуі мүмкін. Өзін жұмыспен қамтуды
ынталандыру және ... ... ашу ең аз ... ... шығатын жол ретінде қарастырылады. Соңғы он ... ... ... даму ... ... ... ... өтумен
байланысты. Осы салаға бәсекелестікті ынталандыру, кәсіпкерліктің жандануы,
қоғам ресурстарын толығырақ қолдану және ... ... ... ... үміт арттырған. Батыс елдерінде шағын бизнес тиімді дамуды
қамтамасыз ету және мемлекеттік ... ... қосу ... Мемлекеттік протекционистік шағын бизнестің нақтылануы қажет
еткен, адрестілігін, жеңілдіктер тек шағын ... ... ... ажырату барысында сандық сипаты бойынша, әр ... ... ... әр ... ... ... Жалпы
сипаттамасы ұйымдастырылуының қарапайымдылығы, жаңа өнім шығаруға ... ... ... ... ету, яғни ... ... сатуға,
сондай – ақ шағын кәсіпорындарды басқару және меншікті біріктіру ... ... ... ... сияқты шағын және орта бизнестің дамуы мен қолдауын
басқару қажет. Кәсіпкерлік басқару объектісі ретінде өзінің ... Егер бұл ... ... қызметі жағынан келетін болсақ, онда
басқарудың келесі қызметтерін көрсетуге болады:
- ... ... ... маркетинг стратегиясын
әзірлеу, бизнес жоспарды әзірлеу);
- ұйымдастыру (барлық деңгейде ... ... ... ... ... (кәсіпкерлік белсенділікті ынталандыратын механизмді
қалыптастыру);
- бақылау ... ... ... ... және сәйкес
түзетулер енгізу);
Осы орайда ұсынғым келіп отырғаны мәні – шағын ... ... ... үшін ірі ... бар екенін көрсететін,
экономиканы дамыту үшін кәсіпкерлік модельді ... Осы ... ... ... ... ... әрі ... ынталандыру әдісін
табуы қажет9. Сәйкес ... ... ... ... ... ... ма ... Бұл сұраққа жауап оң болады. Тек бұл үшін, мемлекет
жаңа кәсіпорындар ашуды ынталандыратын, кәсіпкерлікті ... ... ... Және де бұл көп қырлы қолдау кәсіпорынның даму жағдайы ... ... әр ... ... болуы қажет. Себебі, қай құрылған және
тоқырау ... ... ... ... әр ... ... ... Нарықтық экономикасы бар елдердің шағын және орта бизнесті
дамытудағы тәжірибесі.
Көптеген шетел ... ... ... ... ... ... ... саясат маңызды өз бетінше ... ... ... ... ... және ... ... қолдау
механизмдерін басқа мемлекеттерде зерттеу қандай да ... ... ... ... ... анықтауға мүмкіндік береді.
(кесте №1)10
кесте №1
|№ |Дамыған мемлекеттер ... |ҚР ... ... |
|1 ... ... мақсаттарын анықтайтын |Даму үстінде |
| ... ... ... ... | |
| ... ... ... актілер | |
| ... | |
|2 ... ... ... |Даму үстінде |
| ... ... және ... | |
| ... ... ... ... | |
| ... ... ... | |
|3 ... ... қолдаудың тікелей және|Жоқ |
| ... ... ... | |
|4 |Әр ... ... ... ... |Даму үстінде |
| ... ... ... ... | |
| ... ассигновациясын анықтау | |
|5 ... ... ... ... |Жоқ |
| ... ... ... дамыған | |
| ... ... ... | |
| ... ... | |
|6 ... ... және ... ... |Даму үстінде |
| ... ... ... ... |
| ... | |
|7 ... ... ... шағын |Жоқ |
| ... ... ... ұйымдармен | |
| ... ...... | |
|8 ... ... ... мемлекеттік |Даму үстінде |
| ... ... ...... қолдауға | |
| ... | ... ... ... ... ... ... үшін Қазақстан
шағын бизнесті басқару процесін жетілдіруге көп күш жұмсау қажет. ... ... ... ... бизнес ішкі және сыртқы ... ... ішкі және ... ... ... екі ... ... жөн: ішкі және сыртқы ықпалдардың көлемі және ортаның өзгеру деңгейі.
Кәсіпкерлікке барлық сыртқы ықпалдарды өз ... ... ... деп ... ... – сурет. Ортаның бизнеске макроықпалы
|Экономикалық | | | ... ... | | | ... |
| | | | ... |
| | ... ... | | |
| | ... ... | | ... | | | ... ... | | | ... |
| | ... ... | | ... ... бақыланатын факторларға кәсіпорын қызметіне байланысты
факторларды ... Енді ... ... ... – ғы ... ... .
Әдетте америкалық фирмалардың көлемі жұмысшылардың санымен бағаланады:
өте ұсақ ... – 20 ... ... ... бар, ... 20-дан 99 адамға
дейін, орташа ... 499-ға ... ірі 500 ... көп (2 ... салалар бойынша құрады: бөлшек саудада 100 ... ... ... 500-ге дейін жұмысшылары бар фирмалар шағынға жатады.
2 – сурет. АҚШ-ғы әртүрлі деңгейдегі фирмалардың саны
|Фирма көлемі ... саны ... |1000 ... |134000 ... |2000000 ... ... |3000000 ... ... ... ... ... бизнес ортаның өзгерісіне тез
бейімделгіш. Шағын кәсіпорындардың жаппай ликвидациясы кәсіпкерлерге кері
әсерін тигізбейді. Жұмысшы күшінің және ... ... ... ... жақсарады, тұтынушы сұранысының және ... ... ... ... ... жеделдігі жоғарылайды. Бір шағын
кәсіпорындар жабылса, екінші біреулері ашылады.
Қазіргі уақытта АҚШ ... 53 % ... және орта ... ... ... АҚШ ... шағын бизнес ірі өндірістің өзгерістерге,
жаңа міндеттемелерге бейімделуін және ... ... ... АҚШ-та шағын кәсіпорындарға мемлекет тарапынан көмекке келейік.
Шағын кәсіпорындардың қызметі арнайы ұйымының – 1953ж АҚШ ... ... ... әкімшілігінің құзырына кіреді. Сол жеке сектордың құқықтық
негізгі болып табылатын шағын бизнес ... Заң ... 1953ж ... ... ... елде ... және ... болатын. Экономиканы
жандандыру үшін – шағын бизнес әкімшілігін (ШБӘ) құрды. Ол өз ... ... ... ... ... шағын бизнесте 22 млн кәсіпорын бар,
онда елдегі барлық жұмысбастылардың 54 % ... ... ... ... ... және сату көлемі жалпы мемлекеттегі сату ... % ... және 99,7 % ... – бұл ... ... ... ... әкімшілігі - шағын кәсіпорындарға қаржылық және ... ... ... ...... ... ұйымдастыру, қолдау және
өмір сүруін қамтамасыз ету. ШБӘ өз ... ... ... мен
комитеттер, соның ішінде қаржы, білім, кәсіби ... мен ... ... ... ... ... ірі ... бірі
болғандықтан шағын бизнес әкімшілігі шағын кәсіпорындарға ... ... ... ... ... ... – кәсіпкерлерге ерекше
назар аударады. шағын бизнес әкімшілігі 5 мың адам жұмыс ... оның ... ... тыс ... Ұйымның 10 аймақтық орталығы және ... ... бар. ... ... ... ... – аймақ –
орталық тізбегі бойынша жүзеге асады. АҚШ-ғы шағын бизнес қоғамдағы ресми
белсенділікті ... үшін ... ... табылады.
Америкалық тәжірибе көрсетіп отырғанындай ... ... кез ... ... ... ... да шектеулер ресми
белсенділікті төмендетеді. Сондықтан шағын бизнестің ... ... ... бақылауында. Сонда да ерекше ... ... ... әкімшілігі
шеңберіндегі жобалар ойнайды. Мысалы, ... ... ... үшін ... ... ... олар тегін кеңестер береді,
конференциялар ұйымдастырады, кездесу және ... ... ... ... ... ... - инкубатордың бастауымен ақпарат беру,
кәсіпкерлерді оқыту және оларға әр ... ... ... ... берумен
айналысатын орталықтар ұйымдастырылған.
Бұдан басқа, 1976 ж. ... ... ... ... ... ... құрылды, ол тікелей Президент пен Сенатқа бағынады. Адвокаттық ... ... ... заңдардың, жобалардың, ережелер мен салықтардың шағын
бизнестің дамуына әсерін зерттеу.
- Шағын бизнеске әсер ... ... ... ... зерттеулер жүргізу, шағын бизнес ... ... ... ... мен қажеттіліктерін зерттеу т.б.
Қазақстандық тәжірибеде шағын бизнеске көмектесудің «инкубаторлық»
жобасын қолданған жөн. ... ... ... ... ... ... мақсатында университет, ұйымдар, кампаниялар,
федералдық үкімет органдары жандарына ашылған ... ... ... ...... ... ... бизнесті
алғашқы қолдау. Инкубаторлар жанынан құрылған кәсіпорындар ... одан ары даму үшін ... ... нарықтағы өз орындарын бекітеді.
Дамудың белгілі бір деңгейіне ... соң, ... үш ... соң, ...... ... өз бетінше қызмет етеді. Ал босаған
орындарға бизнесті нөлден бастап жатқан жаңа ... ... ... - ... бірнеше жаңа бастаушы орналасқан арнайы
ғимараттарда орналасқан. Олар ғимарттар мен ...... ... ғана ... сонымен бірге бизнес-инкубатор көрсететін барлық
қызметтерге, бизнес кеңестерге қол ... ... ... ... ... ... ... көрсетілетін қызметтердің басқа түрлерінің бағасы
төменірек.
Бизнес – инкубатордың негізгі ресурстарына келесілер жатады:
а) бизнес- ... ... ... ... кеңес берушілер;
б) құрал – жабдықтар, соның ішінде ұйымдастыру техникалары (көшірме
машиналары, факс, ... ... бір ... ... ... мен ...... басындағы тұлға – директор немесе атқарушы
директор.
Америка Құрама ... ...... 90% ...... емес ... олардың басты мақсаттары жаңа кәсіпорындар құру
және дамыту. Қазақстан экономикалық дамуының қазіргі ... ... ... ... әлі ертерек дейді. Өйткені бизнес – инкубаторлар
коммерциялық ұйымдар ретінде мемлекеттік және мемлекеттік емес демеушілер
есебінен ... ... үшін ең қиын ... ... табу. Соған
қарамастан, АҚШ тәжірибесі көрсетіп отырғандай, бизнес – инкубаторлардың
клиенті – 90 % жуығы ... ... ... ... ... Бұл
факт Қазақстанда бизнес – инкубаторларды құруда маңызды ... ... ... және қаржыландыру көздеріне қарай ... ... және жеке деп ... ... бүкіл әлемде
бизнес бизнес – инкубаторлар шағын кәсіпкерлікті қолдаудың тартымды әдісі
болды.
Ұлыбританиядағы шағын бизнес.
Ұлыбритания тәжірибес ... ... ... ... ... ... тауарлар мен қызметтер ассортиментін ... ... ... ... рол ... ... ... адамдарға өзінің
творчествалық мүкіндіктерін көрсетуге ... ... ... ... дамуына консервативті үкімет саясаты – қаржылық жеңілдіктер,
кеңес беру ... мен ... ... ... курстардың болуы ықпал
етті.
Ұлыбританияда шағын кәсіпкерліктің дамуының үш ... бар: ... ... ...... сақтай отырып консервациялау; ресми
белсенділікті ақырын кеңейту; ... ... ... ... ірі
компанияларға өзгерту. Көптеген зерттеулер көрсетіп отырғандай, шағын
кәсіпорындар иелерін біраз бөлігі одан әрі ... ... ... ... мақсаты – тұрақтылықты қамтамасыз ету.
Үкімет шағын бизнес саласына жалпы кәсіпкерлік қызметтің әлеуметтік ... ... ... ету ... ықпал етеді (салық салу,
жекешелендіру, еңбек заңдары ... ... ... ... әр ... ... ... нормалар мен әдістерді қолданды. 1991 ж.
Ұлыбританияда ұсақ кәсіпорындарға оларды басқару мәселелері ... ... ... ... ... ... жүргізілді. Шағын
кәсіпорындардағы мәселелермен кеңес берушілер танысып, кеңес берумен ғана
шектеліп ... ... ... өз ... ... ... ... ат
салысады. Бұл көмектің болуы және орта және ... ... ... ... бұл ... Ұлыбританияда гүлденуіне әкеледі.
Франциядағы шағын бизнес.
Кәсіпорындарды шағын фирмалар категориясына жатқызудың кең ... бірі – ... ... ... ... он ... аз
жұмысшылары бар фирмалар ұсақ болып табылады, 10-49 адамдар – шағын, 50-499
– орташа, 500 көп - ірі ... ... ... ... ... мақсатттарының бірі – шағын фирмаларды қолдау. ... ... ... жасау концепциясы Францияда кеңінен тарады. Шағын бизнесті
дамыту үшін үкіметтен қаржылық, салықтық және і\әкімшілік шараларды қосатын
жоба ... ... ... ... ... көп ... бөледі. Ол
жаңадан кәсіпорын құруға, ... ... ... ауысуына,
инвестицияның өсуіне, шағын және орташа ... ... ... ... ... ... ұсақ және ... ... ... ... ... құрды. Оның ішінде – аймақтық
даму қоғамы, өнеркәсіптік даму институты, жаңалық енгізуді ... және т.б. ... ... ... 50 жуық ... 80 жыл ... несиелерді кепілдеудің Ұлттық қоры құрылды. Қор шағын
және орташа фирмаларды тәуекел капиталды ұсынатын ... ... ... ... әр түрлі қаржылық ұйымдармен ұсынылатын займдардың 65%
кепілдеуді қамтамасыз етеді. Қоғам шағын ... ... алу үшін және ... ... ... тұру үшін ... ресурстар бөледі.
Шағын және орташа кәсіпорындағы жұмысшылардың жалпы саны 16 500 000
адам. Орташа және шағын ... ... ... – 7 ... француздық шағын және орташа кәсіпорындар – 1400. Мемлекеттің
жалпы ... ... ... және орташа кәсіпорындар пайдасына
жүргізілетін француз ... ... ... бұл ... ... дәлелдейді. Ол үкіметтің екі декретінде көрінеді:
- «Франциядағы ұсақ және орташа кәсіпорындары» және «шағын және орташа
кәсіпорындардың пайдасына 37 ... ... өзі ... ... бизнестің дамуына қандай маңыз
беретінін айтады. Егер ... ... ...... қолдауды
қарастырса, онда екіншісі ұйымдық - әкімшілікті қарастырады. Ондағы ең
басты ... ... ... ... ... кәсіпорындарды құруға
арыздарды қарастыруға бұрынғы 5 күннен 24 сағатқа дейін қысқарту, ... даму ... құру ... ... ... әрдайым ірі
банктер және қаржылық ұйымдармен ынтымақтастықта болу жағдайды жақсартуға
және шағын ... ... ... ... ұлғайтуға
мүмкіндік береді. Оған мысал ретінде территориялық ... ... ... жөніндегі Делегацияны – DATAR келтіруге болады, ол
аймақтарда шағын және орта ... ... ... DATAR ... егер олар келесідей міндеттерге жауап берсе дотация бөледі:
1. Кәсіпорын территориялық құрылымның ... ... ... ... ... қалпына келу жөніндегі құрылған жұмыс орындарының саны
(алғашқы қызметінің 3 жылы – 20жұмыс орны)
Жобаны қолдауда DATAR ... ... ... ... ... ал қалған бөлігін – жобаны жүзеге асыру ... ... ... ... ... ... Үкіметінің басқа шаралары
өнеркәсіптік меншік субъъектілеріне салықты қысқарту қағидасын, ... және даму ... ... ... ... бизнес.
60 ж. бастап Израилде экономикаға үлкен ықпалды акционерлік қоғамдар
түріндегі ірі кәсіпорындар көрсетті. Дәл осы ... ... ... берді,
бірақ 80 ж. аяғындағы Шығыс Европа және КСРО елдеріндегі экономикалық және
саяси жағдайдың ... ірі ... ... ... Осы ... ... ... жаңа азаматтарды жұмысқа орналастыру сұрағы туды.
Соған байланысты шағын және орта ... ... ... Израиль
тәжірибесіене келесідей шараларды:
1. Технопарктердің қызмет ету қағидалары бойынша технологиялық ... құру және ... ... «жылы жай» тәуелсіз заңды
тұлғаны, фирма немесе ассоцияцияны білдіреді. Ол ... ...... ... жұмыс жасау орындары бар кішкентай ұжымдар
біріктіреді. Оның ... ... ... қоғамдық комитетпен реттеледі.
Технологиялық «жылы ... ... ... ... қолдайды. Кейде
өнім өткізу кезеңіне дейін жеткізеді.
2. Бизнес «жылы жайларды» құру. Олар өз басқару органдары, директорлар
кеңесі және де экономистер, ... ... бар жеке ... – «жылы жайлар» өз ісін ашуға ынталы адамдарға, бірақ ол ... ... ... бағыттала алмау және ең басты алғашқы
капиталдың болмауы кедергі жақсы мүмкіндіктер береді. Екі жыл бойы ... үшін 300 000 ... ... ақша ... (81 000 $) Ол ... ... 80% ... қалған 20 % жеке инвесторлар ұсынады.
3. Ғылыми зерттеулерді сонымен бірге өнеркәсіпте ... өнім ... ... ... ... мен ... құру.
4. Шағын кәсіпорындар қорының сауда және ... ... ... істеу. Қор шағын және орта бизнеске кәсіпорындардың
масштабына ... ... беру ... ... жүзеге
асырады. Көмек сонымен қатар, егер кәсіпорын несие алу үшін мемлекеттік
кепіл алу және жеңілдіктерден ... ... ... ... ссуда
беру арқылы жүзеге асады. Жеңілдіктер көбінесе өнім өндіретін шағын және
орта кәсіпорындарға беріледі.
5. ... ... ... шағын бизнеске қолдау арнайы
бөлімшелер бар. Олар банктік ... ... ... ... қызметтер көрсетеді, кәсіпорындардың бизнес
жоспарларын дамыту жобаларын қарастырады және бағалайды.
6. Шағын және орта бизнесті қолдаудың маңызды ... бірі ...... ... ... Ол ... жанұя өз шаруашылығын
жүргізіп, өзінің жерін өңдейтін ауылшаруашылық, поселке. Ал ... ... ... ауыл ... ... ... алуды коммуналдық
қамтамасыз етуді мошава тұрғындары ... ... ... асырады.
Мошаваларды ауылшаруалық өндірістің бірқатар негізгі бағыттар қалыптасқан:
- сүт шаруашылығы (30 сиырға дейін, орташа ... бір ... ... ... ... ... және техникалық дақылдар) бір жанұяға
Қазақстанның шикізат ресурстарынан басқа дамыған ғылымы, біздің еліміздің
экономикасы кезіккен ... және ... ... ... Оның үстіне республикада өз өндірістерін конверсиялау ... ... ... ... Hitech сферасындағы шағын және орта
кәсіпорындады құруға болатын ... ... ... бар. ... болып жатқан құрылымдық өзгерістер дамыған ... ... ... ... және орта ... ... ... алу қажет.
Қысқаша, басқа мемлекеттік тәжірибесін қарастырайық. Мысалы, Кореяда
субконтрактілік кеңінен тараған. Бұл форма кәсіпкерлерге шағын және ... ... ... береді. Яғни, трансұлттық компаниялар
шағын кәсіпорындардың көмегімен өзінің өндірістік және өткізу ... Оның ... ... шағын кәсіпорындарды модернизациялауға
бағытталған жобалар құрастырды, технология және сапаның ұлттық ... ... ... ... алу және ... ... 1997 ... Оңтүстік – Кореяда 2 640 000 шағын және орташа кәсіпорындар
тіркелді, ол ... ... ... ... 99,5 % ... онда 9 млн.
адам жұмыс істейді немесе жалпы жұмысшылардың 78,5 % ... ... ... ... Әкімшілігінің мәліметтері бойынша шағын және ... 90 % ... саны 50 ... ... ... ... ... Қазіргі уақытта бұл
сектор экономика тұрақтануының ... ... ... табылады, оның
көмегімен дотацияны қажет етпейтін халықтың орта бөлігі құралады. Литваның
ішкі өнімдегі шағын ... ... 69 % ... Ал ... ... ... қабілетті адамдардың 1/3. Кәсіпорындардың 90 % - тен көбі
шағын және орташа болып табылады. Мемлекет ... ... ... ... ... екі жылдай пайдаға салық тарифі 70 % проценттен төмендейді,
ал үш жылдан ... 50 %14. Оның ... ... ... ... ... қолдау қоры құрылды.
Байқап отырғанымыздай, дамыған мемлекеттер тәжірибесі кәсіпкерлерге
жағдай жасауда үкімет шешуші рол ... ... Ал ол ... ... және дамытудың тиімді саясатын жүргізеді.
Олардың басшылыққа алған негізгі ... ... ... және ... құрылымдарға негізделген нарықтық экономикалық
саясат.
2. Жаңадан бастап келе жатқан кәсіпкерлерді оқыту ... Кіші жаңа ... үшін ... қол ... ... ететін
кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдау.
Жоғарғы үш шартта өте маңызды. Мысалы, тек ғана ... және ... ... ... елдерде кәсіпкерлер заңының қиын заң жүйелеріне
тап болды. Мсыалы, Перуде жаңа ... ... үшін 11 ... ... бостандық және демография институтының зерттеуі бойынша оны ... күн ... ... ... жеке ... ... ... жетістіктерге жетті. Олар шағын ... ... ... көзі деп ... Польша тәжірибесі кедергілерді алып тастау ... ... ... ... көрсетті. Елде қырық жыл бойы
кәсіпкерлікке жол ... ... жүйе ... ... Онда ... қиын экономикалық жағдайға қарамастан пайда табатын миллиондаған
жаңадан фирмалар ашылды.
Мұның барлығы ... және орта ... әсер ... дамыған
инфрақұрылымның болу керектігін көсетеді. Ақпаратқа еркін қол ... ... ... – дәл және түсінікті ету үшін бухгалтерлік есеп
стандарттары қажет. Инфрақұрылым ... порт ... ... ... ... ... сай болу ... Фирмалардың капиталды алуы
үшін дамыған қаржылық нарық ... ... ... заң, ... және ... ... қажеттіліктеріне сәйкес
қызмет етуі керек.
Қазіргі уақытта шағын және орта бизнестің дамыту ... ... ... АҚШ және ... әлі ... жатыр. Қазір шағын бизнес
экономиканың қозғаушы күші екені мойындалуда. Шағын бизнес қазіргі ... ... ол ... ... ... ... ... зерттеулер
бойынша шағын кәсіпорындар ірі компанияларға қарағанда табыстырақ.
Осылайша, шағын бизнестің болашағы өте жарқын, бастысы – оны ... ... ҚР – дағы ... және орта ... тенденциялары.
2.1. ҚР – дағы шағын және орта бизнестің жағдайы.
Бұл ... ... кіші және орта ... ... мен ... ... ... қарастырылады.
Дамыған индустриалды мемлекеттерде шағын бизнестің өзі ... ішкі ... 50% - дан ... ... ... ... болса,
шағын бизнесті және оған орта ... ... ... ... - гі ... үлесі 30% - дан аспайды. Мәселен, 2002 ... ... ... ... және орта бизнес ... іші ... ... 17% ... ал 2003 жылы бұл ... 20% ... ... Бұл ... ... ... ... экономикасындағы елеулі еместігін ... ... ... ... ... ... сауда
саласында байқалады. Осы саладағы олардың ... 90% - ға ... ... ... ең алдымен осы ... ... ... ... және орта ... ... қалыптасып отырған
жағдайдың қандай ... көру үшін енді ... ... ... ... бес ... ... өсуі өзінің
бастауын әлемдік рыноктардағы шикізат ресурстарына ... және ... ... нарық реформаларды ... ... ... ... ... ақша массасының
(мұнай долларының түсімінен) қысымы артып барады. Сол ... ... ... ... ... ... тапшылығы
байқалуда. Сондықтан көптеген тұлғалар өз істерін ... ... ... ҚР – сы ... ... ... ... 1 қаңтар қарсаңында біздің ... ... ... ... тіркелген. Олардың 71,5% ... ... Бұл ... осы ... 11,8% көп. 2004 ... 1 ... кіші ... 42,2% саудаға, автомобильдерді жөндеуге
және үй шаруашылығы қолдамындағы ... ... ... ... ... ... ... белсенді шағын кәсіпорындардың
үлесі 12,5% , ал осы кәсіпорындардың 90,2% өңдеу ... ... ... ... /3./.
Жоғарыда келтіріліп кеткен статистикалық мәлеметтерден ... ... ... ... көбінесе сауда мен ... ... ... Ол ... шағын кәсіпорында ашушылардың
бастапқы қапиталдарының ... ... ... – ақ, ... ... ... кіші бизнес субъектілерінің аз ... ... ... және ... – жабдықтармен
технологияларды импорттауға кедендік ... ... ары біз ... әрекет ететін шағын кәсіпорындардың
салалар бойынша ... ... ... Олардың
ұсыныстарының салалар бойынша құрылымы ... (2.1. ... ... ... кесте. Салалар бойынша кіші бизнес субъектілерінің ұсыныс
құрылымы. ... ету ... ... % ... құны ... |28,9 |94300 ... ... |2,5 |90100 ... - сауық индустриясы |4,2 |527500 ... ... |11,3 |240800 ... |23,1 |418300 ... ... |10,0 |222100 ... ... |19,5 |428050 ... |100 |288736 ... ... ... біз ... бизнестің сфералары
бойынша инвесторлардың артықшылықтарын беруді ... ... ... (2.1.2) ... ... ... бизнестің сфералары бойынша инвесторлардың
артықшылық берулері. (2005ж. 1 қаңтар)15
|Қызмет ету ... ... % ... |17,6 ... ... |8,8 ...... индустриясы |5,9 ... ... |17,6 ... |29,4 ... ... |10,0 ... сферасы |20,6 ... |100 ... ... кіші бизнес субъектілерінің ... ... ... ... ең ... болып тұр. Екінші орында өндіріс
секторы – 23,1% , ал ... ... ... - 19,5%. ... орында
қоғамдық тағамдандыру 11,3% - бен алады.
Сапалар ... ... ... беруіне келетін болсақ,
инвесторлар қазіргі таңда шағын бизнес секторы бойынша ... ... ... қалайды. 2.1.2. кесте бойынша ол ... ... ... ... 29,4% - да ... құрады. Мұндай
тендецияның қалыптасуы біздің пікіріміз бойынша ақша ... тез ... ... сапаны инвестициялық ... мен ... ... ... ... ... бойынша қазіргі кезде
бәсекелестік өте ... және ... ... ... ... № 14, ... 2004 год - 12 стр.
себепті бірінші орында болып ... ... ... ... ... төмендеп, шағын бизнестегі инвестиция ... ... ... 3-ші
орынға түсіп қалып отыр. Инвестиция тарту бойынша шағын бизнес секторында 2-
ші орында ... ... ... ... дамыған елдердің көпжылдық
тәжірибесі көрсетіп отырғандай экономика дамыған сайын, оның ... ... ... ... ала ... ... ... мұндай тендеция бізде де орын алып келе жатыр, ... ... ... жыл ... 3-ші ... сауда секторымен
қоғамдық тағамдандыру бөлісіп тұр.
2006 ж. 1 қаңтарындағы ... ... ... ... ... саны бойынша 1-ші орынға Алматы қаласы алады. Осы кезде
Алматы қаласында 45512 кіші ... ... ... ... ... бизнесте жұмысбастылардың саны 174435 адам болды. Бұл өткен жылмен
салыстырғанда 13%-ға көп. Егер 1998 ж. ... ... ... ... 80 мың адам ... басты болса, 2005ж. осы сектордағы жұмыс
бастылар саны 175 ... ... Ал жаңа ... ... саны 95 мыңды
құрады. ... ... ... 42 мың кәсіпорындар тіркелген. ... ... ... ... 20602 жеке кәсіпкер тіркелді. Бұл 2003 жылдың
ұқсас периодымен салыстырғанда 48 %-ғы көп. Жалпы ... ... ... ... ... 30 млрд теңге түсім түсірген. Бұл қашанда бюджет
бойынша шығындарын жабады.
Сондай-ақ шағын кәсіпорындардың тіркелуінің ... ... ... ... ... ... Қарағанды және Павлодар облыстарында
бақыланады.
Ал өткен жыл бойынша шығыс кәсіпорындарында ең аз ... ... ...... ... Атырау және Маңғыстау
облыстарында болды. ... ... ... ... ... ... өнеркәсіптік базасы және сауда-делдалдық қызмет
дамыған аймақтарда шоғырланған. Оны біз келесі кестеден көре ... ... ... ... кәсіпорындарының саны.16
|№ | ... ... ... ... ... саны |
| | ... | |
| | | | ... | |
| | ... |Бар/на % |бірлік |үлесі |бірлік ... |
|1 ... ... |132308 |100,0 |94696 |100,00 |46745 |100,00 |
|2 ... ... |4365 |3,3 |3523 |3,7 |2174 |4,7 |
|3 ... облысы |4921 |3,7 |3787 |4,0 |1520 |3,3 |
|4 ... ... |5844 |4,4 |4673 |4,9 |3181 |6,8 |
|5 | ... ... |3385 |2,6 |2911 |3,1 |1044 |2,2 |
|6 ... ... |8971 |6,8 |6282 |6,6 |3674 |7,9 |
|7 ... ... |4027 |3,0 |2817 |3,0 |1131 |2,4 |
|8 ... Қазақстан облысы|2848 |2,2 |2389 |2,5 |1296 |2,8 |
|9 ... ... |8590 |6,5 |6585 |7,0 |2849 |6,1 ... |Қостанай облысы |5336 |4,0 |4038 |4,3 |1981 |4,2 ... ... ... |2593 |2,0 |2157 |2,3 |1269 |2,7 ... |Маңғыстау облысы |3639 |2,8 |2922 |3,1 |1270 |2,7 ... ... ... |6549 |4,9 |5009 |5,3 |2832 |6,1 ... ... ... облысы|3055 |2,3 |2470 |2,6 |1238 |2,6 ... ... ... ... |9,0 |7737 |8,2 |3180 |6,8 ... |Астана қаласы |10082 |7,6 |8646 |9,1 |4582 |9,8 ... ... ... |46132 |34,9 |28750 |30,3 |13524 |28,9 ... тіркегіш деректерінде республика бойынша 2005 ж. Ақпан
айының 1-ші ... ... ... айналысытанын 132,3% мыңнан астам
шағын кәсіпорын тіркелген бұл көрсеткіш өтен жылғы осы кезеңдегі деңгейден
11,8% –ға ... ... ... 71,6% –ға ... ... ісьтейтін
(экономикалық жүзеге асырған немесе жүзеге асыра алатын ) кәсіпорындар. Осы
кәсәпорындардың жұмыс істемейтін ... ... ... ... ... ... ... саудаға автомобильді,
тұрмыстық және жеке бас ... ... ... өнеркәсіп саласына
(12,7%) және жылжымайтын ... мен ... ... ... ... ... сапаларға (13,2%) тиесілі.
Өткен жылдың оны кезеңмен салыстырғанда, Алматы (34, ... ... (22,4%), ... Қазақстан (18,7%) және шығыс Қазақстан
(16,8%) облыстарында және Алматы (15,6%) ... ... ... ... саны ... ... байқалады.
Республиканың шағын бизнес кәсіпорындар 2004ж. 1 ақпанға есептелген
дерек бойынша 478,5 мың адам жұмыспен қамтылған, бұл ... ... ... ... 5,8 %-ға ... Есептелген дерек бойынша 2005 ж. ... ... ... ... ... 48651,3 млн ... болды, бұл
көрсеткіш өткен жылдың өткен жылдың осы кезеніңдегіден 10,9%-ға ... ... ... шағын бизнес жағдайы шаруа қожалықтарының
өркендеуімен сипатталады. Республика юойынша 2005 ж. ... ... ... дейін 149,8 мыңнан астам шаруа (фермер) қожағылы ... ... дан ... ... ... белсенді түде іске асыруда. Шаруа
қожалықтарында малдары бойынша, немесе егін алқаптарын пайдаланатын болса,
онда мұндй ... ... ... ... ... қатарына
іледі.шаруа қожалықтары туралы деректер әр ... ... ... ... ... ... ... қожалықтары мен оларда жұмыс істемейтін
адамдардың саны ... ... ... ... ... ... ... (2.1.4 кесте):
Шаруа қожалықтары мен олардағы жұмыс бастылар.
|№ | ... ... ... ... |Әрекет ететін |
| | ... ... саны ... |
| | | | ... |
| | ... ... |бірлік |үлесі |Адам |үлесі |
| | | |% - да | | | | |
|1 ... ... |149830 |100,00 |121730 |100,00 |371890 |100,00 |
|2 ... ... |4455 |2,97 |2805 |2,30 |10540 |2,83 |
|3 ... ... |4587 |3,06 |3273 |2,69 |9179 |2,47 |
|4 ... облысы |39195 |26,16 |31744 |20,08 |96800 |26,03 |
|5 | ... ... |1466 |0,98 |1039 |0,85 |2261 |0,61 |
|6 ... ... |13029 |8,70 |12218 |10,04 |35338 |9,50 |
|7 ... ... |10641 |7,10 |8009 |6,58 |26700 |7,18 |
|8 ... Қазақстан облысы|3748 |2,50 |2799 |2,30 |9557 |2,57 |
|9 ... ... |5540 |3,70 |4690 |3,85 |18350 |4,93 ... ... ... |7887 |5,26 |4170 |3,43 |10250 |2,76 ... ... облысы |1792 |1,20 |728 |0,60 |3334 |0,90 ... ... ... |727 |0,48 |345 |0,28 |660 |0,18 ... ... ... |3526 |2,35 |2294 |1,88 |7850 |2,11 ... ... ... ... |4,04 |4630 |3,80 |13000 |3,50 ... ... ... ... |31,45 |42974 |35,30 |128025 |34,43 ... ... ... |25 |0,02 |3 |0,00 |4 |0,00 ... ... ... |52 |0,03 |9 |0,01 |42 |0,01 ... ... таңда кіші және орта бизнестің жағдайы
дамыған мемлекеттермен салыстырғанда ... ... ... ... ... орта ... ... кедергілер өте көп. Бұл кедергілер
мемлекеттің саясатымен рыноктың инфрақұрылымының жетілмегендігінен./4/
Қазіргі таңда ... ... жаңа даму ... Осы ... ... ... ... Бірақ бұл инвестициялау
ассиметриялы болып отыр. Капитал салымдары көбінесе осы ... ... кіші және орта ... сферасында сауда саласына және сервиспен
шағын және қызмет көрсету бағыттары бойынша жүзеге асырылуда. Оның ... және орта ... осы ... ... ақталу мерзімі
қысқалау және бұл сфераларда өтемпаздықты көтеретін айналым ... ... ... ... кіші және орта ... секторында
инновациялық қызметті жүзеге асыру дамымаған. Жалпы инновациялық қызмет
айналысатын венчурлық ... ... ... жоқтың қасы. Бірақ
болашақта мемлекеттің жүргізіп жатқан ұлттық экономиканы диферсификациялау
мен модернизациялау юойынша ... ... ... мен ... ... ... ... кәсәпорындар көбейді деген үміт бар. Ал
мұндай кәсіпорындар үшін кіші ... ... ... тиімді, себебі,
венчурлық кәсіпорындар сыртқы ... ... ... ... жасалған талдау келесі тендецияларды көрсетеді:
1. Белсене жұмыс істейтін ... аз ... ... шағын
кәсіпкерлік объектілерінің тұрақты сандық өсуі;
2. ... мен ... ... ... ... ... ... Мемлекеттік органдармен өзара әрекеттесу мен ... ... ... ... ... ... ... бар адамдардың осы ... ... ... ... ... ... орта кәсіпкерлікті мемлекеттік қолданудың
тиімсіздігі /5/
«Сұлтан» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі 1995 жылы 13-ші ... ... ... қаласында құрылды. Серіктестікті құрушы құрылтайшылар
Қазақстан ... ... – жеке ... ... ... ... үш жеке ... тұрады. Серіктесттік «Тұлпар»
ауылшаруашылық өндірістік кооперативнің қайта құрылуы ... ... жылы 28-ші ... ... ... ... серіктестік
болып өзгертілді.
«Сұлтан» ЖШС-ның қызметінің пәні және мақсаттары .
«Сұлтан» ЖШС-ның негізгі мақсаты бәсекеге қабілеті жоғары ... ... ... ... өндіру. Сондай-ақ шикізат түріндегі
ауылшаруашылығы өнімдері тиімді әрі пайдалы мүмкіндіктерін өткізу.
Бұл негізгі ... жету үшін ... ... ... Ауыл шаруашылығы өнімдерін шығару, өндіру;
- Ауыл шаруашылығы ... ... Ауыл ... ... ... Ауыл ... ... өткізу;
- Наубайханалық өндіріс;
- Ет – сүт және май ... ... мен ... ... тамақтану, қонақүй пунктерін ұйымдастыру және тағы да басқа
ойын және шоу бизнес қызметтеріне басқа қызметтерді ... ... ... ... арқылы серіктесттік халықтың, аймақтық мекемелер ... ... ... жаңа ... ... және ... ... мақсат құрып ықпал жасайды.
Жалпы өазіргі күнде «Сұлтан» ЖШС-ның негізгі қызметі ауыл шаруашылығы
өнімдерін өндіруге және ... ... Осы ... ... 94% ... көзі ... табылады.
2005 жылдан бастап «Сұлтан» ЖШС-ның өз қызметін жетілдіруге тырысуда.
Бұған серіктесттік жанынан Туркия компаниясымен ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру келесі кестеде көрсетілген
2.1.5 кесте: 2005 жылғы серіктестік қызметін ұйымдастыру
|Қызмет ... ... ... (мың. т г) ... |
| | |% |
| |1 ... |2 тоқсан |3 тоқсан |барлығы | ... ... |3660669 |1434272 |1091755 |618696 |100 ... ... | | | | | ... | | | | | ... ішінде: |1496390 |556089 |639702 |444223 |62 ... ... | | | | ... ... |2164279 |878183 |452053 |1742473 |38 ... статусы «Сұлтан» ЖШС-гі Қ.Р-ның заңдарына сәйкес заңды тұлға
болып табылады. ... ... ... және ... өзі ... қызмет етеді. Серіктестіктің өзіндік жеке балансы несие
мемлекеттерінен ... ... мөр. ... ... ... және ... да
реквизиттре иелігінде бар. Серіктестік өз атынан келісін жасауға,
мүмкіндік және жеке ... емес ... және ... болуы, үшінші
тараптар тұлғасы ретінде сотта жауапты болуы мүмкін.
Серіктестік өзіне ... ... ... ... ... Қатысушылардың қарыщына серіктестік жауапты болмайды.
«Сұлтан» ЖШС-ның ... ... ... ауыл ... ... ... негізделген
серіктестік. Оның, меншігінде 841 га жер , 500 мың мал ... қой ... ... жерге себілген өнімдер: бидай,арпа, сұлы, қант қызылшасы,
сеннаж ... ... ... Ал мал ... қой, сиыр – ... ... сүт, жүн, тері сияқты өнімдер саналады.
Серіктестіктің шаруашылық қызметін жүргізуіндегі ең ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Жерді өңдеудегі көмекші өндіріс құралдарына трактор, комбайын, машина-
техникалық саймандар құрап отырады. Оларды үнемі жөндеуден ... ... ... жыртуға, өнімін жинауға, жалға беру ... ... ... ... ... ... қызметті серіктестік жетілдіре түсуде. Бұған
бидайды өсірудегі мал жинауды, өткізуі ... бола ... Оны ... ... ... ... ... қызметін талдау.
|Атауы |2004 ж |2005ж |2006 ж |
| ... ... ... ... |өнімнің шығуы ... ... ... |1077 ... |1120 тонна |1379 ... ... ... | | | ... ... |413 ... |600 ... |620 тонна ... ... |529 ... |390 ... |591 ... ... ... |135 ... |120 ... |168 ... ... ... |306 ... |320 ... |382 тонна ... |820 ... |550 ... |558 ... |
|Қант қызылшасы |1100 ... |15000 ... |2500 ... ... шаруашылығы: | | | ... ... |122 бас |150 бас |150 бас ... ... сиыр |56 бас |70 бас |54 бас ... барлығы |277 бас |300 бас |380 бас ... ... ... |100 бас |130 бас |150 бас ... |80 бас |120 бас |200 бас ... |45 бас |60 бас |70 бас ... кестеден көргеніміздей өнімді өндіру жыл сайын артып отыр. Бұл
дегеніміз ... ...... ... ахуалы артып, өнімді
өткізу көлемі де жоғарлауда. Бүгінгі күнде серіктестіктің ... ... ... сүт өнімдері, нан өнімдері, жүн, тері сияқты
өнімдерді өткізуге де көңіл бөлуде.
«Сұлтан» ЖШС-ның негізгі ... ... ауыл ... ... де осы ... ... ... табыс көзі 94% құрайды. «Сұлтан» ЖШС-
ны ауыл шаруашылығы саласында ... ... ... ... ... мал, ... ... қызметіне ерекше көңіл бөледі.
Серіктестің даму тенденциясы ... ауыл ... ... ... ... ... ... 2003 жылы алынған өнім 2002
жылға қарағанда 28%-қа ... ... ... ... ... ... ... диірмен ашуды жоспарлар отырып, және осыған
байланысты инвестициялық жобалар дайындалуда.
«Сұлтан» ЖШС-ның ... ... ... басқарудың жоғары органы – серіктістіктің
қатысушыларының жалпы жиналысы. Қатысушылардың жалпы жиналысы
серіктестіктегі ғалымдық мәселелерді ... және ... ... ... ... ... ЖШС – індегі ынталандыру шаралары. «Сұлтан» ЖШС – ында
негізінен 37 адам қызмет жасайды. ... ... ... 12 ... ... ... ... немесе ұйым өз қызметкерлерінің өнімділігін
арттыру үшін ... ... ... ... Сол сияқты
«Сұлтан» ЖШС – ында да ... ... ... дұрыс жолға
қойылған.
Серіктестік персонал ... ... ... ... анықтайды. Жалақы төлеу және еңбекті материалдық ынталандыру
тарифтік қойылымдар мен ... ... ... мен серіктестік
жұмысшыларының айлық ... ... күні және ... ... ... және ... да демалыстардың тізбегін жасауда
серіктастік үнемі қызметкерлерге және ... көп ... ... ... ... ... ... негізгі
мақсаты. Серіктестік жұмысшыларын ынталандыру ... ... ... қиын ... ... сол ... ... көмек
беру сияқты шараларды жүзеге ... ... ... ... ... ... ... көрсетуге, табыстылықтың, отбасылықтың артуына зор ықпалын
тигізеді.
«Сұлтан» ЖШС – ның ... ... ... ... ... ... ... өзіндік құралдарының көлемін ... ... ... ... өсуі ... қаржылық ... 2005 ... ... 28,06% - ға ... ... бұл 1435
миллион теңгені ... 2005 ... таза ... 396 ... теігенің
шамасында болды.
Енді бұны графикте көрсетейік.
І - өзіндік капитал ІІ – ... ... ... ... мен таза пайда көлемінің динамикасы.
(млн. тг.)
Қазіргі күнде «Сұлтан» ЖШС – інің қаржылық қоры 10 000 000 ... ... ... ... ... ауыл ... өткізуден түседі. Жалпы бұл түсімдер серіктестіктің негізгі
қызметінен түседі десе де ... ... ... ... өнім ... ... түрде өткізіліп отырады.
Осы жағдайды келесі кестеден көруге ... ... ... ЖШС – ның 5 жылдық негізгі көрсеткіштері. 17
|Атауы |2002ж |2003ж |2004ж |2005ж |2006ж |
| ... ... ... қор |10 000 000 ... ... |35 936 ... ... |331 610 ... таза ... |636 552 ... жалпы саласы |10 436 198 ... ... ... жеке ... ... түсімдерінен
құрылады.
Серіктестіктің шығыс пен табыс көздері 2005 жылы жалпы табыс 59% -
ға және 17011 мың ... ... бұл ... келесі кестеде берілген:
2.1.8. кесте. ... ... пен ... ... атауы | ... мәні ... мың ... |4802769 ... ... (мың теңге) |17011 ... ... ... ... ... ... |0,01 ... ... ... – гі % |0,08 ... ... ... % |22,6 ... қоры % |1617 ... жылы ауыл ... ... өткізу қызметтерінен түскен
табыс мөлшері 1% - ға өсіп ... ... ... үшін ... ... жыл ... ... көп бөлігін егінді ... ... ... ... ... ... ... 11836 млн. тг құрайды.
Ал шығын бөлігі келесі кестеде ... ... ... ... ЖШС – ның ... ... тізбегі.
| ... |ГСМ |З/ч |
| | | |+ |- ... ... ... |1913000 |- ... |3503435 |2105435 |- |1398397 ... | | | | ... нан |1979172 |2293491 |314319 | ... теп |6333264 |6708051 |374787 | ... ... |5573000 |6720000 |1147000 | ... да |6240000 |6384100 |144000 | |
| ... |
| |= 2495,0 ... бұл ... ... 2004 жылға қарағанда табысты
аяқтағанын көреміз. Оған себеп егін, мал ... ... ... ... табылады.
Серіктестік қызметінде қаржылық экономикалық ... ...... Бұл жыл ... 2495,0 мың ... ... ... ретінде көрініс табады. Егін шаруашылығы өнімдері ... ... ... бидай алуға мүмкіндік туғызады.
Серіктестіктің экономикалық шаруашылығы ... ... көре ... шамасымен)
2.1.1. сурет. Серіктестіктің экономикалық шаруашылық қызметінің
бағыттары.
Осы диаграммадан ... ... ... негізгі
қызметін егін шаруашылығы құрайды. Бұл серіктестіктің табысының ... ын ... өзге ... ... ... ... «Сұлтан» ЖШС – сы егінді 800га жерге ... одан ... ... ... – інің негізгі қызметінің жартысынан астамын бидай
(егін шаруашылығы) құрайтындықтан, одан ... ... де 2003 ... ... ... ... Атап айтар болсақ оның шамасы 2 млн
теңгеге тең ... Енді бұны ... ... ... ... ... Егін ... түскен түсімдердің динамикасы.
Ал серіктестіктің өзге ... ... ... ... яғни ... ... сүт өнімдерін дайындау мен өсімдік өсіру
сияқты ... ... ... ... ... бейнеленген.
2.1.4. сурет. Негізгі қызмет түрлерінен ... ... ... ... ... ЖШС – інің пайда мен залал
динамикасы келесі ... орын ...... ІІ – ... ... ... мен ... динамикасы (млн тг)
Серіктестік қазіргі күнде табысты жұмыс ... ... ... ... ... аса зор мән беруде. Бұл 2003 жыл
серіктестіктің өмір сүру ... ... жыл ... десе де
болады.
Бұны «Сұлтан» ЖШС – інің 2004жыл және 2005жылдарға жасалған
күтілетін есебінен ... ... ... бұл ... бойынша
табысты аяқтауға мүмкіндік беріп отырады. Төмендегі кестелерде 2004 –
2005жылғы күтілетін есептерді ... ... ... ЖШС – ның 2005 жылғы күтілетін есебі.
|Өнім ... ... ... ... ... ... ... |
| ... | | ... ... | ... ... | | | | | ... ... |га |506 |15 |7085 |800 |5668000 ... ... |га |350 |12 |3500 |800 |3360000 ... |га |100 |12 |1000 |700 |700000 ... ... |га |70 |200 |14000 |200 |2800000 ... ... |га |147 |- |3000 |120 |360000 ... |га |35 |12 |420 |100 |420000 ... |- | | |5000 |60 |300000 ... |- | | |500 |40 |20000 ... |- | | |- | |100000 |
| | | | | | ... |
|Мал шаруашылығы | | | | | | ... ... |бас |45 | |45 |3000 |135000 ... |ц |800 | |750 |15 |1200000 ... КРС |ц |30,0 | |30 |- |225000 ... қой |бас |90 | |90 |2000 |180000 ... |кг |400 | |400 |70 |28000 ... қойлар |ц |30,0 | |30 | |165000 ... |- | | | | |770000 |
| | | | | | |2703000 ... |- | | | | |100000 ... бұл 2004 ... салыстырғанда 2480000 теңгеге артық пайда
әкелді, яғни ... ... ... ... егін ... пайда әкелді.
Мал шаруашылығында сомасы 2703000 мың теңгені құраса, ал 2004 жылы
бұл ... егін ... ... сомасы 11530000 мың
теңгені құрады. ... ... ... жыл ... ... ... істі ... жүргізілуінің нәтижесі
саналады.
«Сұлтан» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің қазіргі күнде
қаржылық ... ... ... ... жоғары позициядағы
кәсіпорын екенін дәлелдеп келеді. Оған сол ... ... ... ... ... ... ... мүмкін
болып отыр.
«Сұлтан» ЖШС – інің болашақтағы жоспары. «Сұлтан» ЖШС – ның ... ... ... даму ... ... басқару
деңгейін жыл сайын жетілдіру басты мәселесі болып табылады. Және ... ... аса зор мән ... ... ... ... жаңа шыдамды, құнарлы сорттарын егуді ... ... ... ... сүт, нан, жүн өнімдерін ... ... ... ... ... ... ... шетел фирмаларымен бірігіп ... ... ... ... ... Бұл ... ... жылдың,
өзінде іске асыру көзделуде. Диірмен ашу жоспары бидайды тек ... ғана емес ... ... ұн ... өткізуге де мүмкіндік береді.
Сондай – ақ ... ... ... да ... ... табыстылығының артуына да мүмкіндік береді.
Сонымен қатар мал ... ... ... жуып ... ... ... жоспар етіп қоюда. Себебі жуылмаған жүн ... ... ... Егер бұл болашақ жоспарлар жүзеге ... ... ... ... ... де өз пайдасын тигізіп отырады.
Жалпы бұл ... ... ... ... есептемес бұрын
инвестициялық ахуалды бақылау қажет. Ол келесі ... орын ... ... бес ... ... ... ... көлемі (млн тг) ... |364476 ... |953666 ... |672182 ... |4135061 ... |2930591 ... ... ... ... арқасында табыс көрсеткіші
ауыл шаруашылығына салынған өзіндік ... 400 000 АҚШ ... ... ... ... ... ... серіктестіктің
қаржылық тұрақтылығы ... ... ... ... ... жаңа салаларға диверсификациялануына мүмкіндік береді.
Жоғарыда келтірілгендей диірменді алуға ... ... ... ... жүзеге асырылады. Одан түсетін ақшалай ... 2005 ... ... ... кестеден орын алды.
2.1.13.кете. 2005 жылға болжанған ... ... ... ... (АҚШ ... мың) |
|1 ... 2005 |8,024 |
|2 ... 2005 |11,704 |
|3 ... 2005 |4,554 |
|4 ... 2005 |17,094 ... ... негізгі көзі ауыл шаруашылығы ... мен ... ... ... тұтынуына әсер етуші ақшалай ... ... ірі ... ... ... инвестицияның мақсатты жұмсалуы
• акция құралдарының өзін алудың мүмкіндігі
• құралдарға ... ... ... ... Банктен несие алу мүмкіндігі
Сонымен ... ... ... отыруы халық тұтынатын
негізгі тағам ... нан ... ... де ... ... ... де ... алынуда.
2.2. «Сұлтан» ЖШС – тің қазіргі жағдайы (сандық талдау)
«Сұлтан» ЖШС ауыл ... ... ... ... ... Бұл ... ... серіктестіктің негізгі
(опперациялық) қызметіне егін ... мал ... ... ... Мәселен, өткен 2006 жылдың қорытындылары
бойынша жоғарыдағы шаруашылық- экономикалық қызметтердің ... ... 56 % - ды, мал ... 20% - ды, ... 17% - ды және де ... ... 7% - ды алады. Шаруашылық
қызметтің осы ... ... ... мен ең ... ... ... көлемі бойынша жүзеге асырылған. Бұл мәліметтерден
көріп ... ...... қызметтің бағыттарына ең
басымдысы егін шаруашылығы болыпты. Мұндай ... ... ... осы ... ... асырудың басқа қызмет бағыттарын асыруға
қарағандағы жоғары рентабельділік. Егін ... ... ... ... ... ... нарығындағы қолайлы конъюнктура,
яғни бидай ауыл шаруашылық ... ... ... ... ... болды. Көріп отырғанымыздай бұл серіктестіктің
опперациялық ... ... және ... тез ... ... ... бұл шаруашылық субъектінің көрсеткіштерін таңдауға көшейік.
Бұл көрсеткіштерді келесі ... ... ... ... ... кесте 2002 – 2005жж «Сұлтан» ЖШС – інің негізгі көрсеткіштері.
|Көрсеткіштер |2002 |2003 |2004 |2005 ... ... |10217,0 |17300,0 |20136,0 |22000,0 ... |110,0 |228,0 |350,0 |650,0 ... өткізу көлемдері бойынша және ... ... ... ... өнім ... ... кетсе. Өткізу көлемдері мен пайда динамикаларының өсуі мен ... |2000 |2001 |2002 |
| |өсу ... |өсу ... |өсу ... ... ... |169,33 |69,33 |116,39 |16,39 |109,26 |9,26 ... |207,27 |107,27 |153,51 |53,51 |185,71 |85,71 |
- ... ... өсу ... - ... көлемінің өсім
қарқындары.
2.2. сурет. Өткізу және пайда көлемдерінің өсім қарқындары бойынша
динамикасы.
Бұл иллюстрациялардан ... ... ... ... пайданың өсім қарқындары 3 жыл ... ... ... өте жоғары. Бұлай болудың басты себебі, ауыл ... емес ... ... ... ... ... бұл 2005және 2006 жж қаржылық есеп.
Ол бойынша көрсеткіштерді келесі кестеден көре ... 2005 – 2006 жж. ... ... ... ... (мың тг) ... (трендер) |
| |2005 |2006 | ... ... Ұзақ ... активтер |7101 |12722 |79,16 ... ... ...... |11530 |12047 |4,48 ... | | | ... ... Ақша ... |3099 |174 |-94,39 ... ... ... ... |2286 |21508 |840,86 ... ... ... |24016 |46451 |93,41 ... ... ... ... |21741 |38249 |75,93 ... ... Ұзақ ... |- |- |- ... | | | ... ... ... ... |- |- |- ... ... ... ... |957 |420 |-56,11 |
|V ... ... ... бойынша|- |- | ... ... | | | ... ... ... ... |- |- | ... ... | | | ... бөлім. Несиелік бюджет |1318 |7782 |490,44 ... |24016 |46451 |93,41 ... | | | ... баланстан көріп отырғанымыздай сыртқы қарыздың көздерден
тартылған ... жоқ. Және ... ... ... үлесі
өте төмен. Бірақ несиелік ... 2006 жылы күрт ... ... ... ең ... ... ... тартымдылығының
жоғарлануынан болды. Ал ... ... ... ... жағдайының жақсаруына байланысты. Соңғы туралы
талдауларды төмендегі коэффициенттік талдаудан көруге ... екі ... ... ... ұзақ мерзімді активтер 79,16% -
ға, тауарлық ... ... 4,48% - ға, ақша ... ... - ға, дебиторлық берешек 840,86% - ға және ... ... - ға ... ... ... активтердің ішінен ең жоғары
өсім қарқыны дебиторлық ... ... тұр. ... жағдай, яғни
дебиторлық берешектің күрт өсуі «Сұлтан» ЖШС – тің өз ... ... ... тұр. Бұл ... кәсіпорынның болашақта сапасыз
активтердің көбеюіне алып келуі мүмкін. Сондай – ақ ... ... ... қаражаттардың тапшылығына алып ... ... ... ең ... өсім қарқыны тауарлық материалдық
запастарда болып тұр. ... бұл ... ... ... ... қауіпті емес.
Пассивтерге келетін ... ең ... өсім ... ... болып тұр. Бұл тенденция біздің пікіріміз бойынша несие
алудың шарттары мен ... сый – ... 2002 ... салыстырғанда
төмендеуіне байланысты. Бұл жақсы ... ... ... ... ... өсуі ... ЖШС – тің ... тартымдылығының 2004 жылмен
салыстырғанда жоғарлауымен байланысты.
Ал ең төмен өсім ... ... ... ... берешекке
тиесілі. 2.2.3. кестесінен көріп отырғанымыз да ... ... және 2006 ... ... 56,11% - ға ... Бұл ... инвестициялық тартымдылығын жоғарлатады.
Енді бұл көрсеткіштерден коэффициенттік қаржылық талдауға көшуге
болады. Ең ... ... ... ... табылатын «Сұлтан»
жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің рентабельдігін талдайық.
Коэффициенттік талдаудың бірінші ... Біз ... ... ... ... таза ... ... 1999 - 2000жж
аралықтарындағы динамикасы.
2. Меншікті капиталдың табыстылығы (ROE).
3. ... ... ... ... таза ... ... ... қатысын
табу арқылы шығарылады. Оның ... ... ... ... ... Нт.р.- таза (нетто) рентабельділіктің нормасы;
ТП- таза пайданың сомасы;
ӨК - өткізу көлемі.
Осы ... ... ... 2.2.1. ... ... ... ... жылдың нәтижелері бойынша ... ... ... ... ... яғни 1,08 ... ... нәтижелері бойынша «Сұлтан» серіктестігінің таза
рентабельділігі (Нт.р.) келесідей түрде ... яғни 1,32 ... ... ... ... осы шаруашылық субъектінің
нетто рентабельділігі ... ... ... яғни 2,70%
Ал 2002 жылғы мәліметтер бойынша «Сұлтан» серіктестігінің нетто
рентабельділігінің нормасы келесі ... ... яғни 2,96 ... өткен жылы Нт.р= 5.42% - ға тең ... ... ... ... ... ... ... барған сайын жоғарлап келе ... ... ... біздің пікіріміз бойынша ең ... ... егін ... оның ... ... басымды
болуынан. Ал егін шаруашылығының пайдалылығы жоғары болуының , ... ... ... жылдар бойынша жоғары бағлардың болуынан.
Бұл тенденцияны ... ... ... ... (2.2.1. сурет):
2.2.1. сурет. «Сұлтан» ЖШС – тің ... ... ... ... – бұл ... кәсіпорынының меншікті
капиталының табыстылық (ROE) * және ... ... Ол ... к ... арқылы табуға болады.
, (2)
Жарғылық (нетто) капиталдың табыстылығы , (3)
Мұндағы, ТП – таза ...... ... ... – нетто(немесе жарғылық) капитал;
2002 жылдың қорытындыларына сәйкес «Сұлтан» серіктестігінің меншікті
және нетто ... ... ... ... ... яғни 2,99%
Жарғылық капиталдың рентабельділігі , яғни ... ... ... бойынша бұл шаруашылық субъектінің меншікті
және нетто капиталдарының ... ... ... яғни ... ... табыстылығы , яғни 19%
Бұл талдау нәтижелері ... ... ... капиталды бұл
серіктестікпен рентабельді ... ... Осы ... ... назар аудартатын ең негізгі ... ... ... ... ... рентабельділігі 2002 жылы ол 6,5% - ға, ал 2003 жылы
19% - ға тең ... ... мәні ... ... ... капиталды тиімді пайдалануы.
Сонымен , «Сұлтан» серіктестігінің капиталды «соның ішінде брутто және
нетто кпиталды» ... ... ... ... ... бойынша келесі суретте ... ... ... ... ... ЖШС – інің ... қолданудың динамикасы.
Коэффициенттік талдаудың екінші қадамында біз ... ... ... ... ... ... ролі мен әсерін ... ... ... ... міндеттемелер соммасының активтер соммасына
катынасы ... ... Оның ... төмендегі түрде жазылады.
, (4)
мұндағы, IAK –іскерлік ауыртпалықтың коэффициенті;
М – ...... ... ... ... мәліметтеріне сәйкес (IAK)
іскерлік ауыртпалықтың көрсеткіші келесі деңгейге жетті.
__________________________
*ROE – таза пайда ... ... ... ... яғни ... ... ... арқылы шығарылған бұл индекатордың деңгейі
төменгідей болған.
, яғни ... ... ... ... ... 2002 жылы
«Сұлтан» серіктестігінде қарыздық ... ... ... 9,5% ... Ал 2003 жылы ол 17,66% - ға ... Бұл ... ... болып табылады да, несие алудың проблемалары және
қиындықтары мен ... Бұл ... 2003 жылы ... ... ға ... яғни үлестің өсуіне себеп болған басты фактор – бұл
кәсіпорынның қаржылық ... ... және ... ... ... ... тиімді жүзеге асуы.
Қаржылық – экономикалық талдаудың үшінші қадамында біз «Сұлтан»
жауапкершілігі ... ... ... ... ... ... осы қадамында біз «Сұлтан»
кәсіпорынның төмен қабілеттілігін ... Бұл ... ... ... келесідей екі коэффициентін пайдаланамыз:
1. ағымдық, төлемпаздық көрсеткіші;
2. тез төменпаздық ... ... ... ... ... ... ... қабілеттілігін сипаттайды.
Екіншісі болса, ... ... дәл ... ... ... ... ... өтемпаздыө коэффициенті
қысқа мезімді немесе ғылымдық міндеттемелер мен ... ... ... активтерінің ара қатынасы ... ... ... бұл ... ... қарыздың қаражаттардың
айналмалы активтерді қаржыландырудағы үлесін көріп, сипаттайды. Сондай
– ақ осы ... бұл ... ... ... ... төлеуі үшін қысқа мерзімді активтермен қаншалықты
қамтамасыз ... ... Оны ... ... ... есептеуге
болады.
, (5)
мұндағы, АӨК ... ... ...... ...... активтер .
2002 жылы «Сұлтан» серіктестігінің ... ... ... ... ... ... нәтижесі бойынша
келесі деңгейде болған:
, яғни 744 ... 2002 жылы ... ... ... ... ... көрсеткіші төмендегі есептеулер бойынша келесіге
жетен:
, яғни, 411%
Көріп отырғанымыздай «Сұлтан» ... ... ... ... секторына тән емес. Өте жоғары деңгейімен
сипатталады. Әсіресе бұл ... 2002 жыл ... тым ... ... қалыптасуы ең алдымен қысқа ... ... мен ... ... мен және ... ... ... капитал сомасының төмендігіне байданысты. Ал ... ... және ... көп болуының басты, себебі
«Сұлтан» серіктестігі көбінесе егін шаруашылығымен айналысқандықтан,
олардың ... ... көп ... ... – ақ бұл ... нарығында бағалардың төмендігі мен осы нарықтағы бидай
өнімінің ... ... ... серіктестігіндегі бидайдың
үлкен түсімі мен осы ... ... ... көп ... да
айналмалы ағымдық құралдар (активтер) сомасын көп етті. ... ... жылы ... ... ... ... ... сомасының
үлкендігі де қысқа мерзімді активтердің сомасын үлкейтті.
Жоғарыдағы себептерге байланысты «Сұлтан» ЖШС – інің ... ... ... болды.
Өткен 2006 жылға келетін болсақ, бұл ... ... ... ... Бірақ ол түсім бойынша қоймада запастар төмендейді. Бұл
жағдай 2006 жылы ... ... ... ... ... және нарықта
бидайдың тапшылығына ... ... ... ... ... деңгейі қоймада бұл жылы төмен болады. Сондай – ақ ағымдық
өтемпаздық коэффициентінің төмендеуіне ... ... ... ... ... ... сомасының өсуіне байланысты.
Алайда жоғарыда қарастырылған факторларға қарамастан, 2003 жылы ағымдық
өтемпаздық ... ... ... қала ... Оның жоғары болып
қалуына ағымдық активтерге жататын дебиторлық берешектің күрт ... ... 10 ... өсуі ... ... (оны 2.2.2. кестесінен көруге
болады)
Жалпы ағымдық өтемпаздықты талдау бойынша келесі қорытындыны
жасауға болады:
«Сұлтан» ЖШС – інің ... ... ... тартымдылыңы (кредитная
привлекательность) өте жоғары және бұл кәсіпорынның қысқа мерзімді
несие мен қарыз ... ... ... ... ... талдайтын көрсеткішіміз – бұл тез
өтемпаздық коэффициенті. Бұл көрсетіш ағымдық ағымдық міндеттемелерді
дәл қазір ... ... ... ... қабілеттілігін
көрсетеді. Тез өтемпаздық коэффициенті ақша қаражаттары мен ... ... ... ... (ТӨК= ақша
қаражаттары/ағымдық міндеттемелер, (6)).
2005 жылғы ... ЖШС – інің тез ... ... деңгейін
келесіден көруге болады:
, яғни 136 %
Ал 2005 ... ... ... тез ... көрсеткішінің
деңгейін келесіден көруге болады.
, яғни 2,12%
2005 жылы «Сұлтан» кәсіпорынының (ТӨК) тез өтемпаздығының жоғары
болуына ақша қаражаттары ... тым ... және ... ... ... ... 2006 жыл ... ЖШС – інің тез өтімділік
коэффициенті алдыңғы жылмен ... күрт ... ... қалыптасуына 2006 жылы несиелік берешектің 6 – дан ... өсуі және ... ... 2005 ... 3099 ... 174 ... күрт ... себепші болды.
Қаржылық – экономикалық сараптаманың 4 – ші және ... ... ЖШС – інің ... және ... ... талдаймыз.
Бұл талдау кезінде біз төмендегі 4 коэффициентті қолданамыз:
1. активтердің айналмалылық коэффициенті;
2. ... ... ... ... ... ... ... тауарлық материалдық запстрдың айналмалылық коэффициенті.
Активтердің айналмалылығы – сату көлемі сомасының ... ... ... шығарылады:
, (7)
мұндағы, ААК – активтер айналмалылығының ... ... ... ...... ... ЖШС – інің ... жылына қанша рет айналу
санын келесіден көруге болады:
рет
Ал өткен 2006 жылғы «Сұлтан» ЖШС – інің ... ... ... ... ... төмендегіден көруге болады:
0,75 рет
Бұл жерде осы ... ... ... 2005 жыл ... ... ... ... Оның басты себебі, 2005жылы
2006 жылмен салыстырғанда активтер сомасының өсім қарқыны өткізу
көлемі ... өсім ... ... ... ... капиталдың айналмалылығы - өткізу көлемі сомасының ... ... ... ... ... (8)
мұндағы, МКАК – меншікті капиталдың айналмалылық коэффициенті;
ӨК - өткізу ...... ... ... ... ... ... капиталдың
жылына қанша рет айналу санын ... ... ... ... ... ЖШС – ігінің брутто капиталының жылына қанша
рет айналу санын ... ... ... ... осы ... 2006 ... мәнін 2005жыл бойынша мәні
мен салыстырғанда төмендегенін көреміз. Оның басты себебі, активтер
айналмалылығындағы ... ... ... ... - ... ... сомасының
дебиторлық берешек сомасына қатынасы арқылы шығарылады:
, ... ДБАК – ... ... айналмалылық коэффициенті;
ДБ – дебиторлық берешек сомасы.
2005жылғы «Сұлтан» серіктестігінің дебиторлық берешегінің ... рет ... ... ... ... ... ... 2006 ж. дебиторлық берешектің айналмалылығы 2005
жылындағымен салыстырғанда күрт төмендеген. ... ... ... 2006
жылы дебиторлық берешектің шамамен 10 есеге өсуінен.
Тауарлық – ... ... ... ... - ... ТМЗ – дың ... қатынасы арқылы табылады.
, (10)
Мұндағы, ТМЗАК – тауарлық - материалдық ... ......... ... ... ЖШС – інің ... – материалдық запастары осы
периодта қанша рет ... ... ... ... 2006 ... ... ЖШС – інің ТМЗ – ры жылына ... ... ... ... ... болады.
Бұл жерде осы көрсеткіштің 2006жылғы мәнін 2005жыл бойынша
мәнімен салыстырғанда ... ... Оның ... себебі, 2006 жылы
2005жылмен салыстырғанда тауарлық – материалдық запастыр сомасының
өсім қарқыны ... ... ... өсім ... төмен болып тұр.
Сөйтіп, капитал мен активтер бойынша айналмалылық «Сұлтан» ЖШС – де
төмен ... оның ... ... ... бұл ... егін ... айналысқандықтан бұл субъект жылыа тек
бір рет қана ... да ... ... ...... ... «Сұлтан»
серіктестігінің несиелік тартымдылығын және қаржылық жағдайын
талдауға бағытталған. Әдетте ... ... ... ... ... деп атайды.
«Сұлтан» ЖШС – інің ... ... осы ... ... несие алу кезінде тәжірибеде қолдануға ... ... Қ.Р. ... және орта ... ... ... ”ЖСШ мысалындағы дағқарысқа қарсы басқару.
Дағдарыстар мен күзелістерді спонтанды түрде пайда болған жағдай ... ... ... ... болмайды.
Кәсіпорынның нормалды дамуы түрлі ауытқуларға ие болып, оның ... алып ... ... де, ... өмір ... екі ... болуы
мүмкүн. Курстың дұрыс коррекциясын әзірлеу үшін ... ... ... ... ... ... жөніндегі нақты білімдер мен
дағдыларға ие болу керек (6).
Дағдарыстың процесі байланыстар - қатынастар бар ... ... оны ... ... жалпы дамуын білдіреді.
Кәсіпорынның дағдарысы әдетте уақыты жағынан ... ... ... ... ... оның ... ... әлеуетіне
және т.б. байланысты түрлі ... ... және ... ... дәрежеге салдармен сипатталады.
Кәсіпорынның дағдарысын сипаттайтын ... ... ... мен көз ... ... өзінің зерттеулерінде стратегиялық дағдарыстар, нәтижелердің
дағдарысы және өтемпазықтық дағдарысы ... ... Бұл ... оның пікірі б/ша уақыттық байланыс болады./6/.
Дағдарыстың мұндай ... ... ... ... ... б/ша ... табыстардың дені сау жағдайында ... ... ... ... түсінігін қолданады. ... ... ... және егер ... ... берген ескірген кеткен
Өнімдер-киделер ... жаңа ... ... кәсіп орнына
стратегиалық дағдарыс бойында болады. Нәтижелердің дағдарыс,мысалы бұрынғы
Өнім-лидер қоймалық шығындардың ... ... ол өз ... ... ... инвестицияларды танар етеді. Ал ... ... ... ... барлық процестер сыртқы
көздерден қарыпсыландырылғанда несие берушілердің шектеулерінен туындайды
(3.1сурет)/6/.Мюллер бойынша дағдарыстың процесі.
Бұл сурет бойынша ... ... – бұл ... айқындаудың
дағдарыстың даму процесіне қайшылығы, яғни ... ... ... ... көбінесе күйзелістің «Нәтижелер ... ... ... ... ... бастайды.
Дағдарыстық процесті түрлі сатыларға бөлудің қажеттілігі ең ... ... ету және ... ... одан өті ... қолданудың кезі мен уақытын анықтау мен байланысты.
Крисиек ... ... ... ... ... ... және оны ... анықтау тұрғысынан сипаттайды.
(3.1.2.)
3.1.2. сурет. Дағдарыстық процестің сатылары.
Кристек бойынша дағдарыстық процестің сатыларын ... ... ... Саты: потенциялды дағдарыс. Мұндай дағдарыс- тізбекті процес секілді
өзін мүмкінді, потенциялды фазада тауып, ол ... ... ... ... ... ... ... мұндайжағдайы квазинормалды деп силпатталады,яғни
әдетте кәсіпорын басталғанын көрсететін уақытынан сипатталады.
2. Саты: латехтті/ ... ... ... бұл ... ... келе ... ... асқынуы бойынша ықтималдықтың үлкен
шамасымен сипатталады. Мұндай дағдарыс ... ... ... ... ... ықпал етуі қолдану арқылы дағдарыстың
осы сатысына ... әсер ету ... – ала ... ... жүзеге
асыру көмегімен болады. Жалпы ... осы ... оны ... ... пайдаланбайды. Бұл әсерде ең негізгісі ертерек
айқындау жүйесіне ... ... ... ... болатын дағдарыс. Бұл сатыда кәсіпорын дағдарыстың
негативті әсер етулерін сезе ... ... ... бұл ... ... ... ықпал етудің интенсивтілігі үшееді.
Ол болса уақыттың ... ... ... ... ... алып келеді. Дағдарыстың бұл кезеңінде одан ары пробле малары
(дағдарыстан өту факторлары) шешудің әрекет етуші ... ... ... ... ... ... ... бұл кезең
барлық үлкен күштерді жұмылдыру арқылы дағдарыстан шығу бойынша шаралар
мен қолда бар резервтердің ... ... Бұл ... ... ... шығудың мүмкіндігі жоғары болады. Тағы да дағдарыстан
өтуге талаптар шегіне дейін жоғарлап, аз ... ... ... үшін ... өзінің нақты қабілеттілігі мен әрекеттілігін
көрсету қажет.
4. Саты: ... ... ... ... Егер ... ... аспаса, онда кәсіпорын жоюменаяқталатын дағдарыстың процестің
соңғы соңғы сатысына көшеді. Бұл сатыдадағдарыстан өту үшін ... ... оның ... ... ... ... ... кәсіпорынның дағдарыстан шығуы мүмкін емес болады. өйткені осы
кезеңде нақты әрекеттер болмайды немесе олар ... ... ... ... және ... ... қысымымен кәсіпорынға қарсы
де структивті ықпал етілердің интенсивтілігі күшееді.
Дағдарыстық жәйттардың жіктемесі. Батыс ... ... ... 3 ... ... Бірінші саты тауарлық ... сату ... ... не ... өсу қарқындары кезеңіндегі
көбеуінен, несиелік береноктың айналмалығы тездетілгенінен, жабдықтау мен
өнім сапасымен байланысты ... ... ... ... ... саты ... (тараулыматериалдық запастарды қысқарту арқылы ақша
ресурстарын үнемдеу салдарынан) материалдың ... ... ... ... және ... қаражаттармен есеп-айырысу
талаптарымен, жалақыны уақтылы төмендеуімен айырықшаланады.
Дағдарыстың соңғы ... ... ... ... ... кезең өндірістік графиктер орындалмайды, өте жиі ... ... ... олар ... ... ... жиі ... байланысты тоқтап қалады, дебиторлық берешекті жинаудың
көп уақыт алуымен ... ... бұл ... ... мен
мердігерлер қолма-қол қаражат беруді талап етеді және ... ... ... ... ... талап етеді. Нәтижесінде, компанияда меншікті
айналмалы қаражаттардың жетіспеушілігі байқалады.
Осыдан келесі қорытынды жасауға болады:критерийлерге сүйену арқылы ... ауыл ... ... ж/е орта бизнес субъектілері болып
табылатын шаруа. қожалықтарының жағдайы осы соңғы сатыға жатқызамыз .
Сонымен біз ... жәйт ... ... ж/едағдарыс пен
банкроттық (қабілетсіздік )түсініктерін ажыратужы ұсынамыз. Төменде
берілген ... ... ... ... бостандығы мен заңнамалық
антидағдарыстық реттеу процесімен асырылатын шаралармен ... ... ... кен таңдауын беретін – кәсіпорын толығымен
меншік иегері мен тартылған ... ... ... ... ... сәйкесінше бейімделу мақсатымен
дағдарыстық жайтты ертеректе идентивикациялауды ... ...... ... ақша қаражаттарының басқа жаққа ... ... ... және ... ... ... басқару реттінде
сипаттауға болады. Осыған орай біз ... ... ... ... 17/:
1. кәсіпорын иелері үшін дағдарыс;
2. несие берушілер үшін дағдарыс ;
3. несие берушілердің мудделеріне сәйкес заң ... ... ... ... үшін ... - ... берушілермен есеп айырысу
кезінде көрінетің кәсіпорынның ...... ... ... анықтау критерші ретіңде бізбен меншік иелері
құқықтарының дискриминациялануы тандалған,яғни ... ... ... ... ... Ал ... ... реттінде
тәуекелдері теңдес альтерпативті ... ... ... ... зардаптарын анықтау үшін меншікті капиталдың
негізделген ағымдық нарықтық құным тәуекелі теңдес ... ... ... ... ... ... қолдану кезіндегі жарғылық
капиталға бастапқы жұмсалымның ағындық құнымен салыстыру ... ... ... ... құны ... ... ... құнынан көп болса, онда ... ... ... бар ... және ... ... бірінші сатысы басталғаны
туралы айтуға болады.Сондықтан қарстырылып отырған дағдарыстын ... үшін ... ... ... ... ... ... екі құраушысы – кәсіпорын иесі үлесінің
құны мен үлестік ... ... ... ... үшін ... сатысы несие берушілердің
талаптарын ... және ... ... ... бұл ... ... ... меншік ... ... ... ... ... дербес кәсіпорын болады.
Анықталған несие берушілер үшін ... ... ... белгілі бір сандық көрсеткіштерде бейнелеу қиын ... ... орай ... берушілер үшін ... үшін ... ... ... ... ... ... орындау үшін меншікті айналмалы қаражаттардың
жетіспеушілігі кезіндегі «банкроттық ... ҚР – нң ... ... ... ... ... ... емес кешіктірілген міндеттемелер
сапасын бар екенін көрсетік бейнелейтін критерий ретінде ... ... ... ... ... ... ... ету шаралары несие берушілердің мүдделерін қорғау
үшін заңнамалық ... ... ... Оның басы ... ... арбитраждық сотпен қабылдауы арқылы анықталады. Осы ... ... ... болып келген ақпарат банкроттық ... ... үшін ... ... Берілген сатыда кәсіпорын
толық дербес шаруашылық субъект бола алмайды. ... оның ... ... ... берушілердің жиналысымен және арбитражды
басқарушылармен бақыланады.
Дағдарысқа қарсы басқарудың әдістері мен ... ... ... ... ... аман қалу ... ... болу
кезіндегі кәсіпорынның өмір сүруіне қатер төндіретін жағдайдан өту үшін
қажетті ... ... ... Бұл ... ... ... қауіп төндіретін жайттардан өтуден интенсивтілігін ... ... ... бұл антидағдарыстық басқару ... ... ... ... кәсіпорын менеджменті қатаң және тез
шешуші шараларды жүргізумен ... ... ... ... ... ... назарын аударады. Кейбір ғалымдар дағдарыстардың ... ... ... ... ... менеджментті – келе
жатқан дағдарысқа алдын – ала анықтап, жаңа даму ... ... ... ... ... ... ... – ақ дағдарысқа қарсы ... ... ... ие ... ... ... анықтау дағдарыстық
процестен өту, оны әлсіретуге алып ... ... ... әзірлеу мен жүргізудің барлық ... ... ... ... бұл ... басқарудың мағынасы.
Екіншіден, бұл түсінік кең мағыналы болу үшін оған ... мен ... ... қосу ... /8/.
Бұл бітіру жұмысында «Дағдарысқа ... ... ... ... ... ... Яғни ол мақсаттылық пен ... ... ... ... ... »
кәсіпорындағы базалық айналмалы көрсеткіштерді сақтау ... ... мен ... ... ... табылады. /9/
Өтімділік, табыс немесе айналым ... ... ... ... ... ... ... ықпал ету
салдарынан «Реактивті дағдарысқа ... ... » ... ... ... мақсаттылығын сипатталады, мәселен ... ... ... бір ... ... Бұл ... ... қатар уақыттың жетіспеушілігі дағдарысқа қарсы салмақталынған
тұжырымнаманы ... ... – ақ ... ... мен ... қарауды қиындатады. «Рекактивті дағдарысқа қарсы менеджментті»
жағдайда қалпына келтіруге ... ... мен ... емес ... ... шараларды енгізу ретінде «Антиципативті
дағдарысқа қарсы менеджмент» ... ... ... ... тек қана ... ... ... жалпы
мақсаттарды әзірлеумен ... ... ... ... ... барлық облыстарын қамтитын менеджменттің ұзақ
мерзімді міндеттері ... ... ... ... өту ... » түсінігінің мағынасы келесіні
білдіреді: нәтижесі жоспарланған және ... соң ... өтіп ... ... ... ... болып табылатын барлық әзірлеу мен
басқару процестерінің ... ... Оны екі ... ... ... Антицепативті.
Дағдарыстын өту бойынша тұжырымдаманы әзірлеуге дейінгі ... ... ... ... ... ... басшылық, мемлекеттік
органдар) дағдарысқа ... ... ... ... Бұл ... болып табылады. Себебі бұл дағдарысқа қарсы шаралардың ... ... ізін ... ... ... екі тұжырымдамасы
болады. /11/:
1. сақтауға бағдарлама бағытталған – ... ... Бұл ... ... ... ұжым үшін дербестікті
және ... ... ... ... мен ... ... ... түсіндіріледі. Нәтижесінде жауапты тұлғалардың
дағдарыста негативті мағынада қабылдауына ... ... ... ... ... бойынша шаралар сапалы немесе
саналы немесе ... емес ... ... ... ...... қатынас. Бұл жағдайда дағдарыс
кәсіпорынды дамытудың ... ... ... ... ... ... ... ретінде
қарастырылады. Бұл жерде дағдарыс ... бір ... ... емес ... ... мен ... босатуды
енгізеді. Нәтижесінде дағдарыста ... ... ... барлығы позетивті шаралар ретінде қарастырылады. Бұл
кезде негізгі дағдарыс пен ... ... ... ... жаңа
қатынастар негізінде меншікті құрылымды өзгерту алынады.
Дағдарыстық жайтта ... тек оның ... ... ғана ... ... – ақ ... иелерімен несие
берушілердің құқықтарын шектеумен ... ... ... ... инвестициялық жұмысалымын, тиімділігін
анықтау кезінде ... ... ... ... ... ... ... тұжырымдамаларын таңдауда олардың
тәуекелділігі мен ... ... іске ... қажет.
Нарықтық экономика жағдайында жалпы жүйелер үшін және ... үшін ... ... ... ... ... ... алдымен тәжірибелік апробациядан ... және ... ... тұрғыда негізделген сәйкес механизмдерді шығарады. Осындай
механизмдердің біреуіне ... ... ... ... ... ... оған ... капитал
құрылымындағы немесе кәсіпорыннан күнделікті іскерлік ... ... ... ... кез – ... ... ... бойынша қызметті екіге бөлуге болады. Стратегиялық
реструктуризациялау әсіпорын иелері үшін ... ... ... ... етушіфирма ретінде оны қолдаумен байланыстыміндеттер
мен ... ... ... ... ... ... жағдайдағы
кәсіпорынды реструктуризациялау төлемқабілетсіз және банкротфирмаларды
әрекет етуші немесе қызметтерін асырушы ... ... ... ... ... ... ... шоғырландырылады. Қазақстанда қалыптасқан жағдайға орай
басты ... ... ... ... ... ... ... техникасына , қағидаларына,
мақсаттарына аударылып шоғырлану ... ... ... мен ... жету критерийлері.
Реструктуризациялаудың басты мақсаты – кәсіпорынды ... ... ... Бұл ... ең бастысы өндірістің ... ... ... ... өзгеру және заемдық қаржыландыру
мүмкіндіктерін қолдану ... ... ... жету ... ... етуі ... ... маңызды көрсеткіші
ретінде меншікті ... ... ... ... табылады. Сондықтан
реструктуризация әдетте осы бағыт бойынша жүзеге ... ... ... ... ... ... критерийі
ретінде алу кездейсоқ емес. Кәсіпорынның иелерін түпкілікте өндірістің
типі мен технологиясы, ... ... ... нарықтары сияқты
проблемалар аз қызықтырады. Олардың капиталы ... ... ... ... ... жеке әл – ауқат деңгейінің
жоғарлауы мен фирманың тұрақты ... ... ... ... ... өсуі болады. /14/
Кәсіпорынның құны ... ... ... анықталады. Бағалаудың
дәстүрлі үш ... ... ... ... ... тек ... ... құнын анықтауәдісі ғана компанияның ... ... ... ... ... Бұл ақша ағымдарының
кәсіпорынның нарықтық құны ... мен ... ... айрықшаланады. Сондай – ақ ол ... және ... ... ... ... ... ақшалай ағымды көрсеткішін экономикалық ... құны ...... ... ... ... бойынша ақша ағымдарының ағымдық келтірілген құндары мен
есептік ... аса ақша ... ... ... ... ... ағымдар қарыздық міндеттемелерді, меншікті айналмалы
қаражаттарға және ... ... ... ... ... ... қалған кәсіпорынның ... ... ... таза пайда көрсеткіш негізінде анықталады.
Ақшалай ағымдардың дисконтталған ... ... ... ... өте жиі теріс шама болып ... Бұл ... ... ақша ... басқа жаққа кетуін білдіреді. Бұл
көбінесе ... ... ... ... тұрғыда
жетіспеушілігі, елеулі қарыздық міндеттелер ... ... ... ... ... ... қажеттіліктері ... ... ... ... ... тұжырымдамасы. Реструктуризацияның дәстүрлі
міндеті – ... құны ... ... ... ... ... ... көздейді. Бірінші кезеңде
кәсіпрорынның құны жоғарыда айтылғандай ... ... ... ... ... іске ... ... соң әсіпорынның
операциялық (негізгі), инвестициялық және ... ... ... ... ... (өндірістік) факторлар шендерінде шығарылатын өнімнің
номенклатурасы, ... ... ... өткізу нарықтары,
жарнамалық қызмет пен өнімді жылжыту ... ... ... ... көрсету жүйесі (өнім сапасына ... ... ... ... ... ... ... құнның ... ... және ... ... жұмсалымдарды
басқаруды, меншікті айналмалы ... ... ... ... Осыған орай тауарлық материалдар ... ... ... ... ... ... басқару,
қуаттылықтың көбеюі, капитал жұмсалымдарын жоспарлау, активтерді сату
талданады.
Қаржылық ... ... ... меншікті капиталдың құны, оның
қарыз сапасы мен ара ... ... ... ... Бұл
қаржылық қызметті реструктуризациялау шеңберінде іскерлік тәуекелдің
факторларын ... ... ... ... ұстап отыру мен
үлестік салым бойынша пайда ... ... ... іскерлік
тәуекелдің төмендеуі табыстың ... ... ... ... ... ағындардың дисконтталған модельдері
көмегімен жүзеге асырылады. Ал варианттарды ... ... ... ... ның өсуі ... Бұл ... яғни бизнестің құнын
жоғарлатуға бағытталған стратегиялар реструктуризациялаудың одан ... ... ... ... ... ... оңай ... күрделілерге қарай қарастырылуы керек.
Ондай жағдайда ... ... беру ... ... ... минималды (тип) капитал жұмсалымы мен ... ... ... ... ... ... және кәсіпорынның потенциалын ескертетін басқа белгілер;
Алайда көптеген жағдайларда кәсіпорын несие берушілердің ... ... ... ... жәйттарды ескеру керек. Оған жету көп
жағдайларда реструктуризациялаудың дәстүрлі ... ... ... ... ... немесе максимализациялау, әдетте елеулі
капитал жұмсалымдарын және ... ... ... ... ... ... ... сипатталады.
Дағдарыстық жағдайларда кәсіпорындарды реструктуризациялау
стратегияларының ... ... ... ... ... ... іріктеу мен
таңдаудың бизнес құнының нольге жетуі мен нольге жақын деңгей кезіндегі
тәуекелдің ... ... ... ... ... ... шарт ақша
ағындарын дисконттау моделінде ... ... ... үшін ең ... ... ... ... несие берушілердің
талаптарын толық қанағаттандыру ... ... ... ... ... үшін ... болмайды. Дегенмен біздің ойымыз бойынша
бұл стратегияның ... бір ... ... ... ... ... ... ретінде біз несие берушілердің мүдделерін
қанағаттандыратын және кәсіпорын иелерінің минималды талаптарын ескеруге
екепіл ... ... ... ... ... ... міндеттемелердің бекітілген өтеу графигіне сәйкес
несие берушілердің талаптарын қанағаттандыратын және тәуекел мен ... ... ... ... ... ... ... құнға келтірілген құрылтайшылардың бастапқы салымдарына шамалы
бизнестің ... ... ... ... ... ... ... қойылған мақсаттарда жету кезіндегі ... құн ... ... асырудағы тәуекел деңгеімен ... ... ... ... кәсіпорын иелеріне ... ... ... ... ... ... көзделеді.
Ұсынылған реструктуризациялау тұжырымнамалары бизнестің ... ... ... ... ... мүмкін. Нольдік құн, фирма иелерінің мүдделерін ... ... ... ... ... ... берушілердің жиналысы
тарапынан ... ... ... ... ... ... ... Бұл кезде дағдарыстан шығу тұжырымнамаларын
таңдауда ... ... ... ... мен ... ... ... асыра алушылық қолдану орынды болады.
Кәсіпорынның ... ... ... үшін ... ... көрсеткіштер. Стратегиялық дағдарыс.
Нәтижелердің дағдарысы. Өтемпаздық дағдарысы. Банкроттық.
1. Ағымдық ... ... ... ... ... етілу коэфициенті;
3. Автономия коэфициенті;
4. Абсолютті өтімділік коэфициенті;
5. Таза түсім коэфициенті;
6. Зияндардың бар болуы;
7. Жалпы рентабельділік көрсеткіші;
8. Негізгі құралдардың айналмалылығының индикаторы;
9. ... ... ... ... дағдарыстың жоқтығын алдын – ала констатациялау;
3.2.3. сурет. Дағдарыстық жәйтті экспресс – талдау үшін қолданылатын
көрсеткіштер.
| ... ... ... ... |
| ... ... ... | ... ... | | ... | | ... ... мен | | ... коэффициенті | | ... ... | | | ... ... | | | ... | | | ... түсім коэффициенті | | | ... ... ... | | | ... рентабельділік | | | | ... | | | | ... ... | | | | ... көрсеткіші | | | | ... ... | | | | ... | | | | ... ... | | | | ... – ала | | | | ... | | | | ... шығу ... сурет. Дағдарыстан реактивті шығу.
сурет. Дағдарыстан шығудың антиципотивті ... ... біз ... ... шектеулі серіктестігінің
2005ж. және 2006 жылғы қаржылық – экономикалық талдадық. Бұл талдаудан біз
бұл серіктестігінің дебиторлық ... 2005 ... 2006 ... ... 10 ... өскендігін көрдік, яғнионың шамасы 2286 мың
теңгеден 21508 мың теңгеге ... ... ... орай ... болашақта осы
ағымдық активтерге қатысты «Сұлтан» серіктестігінде ... ... Бұл ... ... берешектерді уақтылы өтемеуінен
активтердің ... ... ... ... мен ... ... ... субъектінің тапшылығын тудыруы мүмкін. Ал бұл «Сұлтан»
жауапкершілігі ... ... ... ... ... ... ... болады.
Осыған орай «Сұлтан» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің
дебиторлық берешектің 10 есеге ... ... ... ... ... ... нашарлатпауы үшін біздің пікіріміз бойынша оның
өнімдері несиеге беру саясатын жетілдіру қажет. Бұл ... ең ... ... ... ... сақтандыру резервтерін
қалыптастыруға бағытталуы ... ... ... берешектің өсуі
қаражатты сыртқы көздерден тартуы кезіндегі «Сұлтан» ... ... ... ... ... ... ... үшін
осы проблеманы активтердің өзін қаражаттар тарту процесіне қатыстыру қажет.
Дебиторлық берешекті осы процеске қатыстырудың басты бағыты – ... ... ... ... ... ... ... қарызды өтелуін
талап ету құқығын кепілдік қамтамасыз ету ... ... ... ... ... бойынша дебиторлық берешекке қатысты проблемаларды
«Сұлтан» жауапкершілігі ... ... ... ... ... ... Бұл симптом осы серіктестіктің ... ... күйі деп ... ... ... ... осы активке
қатысты «латентті» дағдарысты тудырушы проблеманың ең ... жолы ... ... ... ... ... табылады.
Сонымен қатар, «Сұлтан» ... ...... да көп. Бұл ... ... запастарын
көбінесе егін шаруашылығы бойынша түскен өнімдер құрайды. ... ... ... ... ... ең ... бұл серіктестіктегі өнімді
өткізуіне байланысты.
Сол себепті, яғни өнімді өткізудің дұрыс ұйымдастырылмағандығынан,
«Сұлтан» жауапкершілігі ... ... ... 2005ж. 11,5 млн ... ал 2006 ж. 12,1 млн ... құрады
(2.2.3. кестенің мәліметтері). Бұл мәліметтерден көріп отырғанымыздай
«Сұлтан» серіктестігінде 2005 жылы ... ... ... ал 2006 жылы 25,9 %-ды құрады. Ал 2005 ... ... ... ... ... ... жоғарыда көрсетілген үлкен үлесте
болуы «Сұлтан» шағын кәсіпкерлік субъектісінің ... ... және ... ... ... Бұл ... ... осы
серіктестіктің «латентті» (көрінбейтін) дағдарыс ... ... ... егер бұл проблеманы шешу бойынша шаралар кешені
әзірленіп, ... ... онда бұл ... осыған орай келешекте
дағдарысқа ұшыруы ... Бұл ... ... яғни ... ... ... ... «Сұлтан» шаруашылық ... ... ... үшін ... ... ...... шараларды қолдану қажет. Бұл шараларды
жүзеге асырудың жолы (біздің ... ... ... ... серіктестігінде өнімді өткізу менеджменті бола алады. Осыған
орай бұл серіктестікте ... ... ... ... ... ... ... берілген 2.1. суретте «Сұлтан» жауапкершілігі
шектеулі серіктестігінің ... ... егер біз ... ... жаңа ... енгізілсе, онда ол келесі түрде
трансформацияланады:
3.1.6.сурет. «Сұлтан » ... ... ... ... басқару құрылымына осы жаңа енгізілімді ... ... ... шешу үшін ... ... ... ... асыру керек:
1. запастарды басқару;
2. өнімді өткізу каналдарын диверсификациялау;
3. несиеге өткізілген ... мен ... ... ... ... ... істеу және кешіктірілген өтеулер
бойынша шараларды әзірлеу мен ... іске ... ... ... ... ... ... оптимизациялау.
ҚОРТЫНДЫ.
1. Кәзіргі уақытта нарықтық қатынастар жүйесінде кәсіпорындар
келесідей айрықша ерекшеліктермен сипатталады, ... ... ... қай ... ... ... және айналым қорларының құны,
шығарылатын өнім ... ... 3 ... ... көрметуге болады: ірі, орта
және шағын, олардың кешені бірін-бірі ... ... ... тұтас
ағзасын құрайды.
Ірі кәсіпорындар-нарыққа негізгі өнім шығарушылар болып табылады. Ірі
кәсіпорындар-экономика ... ... ... ... және орта ... ... жаңарып тұратын номенклатурасымен
және ассартиментімен, азғана партияда өнім дайындау, шектеулі ... ... ... мен ... қолдану қажет болған жағдайда
пайда болады. Сонымен, шағын ... ... ... ... ... тапсырыстарды есепке алып өнімді аяқтайды, яғни ұсақ ... ... ... ... ... ... кәсіпорындар қызметтінің
барлық саласында нөлдік нәтиже алумен байланысты жоғары ... ... әрі ... қызмет, әрі жаңа технологияны игеру.Өнімнің
жаңа түрін игеру. Шағын кәсіпорындардың капиталымен ... ... ... аз ... алып ... сондықтан мемлекет шғын
кәсіпорындарды құру және дамыту үшін ... ... ... ... ... ... сферасына өздерінің тәуелсіз меншігі бар,
шаруашылық еркіндікке ие және өз ... ... ... ... ... ... ... зерттеулер шағын кәсіпорындарға 500
адамнан аспайтын жұысшылар бар және сату көлеме 20 млн. доллардан аспайтын
фирмаларды ... бұл ... ... болып табылады.
Қазақстанда шағын және орта бизнеске бірнеше инвесторлармен құрылатын,
географиялық шектелеген зоналарда қызмет ететін және ... ... ие, ... ... жүзеге асыратын, барлық ... ... ... ... кәсіпорындар жатады.басқару
сипаты икемділігімен, формалділіктің жоқтығымен ... ... ... ... да, ... ... да ... өз-ара алмасуының
жоғарылығымен ерекшеленеді.
Шағын және орта ... ... ... ету сферасы болып
табылады. Ірі кәсіпорындар ... ... ... тұрақты тауар
номенклатурасымен және көтерме ... ... ... ... ... шығарады,жеке тұтынушылардың ... ... ... ... және екінші реттік шикізат
өндірісінің қалдықтарын пайдаланады. Мысалы, ... ... ... ... ... ... жәнеорта бизнес
қызметі.
Шағын және орта бизнестің келесі бір ... ... ... ... ... ... ... қалуға тырысу және пайдаға қатысуға
негізделген жұмыстың нәтижесінің максималды болуына ... ... ... ... ... жалдайды, ал олар
акционерлердің барлық талпыныстарының ерекшеліктерін білмейді ... ... алып ... ал ... ... ... өзі
менеджер, бір тұлға, сондықтан бұл жерде ешқандай түсініспеушілік мәселесі
туындамайды.
2. Соңғы жылдары шағын және орта ... ... мен ... қолдау бойынша бірқатар шаралар әзірлеген болатын. Ол ... ... ... айтуы бойынша, тіркелген кәсіпкерлердің
санының артуы, жұмыспен қамтылған ... ... де ... ... кәсіпорындардың өнім өдірудің жалпы көлеміндегі үлес ... ... ... және орта бизнестің ролінің артуын кәсіпкерлер форумының
тұрақты жүргізілуі шағын ... ... ... ... барлық екінші
деңгейлі банктердің шағын кәсіпкерлік субъектілеріне несие берудің минимал
мөлшерін тағайындауы (банктің несие қоржынының негізгі ... ... ... орта және ... кәсіпкерлікті қолдау Агенттігінің құрылуы, шағын
кәсіпкерлікті өқлдау бойынша әкімдердің ... ... ... ... субъектілерінің жұмыстарына жағдай жасау және жеңілдіктер беру.
1992-96 ... ... ... ... және ... екі
мемлекеттік баңдарламаның жүзеге асыру ... ... ... ... ... бола ... Бұл кезеңде шағын кәсіпкерлікпен
айналысатындардың үлесі жалпы ... ... саны ... ... ... 1992 жылы-6%,1993жылы-4%, 1994 ... ... ... ... субъектілерінің саны 24030бірлікке дейін
артты.2000 жылы тіркелгендердің саны118429бірлік, ... ... ... ... және ... ... ... болды.
Сонымен, көріп отырғанымыздай, ойланып ұйымдастырылған шағын және орта
бизнес саясаты стагнациялық экономикадан шығудың бала жолы бола ... ол екі ... ... байланыстырады-жұмыспен
қамту және өндірістің жандануы. Шағын кәсіпорындар экономикаға барлық
көрсеткіштер бойынша өзгерістер алып ... ... Өзін ... ... және ... кәсіпорынды ашу ең аз ... ... ... жол ... ... ... 10 ... дамыған
елдердегі эконмиканың дамуы тенденциясы шағын ... ... ... Осы салаға бәсекелестікті ынталандыру, кәсіпкерліктің жандануы,
қоғам ресурстарын толығырақ қолдану жіне ... ... ... ... үміт ... Батыс елдерінде шағын бизнес тиімді дамуды
қамтамасыз ету және мемлекеттік экономикалық ... қосу ... ... протекционистік шағын бизестің нақтылануы ... ... ... тек ... кәсіпорындарға беріледі. Шағын
кәсіпорындарды ажырату барысында сандық сипаты бойынша, әр ... ... ... ... пікірлер қалыптасқан. Жалпы
сипаттамасы ұйымдастырылуының қарапайымдылығы, жаңа өнім ... ... ... ... ... ету, яғни нақты тапсырыстармен ... ... ... ... және ... ... ... табылады.
3. АҚШ тәжрибесі көрсетіп отырғандай, шағын бизнес ортаның өзгерісіне
тез бейімделгіш. Шағын кәсіпорындардың жаппай ликвидациясы ... ... ... ... күшінің және капиталдың территориялық және
саналық ағымы жақсарады, ... ... және ... ... ... өндіріс қимылының жеделдігі жоғарлайды. Бір ... ... ... ... ... АҚШ халқының 53% шағын және орта бизнес саласында жұмыс
істейді. АҚШ тәжрибесі ... ... ірі ... ... ... ... және ... көтеретіндігін көрсетіп отыр.
Бұдан басқа, 1976 ж. арнайы шағын бизнес мүдделер қорғайтын адвокаттық
кеңес құрылды, ол тікелей Президент пен Сенатқа ... ... ... ... ... ... ... ережелер мен салықтардың
шағын бизнестің дамуына әсерін ... ... ... әсер ... ... ... және
статистикалық зерттеулер жүргізу, шағын бизнес потенциалын
бағалау, шағын бизнес ... мен ... ... ... шағын бизнеске көмектесудің «инкубаторлық»
жобасын ... жөн. ... ... алғаш кәсіпкерлікпен
айналысушыларға көмек ... ... ... ... ... органдары жандарына ашылған ... ... ... ... ... ... ... қолдау. Инкубатролар жанынан құрылған кәсіпорындар тәжрибе
жинайды, одан ары даму үшін көмек алады, нарықтағы өз ... ... ... бір ... ... ... үш жылдан соң, фирмалар
бизнес- -инкубаторлардан шығып өз бетінше ... ... Ал ... ... ... ... жатқан жаңа фирмалар келеді.
Ұлыбритания тәжрибесі көрсетіп отырғандай, шағын ... ... ... ... мен қызметтер ассортиментін кеңейтуде, өнім
сапасын көтеруде маңызды роль ойанйды. ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді. Ұлыбританияда
шағын кәсіпкерліктің ... ... ... саясаты-қаржылық
жеңілдіктер, кңес беру қызметтері мен бизнес техникасын ... ... ... ... ... ... ... кең таралған
қағидаларының бір-ондағы жұмысшылардың саны. Мысалы, 10 адамнан ... бар ... ұсақ ... ... 10-49 ... шағын, 50-499-
орташа, 500- ірі фирмалар. Экономикалық саясатты ... ... ... бірі-шағын фирмаларды қолдау. Шағын бизнеске
ерекше жағдай жасау концепциясы Францияда ... ... ... үшін ... ... салықттық және әкімшілік шараларды қосатын
жоба дайындалды. Фрацуз үкіметі қаржылық ынтаға көп көңіл ... ... ... ... ... басқа аймақтарға аусуына,
инвестицияның өсуіне шағын және орташа фирмалардың ынтымақтастығын реттеуге
арналған ... ... ... ұсақ және шағын фирмаларға несие
беретін бір қатар ... ... Оның ... ... даму ... даму ... ... еңгізуді қаржыландыратын кампаниялар
және т.б.фрацияда несиелерді кепілдендіретін 50-ге жуық ұйымдар бар.80-ші
жылдың басында несиелерді кепілдеудің ұлттық қоры ... Қор ... ... ... ... капиталды ұсынатын кампанияның қарамағында. Ол
шағын бизнеске әртүрлі қаржылық ұйымдармен ұсынылатын займдардың ... ... ... Қоғам шағын фирмаларға құрал алу үшін және оны
жұмыс бабында ұтап тұру үшін қаржылық ресурстар бөледі.
60 ж. бастап Израилде ... ... ... ... ... ірі ... ... Дәл осы сектор үлкен табыс берді,
бірақ 80 ж. аяғындағы Шығыс Европа және КСРО ... ... ... ... ... ... ... әкелді. Осы кезде
Израиль Үкіметі алдында жаға ... ... ... сұрағы туды.
Соған байланысты шағынжіне орта бизнестідамытуды жолдамдатты.
4. Бұл сұрақта Қазақстандық кіші және орта ... ... ... ... жағдайы қарастырылады.
Дамыған индустриялды мемлекеттерде шағын бизнестің өзі ғана жалпы ішкі
өнімнің 50%-дан астамын ... ... ... ... шағын бизнесті және
оған орта бизнесті қосқанның өзінде олардың ЖІӨ-гі сыбағалы үлнесі 30%-дан
аспайды. Мәселен, 2005жылдың ... ... ... ... және ... субъектілерінің ЖІӨ-гі үлесі 17% болды,ал2006 жылы бұл пайыздық
қатыныс 20% шамасында ... ... ... осы сектордың
ұлттық экномикадағы елеулі еместігін ... ... ... ... елеулігі бөлшек сауда саласында
байқалады.Осы саладағы олардың үлесі 90%-ға жетеді.
Мұдай ... ... ең ... осы ... ... ... ... және орта кәсіпкерлік секторындағы қалыптасып отырған жағдайдың
қандай екенің көру үшін енді ... ... ... ... ... 5 ... қарқынды өсуі өзінің
бастауын әлемдік рыноктардағы шикізат ресурстарына бағалардың ... ... ... ... реформаларды жүргізуінен алады. Олардың
нәтижесінде Қазақстандық экономикаға ақша массасының (мұнай ... ... ... ... Сол ... қазіргі кезде біздің елімізде
инвестициялау объектілерінің тапшылығы ... ... ... өз ... ашуға тырысады.
5. «Сұлтан» ЖШС ауыл шаруашылық саладағы кәсіпкерлік субъект ... ... ... серіктестіктің негізгі (операциялық)
қызметіне егін шаруашылығы, мал шаруашылығы, ... ... ... ... ... ... ... жоғарыдағы
шаруашылық- экономикалық қызметтердің бағыттарындағы егін шаруашылығы 56%-
ды, мал шаруашылығы ... ... ... 17%-ды және ... қызметтер
7%-ды алады. Шруашылық қызметтің осы ... ... ... ең
басымдысынан батап ранжирлеу өткізу көлемі бойынша жүзеге асырған. ... ... ... ... ... ең ... егін шаруашылығы болып тұр. Мұндай жағдайдың
қалыптасуы ең бастысы осы бағытты ... ... ... ... ... ... жоғары ретабельділік. Егін шаруашылығы қызметінің жоғары
рентабельділігіне өткен жылғы бидай нарығындағы қолайлы конъектура, яғни
бидай ауыл ... ... ... ... нарығындағы бағалар себепші
болады.
Көріп отырғанымыздай бұл ... ... ... және ... ... тез ... қабілетімен
сипатталады.Сонымен жоғарыдағы қаржылық-экономикалық талдау «Сұтан»
серіктестігінің несиелік ... және ... ... ... ... ... ... несиелік талдау немесе сараптау деп
атайды.
6. «Сұтан» ЖШС-нің бітіру жұмысының осы сұрағындағы қаржылық талдауды
несие алу ... ... ... ... ... ... ... пайда болған жағдаймен статикалық процесс ретінде
қарастыруға болмайды, оның өсуіндегі ... алып ... ... ... өмір ... екі талай болуы мүмкін. Егер қателікті ... ... онда ... даму ... ... ... болады. Курстың дұрыс коррекциясын әзірлеу үшін ... ... ... даму ... барысы жөніндегі нақты білімдермен
дағдыларға ие болу ... ... ... бар ... ... оны ... қалыптастыратын жалпы дамуды білдіреді.
Кәсіпорынның дағдарысы әдетте уақыты жағынан шектелген болады. ... ... ... бір шектерде асқынуын жіберуге болмайтын немесе
фирманың ішкі мен сыртқы ... ... ... ... ... ... оның құрылымына , инновациялыұ әлеуметіне және т.б.
байланысты түрлі созылмалығымен , интенсивтілігімен және ... ... ... ... ... біз ... жауапкершілігі шектеулі серіктестіктің
2005ж. және 2006жылғы қаржылық –экономикалық талдадық. Бұл талдаудан ... ... ... берешегінің 2005 жылдан 2006 жылға қарағанда
шамамен 10есеге өскендігін көрдік, яғни оның ... ... ... ... ... ... ... Осыған орай жақын болашақта осы ағымдық активтерге
қатысты «Сұлтан» серіктестігінде проблемалар ... ... ... ... берешектерді уақытылы өтемеуінен активтердің сапасын
төмендетіп, айналмалы капитал мен қаражаттаға деген осы ... ... ... ... Ал бұл, ... жауапкершілігі
шектеулі серіктестіктің қаржылық- экономикалық жағдайын ... ... ... ... ... орай ... жуапкершілігі шектеулі серіктестігінің дебиторлық
берешектің 10есеге өсуіне қатысты потециалды проблеманың осы кәсіпорынның
жағдайын нашарлатпауы үшін біздің пікіріміз ... оның ... ... ... ... ... Бұл жетілдіру ең алдымен ... ... ... ... резервтерін қалыптастыруы тиіс.
Екіншіден, дебиторлық берещектің өсуі ... ... ... ... ... ... ... жағдайын төмендетіп,
несиелік тартымдылығы ... үшін осы ... ... ... ... процесіне қатыстыру қажет. ... ... ... ... ... ... -- несие алу кезінде дебиторолық
берешекті немесе ... ... ... талап ету құқығын кепілдік
қамтамасыз ету ретінде несие берушіге ұсыну.
Біздің пікіріміз бойынша дебиторлық берешекке қатысты ... ... ... ... ... ... ... болады.Бұл симптом осы серіктестіктің жағдайын «латентті
дағдарыс» дағдарыс күйі деп бағалауға негіз болады. Сондықтан осы ... ... ... ... ... ең тиімді жолы біз
ұсынған жоғардағы екіші тәсіл болып табылады.
7. Соңғы ... ... ... бұл сектордағы тіркелген
кәсіпорындардың және оларда жұмыс бастардың ... ... ... Жоғарыда айтылғандай олардың шығаратынөнімдерінің
жалпы ішкі өнімдегі үлесі төмен болып тұр. Мәселен,2005ж. және ... ... ... ... ішкі ... ... үлесі
сәйкесінше 17% және 20% құрады. Ал оның аймақтық құрылымы ... ... ... қатар шағын және орта бизнес секторының салалық құрылымы да
біркелкі ... ... ... ... өздерінің қызметтерін көбінесе
саудалық-делдалдық секторына шоғырландырады. Ал бизнестің ... ... ... бұл ... ... ... ... салдардың себептеріне тек қадағалаушы органдардың қысым жасауы,
салық салудың ... ... ... ... кеден
төлемдері, нарықтық инфрақұрылымның жеткіліксіз ... ... мен ... тартудың қымбаттығы ғана емес, сондай-ақ
мемлекет тарапынан шағын және орта ... ... ... ... ... ... проблемаларды шешу үшін көптеген тараптар жағынан
шаралардың кещені талап ... ... ... және орта ... ... несие алуды жеңілдету ұшін шараларды жүзеге асыру
керек. Бұл шаралар ең ... ... ... ... инвестициялық көркемділігін жоғарлатуға бағытталу қажет.
Қолданылған әдебиеттер тізімі:
1. Малый бизнес № 23 – 24. Декабрь. 1998г
2. А. Н. Токсанова. Развитие малого ... ... ... 1999 г.
3. Феномен предпринимательсва в преходных общестах:состояния, проблемы,
перспективы. \\ сборник научных работ. Алматы, 1999 г.
4. Николас К. ... ... ... ... Москва, 1999 г.
5. Гражданский кодекс Республики Казакстан.
6. Аль – ... ...... 1997 ... ... ... Казакстана за 1998 и1999 г.\\ оперативная
информация.
8. Аль – пари № 2, 1998 ... ... Б.М. ... для ... ... ... г.
10. Малый бизнес: правовые и экономические аспекты. г. Астана,
1996 г.
11.Винс Р. ... ... ... Методы анализа риска для
трейдеров и портфельных менеджеров. Пер. с англ. – М.: ... 2000. ... Лян Е. Е., ... Казахстан – Европейский союз: перспективы
экономического сотрудничества» // Analytic 3/2003. ... ... И.Н., ... И.А. ... ... по ... эконометрики (реализация на Eviews): Практикум / Ростовский
государственный экономический университет. – Ростов-н/Д.,-2001.
14.Кремер Н.Ш., Путков Б.А. Эконометрика: Учебник для вузов / ... М.: ... 2003. – ... ... ... ... ... капиталдың табыстылығы
- ROE
2,99
4,97
19
6,5
Старатегиялық дағдарыс
Нәтижелердің дағдарысы
Өнешпаздық дағдарысы
Банкроттық
Кәсіпорынның дамуының әлеуетіне қауіп
Мақсаттарға, қызметінің нәтижелеріне қауіп өтемпаздықты
Өтемпаздықты жоғалту қадіпі /немесе
Өтімділікке қатысты қабілетсіздік немесе ... ... ... саты потенциалды дағдарыс
ІІІ саты өткір өтуге болатын
ІV саты өткір өте алмайтын
ІІ саты ... қалу ... ... ... өту.
Икемділік саясаты
Тәуекел саясаты
Бейімделуге қабілеттілікті жоғарлату арқылы қауіпсіздікті жоғарлату
Анықталмағандықты айқындап өңдеу, бағалау, оны жою мен ... ... ... ... ... логист
Бас аграном
Бас механик

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 67 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Сандық хабар таратуға көшудің Қазақстандық үлгісі7 бет
Мектепке психологиялық даярлық5 бет
Айналым қаражатының негізділігі 11 бет
Логистикадағы қоймалау3 бет
Тауартану пәнінің шығу тарихы7 бет
2003 - 2005 жылдары экономиканы дамытудың негізгі қорытындылары және Үкіметтің 2003 - 2006 жылдарға арналған бағдарламасы67 бет
2015 жылға дейінгі елді дамытудың индустриалды-инновациялық Стратегиясын жүзеге асыру9 бет
R , L ─ тізбекті тұрақты кернеуге қосқандағы өтпелі процесті зерттеу 9 бет
RLC тізбектегі өтпелі процесстер8 бет
«Қазақстан Республикасында ипотекалық несиелеуді дамытудың негізгі бағыттары»32 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь