«ОҚО Сайрам ауданы бойынша ауылшаруашылығы малдарының «бруцеллез (сарып)» ауруынан алдын алу және онымен күресу шаралары

МАЗМҰНЫ

Аннотация
Нормативтік сілтемелер
Анықтамалар
Қысқартылған сөздер

Кіріспе

І. Әдебиетке шолу
1.1 Бруцеллез.сарып этиологиясы
1.2 Ауруды анықтау жолдары
1.3 Серологиялық әдіспен диагноз қою
1.4 Малдың сарып ауруын басқа жұқпалы аурулардан ажырата білу жолдары
1.5 Сарып ауруынан сау шаруашылықтардағы жүргізілетін сақтандыру шаралары
1.6 Сарыптан таза емес шаруашылықтардағы жүргізілетін сауықтыру шаралары
1.7 Сарып ауруының адамға жұғуын болдырмау шаралары

ІІ. Өзіндік зерттеу нысаны мен әдістері
2.1 Патологиялық материалдардың алынуы және оның тексеруге жіберілу тәсілі
2.2 Өлі туған төлді, іш тастаған малдың шуын зерттеу
2.3 Бруцеллаларды микроскоппен зерттеу
2.4 Сүтті шеңбер реакциясы мен Розбенгал сынағымен зерттеу

ІІІ. Зерттеу нәтижелері және оны талдау
3.1 Сайрам ауданы бойынша, бруцеллез ауруының індеттік жағдайы және 2005.2006.2007ж.ж. бруцеллезге қарсы атқарылған жұмыстарға талдау жасау
3.2 Жеке зерттеу нәтижелері

ІV. Тіршілік қауіпсіздігі және еңбекті қорғау

V. Экология бөлімі

VІ. Экономика бөлімі

VІІ. Бизнес жоспар

Қорытынды және ұсыныстар

Пайдаланылған әдебиеттер
1 Кіріспе
Әлемді шарпыған азық-түлік дағдырысын Қазақстанды да айналып өтпеді. Алдымызда тұрған басты мәселе – тұйықтан шығудың жолын іздеу. Шет елдермен іргелес жатқан елдер облыстар жеңіл, оңай жолды таңдап алуда көкөніс, азық-түліктерді шеттен таси бастады. Облыстың бюджеттен бөлінетін қаржыны шетел асырғанша, өзіміздің фермерлерге, жеке кәсіпкерлерге бөлу, сөйтіп отандық ауыл шаруашылығын қолдау, өз өнімдерімізді өндіру орынды болады деп есептеймін.
Мәселен, Жапонияда өсірілген өнім Қытайда өсірілген өнімге қарағанда қымбат. Күріш өндіру экономикалық тұрғыда жапондар үшін тиімсіз. Бірақ олар бұл ұлттық тағам түрінен бас тартқан емес неге? Өйткені, ауылшаруашылығындағы адамдарға жұмыс беріп отыр, әрі отандық өнімді өндірушілерді қорғайды. Қазақстандағы кейбір облыстар азық-түлік тауарлардың соның ішінде, сүт, ет өнімдерін, шұжықтың 50-60% Ресейден әкеліп отыр. Ресейде шығатын азық-түлік өнімдерінің 17% электр энергиясына тиесілі. Бізде бұл көрсеткіш 70%. Сондықтан бізде шығатын өнімнің өзіндік құны шетелдік тауарлармен бәсекелесе алмай отыр. Сонымен қатар Қазақстанда малдың 4-5% ғана асыл тұқымды Израильде әрбір сиырдан 12 мың литр сүт алса бізде бұл көрсеткіш 2-2,5 мыңнан аспай отыр. Жалпы ауыл шаруашылығына Қазақстанда көзқарас түзеліп келеді. Үкімет ауыл шаруашылығына қатысты үш жылдық бағдарлама қабылдады. Бұл салаға 250 миллиард теңге бөліп отыр.
Ең басты мәселе ғылымды, биотехнологияны дамытуға тиіспіз. Дамыған елдер жері аз болса да, биотехнологиялық өнімдерді өндіріп, әжептеуір табыс тауып отыр.
Жасыратыны жоқ соңғы жылдары тыңайтқыштарды пайдалану зиянкестермен күрес кенжелеп қалды. Біз бір гектардан 10-13 центнер астық алсақ, АҚШ пен Канада да 60 центнерге дейін жеткізеді. Бұл үшін жалпы тұқым, технология керек. Екі алып елмен қоңсы отырмыз. Олардың екеуінің де экономикасы өте қарқынды дамып келеді. Бәсекелесу қиын дей тұрғанмен, алпауыт Американың іргесінде тұрған Канададан үлгі алсақ, артық болмас. Канаданың жері, климаты географиялық орналасуы бізге өте-мөте ұқсас. Агроөнеркәсіп саласында бұл елмен байланыс біршама жақсарып келеді. Канададан асыл тұқымды сиырлар әкеліп, Астана, Алматы өңірлерінде жерсіндіріліп жатыр.
Қазіргі мал шаруашылығындағы өзекті мәселелердің бірі, бірегейлі жұқпалы мал ауруларымен күрес, оның диагностикасы және профилактикасы болуды «Бруцеллез» (сарып) зооантропогенезі ауру ретінде адамдар үшін қауіп туғызып келеді. Қазіргі таңда қоздырғышының кейбір түрлері басқа түрге ауыса бастауы аурудың қауіптілігін күшейте түсуде. Мысалы, қой ешкінің - metitensisi ipi қараға ауысқан, яғни осы түрмен сиырлар ауыра бастады. Бұл жағдай облыс, аудан көлемінде эпизоотиялық және эпидимиологиялық ахуалды нашарлата бастады. Диплом жұмысындағы көрсетілген талдаулар зерттеу нәтижелері, қорытындылау мен ұсыныстар сараланып тиімділері шаруашылықтарға ұсынылды.
Диплом жұмысы тиісті талаптарға сай жасалынып кестелермен, диаграммалармен өрнектелген.
Тақырыптың өзектілігі: Қазақстанда бруцеллез ауруының үлкен ауқымда тарап, ауылдың эконномикасының өркендеуіне орасан зор шығын келтіріп отырғандығы жайлы ғылыми деректерден жиі көруге болады. Жалпы «бруцеллез» ауруы Оңтүстік өңірінде де мал шаруашылығына елеулі қауіп туғызуда. Әсіресе бұл аурудан жас балалардың жапа шегуі кімді болса да ойландыруы керек. Аталған аурумен ертеде малға қатысы бар азаматтар ауыратын еді. Қазіргі таңда бұл аурумен қарасында малы жоқ қала халқы ауыра бастаған тіпті бір отбасы мүшелері толық ауырған жағдайлары кездесуде. Бруцеллез адамдарға әр түрлі малдармен жұғады. Індет көбінесе жанасқанда (ауру малмен немесе олардың өнімдері, шикізаттарды пайдалнғанда) немесе элиментарлық жолмен жұғады.
Қазақстан ғалымдары сарып ауруының эпизоотлогиясы, аурудың белгілері, қоздырғышының биологиясы, анықтау және алдын алу шаралары жөнінде бүгінгі таңда бірқатар жетістіктерге қол жеткізіп отыр. Соған қармастан бұл ауру ветеринария ғылымы мен практикасында әлі де болса толық шешуін таппаған мәселе болып табылады.
Диплом жұмысында сарып ауруының қоздырғышының оның төзімділігі мен таралуы, микробиологиясы ауруды анықтау жолдары және онымен күресу шаралары туралы көрсетіледі.
Жұмыстың мақсаты: Оңтүстік Қазақстан облысы Сайрам ауданындағы ауылшаруашылығы малдары арасында «бруцеллез» (сарып) ауруының індетттік жағдайын анықтап, ұсыныс беру болып табылады. Осы мақсатқа жету үшін төмендегідей зерттеулерді орындау жоспарланды.
1. Сайрам ауданында ауыл шаруашылығы малдар арасында «бруцеллез» (сарып) ауруына індет-танулық зерттеу жүргізу 3 жылға (2005, 2006, 2007).
2. Түрлі мал аурулары арасында бруцеллезге тексеру жұмыстары ауруына диагностикалық ветеринарлық іс шараларға тікелей қатысы ұсыныс беруі.
Пайдаланылған әдебиеттер:

1. Амиреев С.А., Сатаров А.И., Иванов Н.П. «Эпидемиология и эпизоотология бруцеллеза». Алма-Ата, 1986, 173с.
2. Артемов В.Т., Рахманин П.П. Бруцеллез. Эпизоотология и инфекционные болезни с-х животных. М., 1984, с. 172-180.
3. Бакулов И.А. Туляремия // Эпизоотология и инфекционные болезни с-х животных. М. 1984, С. 234-235.
4. Белобаб В.И., Тен В.Б., Иванов Н.П. и др. Способ получения неживой вакцины против бруцеллеза животных. Патент № 4571, Алматы, 1994.
5. Белобаб В.И., Тен В.Б., Иванов Н.П. Лечебно-профилактическое средство против бруцеллеза животных. Патент № 4564, Алматы, 1994.
6. Белобаб В.И., Иванов Н.П. Способ получения неживой вакцины против бруцеллеза свиней. Заявка о выдаче патента, № 980111.1, Алматы, 1998.
7. Вершилова П.А.Бруцеллез. М. Медгиз, 1972.
8. Ганнушкин М.С.Общая эпизоотология. М. 1954, с.231-251.
9. Гусманов М.Г. Эффективность иммунизации верблюдов вакцинами из штаммов 19 и 104М в малой (Змлрд.м.к.) и полной (80 млрд.м.к.) дозах. Дисо.канд.вет.наук. Алма-Атә, 1989, 226С.
9. Глушков А.А. Лептоспироз //Эпизоотология и инфекционные болезни с-х животных. М. 1984, С. 197-205.
10. Зацепин В.Г. Испытание ядовитых пен для дератизации//Тр. ВНИИВС, 1969, Т. XXXII.
11. Иванов Н.П. Бруцеллез животных и меры борьбы с ним, Алма-Ата, 2007, 610С.
12. Иванов Н.П., Белобаб В.И., Минжасов К.И. и др. Профилактика бруцеллеза у крупного рогатого скота и выявление толерәнтных бруцеллоносителей (рекомендации), Алма-Ата, 1991.
13. Косилов И.А., Ощепков В.Г. Бруцеллез с.-х. животных, Новосибирск, 1976, С. 236.
14. Конопаткин А.А., Бычков И.С. Дезинфекция //Эпизоотология и инфекционные болезни с-х животных. М., 1984, С. 113-123.
15. Маланин Л.П., Морозов А.П., Репин В.М. и др.//ветеринарные препараты, справочник, под ред. А.Д. Третьякова, М., 1985, с 93.
16. Мозгов И.Е. //Фармакология. М., 1979, С. 321-322.
17. Намшир Н.Н., Сарсенов М.С. Напряженность иммунитета к бруцеллезу у верблюдов, привитых вакциной из шт.82./Сб. научн. трудов Казахского НИВИ. Заразные болезни с.-х. животных в Казахстане. Алматы, 1994, с.35-39.
18. Новицкий А.А. Оптимизация специальных мероприятий против бруцеллеза крупного рогатого скота./автореферат дисс. докт. вет. наук, Казань, 1986, 46С.
19. Объедков Г.А. Бруцеллез крупного рогатого скота и борьба с ним, Минск, 1977, 176 с.
20. Осташев С.Н. Распространение, места обитания серых крыс и экономический ущерб, наносимый ими в Кировской области//Тр. Кировского с-х ин-та, 1967, Т.ХХ, вып. 39.
21. Поляков А.А. Ветеринарная дезинфекция, М., 1975, 560с.
22. Салмаков К.М. Изыскание и использование новых вакцинных штаммов бруцелл. (Автореф. дисс, док. вет. наук), Казань, 1977, 30 С.
23. Сайдулдин Т.С. Основы серологии, Алма-Ата, 1992, 272 С.
24. Садыкова Ш.Ж. Методические рекоменда-ции по определению реактивности животных с целью повышения эффективности иммунизации. Алматы, 1977, 7С.
25. Сейдахметова Р.Д. Нормальный титр агглютининов к бруцеллам у верблюдов. Материалы Международной научно-практической конференции: «Аграрная наука на рубеже ве-ков», Акиола, 1997, с»7-8.
26. Сейдахметова Р.Д. Аллергический метод диагностики бруцеллеза верблюдов. Дисс. канд.вет.наук, Алма-Ата, 1991, 339С.
27. Студенцов К.П. Бруцеллез животных, Алма-Ата, 1975, 238 С.
28. Султанов А.А. Оптимизация специальных противобруцеллезных мероприятий в овцеводстве. Автореф.диссдок.вет.наук, Новосибирск, 1992, 40С.
29. Тажибаев А.С. Научные основы разработки и применения родентецидов//Автореф. Докт. дисс, Алматы, 2002, 52с.
30. Триленко П.А. Бруцеллез с-х животных. Л.,1976,280 С.
31. Урбан В.П.// Практикум по эпизоотологии и инфекционным болезням с ветеринарной санитарией, Л., 1987, С. 100-109.
32. Хусаинов Д.М., Иванов Н.П. Эффективность конъюнктивального метода иммунизации овец при бруцеллезе из шт.В. мелитензис Рев-1. Состояние и перспективы развития производства ветеринарной биологии. Труды КазНАУ. Исследования и результаты. Спец. выпуск. Материалы 3-й международной конференции. Алматы, 2006, с.162-167.
        
        Жұмыстың тақырыбы: «ОҚО Сайрам ауданы бойынша ауылшаруашылығы
малдарының «бруцеллез ... ... ... алу және ... ... ... ... |Бөлімдер ... ... ... |
|1 ... ... ... | |
| ... ... | | |
|2 ... | | |
|3 ... шолу | | |
|4 ... бөлім | | |
|5 ... ... | | |
|6 ... ... ... | | |
|7 ... | | |
|8 ... | | |
|9 ... ... | | ... |Қолданылғын әдебиеттер | | ... ... ... ... ... ... саны ... |
| ... | ... |
| | | ... |
|1 ... сызба жұмысы | | |
|2 ... ... | | |
|3 ... ұсыныс | | |
|4 ... ... ... | | |
|5 ... | | |
|6 ... ... | | ... ... ... ... ... жұмыстың жетекшісі ____________________
Тапсырма орындауға қабылдаған
__________________________________________________________________ (уақыты,
студенттің аты-жөні, ... ... ... ... ... ... этиологиясы
1.2 Ауруды анықтау жолдары
1.3 Серологиялық әдіспен диагноз ... ... ... ... ... ... аурулардан ажырата білу жолдары
1.5 Сарып ауруынан сау шаруашылықтардағы жүргізілетін сақтандыру шаралары
1.6 Сарыптан таза емес шаруашылықтардағы жүргізілетін сауықтыру шаралары
1.7 Сарып ауруының ... ... ... ... ... зерттеу нысаны мен әдістері
2.1 Патологиялық материалдардың алынуы және оның тексеруге жіберілу тәсілі
2.2 Өлі ... ... іш ... ... шуын зерттеу
2.3 Бруцеллаларды микроскоппен зерттеу
2.4 Сүтті шеңбер реакциясы мен Розбенгал сынағымен зерттеу
ІІІ. Зерттеу нәтижелері және оны талдау
3.1 Сайрам ... ... ... ... ... ... және 2005-
2006-2007ж.ж. бруцеллезге қарсы атқарылған жұмыстарға талдау жасау
3.2 Жеке зерттеу ... ... ... және ... ... ... ... Экономика бөлімі
VІІ. Бизнес жоспар
Қорытынды және ұсыныстар
Пайдаланылған әдебиеттер
Аннотация
Бұл дипломдық жұмыста аннотация, нормативтік сілтемелер, ... ... ... ... ... өзіндік зерттеу нысаны мен
әдістері, ... ... және оны ... ... қауіпсіздігі және
еңбекті қорғау, экология бөлімі, экономика бөлімі, бизнес жоспар, қорытынды
және ұсыныстар, пайдаланылған әдебиеттер бөлімдерінен тұрады.
Кіріспе ... ... ... ... ... жолдары, сауықтыру
шаралары, қарастырылған.
Өзіндік зерттеу нысаны мен әдістері бөлімінде микроскоппен зерттеу,
Розбенгал ... ... ... ... және оны ... ... қарастырылған.
Зерттеу нәтижелері және оны талдау бөлімінде Сайрам ... ... ... үш ... ... жұмыстары, жеке зерттеулер нәтижелері
қалыптасқан.
Нормативтік сілтемелер
Мемлекеттік стандарт 25385-91 – Ауыл ... ... ... ... ... ... 25381-82 – Уақ мал хламидиозды іш тастауды
анықтаудың лабораториялық зерттеу тәсілдері.
Мемлекеттік стандарт 25134-82 – ... ВИЭВ ... ... ... 27146-86 – Антиген қарақаптал ауруын анықтауда
қажетті (бруцелла ovis тудыратын). ... ... және ... ... 4.492-89 – Ветеринарилық биологиялық препараттар,
көрсеткіштер.
Мемлекеттік стандарт 2888-68 – Ветеринарлық термометр.
Мемлекеттік стандарт 16445-78 – ... ... ... қан ... стандарт 16446-78 – Комплементті байланыстыру реакциясына
арналған құрғақ комплемент.
Анықтамалар
Розбенгал – комплементті ұзақ ... ...... ...... ...... қызыл түйіршіктері.
Артрит – қан тарымырының қабынуы.
Орхит – ұрық безінің қабынуы.
Эндометрит – жатыр қабығының қабынуы.
Қысқартылған сөздер
мл – миллилитр
мг – миллиграмм
% - ......... – грамм
АР – агглютинация реакциясы
КБР – комплементті байланыстыру реакциясы
УЗДН-1 – ультрадыбыс аппараты
АСД-2 – ВДМ – ... ... ... ... ... дағдырысын Қазақстанды да айналып өтпеді.
Алдымызда тұрған басты мәселе – тұйықтан шығудың жолын ... Шет ... ... ... ... жеңіл, оңай жолды таңдап алуда көкөніс, азық-
түліктерді шеттен таси бастады. Облыстың бюджеттен бөлінетін қаржыны шетел
асырғанша, өзіміздің фермерлерге, жеке ... ... ... отандық
ауыл шаруашылығын қолдау, өз өнімдерімізді ... ... ... ... Жапонияда өсірілген өнім Қытайда өсірілген өнімге қарағанда
қымбат. Күріш өндіру экономикалық тұрғыда жапондар үшін ... ... ... ... ... түрінен бас тартқан емес ... ... ... ... ... отыр, әрі отандық өнімді
өндірушілерді қорғайды. Қазақстандағы ... ... ... ... ... сүт, ет өнімдерін, шұжықтың 50-60% Ресейден
әкеліп отыр. Ресейде ... ... ... 17% ... энергиясына
тиесілі. Бізде бұл көрсеткіш 70%. Сондықтан бізде шығатын ... ... ... ... ... ... отыр. Сонымен қатар Қазақстанда
малдың 4-5% ғана асыл тұқымды Израильде әрбір сиырдан 12 мың литр сүт ... бұл ... 2-2,5 ... ... ... ... ауыл шаруашылығына
Қазақстанда көзқарас түзеліп келеді. Үкімет ауыл шаруашылығына қатысты үш
жылдық бағдарлама қабылдады. Бұл салаға 250 ... ... ... ... ... мәселе ғылымды, биотехнологияны дамытуға ... ... жері аз ... да, ... ... өндіріп, әжептеуір табыс
тауып отыр.
Жасыратыны жоқ соңғы жылдары тыңайтқыштарды пайдалану ... ... ... Біз бір гектардан 10-13 центнер астық алсақ, АҚШ пен
Канада да 60 ... ... ... Бұл үшін ... ... технология
керек. Екі алып елмен қоңсы отырмыз. Олардың екеуінің де экономикасы өте
қарқынды дамып келеді. Бәсекелесу қиын дей ... ... ... ... ... үлгі алсақ, артық болмас. ... ... ... ... ... өте-мөте ұқсас. ... бұл ... ... ... ... ... ... асыл
тұқымды сиырлар әкеліп, Астана, Алматы өңірлерінде жерсіндіріліп жатыр.
Қазіргі мал шаруашылығындағы өзекті ... ... ... мал ... ... оның ... және ... «Бруцеллез» (сарып) зооантропогенезі ауру ретінде адамдар үшін қауіп
туғызып келеді. Қазіргі таңда ... ... ... ... ... ... ... қауіптілігін күшейте түсуде. Мысалы, қой ... ... ipi ... ауысқан, яғни осы түрмен сиырлар ауыра бастады. Бұл
жағдай облыс, аудан көлемінде эпизоотиялық және ... ... ... Диплом жұмысындағы көрсетілген талдаулар зерттеу
нәтижелері, қорытындылау мен ұсыныстар сараланып тиімділері шаруашылықтарға
ұсынылды.
Диплом ... ... ... сай ... ... өрнектелген.
Тақырыптың өзектілігі: Қазақстанда бруцеллез ауруының үлкен ауқымда
тарап, ауылдың ... ... ... зор ... ... ... ғылыми деректерден жиі көруге болады. ... ... ... ... де мал ... ... ... туғызуда. Әсіресе
бұл аурудан жас балалардың жапа ... ... ... да ... ... аурумен ертеде малға қатысы бар ... ... еді. ... бұл ... қарасында малы жоқ қала халқы ауыра бастаған тіпті бір
отбасы мүшелері толық ауырған жағдайлары ... ... ... ... ... ... Індет көбінесе жанасқанда (ауру малмен немесе
олардың өнімдері, шикізаттарды пайдалнғанда) немесе ... ... ... ... ... ... ... белгілері,
қоздырғышының биологиясы, анықтау және алдын алу ... ... ... ... ... қол ... ... Соған қармастан бұл ауру
ветеринария ғылымы мен практикасында әлі де ... ... ... ... болып табылады.
Диплом жұмысында сарып ауруының қоздырғышының оның ... ... ... ... анықтау жолдары және онымен күресу шаралары
туралы көрсетіледі.
Жұмыстың мақсаты: Оңтүстік Қазақстан ... ... ... ... ... ... (сарып) ауруының індетттік
жағдайын анықтап, ұсыныс беру болып табылады. Осы ... жету ... ... ... ... Сайрам ауданында ауыл шаруашылығы малдар арасында «бруцеллез»
(сарып) ауруына індет-танулық ... ... 3 ... (2005, 2006, ... Түрлі мал аурулары арасында бруцеллезге тексеру жұмыстары ауруына
диагностикалық ветеринарлық іс шараларға ... ... ... ... Әдебиетке шолу
1.1 Сарып этиологиясы
Сарып ауруымен әсіресе ірі қара, қой, ешкі, түйе, ... ... ... ... және ... ... адамдар да ауырады. Сондықтанда бұл
індет халық шаруашылығына көптеген әлеуметтік және ... ... ... ертеден келе жатқан, жер шарына кеңінен таралған індет. Ол
туралы ... ... ... 460-370 ... ... өмір ... грек ... жазып кеткен. Ал оданда басқа ХVII-ХVІ ғасырда өмір сүрген
ғалымдарда сарып ... ... ... хабарлар қалдырған. Сондықтанда бұл
індеттің даму ... XIX ... ... ... өріс алған деп
саналынады
Мәселен сарып ауруы – XIX ... ... ... Жерорта
теңізіндегі аралдар мен жағалаулардағы елді мекендер, оның ішінде әсіресе
Мальта аралындағы тұрғындар арасында кеңінен тарап, көп зиян ... ... ... 1861 жылы ... 1867 жылы Чартес хабарлаған
болса, 1897 жылы Хефс сол ... ... ... ... ... ... бұл ауру өріс ... жеріне, клиникалық
белгілеріне байланысты оған әр түрлі аттар қойылған.
Мысалы, сол кезеңдерде ... ... ... ... ... асқазан қабындырушы, қызба ... ... — деп ... ... ... 1886 жылы ... ... Давид Брюс қайтыс
болған солдаттың көк бауырынан дайындалған жұқпаны микроскоппен зерттеу
арқылы анықтаған.
Аурудың қоздырғышы табылса да, ... ... көп ... бойы ... ... ... және ... жұғатындағы белгісіз болып келді. Бұл
сұраққа жауап беру үшін, көп жылдар бойы ... ... сол ... зерттеу жұмысын жүргізді. Нәтижеде комиссия мүшелері Заммит пен
Горрокс 1905-1907 жылдары сарыппен сол ... ... ... ... әлгі ... шикі ... ішу арқылы науқастанатынын анықтаған.
Әйтсе де, сол кездерде сарыпты, онымен ауырған малдардың негізінен іш
тастауына ... ... ... ... «жұқпалы іш тастау» деп
атағанда оған қоса бұл ауруды малдардың жеке бір ғана түріне тән ... ... Оған ... ірі қара ... ... 1896 ... ... Бангпен Стрибольт, шошқа сарыпының қоздырғышын 1914 жылы
американдық Траум, қой ... 1915 жылы Мак ... и ... ... ... ... жұмыстарының ең бағалысының бірі Алис ... ... ... ... ... адам сарыпының қоздырғышымен ірі
қара сарыпының қоздырғыштарын салыстыра зерттей ... ... ... және ... қасиеттерінің бірдей
екендігін және де олардың бір-біріне өте ұқсас ... ... ... ірі ... қой, ешкі, шошқа сияқты малдардың сарып қоздырғыштарының
біртектес екендігін ... ... атап ... орай 1920 жылы сол ... зерттеушілер Мейера мен Фезьенің
ұсынысы бойынша барлық малдардың сарып ауруының ... ... оны ... болып тапқаны үшін және Брюстың құрметіне «бруцелла» деп
атауды жөн ... ... бұл ... бруцеллез, ал қазақша «сарып» деп
аталып кеткен.
Бұл аурудың ... ... бола ... XIX ... екінші жартысы
болып саналанады.
Сол кезде ол «жалқылама түсік» деп аталды. ... ... ... бірі ... Зерттеуші Саратов облысындағы бір әскери
бөлімшеге Англиядан (Шортгорн пародасы), Франциядан ... ... ірі қара ... ауырғанын көріп, оны стационарлық жұқпалы іш
тастау деп атады да және де ауруды, сол малдардың организіміне қандайда ... ... ... ... A.A. ... дәлелі бойынша СССР-да ірі қараның сарыпы 1903-
1905 жылдары ... ... ... ... 1913 ... ... сарыпты Ташкентте анықтады М.К.Юсковец (1960), ... ... кең ... ... ... шет ... асыл
тұқымды малдардың әкелінуіне тікелей байланысты деп жазады.
Қазақстанда ең алғашқы сарыппен ауру оқиғасы 1930 жылы ірі ... ... Сол жылы ... Петропавел қаласындағы мал
дәрігерлік лабораториясына Петропавел, Щучинск аудандарынан ... ... ... малдардан алынған) қандарды агглютинация ... ... ... берген. Адамдар сарыппен бірінші рет 1911-1912
жылдары Москва және Ашхабадта ал Қазақстанда және Орта ... ... ... ... ... ... Чехословакия, Румыния, Дания,
Швеция, Венгрия, Югославия және Голландияда ... ... ... ірі ... таза ... ... анық. Ал бірқатар елдерде ГДР, ... АҚШ және ... ... ... ... саны ... елдерінің Латвия, Литва, Эстония, Молдавия, Белорусия, Украина
сияқты мемлекеттері және ... ... ... ... өлкелері,
автономиялық республикалары, сол сияқты ... ... ... мал сарыпының барлық түрінен тазартылған. Қой мен ешкі
сарыпынан Белорусия, Украина, ... ... ... шаруашылықтары ал
Ресейдің 50 аса облыстары таза. Дегенменде әліде болса бұл ... ... ... өте кең ... аурулар қатарынан көрініп отыр. Айталық
соңғы кездерде сарып Италия, Испания, Франция. Греция, ... ... ... ... таралып отыр. Ірі қара, қой және ешкі сарпы
Африка құрылығындада жиі кездеседі. Мәселен Иран мен ... ... ... ... 45%-ке ... ... ... болып шыққан.
1985 жылдың 1 январындағы ақпар бойынша Қазақстандағы ірі қара малдың
2,4%-ті ал қойдың 3,9%-ті сарып ... оң ... ... ... ... ... ... саны да бір деңгейден төмендемей отыр.
Сондықтанда сарып жалпы мал шаруашылығына ғана емес, бүкіл мемлекетке
үлкен экономикалық зиян ... ... ... ... мына фактілер: буаз малдардың жалпылама іш тастауы, төлін
шала-жансар етіп тууы, қысыр ... ... ... ... ... ... малдардың тез арада суалып, сүт бермей қоюы, ауру малдың
салмағының төмендеуі алынған өнімдердің саласының нашарлауы және де ... ... ... ... ... ... аурудың таралуына бірден бір себепкер ол ауру малдар болып
саналынады. Ауру әсіресе іш тастаған ... ... ... ... ... ... төлі және оның ... арқылы сыртқы ортаға тез тарайды. Сол
сияқты сарыппен ауыратын ... сүті және де ... ... мен ... ... да бруцеллалар көптеп бөлінеді. Осы аталған
факторлардың бәрі малдардың тұратын ... суат ... ... ... да ... сол ... ... сау малдар сарып
қоздырғышын оп-оңай жұқтырып алады.
Әсіресе ауру малдар іш тастаған кезде ... орта ... ... Мәселен іш тастаған саулықтың қағанақ сұйығының 1 ... ... ... ... ... бір ... төлдеген кезде 3-5 литрге дейін қағанақ сұйығын бөлетін
болса, онда сарыптың жіті түрімен ауырған отарларда 150-200-ге ... ... ... ... онда қора-қопсылардың мал тұратын ... ... ... ластанатыны өзінен-өзі түсінікті болса
керек. Оданда басқа сарыппен ауыратын малдардың төлдері (бұзаулар, ... ... ... ... ... ... бұл ... бірі бола алатындығы айдан анық. Көбінесе ... ... ... ... ... ... ... қосылған
малдар арқылы ауруға ұшырайды. Өйткені ондай шеттен әкелінген малдар ... ... ... ... ала тексерілусіз қосылады.Кей кездерде
сарыпқа лабораториялық тексеру кезінде оң реакция берген малдар көпке дейін
немесе тіптен бөлініп алынбай сау ... ... ұзақ ... қалып қойып
аурудың тарауына себеп болады.
Сол сияқты, бұл ауруды әртүрлі кемірушілер әсіресе ... ... мен ... ... ... тарата алады.
Бұлардың ішінде әсіресе кенелер осы инфекцияны ... ең ... ... саналады, өйткені кенелердің ішінде бруцеллалар ... ... ... ... ... ... жұққан күннен, ең алғашқы белгілерінің байқала ... ... ай, ал жас ... ... жылдарға созылуы ықтимал.
Ал негізінде аурудың инкубациялық кезеңі 2-4 аптадан ... ... ... малдар сарыппен ауыртса, онда ауру асқынбай, ешқандай белгісіз
өтеді. Буаз малдар ауыратын болса, ... ... ... ... ... ... қалған кезеңдерде төлін шала-жансар етіп тастап ... кей ... әлі ... ... ... ... ... буындары
(бурсит) қантамырлары (артрит), бұқалармен қошқарларда ұрық ... ... Іш ... ... шуы түспей, соның салдарынан жатыр
қабығының қабынуына (эндометрит) әкеліп соғады да соңынан емшегі ... ... ... ... Егерде кесел ауьр түрде өтетін болса, онда
малдың температурасы көтеріледі, салмағы төмендейді, сауын сирдың ... ... ... ... көп ... мал ... ... бұзылып, аналық малдар қысыр қалады.
1.2 Ауруды анықтау жолдары
Сарыпқа қарсы күресу шараларының ең басты шарты ауруды дер ... ... ... саналынады.
Малдардың сарыпын негізінен бактериологиялық, серологиялық,
аллергиялық, биологиялық ... ... ... ... және ... деректермен бірге аурудың клиникалық белгілерін ескере
отырып анықтайды.
Осы жоғарыда аталған әдістердің ішінде ең ... ол ... ... ... ... та бактериологиялық әдістің де бірқатар
кемшіліктері бар. Атап ... бұл әдіс өте ... әрі ұзақ ... ... керек ететін әдіс, және де кей ... ... ... материалдар бұзылып іріп немесе шіріген болса, онда ... ... ... ... ... қоздырғышын бөліп алу
мүмкін емес.
Клиникалык диагноз қою
Сарып ауруы малдарда созылмалы ... ... де ... ... ... ... тән емес, тұрақсыз және де ондай белгілер
басқада жұқпалы аурумен ауырған малдардада кездесетіні ... ... ... ... ... ... ... салдарынан
ауруды уақтылы дұрыс анықтауға ... ... қала ... ... ауру мал дер ... анықталмастан ұзақ уақыт сау малдардың
арасында қалып ... да, ... сау ... ... жатады.
Сонда да болса сарыптың клиникалық белгілерін ескере отырып басқада
лабораториялық әдістердің көмегімен ауруды ... ... ... ... ... әр ... малдардың клиникалық белгілері ... ... ... ... ... аз емес.
Мәселен ірі қара малда сарып көп ... ... ... ... ... өтеді. Ауырған сиырдың ең басты белгісі ол іш ... ... буаз ... 3-4 айлық және де 6-7 айлық буаз кезінде
іш тастайды, ал кексе буаз аналықтар ... ... ... төлін өлі туады. Кейбір аурудың жіті түрімен ауырған ... ... 50 және одан да көп ... іш ... Сонымен бірге сарып ауыруына душар болған буаз ... ... ... (2-3 ... қалғанда оның сыртқы жыныс органдары қызара
ісініп, жатырынан қызғылт ... ... ... ... ... ... ... бруцеллалардыц патогендік әсерінен ... ... ... ... ... сиыр организмімен төлдің арасындағы физиологиялық байланыс
процесстері бұзылады да, соның салдарынан ... ... ... ... соң ... өлі ... әкеп соғады.
Мұндай малдың шуы көпке дейін түспестен ақырында әртүрлі ... ... ... әкеп ... ... ірі қара ... ... көбінесе іш тастау бірінші тума
құнажындардың арасында жиі орын алады. Сарыптың салдарынан іш ... ... ... жылдары ұрықтандырылуға күні келмейтіндіктен қысыр
қалуға әкеліп соғады.
Бактериологиялық әдіспен диагноз қою
Бұл әдіспен ауруды анықтау үшін сырқат немесе ... ... ... малдардан алынған патологиялық ... ... ... іштен өлі түскен төлдің ішкі органдарымен бірге, төлдің
қарнындағы қоректік заттарын, төлдің шуын, қағанақ ... іш ... ... заттарын және де ауырып ... ... ... ... ... ... бездер сонымен бірге зәрін, сүтін таза күйінде
зерттеуге ... ... ... ... ... ... ... сарыптың қоздырғышын (бруцеллаларды) арнайы жасанды қоректік
орталарда өсіріп, бөліп алу болып саналады.
Бұл әдіс ... 3 ... ... ... Ол үшін ... экелінген патологиялық заттардың
бірнеше жерінен шыны бетінде жұқпа дайындалады. Жұқпаларды Грам ... ... ... ... ... бөліп алу. Бұл кезеңнің мақсаты тексерілуге түскен
паталогиялық заттардың кесінділерін ... ... ... және ... ... бар, ... агар ... ортасында арнайы ультракүлгін
сәулелерімен тазартылған бокста егіп, ... ... (37° ... 2 ... ... өсіріп бөліп алу болып саналады. Егілген
қоректік ортада бөтен ... өсіп ... ... ... ... ... ортаға (агарға) генцианвиолеттің 1%-тік су ... ... ... ... таза ... шығуы үшін ең бастысы егілген
пробиркалармен Петри табақшаларында 5-10% көмірқышқыл газы және ортаның ... 7,2 ... 7,4 ... қажет. Сарыптың қоздырғышын ауру малдың қанынан
бөліп алу үшін, таза ... ... ... ... 0,5% лимонқышқылы
натриы бар бауырдан жасалған сорпаға 1:10-1:15 қатынаста егеді. ... ... тез және таза өсіп шығу ... оны 1 ай ... 37° С ... сақтайды. Әр бір 5-10 күн ... ... ... ... ... ... егіліп, бруцеллалардың өсуін
қадағалап тұрады.
Нәтижеде өсіп шыққан қоздырғыштардың бруцелла екеніне жеткізу үшін, оны
агглютинация ... ... ... зерттеу әдісі. (Биологиялық әдіспен диагноз қою деген
бөлімде).
Биологиялық әдіспен диагноз қою
Биологиялық әдіспен диагноз қоюдың ең ... ... ол ... қоздырғышын
тез арада қабылдайтын лабороториялық малдарға осы ... ... ... арқылы зерттеу болып табылады. Жалпы ғылым мен тәжірбие жүзінде бұл
үшін көбінесе ақ тышқандарды немесе теңіз ... ... ... ... лабороториялық малдарды бруцеллезге қарсы
агглютинация реакциясы (АР) арқылы тексеріп тек сарыптан сау ... ... әдіс ... бөтен микроорганизмдермен көп ластанған
патологиялық материалдарды зерттеу үшін ең ... және өте ... ... ... ... ... ... салмақтағы теңіз шошқаларының
құрсақ қуысының ішіне немесе ... ... ... тері ... ... ... ... Негізнен бір биоматериалдан дайындалған
сузпензия екі теңіз шошқасына жібереді: ... ... ... ... ішкі ... ... ... қабығын, жолдасын, қарындағаы
қоректік заттардың, малдың сүтін, зәрін, нәжісін жоғарыда көрсетілгендей
арнайы ... ... ... Ол үшін ... ... ... ... бір тілімін алып құм қосып арнайы ыдыста 1:5
немесе 1:10 қатынастан физиологиялық ерітінді қосып жаншиды.
Содан соң жаншылған ... ірі ... ... алу үшін ... ... ... Бұдан кейін 2-3 сағ тоңазтқыш шкафқа ... Дәл ... ... ... ... сузпензияларды тәжірбие
қойылған малдардың тер астына 0,5 мл, құрсақ пердесінің ... ... ал сүт пен ... ... 1-2мл көлемінде қолданады.
Егер де жұқтырған паталаогиялық матераилдардың құрамында небәрі 3-8
бруцелла клеткасы болса болғаны тәжірбие ... ... ... ... ... басталады.
Небәрі 8-12 тәулік ішінде ең алғашқы бруцелизге тән антителелалар пайда
болады, ал кейбір малдардың оргнанизмінде аглютиминдер тек 25-30 күннен ... одан кеш ... де ғана орын ала ... ... да ... ... ... көз жеткізу үшін тәжірбиедегі малдарды кем
дегенде 2 ай ... ... ... ... жұқтырылған теңіз
шошқаларынан әрбір 10-15 тәуліктен соң жүрегімен немесе құлағынан қан алып
аглютинация реакциясымен тексеріп ... ... ... ... сары суын 1:5; 1:10; 1:20; ... және 1:160 қатынаста аглютинация реакциясымен тексереді. Егер реакция
кем дегенде 1:5 немесе 1:10 қатынаста оң нәтиже ... онда ... ... ... ... ... бола ... Ондай оң нәтиже
малдарды сойып бактериологиялық әдіспен ... ... ... ... АР- де ... реакция көрсете ондай ... ... ... ... соң ... ... беруге болады.
Бактериалогиялық зерттеуге малдардың (теңіз шошқаларының) ... ... шат ... мойын безі акселярлық без, жақ асты безі,
жұтқыншақ безі зенитералдық безі сонымен қатар, көк ... ... ... зәрі, жүрегі, жатыры және абцесс болған жерлерінің іріңдері қоректік
ортаға егіледі. Егер де теңіз шошқаларына ірі қара ... ... ... және иттен алынған патологиялық материалдарды жіберу арқылы жұққызған
болса, ондай малдардан егілген пробиркалардың ішінде көмірқышқылы көтеріңкі
жағдайда болуы ... ... ... ... сөз грек тілінен аударғанда алло - бөтен ... ... - әсер ... мағына береді. Ал енді жалпы медициналық ... ... алып ... аллергия дегеніміз ол - организмнің
аллендерге өзгеше ... ... ... ... деп атайды. Ең
бірінші аллерген-туберкулинді Р.Кох 1890 жылы ... ... ... өзіндік тән болғандықтан оны малдардың
маңқа, ... ... ... ... ... қою үшін ... келеді.
Аллергиялық әдіс әсіресе сарыппен ... бері ... ... өте ... ... ... бұл әдістің көмегімен сарып ауруының
жасырын түрін анықтауға болады.
Аллергиялық зерттеулер үшін практикада ВИЭВ ... ... қой мен ... 0,5мл, ірі ... ... – 1 мл ... жақтағы көздің төменгі терісінің сатына жіберіледі.
Шошқаларға бруцеллин құлағының үстіндегі тері ішіне 0,2 мл көлемінде
жібереді. Аллергиялық реакцияны қой мен ... бір рет 42-48 ... соң, ал ... – екі рет 24 және 48 ... соң ... тексереді.
Егер де егілген мал ауру болатын болса, еккен жерден ... ... 5-
6 мм ... ... ... тән ісік пайда болады. Ал ... ... кей ... ... орны қызарып немесе қанталап
кетеді.
Міне, ... ... ... ... ... ауырады деп есептейді де
белгілеп отардан немесе табыннан алып, жеке ... ... ... диагноз қою
Аурудың басталғанынан оның патогенетикалық сатыларының пайда болып,
және де кеселдің ... ... мал ... әр түрлі
иммуналогиялық өзгерістер болып жатады.
Сондай өзгерістің, ең бастысы, ... ... ... ... ... сол ... ... өзіндік тән антиденелердің
түзілуі болып есептелінеді.
Антиденелер қолайлы жағдайларда өздеріне тән антигендермен ... ... ... да ... ... серологиялық реакциялармен
анықталып соның нәтижесімен аураға диагноз қоюға мүмкіндік туады.
Қазіргі кезде мал дәрігерлік ... ... ... ... ... үшін көптеген серологиялық реакцияларды ұсынып отыр. Солардың ... ... ... ... ұзақ ... ... реакцияларын мал дәрігерлік лабороторияларында кеңінен
қолданылып жүр.
Аглютинация реакциясы
Бұл реакцияны 1897ж. ағылшын зерттеушілері ... пен ... ашып ... ... диагноз қоюға қолдануға ұсынғандықтан, ғалымдардың құрметіне
«Райд реакциясы» - деп атап кеткен.
Райт реакциясын қою үшін ... ... ... ... ... үшін ... ... сарысу.
2. 0,5 % карбул қышқылы қосылған изологиялық ерітінді.
3. Антиген-биофабрикада ... ... (1 мл ... 10 ... ... ... бар физиолгиялық ерітінді.
4. Бруцеллезге оң және теріс реакция беретін қанның сары сулары.
Реакцияны таза 4 пробиркада 1 мл ... 4 ... ірі ... ... түйе ... 1:50; 1:100; 1:200 және 1:400 ... қояды. Мысалы:
қой, ешкі, шошқа, елік және иттің ... ... және ... ... ... ... ... тексеру кезінде реакцияны 2 қатынаста
(2 пробиркада) қоюға рұқсат беріледі. Бұндай жағдайларда ірі қара, түйе ... ... 1:50 және 1:100, ал қой, ... шошқа және елік пен иттің
қандарын 1:25; 1:50 қатынасында ғана ... ... Осы екі ... ... ... оң реакция берген қандарды іріктеп бөліп алып, оларды
қайтадан 4 ... ... ... ... анықталып қорытынды
диагноз қабылданады.
Ірі қара, жылқы, түйе, шошқа және иттің ... ... үшін ... ... қосылған 0,85%-тік физиологиялық ерітіндіде ал қой, ешкі
және еліктің қанын 10% ас тұзы бар ... суда қою ... қою үшін ең ... 4 ... ең ... 1 мл, ... 3-не 0,5мл ... + немесе 10-тік ас тұзы бар (қой, ешкі және ... ... ... ... ... 1-ші ... ... қара, түйе, жылқы ) немесе 0,2 мл (қой, ешкі, ... ... ... суын ... да ... ... соң 1-ші пробиркадан 0,5мл алып 2-ші
пробиркаға, ... 0,5 ... ... 4-ші пробиркаға ... ең ... 4-ші ... 0,5мл қанның сары суымен
физиологиялық ерітіндінің қоспасын алып ... ... соң ... 4 ... әр ... 0,5мл 1:10 ... 10%
ас тұзы ерітіндісімен (қой мен ешкі және ... ... ... ... Антигенді құйып болғаннан соң пробиркалардың ішіндегі
қоспаның көлемі 1 мл жетеді және де осындай тәртіппен құйылған реакцияның ... ... ... ... 2-де 1:100, 3-де 1:200 және 4-де ... ... ... қой мен ешкінің зерттегенде бұл ... 1-де ... және ... ... ... ... ... реакцияның дұрыс
жүруі қадағалау үшін сарыпқа оң және теріс қанның сары суларымен жоғары ... ... ... ... қатар жүргізіледі.
Барлық (негізгі және тексеруге арналған) пробиркаларға антигенді ... соң, ... ... ... жайлап сілку арқылы мұқият
араластырады да, ... 18 сағ ... (t-37°) ... ... соң ... ... шығарып 1 -2 сағ бөлме темп-мен сақтау
қажет.
Комплементті байланыстыру реакциясы
Бұл реакцияны 1901 жылы Борде және ... ... ... ұсынған.
Кейінен Сикре деген ғалым сарыппен ауырған адамның қанында ... ... ... қанында комплементтермен байланыса алатын
антителелера бар екендігін анықтаған. Содан ... ... ... сол ... ... ... ... сарып ауруын
анықтау әдісін мейлінше жетілдіру тұрғысында едәуір жұмыстар атқарып келді.
Біздің ... бұл ... ең ... ... 1930 ... ... ... қолданған, кейіннен 1944 жылы бұл реакция ... ... ... үшін ... ... ... туралы заңды
нұсқаулармен бекітілген.
П.Н.Жованик (1940), Ф.П.Локтева(1940), Е.С.Орлов (1940), К.П.Студенцов
(1973), М.К.Юсковец (1952), П.С.Усласевич (1956), ... ... (1970), ... ... ... ... (1980) және
басқалары өздрерінің ғылыми еңбектерінде үлкен баға берген.
Авторлардың қорытындысы ... КБР өте ... әрі ... тән нәтиже
бере алатын әдіс, сонымен бірге оның көрсеткіші аглютинация ... ... ... ... болып келеді. Ондай басымдылық әсіресе
осы екі әдіспен сарып ... ... бері ауру ... ... зерттегенде
айқын байқалынады. Өйткені ауру малдың қанында комплемент байланыстырғыш
антителалар, аглютиндерге ... ... ұзақ ... екен де, соның
салдарынан ондай малдар аглютинация ... ... ... ... жиі оң ... ... екен.
К.П.Студенцов (1959) керісінше сарып ауруы жаңадан басталған отардағы
малдарды зерттегенде КБР-дің ... ... ... әлдеқайда төмен болған, яғни аглютинация реакциясымен оң
нәтиже берген ... көбі КБР ... ... ... ... да осы екі ... зерттеген ғалымдардың көпшілігі малдарды
сарып ауруына тексеру үшін аталған екі реакцияны қатар қолдануды дұрыс деп
тауып ... ... ... ... ... ... осы ... ауруын
анықтау үшін негізінен жоғарыда осы жұқпалы ауруын анықтау үшін негізінен
жоғарыда аталған екі ... ... ... ... ... ... қою үшін ... мынандай заттар
қажет: физиологиялық ерітінді, сарыпқа оң және теріс қанның сары суы,
комплемент, ... ... және ... ... қан ... осы ... алдын ала дайындау немесе алу жолдары келтіріледі.
Физиологиялық ерітінді. 1л ... ... суға 8,5г ас ... 3-5 ... ... ... автоклавта 10-15 минут
залалсыздандырады.
Гемолизин. Гемолизин дегеніміз ... ... қан ... ... тыс ... арқылы алынатын сұйық зат гемолизин
әдетте биофабрикаларда дайындалады.
Комплемент дайындау. Комплемент ретінде теңіз шошқасы қанының сары ... ... ... ... ... ... ... дайындауға болады. Ол
үшін бірнеше теңіз шоқасынның қанын жүрегінен немесе құлағының қан тамырына
5 граммдық шприцпен сорып алып бір ... ... қан ... ... ... соң, ұзын сым ... 3-4 рет
айналдыра жиектеп шығады. Ондағы ... ... ... ... ажырату және қанның сары суының тез бөлініп ... ... ... Осылайша жиектелген пробиркаларды 30 минут термостатқа
содан соң 1-2 ... ... ... ұстайды. Бөлінген сары ... ... ... ... ... оның құрамында қызыл қан ... ... онда 15 ... 1000 ... ... өткізіп тазартып алады.
Сұйықтық сіркеқышқыл натримен 4%-тік бор қышқылының қоспасын қолданады.
Мұндай ... ... ... 5 айға ... ... ... жылдары комплиментті ... ... қою ... ... ... комплементтер кеңінен қолданып
жүр. Кептірілген комплементтер биофабрикаларды ... ... ... ... ... ... ... комплементтің сұйық
комплементке қарағанда артықшылығы бар. ... ... ... ... 8 айға ... ... сол сияқты оның лабороториялық
жағдайда әр маманның өзі ... ... ... ... оны ... ... оның сару суын ... жатудың қажеті жоқ.
Сарып антигенін алу жолдары. Сарып антигенін кәдімгі лабороториялық
жағдайда әр ... ... ... ... болады. Мысалы
К.П.Студенцов 40 милиард бруцелласы бар қоспаны ... ... ... 1-2 ... ұстап, одан кейін автоклавта 0,5 атмосферада 20-30
мин. ұстағаннан соң ... 1-2 ... ... ... ... ... және ... шамы арқылы Шамберлен апаратының көмегінде ... әрі ... ... ... ... ... ... емес)
Әртүрлі бактериялар мен вирустар қоздыратын жұқпалы ауруларды анықтау
жолында соңғы уақыттарды көптеген ғалым-зерттеушілер гемаглютинациялық тіке
реакциясына баса назар ... ... ... ... егер қызыл қан түйіршіктеріне белгілі бір ... ... ... онда ол жаңа бір ... ... ... ... да, соның арқасында олар реакцияға түскенде кездесетін
өздеріне тән антигендермен немесе антителалармен қосылып агглютинация ... ... жылы ... ... ... қызыл қан түйіршіктеріне әртүрлі
туберкулездің фосфаттар мен белоктардан тұратын ... ... ... емес ... ... қою үшін ең ... өте ... өзіндік тән диагностикум керек. Осындай диагностикум дайындау жолында
ғалымдар көптеген ғылыми-зерттеу ... ... 1946 ... ... дайындау үшін малдың қызыл зерттеушілер, сол
бастаманы одан әрі ... ... және де ... сезімталдығы мен
диагностикалық тиімділігін арттыру жолында едәуір ғылыми жұмыстар жүргізіп
келеді.
Бұл реакцияны ... ... ... қою үшін ТМД ... ең ... 1962 жылы ... ... қолданды. Авторлар өздері
дайындаған сарып диагностикумын тіке емес гемагглютинация реакциясына
қолданып ... ... ... теңіз шошқаларының қанын зерттегенде 1:640
және 1:1280 қатынастарда гемагглютиндердің бар екенін анықтаған.
Қорыта келе авторлар тіке емес ... ... ... ... ... ұзақ ... реакцияларына
қарағанда өте сезімтал және де бұл реакцияның көмегімен жетілмеген немесе
толықпаған антителелаларды аурудың жаңадан ... ... ... ... реакцияның құндылығын және диагностикалық тиімділігін медицинада
СССР ... ... ... ... ... және
эпидемиология институтының П.А.Вершилова және ... ... ... ғалымдары, сол сияқты Қазақтың эпидемология микробиология және жұқпалы
аурулар институтының ... ... ... Н.Г.Шин,
Р.В.Канатов, М.Л.Шмутер, В.А.Шамардин және де басқа да ... ... ... ... түзу емес гемагглютинация реакциясын малдәрігерлік
практикасында сарып ... ... ... ... ... ... (1975), В.А.Клименко, Н.В.Сафранов (1975), А.П.Красиков
(1981), М.Ж.Жаңбырбаев (1981), ... ... ... ... ... ... ең басты ... ... ... ... ... ... ... бактериялық дәрі-дәрмектер
дайындайтын биофабрикада шығарады. Бірақта аз мөлшерде шығарылатындықтан
ондай ... ... ... ... ... етуге
мүмкіншілік болмай отыр.
Сондықтан да диагностиекумын Қазақтың ғылыми-зерттеу институтының сарып
ауруын ... ... ... кез ... ... ... алуға болады.
Мәселен ет-пентон, бауыр, глюкоза және глицериннен жасаған агарда 2
тәулік бойы өсіріліп ... №19 ... ... 3 ... ... ... мен жуып оның концентрациясын
сарыпқа арналған үлгі көмескімен 100 милиард микроклеткаға жеткізеді ... ... ... ... генератордың көмегімен 60
минут уақыт көлемінде талқандайды. Талқандау кезінде ультрадыбыстық ... КГЦ ал ... ... тең ... шарт.
Алайда бұзылмай, бүтін күйінде қалып қойған бруцеллаларды 30 ... ... ... ... ... өткізіліп стакандарының түбіне шөктіреді.
Ал тұнбаның үстіндегі бұлыңғыр ... ... жеке ... құйып алады. Бұл
сүйық «сарып антигені» деп аталады, арнайы формалинделінген және ... ... қан ... ... ... ... ... қолданады. Сарып диагностикумын дайындау үшін ... ... ... тәсілімен формалиндеуге болады. Ол үшін қойдың қанын
күре тамырынан ішінде шыны ... бар ... ... 10-15 минут бойы
үзіліссіз шайқап араластырады. Сол ... ... ... құрамындағы
фибрин деп аталатын қанның ұйуын қамтамасыз ететін белоктар бір-бірімен
байланысып талшықтанып ... ... ... ... ... ... ... центрифуга арқылы ... да ... ... ... ... ... 8%-тік қызьрі қан түйіршіктеріне бірдей көлемде 3% ... бар ... ... қосып 37°С температурадағы су
моншасында 16-18 сағат ұстайды.
Осылайша формалинделінген қызыл-қан ... 3-рет 0,85% ... натр ... ... ең ... ... ... қызыл қан
түйіршіктерін әзірлейді.
Содан соң, қызыл қан түйіршіктерін таниндеуге ... Ол ... ... танин ерітіндісімен температурадағы су моншасында 15-20
минут ұстайды. Соңынан қызыл қан түйіршіктерін бірдей көлемде араластырып
37°С температурадағы су ... 15-20 ... ... ... ... қан
түйіршіктерін таниннің қалдықтарынан 3 рет жуып тазартып, рН-ын 7,2-ге және
тығыздығын 2,5%-ке жеткізеді. Формалинделінген және танинделінген қызыл қан
түйіршіктерінің ... ... ... ... үшін аталған екі затты
бірдей көлемде араластырады да су ... қоян ... сары суы ... ... ... тығыздығын 2,5%-ке жеткізгеннен соң,
реакцияға қолдана беруге болады.
Тіке емес гемагглютинация реакциясын әдейі ... ... ... ... ... ... ... қандардың сары
суларын 1:25 қатынаста 0,9%-тік хлорлы натр ерітіндісімен араластырады да
содан соң күштілігін жою үшін ... ірі қара ... сары суын ... сары суын -60°С ... 30 минут уақыт бойы ұстайды. ... ... ... ... ... ... қан ... көмегімен жұтқызып алып отырады.
Мәселен 1 мл мөлшердегі сары суға 0,1 мл (2 тамшы) 50%-тік ... ... ... ... ... ... 1 ... Кейінен қоспаны центрифугамен айналдырып сары суын таза күйінде
бөліп алады да ... ... ... ... қою үшін ең ... ... ... бар физиологиялық ерітіндіні 0,5мл мөлшерде палистерол
пластинкасының 8-шұңқырына құяды. ... соң ... ... 0,5мл
тексерілуге түскен, күші азайтылған, 1:25 қатынастағы сары суды құяды да
тыңғылықты ... ... соң одан ... тағы да 0,5мл алып ... ... ... екінші шұңқырдан тағы да 0,5мл алып үшіншісіне
солайша 8-ші шұңқырдан 0,5мл алып ... ... ... бірінші шұңқырда сары судың титрі 1:50, ... ... 1:200, ал ең ... 1:6400-ге тең болады. Содан соң
әрбір ... 1 ... ... 2,5 % - тік алдын ала дайындалған
диагностикум тамызады. Пластинка шұңқырына ... ... ... ... ... ... ... болғанша араластырады да бөлме
температурасында 2-3 сағатқа қалдырады. Реакцияның ... ... соң ... ... ... шұңқырдың ішін толық жауып дөңгелек шатыр құрылады
(+4);
2. ... ... ... +4-ке қарағанда азырақ жабады,
шатырдан диаметріде кіші болып келеді (+3);
3. Шұңқырдың түбінде қабырғасы ... ... ... ... аз ... ... ... кішірейе түседі, ортасындағы көзі білінер-білінбес болып
тұрады;
5. Шұңқырдың түбінде тығыз көзі жоқ ... ... ... қоңыр тұнба
түзіледі. (-);
Нәтижеде +4 және +3 көрсеткен шұңқырдағы ... ... «оң» ... ірі қара ... сары ... бұл әдіс ... 1:50 ... оң
реакция берсе - «күдікті» ал титрі 1:100 немесе одан жоғары болса реакция
оң деп ... ... ... ... ... ... үшін ... бірге тексеру реакцияларын жүргізеді:
A) реакцияға қолданылатын 0,5%-тік глицерин ерітіндісінің сапалылығын
тексеру. Ол үшін бір шұңқырдағы 0,5мл ... 0,05мл (1 ... ... қан ... ... әр бір тексеруге алынған қанның сары суынынң өзіндік тәндігін
тексеру. Зерттеуге алынған әрбір сары ... 1:50 ... бір ... ... ... ... қан түйіршіктерін қосады. Мұнда барлық
жағдайларда реакция теріс ... ... ... ... ... ... күштілігін тексеру. Ол үшін биофабрикадан шыққан
сарыпқа оң ... ... 1:100000 ... дейін титрлейді әр шұңқырға
1 тамшы диагностикум тамызады. Нәтижеде 1:640 ... 1:1280 ... ... ... ... ... ... болады.
1.4 Малдың сарып ауруын басқа жұқпалы аурулардың ажырата білу жолдары
Кейбір малдардың ... ... ... жасырын түрде өтеді. Соған
байланысты, алғашқы кездерде ... ... ... ... және де әр малда әртүрлі болып келеді. Сондықтан әсіресе аурудың
алғашқы кезеңдерінде ... ... ... тән болмауының салдарынан
бұл сырқатты басқа да жұқпалы, ... ... емес кей ... жарақаттың
әсерінен болатын аурулардан дұрыс ажырата білудің мәні ... ... буаз ... ... іш ... және ... шала туатын
кампилобактериоз (вибриоз) лептоспироз, қошқардың жұқпалы ... ... ... ... және де бір ... ... емес
аурулардан дер кезінде дұрыс анықтай білген жөн. Сарыппен ауырған ... дер ... ... ... ... отырып басқа індеттерден
дұрыс ажыратып ... мэні бар. ... ... жағдайларда, ауру
асқынбайды, ең бастысы дер ... жеке ... ... ауру сау малдың
теңіне таралмайды. Сарып ... ... ... ... өтілген
жұқпалы аурулармен өте ұқсас келетіндіктен ол ... ... және де ... ... ... анықтау жолдарын атап өткенді
жөн көрді. Өйткені көптеген жағдайларда аурудың ... ... ... ... ... одан ... ... төмендеп ара-
тұра өлім-жетімге ұшырауына әкеліп соғады. Мәселен, биік риоз ірі-қара мен
қайда кездеседі. Көбіне іш ... ... ауру ... ... ... ... инек ... ұқсас. Спирал тәріздес
микробтар. Биік риозға ... ... ... мен құнажындар
буаздықтың түрлі кезеңдерінен (10%)-не дейін. Іш тастайтынды немесе қысыр
қалады. Кейбір ... ... ... ... ... етіп ... туады. Ондай сиырлардың шуы кешеуіндетіп түседі, ... ... ... кейбіреулері шығынға ұшырайды. Сол сияқты
отардардағы сауықтар көбінесе ... ... ... іш ... да бибриозды сарыптан дұрыс ажырату үшін, түсікті тұтас
күйінде мал дәрігерлік лабороториялық, сериологиялық және ... ... ... ... ... қойылады.
Лептоспироз. Аурумен мал түліктерінің барлығы және де ... көбі ... ... ... ... жататын жіңішке сприалға ұқсас
ұзындығы 5-18 см, ал ені 0,2-0,3 ... ... ... ауру ... үш ... өтеді – жіті, жітілеуі және ... ... жіті ... шалдыққан бұзаулардың дене қызуы 40-45°С-қа
дейін көтеріледі, күйіс қайтармайды, тәбеті нашарлап, жайылмайды, ... ... ... ... жата ... ... басталғанынан
бір апта уақыт өткеннен соң ауызбен көздерінің сілекей қабықтары сарғайып,
нәжісінің түсі бозара бастайды. Лептоспирозды, сарыптан және де ... ... ... ... ... үшін ең ... аурудың белгілерімен ішкі
орындардағы сарғыш өзгерістерді бетизоотологиялық ... ... ... ... ... ... диагноз қою қиынға соғатын болса, күдікті ... қан ... ... ... гемглобиндердің физиологиялық
деңгейден ауытқуын анықтап лептоспирозға соңғы диагноз қояды.
Клиникалық белгілері жағынан сарып ауруына сәйкес келетін індеттің бірі
сальмонеллез (паратиф).
Бұл ... буаз ... ... ... ... іш ... жас ... 20-60 күндік кезінде, ал қозылар 5-20 күндік
кезінде жиі ауырады. Паратиф негізінен жіті және созылмалы екі түрге ... жіті ... ... ... ... ... ... ден қызуы 40-41°-қа дейін ... Ауру ... ... ... қан ... іші ... ... бұзауларға дер кезінде шығу
емдеу шараларын жасамаса олар 5-7 өлуге ұшырайды.
Ал індет созылмалы түрге ... ... онда ... дене ... 39-
40° аспай, шамалы іш өтеді, ... түсі ... ... ... айналады.
Ауруға буаз саулықтар шалдыққанда, алғашқы күндері бірен-саран қойлар
іш тастайды, ал ... он ... соң ... ... ... ... ... төл өлі тастайды.
Індет басталған саулық отарларында жаңадан туған қозылар трапиттен
ауыра ... ... іші ... ет ... ... ... ... Онда
қозыларға жедел емдік шаралар жасалынбаса ... ... ... ... осындай өзіндік белгілерімен ерекшеліктерін,
эпизоотологиялық деректеріне және ең ... ... ... ескере отырып диагноз қояды. Парафитті әсіресе дисперция,
лезинтерия, ... ал ... ... іш ... ... ... ажырата білген абзал.
Мәселен дисперцияға және колибактериозға жас бұзаулар алғашқы он күннің
ішінде шалдықса, ал противте туғаннан он күн ... соң ғана ... ... генетикалық ең жақын келетін ауру ол қошқарлардың
жұқпалы қарақапталы (эпидимит) ... ... ... бұл ауруды бруцелла
обиз деп аталатын микроб қоздырады.
Бұл ауру сауықтарға ауру қошқарлардан жұғады, ал қарақаптал ... іш ... ... ... ... төлдемейді. Алғашқы түрінде
қошқарлардың дене қызуы 41°-қа дейін көтеріліп емдері қабылынады. Ауру
қошқарлар ... ... ... екі ... ... Бұл ... ... эпизоотолгиялық, бактериологиялық және серологиялық
зерттеулер жүргізу арқылы қойылады.
1.5 Сарып ауруынан сау шаруа қожалықтарында ... ... ... жоқ ... ... ... бұл ... шалдықпауын
қамтамасыз ету үшін ең бастысы малдәрігерлік-санитарлық және зоогигиеналық
тәріпті қатаң жүргізу керек. Мәселен, әрбір мал ... сүт ... ... (ірі қара, қой, ешкі) екінші бір қожалық малдарымен
қосылып кетпес үшін сыртынан ... ... ... Фермаға кіріп-шығу
үшін малдәрігерлік-санитарлық өткізгіш ... ... ... Ол үшін
фермаға кіретін жерден машина-тракторларын доңғалағын зарарсыздандыратын
дарбазаның енімен бірдей, ұзындығы 10 м ... 40 см етіп ... ... ... ... ... ерітінді мен (3%-формальдегид, 3%-
тік каустикалық сода және 10-15 %-тік ас ... ... ... сияқты, фермаларға және де мал ... ... ... 1,5м ... 15см етіп ... кілемше төселінеді.
Ондай кілемшелерді ағаш ұнтақтарынан немесе ... ... ... да оны ... ... ... креолинімен 5%-тік күйдіргіш натрмен,
2%-ті формальдегидпен немесе ... ... ... ... ... және қоражайлардың ішін әрдайым санитарлық
тәртіпте, тазалықты ұстау мақсатымен айына бір рет ... күн ... Бұл күні ... қора ... ... ... астаулары,
қабырғалары, есік-терезелер, сол сияқты басқада сол малдарды күтіп-бағуға
қолданылатын құрал-жабдықтар мұқият тазартылады. ... ... ... жаңа ... ... 15-20 проценттік сулы
ерітіндісімен әктелініп, дезинфекцияланды. Мал шаруашылығындағы комплекстер
жабық ... ... ... ... тәртіппен жұмыс істеуі тиіс. Ферманың
территориясына ол жерде істемейтін бөгде адамдар немесе ... ... ... ... ... жоқ ... кіруіне тиым салынады.
Ондағы малдарды күтіп-бағатын адамдар сол сияқты сауыншылар, бақташылар
арнайы жұмыс киімдерімен қамтамасыз етіліп, жұмыс ... ... ... ... пункте шешіп, жуынып өздерінің киімдерін киіп ... Ал ... ... жұмыс жұмыс киімімен шығып кетуге немесе
басқа бір көрші малшаруашылық обьектілеріне ... ... ... ... Сол сияқты ферма қызметкерлері әрбір тоқсан сайын бір рет
медициналық тексеруден өтіп ... ... ... ... ең басты шартының бірі мал отардағы малды
жаңадан әкелінген малдармен толықтыруда арнайы ... ... ... ... ... ... тек қана ... сау шаруашылықтан алынған
малдар мен немесе сол шаруашылықтың өзіндегі сарыптан сау жетілген қозылар
немесе бұзауларды қосу арқылы толықтыруға рұқсат ... ... ... ... малдардың аурудан таза екендігін
сендіретін куәліктеріне қарамастан оларды басқа малдардан бөлек жерде 30
күндік карантинге қойып сарып және ... ... ... ... малдар бәрі бірдей сау болса онда оларды табынға қосады. Ал ондай
карантинде тұрған малдардың ... бір ... ... ... ауру мал ... ... ауруынан таза емес фермадағы малдарға
апарып қосады.
Жекеменшіктен немесе мал базарынан сатып алынған малдарды өте ... ... ... немесе сатып алар кезде малдәрігерлік құжаттарын
тексеріп алған жөн.
Сарыптан таза шаруашылықтың малын бұл ... ... ... ... шаруа қожалықтардың малдарында осы ауру барма, жоқпа соны еске
алу керек. Өйткені көршілес қожалықтың малдары ... ауру ... ... ... ... ... қосылып кеткен жағдайларды сау малдар ... ... ... да ... жағдайларда, сау малдардың жайылымына су ішетін
жеріне ауру малдардың ... ... ету ... Ол үшін ... ... шектендіру керек.
Әрбір сүт өндіретін қожалықтарда міндетті түрде малдэрігерлік пункт,
изолятор мал ... ... ... ... ... ... және де малдәрігерлік-профилактикалық емдеу
шараларын өткізу кезінде ... ... ... ... бөренеден немесе
темірден жасалған қақпан болуы шарт. Сол сияқты 1 шақырым жерде, жаңадан
әкелінген малдарды, 1 ай ... ... үшін ... қора ... керек.
Мал шаруашылығының қайта өркендеуіне, сондай-ақ жекеменшік көшірілуіне
байланысты малмен айналысатын, жеке ... ... ... ... ... әсіресе сарып ауруының қадағалайтын мал
дәрігерлік ережелерді қатаң сақтап, фермаларда ... ... ... ... ... ... ... қажет.
Сүт өндірумен айналысатын қожалықтарда сарып ауруының ... ... ... ... ... ... ЛСД-2, ВДМ, АДТ, ДЧК сияқты стационарлық немесе көшпелі
дезинфекциялау қондырғыларының көмегімен жүргізіледі.
Сарыптан сау шаруашылықтарында ... бір рет ... ... ... серологиялық (РА, РСК, РДСК) немесе ... ... ... Ал, ... ... ірі қара ... оданда жиі тексеру
керек.
1.6 Сарыптан таза емес шаруа қожалықтарындағы жүргізілетін сауықтыру
шаралары
Малдарды сарып ауруымен ауырған шаруақожалықтарды, ... ... ... ... ... таза емес»- деп жариялап оларға шектелу қойылады.
Соған байланысты сарыптан таза емес ... ... ... ... ... ... ... үшін алдымен жоспар жасалынады. Жоспарды шаруашылықтың
төрағасы бас ... ... ... талқылап бекітіледі.
Ондай жоспарда, сауықтыруға қажетті шаралар көрсетіледі. Мәселен: ең
алдымен сауықтандыратын ... ... ... берілді:
шаруашылықтың қашан құрылғаны негізгі өндіретін өнімі (ет, сүт немесе
жеміс, сүт), ... ... жер ... оның ... ... және
жайылым жердің аумағы, тұрғындағы немесе қожалықтағы малдардың ... ... ... ... ... ... ... басқа орын бар малдар байлауда
бола ма, әлде бос күйінде жүре ме, мал фермаларында неше мал ... ... ... ... (изолютор емдейтін орын, мал дәрігерлік-
санитарлық, өткізгіш пастерлегіш қондырғылар, дезинфекциялық кілемшелер,
кедергілер) бар, оларға дезинфекциялайтын дәрі-дәрмек жеткілікті ме. ... ... ... ... ғана ... жұмыстарын қандай тәсілмен
және сауықтандырудың ... ... ... ... ... соң жеке ... және ... сарып ауруына байланысты
эпизоотлогиялық жағдайлары анықталады. Мұнда әсіресе, ... ... жас ... ма әлде сауын сиырлар ма қанша бұқалар ауырды, сонымен
бірге ауру бұл қожалықта ... ... бері орын ... ... ... ... жүргізілді ме жоқ па, шаруашылқтағы малдар бұл ауруға
қарсы егілген, аурудың шығу ... стан ... ... ... ... ... ... жоспарда шаруашылық-ұйымдастыру, мал дәрігерлік-
санитарлық, ... мал ... және де ... қарсы шаралар
белгілері, оларды орындау үшін жауапты ... ... ... ... шаралар қаралуы тиісті: егер де жоқ болса сиырлар
туатын бөлме, бұзаухана, ... ... ... ... сүтті
пастерлейтін пунктті аппаратармен жабдықтап ... және ... ... ... ... ... шаралары;
- ауру малдардың орнын толықтыру үшін сарыптан сау шаруашылықтан мал
сатып алу немесе ... бар жас ... ... ... ... жеке ... мен ... жайылым және суат орындарын анықтап бекітіп
беру;
- малдарды ... ... ... ... және ... ... территориясын дезинфекциядан, дератизациядан өткізу график;
- малдарды құнарлы жем-шөптермен қамтамасыз ету жолдары;
- сияқты қаржы. ... ... және ... жабдықтар, құрал-
саймандармен қамтамасыз ету;
- мал күтімімен айналысатын адамдарды сарып ауруынан сақтандыру тағы ... ... ... жою шарлары қарастырылады;
Жоспармен шаруа қожалықтың барлық жұмысшы қызметкерлерін қатыстырып
болған соң жоспарды іс-жүзінде асыруға кіріседі.
Ауру ... ... ... ... ... ... өндіріске қолдануға болмайды. Өйткені ондай бұзаулар анасынан
туғанда ... ... ... алуы ... сау ... маладарды бір табынан екінші табынға ауыстыруға,
сатуға немесе ... ... ... ... ... мен құнажындарды қолдан сарыптан сау бұқалардың ұрығымен
ұрықтандырады.
Әсіресе мұндай қожалықтарда буаз малдар туатын ... ... ... ... жөн. ... сарып ауруының зардабынан малдар жеке бөлмеде
түрып іш ... ауру ... сау ... тарамайды. Туатын малдарға
арналған бөлмелері бар фермаларда ауру аз болады, ал бөлмелері жоқ ... ауру ... ... кең тарап, жалпылама іш тастауға және
туғаннан соң ... ... ... ... ... ... ... жүргізетін шаралар системасында соңғы кездерде ... ... сау ... ... ... ферма ұйымдастыру
жұмыстарына баса көңіл бөлуде. Мұндай әдіспен өсірілген бұзаулардан ұрыққа
түсер кезінде ... жеке ... ... да ... сарыптан сау емес
табындарды ауыстырып жіберіліп отырады.
Дезинфекциялағыш кедергісі бар мал ... ... ... ... ... байланысты өзгертіп салуға болады.
Оның құрамында дезинфекциялағыш кедергісі бар өткізгіш пункті, ... ... ... ... душ және жұмыс киімдерді арнайы
дезинфекцияда өткізетін бөлмелер болуы ... ... кіре ... ... ... 15 см, ... 1,5
м аяқ киімдерді дезинфекциялайтын кедергі болады.
Ол үшін шағын астаушаға ағаш ұнтағын ... ... ... ... ... ... көліктерінің доңғалақтарын дезинфекциялау үшін дарбазаның
енімен бірдей етіп ұзындығы 10 метр, 40см ... ... ... ... ... 3%-тік формальдегид 3%-тік каустикалық сода және
10-15%-тік ас тұзынан тұратын дезинфекциялағыш ерітіндімен толықтырылып
тұрады.
Сол ... ... ... кең ... ... траншеяларға кемі
8-ай бойы залалсыздандыруға да болады.
Ал, сұйық, қоймалжың, ... ... ... ... ... ... (1м3 ... массасына 30 кг) немесе формальдегидті (1м3 ... ... ... ... 5 тәулік, ал екінші жағдайда 72 сағат
аралығында зарарсыздандырады.
Одан да басқа барлық мал ... ... ... ... сау емес ... ... ... шикі күйінде
мемлекетке өткізуге тиым ... ... ... жауап беретін сауын
сиырлардан алынған сүттерді 85-90° температурада, 20 ... ... ... 30 ... ... пастеризатор қондырғысынаң көмегімен
зарарсыздандырады. Бұндай сүттер, сүт ... тағы да бір рет ... ... ... оң ... ... сиырлардың сүтін қайнатады
немесе қайта өңдеп еріткен-май жасайды. Ал ... ... ... бар ... өндірілген сүттерге дезинфекциялық ерітнділерді
қосып зарарсыздандырады.
Ондай сүтті ... ... ... малға беруге болмайды.
1.7 Сарып ауруының адамға жұғуын болдырмау шаралары
Сарып-созылмалы түрде өтетін жұқпалы ... Бұл ... ... ауру ... ... ... ... жайылымдарға суат
орындарына, қара жайларға, жем-шөп сол ... ... ... ... жұғады. Мұндай сарып қондырғышы тарлалған
орталар инфекциясының байырғы көзі болып табылады да ... ... ... ... тез ... ... ... ауруды адамдарға көбінесе ұсақ малдардан (қой мен ешкі) және де
ірі қара малдардан ... ... туым ... іш ... малдардан, шуы түспей қалған
малдарға мал дәрігерлік жәрдем ... ... және де өлі ... ... ... ... алады. Ал малшылар ауру малдарды сойып терісін
алғанда, қозылардың жүнін қорыққанда, тоғытқанда қаркөл ... ... ... ... ... және де ауру ... ... қайнатпастан
шикі күйінде ішкенде ауруға шалдығады.
Бұл аурумен мал дәрігерлік мамандары жиі ауырады. Олар туатын малдарға
ветеринарлық ... ... ... ... бруцеллаларды жұқтырып алады.
Сондықтан да сарып ауруының таралуының негізгі көзі малдар ... ... ... ... бруцеллалар сақталып өсіп-өніп
содан соң сыртқы ортаға бөлінеді немесе тікелей басқа тез ... ... ... ... арасында болдырмау үшін ең алдымен
бруцеллалардың өте жұғымтал, сыртқы ортаның ... ... ... ... ... көпшілігін, малодардың барлық түрінің ауыратындығын және
де әр түрлі жастағы адамдардың ауыра ... еске ала ... жөн. Ал ... ... себебі мол болғандықтан қандай ауру
малдың адамға қаншалықты қауіпті екенін ескере кеткен жөн.
Әр түрлі малдың ... ... ... ... әр ... өсіп-өніп ауруды қоздыра алады. Мәселен Br. Melitensis - қой
мен ешкіде, Br. abortus- ipi қара малдда, Br.suis- ... Вг. ... ... Br. ovis- тек ... ал Br. canis- итте ... қоздырады. Ал адамдарға ең қауіптісі уақ малдар ... ... оның ... Вг. ... адам ... ... ауруын
қоздыруға биологиялық бейімділігі жөнінен патогенді келеді.
Ірі қара мал және шошқа, ешкі мен қойға қарағанда ... аз ... Br. abortus және Br. Suis, Br. ... пен салыстырғанда әлсіз
патогенді болып саналады. Алайда бруцелла абортус қоздырғышының кейбір
6,7,9 ... ... ... ... ... ... адамдар
арасында кеңінен таралуына бірден-бір себеп бола алады.
Басқа ... мен үй ... ... ... ... ... де ... ауруына ұшыраған ірі қара немесе уақ малдармен бір жерде
тұрған ... бір ... ... ... инфекцияны олардан жұқтырып
алып адамдарды сарып ауруына душар екені белгілі.
Сол сияқты ауру түйенің сүті ... бұл ... ... ... ... эпизоотологиясында отар маңындағы иттер де байланысты екен. Иттер
негізінен іштастаған ұрықты өлі туған төлдерді, жеу арқылы сарыпты жұқтырып
алады. ... ... ... ... иттердің аса айрықша
эпидемиолоогиялық қатысы жоқ көрінеді.
Ал енді сарып ауруын адамдардың арасында ... үшін ең ... «ең ... - деп ... іш ... немесе өлі туған
төлдерді, төлдеу кезінде бөленетін патологиялық ... ... ... ... ... тағы ... ... қоздырғышын жұқтырады-ау
деп күдіктенетін заттарды уақтылы әрі сапалы залалсыздандырудың сақтың мәні
зор.
Алайда ... ... ... ең ... ол ауру ... азық-түлік өнімдер мен шикізаттарды дер кезінде заласыздандыру
болып саналынады.
Көбінесе адамдар ауру малдың ... ... ... сүт сауғанда және
одан әртүрлі тағамдар жасағанда қолының ... ... ... ... соң таза емес ... ... ... ауруды жұқтырып алады.
Сондықтан сарыптан сау емес шаруашылықтардағы сиырлардан өндірілген
сүттерді міндетті түрде ... ... Ол үшін ... ... бар ... ... Ал егер де ... мүмкіншілік жоқ
болса онда сүтті 90-100° температурада қайнатып залалсыздандырылады.
Сарыппен ауыратын малдардың еттері де ... ... ... қауіпті.
Сондықтанда ондай ауру малдарды ет-шұжық цехтарына арнайы ... ... ... отырып союға болады.
Мұндай цехтарда ауру малдарды союға сарыпқа қарсы егілген әрі ... бар және де ... ... ... қамтамасыз етілген
адамддарға ғана жіберуге болады.
Сарыптың клиникалық белгілері бар малдардың еттерін 2 кг-нан қалыңдығы
8см етіп ... 3 ... бойы ... қайната пісіріп залалсыздандырады.
Сарыпқа оң реакция көрсеткен қой мен ешкі және шошқаның ... ... 1 ... ... ... өткізіліп, пісірілген және пісіріп-сүрленген
колбаса дайындайды.
Жеке қожалықтардағы малдардың сүтін немес етін базарда сату үшін оларды
малдәрігерлік ... ... ... ... құжаттары түгел болған
(форма №2) жағдайда рұқсат етіледі. Бақылаудан өтпеген ет ... ... ... ... тиым ... сарыптан адамдарды сақтандырудағы басты факторлардың бірі ол
сарып қоздырғышының адам организміне ... ... ... үшін ауру ... мен жұмыс жасайтын адамдарға барлық керек адамдар
қажет. Мәселен ондай ... ... ... ... және ... ... ... керек және олар жұмыс барысында және басының
тазалығын сақтау ережелерін бұлжытпай орындауы қажет.
Ауыл шаруашылығы бруцеллезімен күресуде ... ... ... министрі бұйрығымен бекітілген №632 5.11.2004 жылы жануарлар мен
адамдарға ортақ жұқпалы аурулардың ... ... және ... ... ... және ... ережесі басшылыққа ... ... ... күресу келесі шараларға бағытталған: жануарлардың ... ... ... бруцеллездің эпизоотиялық ошақтарын жоюға,
бруцеллезді адамдарға жұқтырмауға.
Бруцеллезға қарсы шаралар ... ... ... және ... ... ... ... бруцеллез
ауруының алдын алу үшінм уақытында бақылау ... ... ... ... ... ... ... Олардың ішінде ресми тестілеудің
нәтижелері ең дұрысы деп саналады. Бруцеллез диагностикасы үшін ... ... ... байланыстыру реакциясы және иммуно-ферменттік
анализ болып табылады.
Қазақстан Республикасының аймағында жануарларды ... ... ... егу ... ... ветеринария
саласындағы өтілетін мемлекеттік органның рұқсатымен жүргізіледі. Сонымен
қатар вакцина егер кезде ол аймақтың статусы ... ... Яғни ... ... ... ... Өзіндік зерттеулер нысаны мен әдістері
Сайрам ауданы Көлкент ауыл округінде бірнеше ӨК, шаруа ... ... жеке ... адамдар ауыл шаруашылығы малдарын өсірумен
айналысады. Мал басының өсе бастағаны байқалады. Ауыл ... ... қой ... ... ... ... ... толық
жолға қойылмаған, сондықтан негізгі мал басы қыстан бастап жаз ... ... ... болды. Және де мал басы жастарына байланысты
бөлінбей, тіпті әртүрлі мал ... қой, ... ... ... ... ... Мал табындары наурыздан желтоқсан айына дейін ... ... ... ұсталынады. Сңғы жылдары адамдар арасында бруцеллездің
анықталуы жиілеп, көбеюде. Көлкент ауылында індеттануды ... 6 ... Олар ... ... жеке ... анықталды. Қан алу
жұмыстарына қатысып, лабораторияда ... ... ... ... келіп түскен пат-материалдарды алыну, тексерілу
жағдайларына қатысып, әрбір заттық тексеруметодикасын диплом ... ... ... ... Паталогиялық материалдардың алынуы және оның тексерілуге жіберілу
тәсілдері
Бруцеллез ауруына бактериологиялық әдіспен диагноз қою үшін ... ... өлі ... ... ... оның ішкі ... жібереді. Сонымен
бірге кей уақыттарда төлдің серігін, қағанақ ... ... ... ... ... іш тастаған малдың сүтін (уызын), жатырынан бөлінетін сүйық
заттарын жілік сүйектерін және эртүрлі бездерін ... ... ... ... ... көп кешіктірмей,
бүзылмай түрғанда жеткізу керек. ... өлі ... ... ... ... және ... серігін, бездерін және ішкі органдарын мұз салынған
тесігі жоқ темір ящикке ... ... бір адам ... жібереді.
Лабораторияға келіп түскен паталогиялық материалдарды қисайтылған агары бар
2-3 пробиркаға және бір ... бар ... ... Сонымен бірге 2-3
теңіз шошқаларына 1:2; 1:5 қатынаста, тексеруге ... ... ... ... жіліктің қасынан немесе қарнының түсындағы тері
астынані- 2мл көлемінде жіберуі арқылы ауруды жүқтырып зерттейді.
2.2 Өлі туған ... ... ... өлі ... ... ... бауыр-глюкоз-глицирин
агарына немесе пробиркадағы қисайтылған агарга ... ... ... егіп ... ... ... ... жаңадан
жасалған немесе дайындалғанына небэрі 3 тэуліктен аспаған, тоңазытқышта
сақталтған ... ... ... ... ... ... төлдің қарнындағы
заттары, көкбауыры, бауыры, журегі, бүйрегі, ... миы, ... және ... аталған эр бір органдардан 2-3 Петри табақшаларына немесе
поробиркаларға ... ... ... ... ала ... ... ... малдың шуын зерттеу
Зерттеуге көбінесі қабынған, жерлерінен кесіп алып ... 5 рет жуып бір рет ... суға ... ... майдалап эмульсия
дайындайды. Эмульсияны пробиркаларға егеді және де биологиялық зерттеу
жүргізу үшін теңіз шошқаларына тері ... ... ... ... ... ... үшін катетрдің көмегімен таза ыдысқа 20-30 ... ... ... ... 30 ... 3000 ... центрифугадан
өткізеді. Бетіндегі сүйықты төгіп тастап, ... ... ... ... ... ... ... алып оны ингибиторы бар тығыз
агарға егеді. Зерттеуді әрі қарай кәдімгі ... ... ... ...... ... ... нәжісін (қиын) 50мл
тазартылған физиологиялық ерітіндіде ... Осы ... 5 ... ... ... ... соң 3-4минут уақыт центрифугалайды.
Осылай дайындалған нәжіс сұйығына бірдей көлемде малдарды арнайы
иммунитеттендіру арқылы ... ... сары суын ... 1:800 кем болмауы
керек) 1:100 қатынаста қосады, қоспаны тыңғылықты араластырып, 2 сағат
уақыт 37°С ... су ... ... Бұдан соң қоспаны тағы да 5
минут центрифугадан өткізіп бетіндегі сұйығын төгіп ... да ... ... ... қайтадан центрифугалайды. Бұл
процесті 2 рет қайталайды. Содан соң ... ... ... генцианвиолет
(1:200000) қосылған тығыз агары бар пробиркаға ... ... ... сияқты, осы материалды теңіз шошқаларында ... ... ... болады.
2.3 Бруцеллаларды микроскоппен зерттеу
Сарып қоздырғышын көзбен көру үшін, ауру малдардан алынған патологиялық
заттардан шыны бетіне ... ... ... ... ... таза ... үшін ... алдымен эртүрлі тэсілдермен
(Грамм, Козловский) бояп, кептіргеннен соң микроскоппен көруге ... ... ... ... ... көру ... емес.
Сондықтан малдәрігерлік лабораторияларында жағындыларды түстеге бірнеше
әдіс қолданылады, соның ішінде кең ... ... және ... ... ... ... ... көріп дәл анықтап зерттеу үшін
алдымен тексерілетін қоздырғыштарды Грам, Козловский, ... және ... ... ... ... ... көріп анықтауға болады. Грам
әдісімен бояулау. Шыны бетіне ... ... оны ... ... сүзгіш қағазбен жауып үстіне кристаллдиалектің (генсианвиолет,
метилвиолет) карболданған ... ... 2 мин ... ... әлгі ... ... қағазды алып тастап Люголь ерітіндісін тамызып
1 мин ұстайды да ... ... үшін ... 30 сек уақытқа 96°спирті
бар стаканға батырады. Содан соң спиртті сумен шайып тастап шамалы кептіріп
Пфейфер фуксинімен 30-60 сек әрі ... ... ... Ең ... ... жуып ... ... болған соң микроскоппен көріп тексере болады.
Козловский әдісімен бояулау. ... ... ... ... ... малахит көгілдірінің су ерітіндісімен тағы да 1 ... ... ... ... ... сумен жуып кептіріп микроскоп арқылы
тексере беруге болады.
Әдетте бұл ... ... ... ... ... түске
бояланады.
2.4 Сүтті шеңбер реакциясы мен Розбенгал сынағымен зерттеу
Бұл реакция негізінен ірі қара мен қой және ешкі ... ... жас ... ... ... ... ... Сондай-ақ әдейі
формалин қосып сақталған сүттерді де реакцияға қолданылуға бола береді. Ол
үшін 10 мл ... 1 ... - 0,03мл ... ... ерітіндісін қосқан жөн.
Сонымен бірге желінсаумен ауырған малдардың, сүтін суалып кеткен немесе
тууға жақын ... және ... соң ... ... ... ... бұл реакциямен зерттеуге болмайды.
Реакцияны қою үшін негізінен қанның сарысуын Розбенгал әдісімен
зерттегендегі ... ... және оған ... ... ... ... алынған сауын сиырдың сүті;
- бенгаль қызғылтымен бояуланған сарып антигені;
- 7%-тік ас содасы (натридің сукабонаты);
- ірі қара малдың сарыпқа оң реакция ... сары ... ... ... ... ... таза әдейі арналған, бір немесе бірнеше ойық шұңқыры бар, ақ
пластинкаларда, бөлме температурасында қояды. Пластинканың әр бір ... ... ... ... ... ... ... Әр
бір жеке сүтті тамызып болғанан соң микропипетканың ұшын үш рет ... ... ... ауыз ... ... ... сүзгіш қағаздармен
кептіріп отырады. Содан соң әр бір шұңқырдағы сүттер ұйып қалмауы үшін жеке
түтікшемен 0,015мл (бір ... ... ... ... ... соң сүт пен ас ... ерітіндісін қолдан жасалған 25 араластырғыш
таяқшалары бар құрал арқылы мұқият араластырады да әр шұңқырдағы қоспаларға
таза түтікшемен ... ... ... қосады. Реакцияның барлық
қоспаларын жоғарыда айтылған құрал арқылы тағы бір рет тыңғылықты ... ... ... ... ... 4 минут уақыт бойы реакцияны
қолмен немесе автоматтық ... ... ... ... араластырып
тұрады. Арналған уақыт өткеннен соң реакцияның көрсеткішін жай көзбен көріп
оқиды. Ол үшін реакция қойылған пластинка сәл ғана ... ... ... де ... сұйығы сәл мөлдірленсе және де оның ішінде үлкенді-
кіші аглютинациялық ... ... ... пайда болса, онда реакцияны
«оң» деп есептейді.
Ал реакция шұңқырларында әлгіндегідей өзгерістер болмай, сол бұрынғы
қалпында қала, ... ... ... ... деп ... де, ... ... шүңқырларында түсініксіз, анық
байқалмайтын тіптен ... ... ... ... ... ... ... соңынан жинап алып 5-шұңқырға тамызып реакцияны қайтадан
қояды да соның нәтижесімен тиісті диагнозды анықтайды.
Негізгі реакцияның ... ... ... үшін 3-шұңқырға тексеру
реакциясын жүргізеді.
1) сүттің ұюын тексеру (0,03мл ... ... ... ... ... да ... 0,015мл антиген тамызады).
2) Антигеннің кездейсоқ, ішкі себептерден ... ... ... ... 0,03мл ... ... ... Сүтті тексеру (1 мл сау сиырдың сүтіне 2 тамшы ... оң ... ... сары суын ... әдіс мал ... тәжірбиесінде кең таралған өте қарапайым, және
оңай қойылатын ... ... ... ... сиыр арқылы сүтін
тексеру арқылы дер кезінде диагнозын анықтап ... өте ... ... ... ... ... 1 мл ... құяды да оған
1-2 тамшы арнайы бояуланған сары антигенін қосып ... ... ... ... ... болған соң пробиркаларды термостатқа
немесе су моншасында 1 сағ ... ... ... Егер де ... алынған
сүттің құрамында сарыпқа тән аглютиминдер бар болатын болса онда, кейінен
қосылған сарып антигендері олармен ... ... ... ... ең ... ... ... шеңбер пайда боады, ал ... ... ... ... ... сүттің құрамында сарып ауруына өзіндік,
тән аглютиминдер жоқ ... ... ... ... антигендер бос күйінде
қалады. Сондықтан пробиркадағы ... түсі ... ... оның ең ... ... ... түзелді (қаймақ).
Негізінен бұл әдіс бағдарлаушы әдіс болып есептелінеді. Бұл ... ... ... ... ... және жаңадан туған сол сияқты су алуға
жақындаған сиырдың сүтін зерттеуге болмайды, өйткені ондай ... ... сүті көп ... оң әсер ... ... Сарыпқа жатпай тексеру
үшін сүтті жаңадан сауып алған өте-мөте ... ... Ол ... алдын-ала бір-бір тамшы боялған антигендер құйып қою керек.
Содан-соң шетінен алып оған ... ... ... 1 мл алып қоса ... ... пробиркаларды штативке салып су моншасына 37°С тем-да 1 сағ
уақыт ұстау қажет.
ІІІ. Зерттеу нәтижелері және оны талдау
3.1 ... ... ... ... ... ... жағдайы және 2005-
2006-2007 жылдары бруцеллезге қарсы атсқарылған жұмыстарға талдау жасау
Дипломдық жұмысымның тақырыбын өзімнің туған өлкем ... ... ... ... ... ... алдын алу және онымен күресу
шаралары жайлы алдым. Алғашқы перзенттік ... ... ... осы
өлкеге арснағым келді. Сайрам ауданы облыс көлемінде үлкен ... ... ... 2008 ... 1 ... ... халқы 258,3 мың адам.
Ауданның ауыл ... ... ... ... т.б. ... ... мал шаруашылығының дамуының негізгі көрсеткіштері (1 мамыр
2008ж.).
Өндіру: ет (ц.) – 54826, сүт – 300528, мал ... ... ірі қара ... қой, ешкі – 265927, ... – 9127, ... – 18652, құс – ... ... жоспар түзіп, талдау жұмыстарына аудан бойынша
бруцеллез ауруы туралы ... ... алу, т.б. ... жылдары
атқарылған жұмыстарға назар аударылды.
Аудан бойынша 2005 жылғы бруцеллез ауруына қарсы ... ... жылы ... ... ... ... 163 бабы негізінде
және Қазақстан Республикасының мемлекеттік ... алу ... ... ... қатар Қазақстан Республикасы ауыл шаруашылық малдарының 2005 жылғы
13 ... №25 ... ... ... ... эпизоотияға қарсы іс-
шаралық жоспар түзілді. ... ... ... ... ... Жалпы аудан 48 лотқа бөлінеді. Эпизоотиялық тазалықты ... ... ... ... ... аурулардың алдын ... ... өз ... жүргізілген.
Бөлінген қаржы игерілген.
АШМ арасында бруцеллез ауруын анықтау мақсатында 96 914 бас мүйізді ... 115 419 бас ... 1693 бас ... 830 бас ... қан ... ... зерттеу-сараптамадан өткізілді. Тексерілген шаруашылық
малдары арасында 103 бас МІҚ, 303 бас қой-ешкі, 2 ит ... ... ... берген. Сайрам елді-мекеніне «ЛТД Акмал» ЖШС-де малдар сойылып қайта
өңдеуден өткізілді. 2 бас ит өлтіріліп, өртелді. ... ... ... ... ... бойынша бруцеллез ауруына тексерілуі мына төмендегідей болған
(2005 ж.).
|қ/с|Ауыл округтерінің |Тексерілген мал басы ... ауру |
| |аты | | |
| | ... |
| ... |- |
| ... |5 |
| ... |- |
| ... |- |
| ... талап |1 |
| ... жолы |4 |
| ... |4 |
| ... |4 |
| ... |6 |
| ... |1 |
| ... |4 |
| ... |3 |
| ... |2 |
| ... |6 |
| ... |2 |
| ... |8 |
| ... |4 |
| ... ... |54 ... ауданы бойынша бруцеллез ауруына қарсы ШТ-82, Рев-1 ... ... ... ... (2005 ж.)
|қ/с|Ауыл |ШТ-82 вак. |ШТ-82 ... ... |
| ... | | | |
| |аты | | | |
| | |4-5 ... ... |3-5 ... ... |
| | | | ... |
| |
|1 |
|1 ... ... 1 ... | ... | | |
| | |МІҚ ШТ-82 |Уақ мал Рев-1 |
| | ... |
| ... |4 |
| ... |3 |
| ... |8 |
| ... |1 |
| ... ... |3 |
| ... жолы |1 |
| ... |1 |
| ... |10 |
| ... |17 |
| ... |3 |
| ... |4 |
| ... |1 |
| ... |13 |
| ... |5 |
| ... |1 |
| ... |4 |
| ... |- |
| ... ... |79 ... ... бойынша 2007 жылы бруцеллез ауруына қарсы атқарылған
жұмыстар
101 бағдарлама бойынша бруцеллез ауруына 129 060 бас МІҚ, 236 703 ... мал, 3 019 бас ... 1 000 бас ... 1000 бас ... қан сынамалары
алынып, РМЦК Республикалық ветеринариялық зертхана ОҚО филилалының Сайрам
аудандық ветеринариялық зертханасында диагностикалық ... ... ... 43 бас МІҚ, 106 бас уақ мал оң ... ... Сайрам ауданындағы «ЛТД ... ... ... ... ... Сайрам ауданы әкімдігінің 2006 жылғы 9
қарашадағы №1471 қаулысымен Қарамұрт және ... ... ... ... ... шектеу іс-шаралары белгіленген болатын.
Қазақстан Республикасы үкіметінің 2003 ... 28 ... ... ... ... және адам денсаулығына ерекше қауіп
төндіретін жануарларды, ... ... ... мен ... ... және жою нәтижесінде жеке және заңды тұлғаларға келітірілген залалдарды
өтеу ... мен ... ... ... өртеу арқылы
залалсыздандырылып, мал ... ... ... ... қатар оң
нәтиже берген уақ малдар тұрған 65 ауланың қора жайлары ... ... ... әдісімен залалсыздандырылды.
Қаржыландыру басқа көздерінен алдын ала егу және ... ... ... көлемінде ШТ-82 вакцинамен 4-5 айлық, МІҚ 40 000 бас, қашар
55 000 бас (қайта егу).
Рев-1 вакцинасы 3-5 айлық қозы, МІҚ 35 000 ... ... 49,6 мың кв.м ... ала ... өтсе, 122 объект
4,08 мың кв.м. лажсыз дезинфекциядан өткен.
Сайрам ауданы бойынша бруцеллез ауруынан қолайлы аумақтарды 2007 жылғы
мүйізді ірі ... ... ... ауырғаны және жүргізілген іс-шаралар
туралы анықтамасы
|қ/с |Ауыл округтері ... |
| ... ... |
| ... |4 |
| ... |4 |
| ... |2 |
| ... |4 |
| ... ... |3 |
| ... жолы |2 |
| ... |3 |
| ... |6 |
| ... |7 |
| ... |3 |
| ... |4 |
| ... |6 |
| ... |1 |
| ... |1 |
| ... |4 |
| ... |12 |
| ... |2 |
| ... ... |68 ... ... ... ... ауруына қарсы атқарылған жұмыстардың 3
жылдық талдауы
|Бруцеллез МІҚ |2005 |2006 |2007 ... | | | |
| ... ... ауру ... ... ... ұрғашы бұзау, вак. |15700 |1800 |40000 ... ... |14000 |15000 |35000 ... мал, Рев-1 | | | ... ... ... қозы |30000 |31000 |35000 ... ... ... лақ | |4000 | ... ... |78000 |58000 | ... ... | |3000 | ... Жеке ... нәтижелері
3 жылдық талдауда көрсетілгендей Сайрам ауданы бойынша ауыл шаруашылық
малдары арасынан бруцеллез ауруының тиылмай отырғаны байқалан. 2005 ... 96 914 бас ... ... 103 бас ауру ... 2006 ... бас ... 24 бас ауру мал бөлінген, 2007 жылы 129 060 ... ауру мал басы 43-ке ... Ауру ... ... аналық сиырдан
шықан. Бұл жағдайдың өзі адамдар арасында бруцеллез ауруының таралуына ... ... ... ... сиыр ... ... оның сүтін
пайдаланамыз және қора-жайдық бруцеллез ауруының қоздырғышына залалдануы
және т.б. ... ... ... Жалпы аудан ... 17 ... 22 ... барлығында бруцеллез ауруы бөлінген. ... ... ... ... ... қойылып, тиісті ветеринариялық
шараларды дұрыс ұйымдастырудың нәтижесінде шектеу белгіленген ... ... ... жүргізілді. 2007 жылы Сайрам ауданының Көлкент ауыл
округінде бруцеллез ауруымен күрес өз дәрежесінде жүргізілген. Іш ... ... ... ... ауданы әкімшілігі аумағында соңғы 12 ай бойы жануарлардың 90%
ресми диагностикалық тексергенде оң нәтиже берген мал 0,25% ... ... А ... ... ... байланысты жануарлар мен адамдарға ортақ
жұқпалы аурулардың профилактикасы, ... ... ... ... және ... ... сәйкес А класына
жататын аумақты бруцеллезге ... тек жас ... ... ... Рев-1 вакцинасымен қолдану нұсқамасына сәйкес егеді.
IV. Тіршілік қауіпсіздігі
4.1 ... ... ... ... ... ... ... саналады. Бұл көп жақты ұғымға саяси, әскери, ... ... ... ... ... халықаралық және тағы басқа
аспектілер кіреді.
Мал организміне сыртқы ортаның көптеген әсері ... ... ... ... қысымы, жарықтығы, шаң-тозаңы белгілі түрде
әсер етеді. ... ... мал ... ... ... ортадағы ауадан
әлдеқайда өзгеше болады. Оның кейбір әсерлері малды ауруға шалдықтыруға
әкеп соқтырады. Осыған байланысты ... ... ... бір ... ... түрде жүргізіліп отырады [1].
4.2 Кәсіпшілік қауіпсіздікті денсаулыққа әсерін басқару және бағалау
Мемлекеттің ... оның ... ... ... ... ... ... қоршаған ортаны және шаруашылық жүргізу
объектілерді төтенше жағдайлардан олардан ... ... ... ... ... ... ... салалардың бірі болып табылады.
Бұл шаруашылықта еңбекті қорғау жұмыстарын ... үшін ... ... ... ал сала ... бас мамандарға жүктелген.
4.3 Өндірістік потенциалды қауіп-қатерлерін талдау
Ауырған малдың зәрі, қиы, сілекейі, сүті, жүні, терісі, ... ... ... зиянды микробтар жайылымды, суды, қора-жайды, ... Ол ... ... ... бірнеше айлар бойы тіршілік етіп,
сау малға, адамға ауру таратуы мүмкін. ... ... ... ... дезинфекция жасалынып отырады.
Дезинфекцияға физикалық, химиялық әдістер қолданылады. Физикалық
әдістерге — ... жою үшін ... ... ... ... отты ... ... мал фермаларының маңындағы арам шөптерді жұлып, күн ... ... ... ... күн ... ... ... аусыл
вирусын тез арада өлтіреді. Ал ферма айналасындағы жерге ... ... ... оны ... етіп жыртып тастаса күн сәулесі ондағы микробтарды ... ... ... Болмаса ондай жерді қопарып топырағына хлорлы ... ... соң бірі ... екі ... ... ... жасалатын затты, қора-жайды, мал тұратын орынды ... ... ... ... ... ... үш ... мақсатпен, атап айтқанда, аурудан сақтандыру, ауру
қоздырғыштарының тарауын тежеу және ауру қоздырғыштарын жою мақсатында
жасалады ... ... ... ауру ... да аурудан сақтандыру
дезинфекциясын үнемі жүргізіп отыру керек. Бұл дезинфекцияның әсіресе мал
көп ... ... үшін ... зор. ... жылына екі рет: жазда және күзде жүргізіледі.
Туберкулез, бруцеллез ауруларынан сақтандыру мен ... жою ... ... ауру-саулығын тексеріп, ауру малды оқшаулаған сайын, тежеу
дезинфекциясын жасау міндеттелген [2].
4.4 Жобаланатын өндірісті қауіп-қатер дәрежесімен топтастыру
Күшті әсер ... улы ... мен улы ... ... ауа ... ... саңлаулары бекітілмеген ыдыстар мен қораптарға жеңіл еніп, ... ... ішкі ... ... ... ... тұз бен
қантты жоғары дәрежеде зарарландырады. Еттің алдымен майлы ... ... ... орналасқан азық-түлік ашық ... ... ... ... ... ... залалдану қауіпі туады.
Бактериялық рецептуралар залалданған аймақта ұзақ ... ... ... ... ... ... температурада және
бұлыңғыр ауа райы кезінде ұзақ сақталады. Олар жайлардың ... ... ... ... ... ... белсенді көбейетін әртүрлі
тамақ өнімдерінде тіршілігін жоймайды. Мәселен, шикі сүтте ... – 1-6 ... ал ... ... 10 ... дейін, сары майда
20-30 тәулікке дейін, қара нанда 1-4 тәулік, ақ ... – 1-26 ... 14 ... ... ... ... ыдыс пен қорап тамақ өнімдерін қорғауда ... рөл ... ... ... қарай ыдыстар үш санатқа бөлінеді:
жоғары, бірінші және екінші.
Мал ... қора ... ... қасиеттерін күшейту
мақсатында қабырғаны сыртынан айнала ... 40-50 см, ... ... ... ... ... қоршалды [1].
Мал қораларын салар алдында ең ... оның ... ... ... ... Мал ... өзі ... болашағына сәйкес жоспарлы түрде
салынуы қажет. Сонымен қатар ол жер мал ... ... ... ... ... ... талаптарына
сәйкес болуы шарт. Бұрын кейбір аса жұқпалы аурулардың (қарасан, ... ... ... қора ... ... Мал ... ... ық
жағынан салынады. Темір жолдан, машина жолынан 300 м қашықтықта салынған.
Қора-жай салынатын жер энергиямен, сумен ... ... ... ... қауіпсіздік бойынша шаралар
Шаруашылықтағы жасалынған жоспар бойынша іс бөлмелерін ... ... ... және ... ... киіммен жабдықтау, жеке
қорғаныс заттары және тиісті әдебиеттермен, нұсқаулармен ... ... ... ... ... оқыту мен үйрету ... ... ... заттармен жұмыс істегенде арнайы киім, арнайы аяқ киім және де
басқа ... ... ... ... ... әр ... қол ... заттар мен материалдармен және де
қысқы уақытта арнайы қысқы киіммен жабдықтау.
Қысқы айларда жұмысшыларды қысқаша ... ... ... ... арнайы аттестациядан өтіп, емтихандар тапсырады.
Жұмысқа түсердің алдында ... ... ... ... ... тұрады [3].
Шаруашылықта демалыс бөлмелері, шешініп-киінетін орындар, жуынып-
шомылатын арнайы орындар мен жақсы жабдықталған әжетханалар ... ... ... ... ... көмек көрсету орыны жұмыс істейді және әр
түрлі ... ... және ... таралу жолдары және де еңбекті
қауіпсіздендіру туралы көптеген, лекциялар мен ... ... ... ... плакаттар мен қауіпсіздік техникасы жөнінде нұсқаулармен
жабдықталған. Жануарлармен жұмыс істегенде абай болу ... ... ... алып ... үшін барлық мүмкіндіктер қаралған.
Жұмысшылардың жеке гигиенасын сақтау істері қатаң бақыланып жақсы жолға
қойылған. Жұмысқа қабылданатын ... бәрі ... ... ... тексеруден өткізіледі. Әр айда 1 рет профилактикалық тексеруден
өткізіліп тұрады. Жылына 1 рет жұмысшылар ... бен ... ... ... ... өткізіліп тұрады. Әрбір жұмысшыға
арнайы санитарлық кітапшалар беріліп, әкімшілік ... ... ... ... жабдықтар техника қауіпсіздігі
Технологиялық жабдықтар техника қауіпсіздігі фермадағы ауылшаруашылық
объектілерді техника жабдықтары адам және мал ... ... ... ... сүт ... ... ... жем – шөп таситын техникалық жабдықтар
- ... ... ... ... ... транспорт т.б.
Техникалық жабдықтар қауіпсіздік шаралары жақсы меңгеріліп және техника
салалары орындалатын болса адам және мал ... ... ... ... шаруашылықтарында малды қыста қорада бағады.
Алайда бұл қораларда малға жайлы жағдай жасалуы ... ... ... ... ... ... малшы-бақашылардың еңбегі жеңілдетілуі
тиіс.
4.7 Электр қауіпсіздігі.
Электр пайдалану өте ыңғайлы. Бірақ ... ... ... ... ... ... бақытсыздыққа ұшыратады.
Электр энергиясының зұлымдық ерекшелігі – ол көзге көрінбейді, әрі иісі
мен түсі жоқ. Электр тогы күтпеген кезде, адам электр тогы ... ... ... зақымдайды. Электр тогымен зақымдалмау үшін келесі
қауіпсіздік ... есте ... ... ... ... ... ... болдырмас үшін
электр жүйелері әрқашан жөнделген болуы тиіс; зақымданған ... ... ... ... мен ... ... қосулы
тұрғанда ауыстыруға, жөндеуге болмайды, бұл жұмыстар құралдардың ажыратқыш
тұтқалары тоқтан ажыратылған жағдайда ғана атқарылады.
- Электр ... ... қосу ... ... ... ... ... сымы құралға қосылады, содан кейін ғана желіге жалғанады.
- Ақаулы электр құрылғыларын, ... ... ... ... ... ... сонымен бірге қолдан ... ... ... ... ... әдістері – тез арада адамды ток әсерінен
ажырату. 1000 В дейін кернеуден ажырату үшін кебу ... ... ... кебу ... пайдалану керек. Ток әсерінен ажыратқаннан кейін мынадай
дәрігерге дейінгі көмек көрсетілуі қажет:
- егер зақымдалушы есін жоғалтса, онда оны төсенішке ... ... ... ... дәрігер келгенше үзбей тынысы мен тамырының соғысын
қадағалап, тыныштықта ұстау қажет.
- егер тұрақты тамыр ... мен ... алуы ... ... адам есінен
танса, оны төсенішке түзу және ыңғайлы жатқызып, белдігі мен киімін ағытып,
таза ауа келуі мен ... ... ... ету, ... ... ... ... егер зақым алушының демалысы нашарласа, онда оған жүрекке жанама
уқалау мен ... дем беру ... ... ... Өрт ... ... мен ... барлығы чтегіс өртке
қарсы іс-шараларға және жеке ... ... ... қарсы қауіпсіздік
заттарымен қалай қолданылуы жөнінде түсіндіріліп, оқытылған.
Өртке қарсы қолданеылатын барлық жабдықтармен қамтамасыз етілген. Ашық
отты ... мен ... ... ... ... ... соңғы жылдарда өрт шығу жағдайлары кездеспейді.
Өрт кезіндегі тәртіп. Адамдарды көп ... ... ... ... ...... өрт сөндірушілерді дер кезінде
шақырылмауына көп байланысты болады. Сол сияқты, адамдардың жанып ... тез ... да ... зор.
Адамдарды құтқаруға әрекет жасау. Өрт сөндірушілерді шақырумен қатар
оны сөндіруге әрекет ету қажет, ал егер ... ... ... ... ... ... ... керек. Егер өрт ағаштан тұрғызылған ғимаратта
басталса, онда өрттің орнына, көлеміне қарамастан адамдарды ... ... ... ... ... балаларды құтқаруға әрекет жасаған жөн, себебі
өрттен қорыққан олар, төсектің, столдың астына, ... ... ... ... ... ... де ... Өтетін жерді бөгеп
тастағандықтан заттарды шығаруда, ... ... отты ... қиындық туғызады. Сондықтан заттардың, ... ... ... ... әрекет етуге қам жасау ... ... ... ... ... тигізбеуі үшін, ... ... ... алысырақ жерлерге жинақталды.
Өртті өшіру. Өрт сөндіру ... ... ... ... ... ... ... заттардың, оттегінің, ауаның заттардың тұтануына
қажетті температура беретін жылу импулсі ... Ал оны ... ... осы
қажетті заттарды салқындату немесе отқа керек ... мен ... ... ... ... Төтенше жағдайлар
Азық-түлікті, жем-шөпті және суды қорғау – Азаматтық ... ... ... үшін ғана ... ... ... халық
үшін де жауапты міндет екені анық. ... ... адам ... ... ... ... әсер ... улы заттарға, инфекциялық
қоздырғыштарға қарсы алдын-ала керекті іс-шаралар жасамаса, орны ... ... ... білуі тиіс. Әрқайсымыз азық-түлікті, жем-шөпті,
суды төтенше жағдайлардан қорғай білуіміз керек.
Радиациялық қауіпті обьектілердегі ... ... ... ... ... ... авариялардан химиялық залалдану туады.
Бұған қоса ... ... да аз ... әкелмейді
Ядролы энергетикалық құрылғының авариялық процесі туындағанда шаң-тозаң
тәрізді, ... ... және ... да ұсақ ... ... ... жерге шөгеді, ауамен және желмен ұшып, айналаның бәрін залалдайды.
Радиоактивті заттардың адам организміне ... ... және ... енуі аса ... ... саны ... мөлшерден асса, адам
сәуле ауруына ұшырайды.
Күшті әсер ететін улы ... мен улы ... ... ... ... үшін ... күйінде (сұйық тамшы, қатты, тұман және түтін ... және бу ... аса ... Бұл ... ... ... қораптау
ыдыстарына 5-10 мм-ге дейін, фанераларға - 3-4 мм тереңдікке дейін ... ... 4-5 ... ... ... ... ... кенеп
қапшықтарға сіңеді. Еріп ері сіңе отырып, олар қорғалмаған ... ... ... ... ... ... белгілеу.
Жағдайды картаға түсіруді жеңілдету және ... ... ... үшін ядролық жарылыстан кейінгі радиация мөлшерін бір
уақытқа келтіру. Т1=12 сағат 15 минутта объект аймағындағы (Р) ... 37 ... ... ... ... Т2 = 1 ... 45 ... болған болса, жарылыстан 1
сағат өткеннен ... ... ... ... ... ... ... мәліметтер №18 кестеде берілген.
Шешімі:
Радиация деңгейін өлшеген уақыт пен жарылыс ... ... – 1145 = 30 ... ... ... ... тік бағана (30 минутпен) көлденең бағанадағы
есептеу уақытын (1 ... ... ... ... мәнін табамыз
– ол 0,60 тең. К = ... ... ... 1 сағат өткен соң радиация деңгейін шығарамыз:
Р = 0,6 Р/сағ.
Егер ядролық жарылыс болған ... ... ... онда ... ... ... ... анықтауға болады.
Р = 0,6 · 37 = 22,2 Р/сағ.
Қолданылған әдебиеттер:
1. Махнаов Б., Сатаев М.И., ... Н.М. ... ... ... ... С. «Өмір тіршілік қауіпсіздігі». Алматы, 2004.
3. Қожабеков З. «Мал аурулары». Алматы , 1989.
V. Қоршаған ортаны қорғау
5.1 Кіріспе
Ғылыми ... ... ... ... ... адамдардың
табиғатқа зиянды әсері күннен күнге артып келеді. Қазіргі уақытта ол табиғи
факторлардың әсерімен бірдей болып отыр, бұл ... мен ... ... ... ... ... ... Республикасында қоршаған ортаны қорғау қазіргі уақытта
біріңғай экологиялық саясатты қамтамасыз етуге ... ... ... ... халық шаруашылығының негізгі шараларының бірі. Ол халық
шаруашылығын көптеген өнім ... ... ... Олардың ең
маңыздылары: тыңайтқыштар, сілтілер әр ... ... және ... ... ... ... қоршаған ортаны қорғауға
байланысты негізгі алға қойған мәселесі ... ... ... ... және қалдықсыз технологияларды енгізу шикізаттың
және отын энергетикалық ресурстарды кешенді өңдеу болып табылады. ... таза ауа, таза су, таза ... және тірі ... ... ... есте сақтау керек. 1997 жылы 15 шілдедегі «Табиғат және ... ... ... ... ... және ... өмірі болып табылады, және тұрақты әлеуметтік экономикалық ел
дамуын және әл-ауқатты жақсартушы болып есептеледі» ... ... ... ... заңы ҚР ... ... ... барлық мүшелері әрекеті немесе топтар ... және ... ... экономикалық ұрпақ үшін және әлеуметтік қоршаған ортаны ... ... ... ... және де ... және ... және ... экологиялық жүйеге биологиялық түпкілікті сақтауға
әсерлерін болдырмау, экологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз ету және табиғи
ресурстарды рационалды ... ... ... болуы қажет.
Қоршаған ортаны қорғау келесі принциптерді сақтау негізінде жүзеге
асырылады.
1. Адам өмірін және денсаулығын қоршаған ортаны ... ... ... ... ... дем алу және еңбек ету үшін қолайлы жағдай жасау
шаралары.
2. ҚР нарықтық қатынастар шартында тұрақты дамуға және ... ... дені сау ... орта ... өту ... ... мәселелер және қоршаған орта мәселелерін тең шешу.
3. Экологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз ету және ... ... ие ... ... табиғи экологиялық жүйелерді қалпына
келтіру.
4. Табиғи ресурстарды рационалды қолдану және ... ... ... сақтауды қамтамасыз ету және ерекше
экологиялық ғылыми және ... ... ие, ... орта объектілерін
сақтау.
6. Қоршаған ... ... ... ... алу, қоршаған ортаға
әсерлерді бағалау.
7. Қоршаған ортаны қорғау туралы ... ... ... ... ... және мемлекеттік реттеу.
8. Тұрғындардың жалпы қоғамдық бірлестіктерде және ... ... ... жергілікті өзін-өзі басқару органдарында белсенді және
демократиялы ат салысу:
а) халықаралық ... ... ... ... ... ... ... жүргізу.
Экономика-экологиялық мәселелерді шешуде қорғаушы күші өндірістік
күштер болып табылады.
Олар ... ... ... ... бола ... ... мәдени жағдай үшін әдістерді анықтайды біздің елімізде қоршаған ортаны
қорғаудың атқарылатын шаралары жеке алып қарағанда өндірістік өнеркәсіптік
қажеттіліктерге суды ... ... және ... ... суларды жалпы
қолданылатын канолизацияға тастау үшін мұқият тазалауды қарастырады.
Судың барлық өмірлік ... ... ... адам 8 ... артық өмір сүре алмайды және бір жылда адам ... жуық ... 90% ... ... ауыл шаруашылығы өндірістің барлық шаралары үшін қажет.
Табиғи сулар дегадациясы бірінщі кезекте тұз ... ... ... тұздануының негізгі себебі, құмның таралуында. Бұл
жағдайда су ... көп ... оны ... ... су ... толтырмайды ал керісінше өзендермен негізгі ағып
кетеді. Су саласының және ... ... ... ... ... МШК ... Бірақ олар алыс және барлық заттар үшін бекітілмеген.
Су қазандықтарындағы МШК ... жаңа ... ... ... ... ... ... заңында көптеген
талаптар көрсетілген.
Жеке және заңды тұлғалар ауыл шаруашылық құстарына арналған қора жайлар
салу үшін барлық ... ... және ... сай болу ... жеке ... ... ... құс шаруашылығы қора жайларын, жем
шөп, құстардан алынатын ... мен ... ... және ... ғимараттарды ветеринариялық-санитарлық ережелер мен нормативтерге
сәйкес ұстауға, қоршаған ортаның ластануына жол бермеуге міндетті.
Зоотехникалық-ветеринариялық нормативтері бойынша қора ... ... ... ... ... зиян келтіретін зиянды газдарды сыртқа
шығару үшін ... ... ... ... ... ... ... төмендететін іс-шаралар
Басты мақсат – мал шаруашылығын экологиялық ... ... ... оның ... алу. Бұл ... гигиеналық шаралардың жүргізудің мәні
орасан зор. ... ... ... дератизация және
дезодорация, өлексені дер ... ... ... ... ... – малды
инфекциялық және инвазиялық аурулардан қорғаудың кепілі.
Шаруашылықтағы мал ... ... ... ... ... ... анықтамалар бойынша егер ... ... ... жақсы
ұйымдастырылып, күнделікті өте сапалы төсеніштерді пайдаланып ондағы қора-
жай ауасында әртүрлі улы ... ... ... сутегі, көмірқышқыл газы
болмайды. Ол газдардың қора-жайда болуы оның ... өте ... ... ... ауасының құрамын жақсарту үшін ондағы үлкен көлемдегі
көмір қышқыл газын төмендету, онда аммиак пен күкіртті ... ... мен ... алу ... ... Зиянды газдарды азайту ... ... ... ... тұруы керек немесе қалаң қамыс
немесе ағаш ұнтағы сияқты төсеніштерді пайдалану; мал жататын ... ... ... ... ... ... ... мен желдету
жүйесін пайдалану. Әсіресе, еденнің ешқандай саңылаусыз және еден ... ... ... ... ... ... ... орналасқан көң жинайтын орыннан аммиак, күкіртті
сутегі және ... ... ... үшін ... ... ... орнатылған.
Мал қора-жайы ауасының газ құрамын жақсарту немесе жеке улы ... тыс ... ... алу үшін мал өсіретін ... ... ... еден және ... ... жақсы күтіп қора-жайды
канализация және желдету жүйесімен қамтамасыз ету.
Топыраққа ... және ... ... және ... ... бактериялар, қарапайымдылар, ... ... ... оның экологиялық жағдайын бағалау жөніндегі
гигиеналық нормалар ғылыми тұрғыдан негізделген.
Топырақты экологиялық тұрғыдан қорғау ... іске ... ... ... ... ... Оның ... топырақты тазарту және малды
топырақтан жұғатын аурулардан сақтандыру жөніндегі шаралар қолданылуда.
Тиісті ... егіс ... ... ... ... және минералдық
тыңайтқыштардың себудің маңызы бар. Олар екпе дақылдар егу, бұларды жойып
батпақты учаскелерді қорғату, екпе ... ... ... ... су ... ... ... арықтар қазылып, жиектері
көтеріледі.
Топырақ індеттері мен геогельминтоздардың алдын алу үшін ... ... ... мал жаю ... өрістер қоршалып, ауруға тез ... ... ... ... ... ... сай өлексе көмілетін
орындар тәртіпке келтіріліп, малды қашалап бағу және қашаларды ... Бұл ... ... ... ... ... ... мал фермалары қалдықтардан тазартылады,
топырақты ластайтын көздері анықталады, көң сақталатын орындар жабдықталып,
тағы басқа жағдайлар жасалады.
Көңді шаруашылықта ... ... ... үшін тыңайтқыш ретінде
пайдаланады. Ат қорадан шыққан қөңдерге кейбір ... ... және оны ... тұрып алып кетеді.
Топырақты органикалық қалдықтармен ластанудан және топырақ инфекциясы
қоздырғыштарынан қорғау үшін мал өнімдері, шикізаттары (жүн, сүйек, ... ... ... ... тері ... жүн ... май
зауыты, мал сою алаңдарын және тағы басқа салу, орналастыру және пайдалану
кезінде экологиялық ережелерді сақтау ... ... ... біз мал ... ... ... бит ... адам денсаулығына қатер тигізетін шыбын-шіркейден құтылу үшін
сақтандырады. Мал күтудің бастамасы ол қораларды дезинфекциялау.
Мал қорасын ... екі ... ... ... – қораны
тазалау, екіншісі – дезинфекциялық ерітінді шашу. Объектілерді тазалауға
әртүрлі механикалық ... ... ... ... және ... ... ... Механикалық тазалау ауру қоздырғыш
микробтың денесіне химиялық заттардың тез енуіне жағдай жасайды.
Дезинфекция жүргізуге жататын нысандар: мал ... ... ... ... күтуге арналған заттар, қора ауасы, ферма ... ... ... көлікке тиеу және түсіру ... ... ... ... сауу қондырғысы, сүт ыдыстары, арнайы киімдер, ... және лас ... ... ... ... науаларға, қабырғаның төменгі жағына,
қабырға ортасындағы қалқандарға, еденнің ашық саңылауына және қи тазалайтын
каналға аса көңіл бөлінуі ... ... ... бетінің ерекшеліктерін
ескерген жөн. Себебі оларда кездесетін кішкентай саңылаулар, темір-бетон
конструкциялары, шыны т.б. беті ... ... ... ұзақ ұстап тұра алмайды.
Егер объект нашар тазаланса, онда химиялық дезинфекциялық ерітінділер,
нысан бетіндегі ... ... ... ... ... ... салдарынан ауру қоздырғаш микробтарға өз әсерін толық тигізе алмайды
немесе бактерицидтік қасиеті едәуір төмендейді.
Ат қорада әр жылқы басына ... 70 л су ... оның ... 45 л ... ... ал қалған 25л су ат қорадағы тазалыққа ... ... 45 л су ... 35 л суды ішуге, 10 л су ... ... ... табылады.
5.3 Есептеу бөлімі
«Шымкент құс» атындағы жауапкершілігі шектеулі ... ... ... қоршаған ортаға әсерін мына формуламен анықтаймыз:
У = γ · К · ... ... γ – ... ... ... орналастыру үшін төлемақы, γ = 770 т.
К – аумақтың әлеуметтік-экономикалық көрсеткіші
Оңтүстік Қазақстан үшін К = 3.
МТ – қалдықтың ... ... = 3 · 770 · 5,3 = 12243 ... ... ... ластағаннан тигізетін шығын 12243 теңге бір
жылға құрайды.
Қорыта айтар болсақ, бұл бөлімде біз мал ... ... ... ... қоршаған ортаға аса қауіпі жоқ, мал шаруашылығы тиімді деп
есептейміз.
VI. Экономика
6.1 Сайрам ауданы ... мал ... ... шығындарды есептеу
Малдың өлімінен, мәжбүр союдан, жоюдан келген шығын келесі формуламен
есептеледі:
У=МхЖхЦ-Сф,
Мұндағы:
М - ... ... ... ... мал ... - әр ... топтағы малдың орташа салмағы, кг;
Ц - өнім бірлігінің орташа сату бағасы, теңге;
Сф – сойылған немесе өлген малдың ... ... ... табыс (ет,
тері және т.б.), теңге.
Сайрам ауданы бойынша бруцеллез ауруынан 2007 жылғы ... ... ... ... = 28х180х500 - (28х24500) = 1 834 000 теңге.
Сайрам ауданы бойынша бруцеллез ауруынан 2007 уақ ... ... = ... - ... = 840 000 ... 2 674 000 500 ... ... (6 айға дейінгі бұзау, 4 айға дейінгі қозы, лақ) ... ... ... экономикалық шығын көбірек болады, себебі төл
алуға және оны өсіруге еңбек және материалдық ресурстар ... ... бұл ... ... ... экономикалық шығын келесі формуламен
есептеледі:
У = М х (Сп + Вп х Т х Ц) - ... ... ... ... құны (туған кездегі төлдің құнын анықтау
әдістемесін қара);
Вп – орта ... тірі ... ... ... өлген, мәжбүр сойылған, жойылған малдың жасы, күн.
Сүтті сиырлардың төлі:
У = 10 х (25270 + 10 х 21 х 70) – 0 = 399700 ... ... ... = 5 х (44000 + 10 х 21 х 500) – 0 = 745000 ... ... ... = 25 х (4587,27 + 2 х 21 х 600) – 0 = ... ... ... ... сапасының төмендеуінен келген ... ... ... ... = Вр х (Цз ...... ... өнімді сату көлемі, кг, ц;
Цз және Цб – ... сау және ауру ... ... өнімнің сату
бағалары, теңге.
Сүтті сиырлар үшін:
У = 4500 х (70-45) = 112500 теңге.
Етті сиырлар үшін:
У = (43х130) х ... = 559000 ... ... ... = (75х20) х ... = 300000 ... 971500 теңге.
Малдың ауыруына байланысты төлден айырылудың экономикалық шығыны
келесі формуламен анықталады:
У = ( Кр х Рв - Рф ) х Сп ...... туу ... – мал ... ... ... аналықтардың мүмкін саны, бас.
Рф – нақты туылған төл саны, бас;
Си – бір төл басының туылған кездегі ... ... ... төл ... 3 ... ... болады:
- қандайда бір ауру кезінде өлі туған төл санын нақты есепке алу
арқылы;
- біртектілік принципін сақтай ... ауру ... ... ... әр 100 ... ... төл ... арқылы;
- шаруашылықтағы әр 100 аналықтан алынған төл санын ... ... ... ... ... осы төлдің қалыптасуына қажетті уақыт ішінде шығындалған
азық есебінен алуға болатын негізгі ... (сүт, ет, жүн) құны ... (Ст1) және етті (CT2) ... ... ... ... келесі
формулалар бойынша анықтайды:
Ст1 = 3,61 х Ц,
Мұндағы:
3,61 – сүтті ... ... алу үшін ... азық есебінен алуға
болатын сүт көлемі, ц;
0,88 - етті сиырлардан бұзау алу үшін ... азық ... ... өсім ...... ... бар 1ц сүттің сату бағасы, теңге, немесе жақсы
семірген ірі қара малдың 1ц тірі ... ... ... = 3,61х7000 = 25270 теңге.
Ст2 = 0,88 х Ц, Ст2 = 0,88 х 50000 = 44000 ... (Ся1), ... және етті (Ся2) ... ... қозының
құнын келесі формулалар бойынша анықтайды:
Ся1 =0,84 х Ц / Пя
Мұндағы:
0,84 – ... ... бір ... төл алу үшін ... ... ... болатын жүн көлемі;
8,41- жүнді-етті немесе етті қойдың бір аналығынан қозы алу үшін
шығындалған азық ... ... ... ... тірі салмағының өсім көлемі;
Ц - 1 кг жүннің сату бағасы, немесе жақсы семірген ... 1кг ... ... теңге;
Пя – аналық басына шаққандағы төл саны, бас.
Ся2 = 8,41 х Ц/ Пя= 8,41 х 600/1,1 = 4587,27 ... ... ... ... шығындары және оны есепке алу
әдістемесі
Ветеринарлық ... ... ... ... ... іс-шараларды жүргізуге тікелей қатысатын еңбеккерлердің
еңбекақысы;
- ветеринарлық құрал-жабдық, приборлардың және ... ... ... ... ... ... ... техниканы жөндеу және оған қызмет көрсету шығындары;
- шығындалған ветеринарлық препараттардың, құралдардың, жанар-жағар
майлардың құны;
- уақытша сою алаңдары, ... ... ... сою
өнімдерін, өлекселерді залалсыздандыру шығындары.
Ветеринарлық іс-шараларды жүргізуге тікелей қатысатын еңбеккерлердің
еңбекақысына (ветеринарлық дәрігерлер, ... ... ... және т.б) олардың еңбекақысы, 21% әлеуметтік
сақтандыру төлемдері, еңбекақы қорының 6,8% ... ... ... ... ... ... ... еңбекақы шығындары:
Е = 4 х 26500 + 6 х 23600 + (4 х 26500+6 х 23600) х 0,21 + ... +
6 х 23600) х 0,068 = 247600 + 51996 + 16836,8 = 316412,8 ... ... айлық еңбекақыны 25,6 күнге бөлу арқылы, ал сағаттық –
күндік еңбекақыны 7 ... бөлу ... ... ... ... ... ... төлемдер белгіленген номативтер бойынша ... ... ... |Саны |Бірлігінің |Жалпы |Амортизациялық |
| | ... ... ... |
| | | ... | |
| | | | |% ... ... ... |1 |1200000 |1200000 |5 |60000 ... |3 |1500000 |4500000 |10 |450000 ... ... | | | | ... дөңгелек|1 |24000 |24000 |15 |3600 ... | | | | | ... ... |1 |45000 |45000 |10 |4500 ... |1 |50000 |50000 |10 |5000 ... О-150 |1 |65000 |65000 |10 |6500 ... СФ-46 |1 |48000 |48000 |10 |4800 ... араластырғыш |2 |8000 |16000 |15 |2400 ... | | |5948000 | |536800 ... мен ... шығындары:
|Атауы |Өлшем |1 ... ... ... ... (теңге)|
| ... ... | | ... |гр. |30 |150 |4500 ... |гр. |40 |90 |3600 ... ... |10 |90 |900 ... ... |7,73 |220 |1700 ... ... |48,1 |10 |480 ... | | | |11180 ... ... ... |1 ... бірлігінің |Саны ... ... ... ... ... | | ... ... |1200 |9156 ... май ... |65000 |2,4 |156000 ... |м3 |47,8 |700 |33460 ... | | | |198616 ... ... жүргізу шығындары
У2= 316412,8+536800+11180+198616= 1063008,8
6.3 Ветеринарлық іс-шаралардың экономикалық тиімділігі және ... ... ... (облыс, аудан) ауыру коэффициентін (К32)
аймақтағы ауырған мал санын ... мал ... бөлу ... ... ... үшін:
Ірі қара мал бойынша:
К32 = 43/129060 = 0,0003
Уақ мал үшін:
К32 = 75/211640 = 0,00035
Өлу коэффициентін (Кл1) өлген мал санын ауырған мал ... бөлу ... сою ... ... мал санын ауырған мал санына бөлу
арқылы ... ... ... ... ... өнім ... ... санына бөлу арқылы есептейді.
Болдырылмаған шығынды есептеу кезінде экономикалық шығыннның келесі
үлестік мәндерін ... 1 ... ... ... ... ... және қолда бар малға шаққанда.
1 ауырған малға шаққандағы экономикалық шығынның үлестік мәнін (Ку1)
анықтаған кезде жалпы шығын сомасын ... мал ... ... 000 / 128 = 43241,63 ... қолда бар малға шаққандағы (Ky5) шығынның үлестік мәнін анықтаған
кезде жалпы экономикалық шығынды ... бар мал ... ... = 16,22 теңге.
Аймақта аурудың алдын алу және салдарын жою нәтижесінде болдырылмаған
экономикалық шығынды келесі формула бойынша ... = ( Мо х Кз2 - Мз) х ... ... ... ... мал саны (аудан, облыс, республика), саны
бас;
Кз2, - аймақтағы малдардың ауыру мүмкіндігі коэффициенті;
Мз – аймақтағы ауырған мал саны, бас;
Ку1, - 1 ... ... ... ... ... ... ... – 128) х43241,63 = 4218221 теңге.
Аурудың алдын алу, сауықтыру және емдеу шараларының ... ... ... Эв ... ... ... ... Пу + Дс + Эз-Зв,
Мұндағы:
Пу- ветеринарлық іс-шараларды жүргізу нәтижесінде болдырылмаған
экономикалық шығын, теңге;
Дс - өнім ... мен ... ... ... ... ... құн,
теңге;
Эз - ветеринарлық іс-шараларды жүргізудің жаңа құралдары мен әдістерін
қолдану нәтижесінде еңбек және материалдық ресурстарды үнемдеу, теңге;
Зв - ... ... ... шығындары, теңге.
Эв= 4218221 + 2480,4 + 1715,75 - 1063008,8 = 3159408,3 теңге
Ветеринарлық іс-шараларды жүргізудің жаңа ... мен ... ... өнім ... мен ... арттыру есебінен алынған
қосымша құнды Дс келесі формула бойынша есептейді:
Дс = (Впо - Впэ) х Ан ... и Впэ – 1 ... ... шаққандағы дәстүрлі және жаңа тиімді
құралдарды қолданған кездегі өндірілген немесе ... ... ... ... мал саны ... көлемі), бас.
Дс = (432,6-427,3) х 468 = 2480,4 теңге
Ветеринарлық іс-шараларға жұмсалған өндірістік шығындар немесе ... ... ... ... ... және ... үнемдеу (Эз), теңге, келесі формула бойынша есептеледі:
Эз =[(Сб + Ен х Кб) - ( Сн + Ен х Кн )] х Ан ... и Сн - 1 ... ... ... ... ... ... және
жаңа вариант бойынша ветеринарлық іс-шараларды жүргізуге жұмсалғын ағымдағы
өндірістік шығындар, теңге;
Ен– капитал салымдарының ... ... ... 0,15;
Кб и Кн –сәйкесінше базалық және жаңа вариант ... ... ... ... ... - ... іс-шараларды жүргізудің жаңа құралдары мен әдістерін
қолданып атқарылған ветеринарлық жұмыс көлемі, теңге.
Эз =[(26,6 + 0,15х54654) - (22,7 + ... х ... ... - 6508,95 = 1715,75 ... ... ... ... ветеринарлық іс-шаралардың экономикалық
тиімділігі (Эт) ... ... ... ... ... ... бөлу арқылы есептеледі:
Эт = Эв / Зв
Эт = 3159408,3 / 1063008,8 = 2,97 теңге.
Капитал ... ... ... ... ... капитал салымдарының ең жақсы варианты және 1 теңге ... ... ... бойынша белгілейді.
Қосымша капитал салымдарының қайтарымдылығы (Окв) ... ... ... = Эв / ... – алдын алу, сауықтыру және емдеу шараларын жүргізу нәтижесінде
алынған ... ... ... теңге;
Кд - ветеринарлық іс-шараларды жүргізуге жұмсалған қосымша капитал
салымдары, теңге. Ол келесі формула ... ... = Ен х (Кн - ...... ... ... норматитік коэффициенті, 0,15;
Кн – жаңа капитал салымдары, теңге;
Кб – базалық капитал салымдары, теңге.
Кд = 0,15 х (1063008,8 – 926540,3) = ... ... = ... / 20470,275 Кд = 154,34
Ветеринарлық ... ... ... ... ... ... (Ткв) келесі формула бойынша есептеледі:
Ткв = Кд /Эв
Ткв = 20470,275 / 3159408,3 = 0,0065.
VII. Бизнес жоспар
7.1 ... ... ... ... ... ... ... (сарып) ауруының алдын алу және онымен күресу шараларында
жасалатын бизнес-жоспары
Фирма аты: «Көлкент» ... ... ... ... ... ... көлкент ауылы
Байланыс сымтетігі : 37 250
Кіммен жасалған: Нишанбаев Абдусалам Абдиваитович
Бизнес сферасы: ... ... және ... ... ... ... Өндіріс
Басталу мерзімі: 2008 жыл
Бизнес-жоспар қандай мерзімге есептелініп жасалған: 3 жыл
7.2 Түйіндеме
Өндірістік кооперативтің басты даму ... ... мал ... ішінде ет өнімі, мал шаруашылығының бизнес-жоспары, өзіндік өндіріс
басқару жүйесі бойынша қалыптасқан. ... ... ... және ... ... ... ... әр жылдары әртүрлі көлемде
мемлекетке, ... ... ... ... өз ... ... Бұл жерде етті бағыттағы бұқалар мен жылқылар өсіріліп, олардан
мейлінше жоғары сапалы ет алу басты мақсат ... ... ... ... өндірістік кооперативтегі бұқалар мен жылқы шаруашылығындағы
өнімділігін ... ... ... ... ... бұқалар тірідей салмағы
450-500 кг, ал жылқының тірідей салмағы 350-400 кг. Осы мақсатқа жету ... ... асыл ... етті көп ... 20 бұқа мен 25 ... әкелуге
қаржы жұмсадық. Қаржы көлемі 35 000 АҚШ доллары.
Инвесторлармен жұмыс жасау әлі жолға қойылмаған. Олармен жұмыс
жасайтын болсақ қаржы жағынан да, ... ... да оңай әрі ... ... Кәсіпорынның сипаттамасы
Соңғы 3 жыл мерзімде негізгі қаржылық көрсеткіш негіздері кестедегі 1 бас
бұқадан және жылқыдан ... ет ... ... ... ... ... өз шығындарын азайта отырып, пайда табу.
Кәсіпорынды қаржыландыру көздері:
- өнімдерді сатудан, тауарлардан, қызмет көрсетуден түскен ... ... ... ... қамтамасыз етілуі: лауазымды орынға ие болу
үшін қызметкердің орта стажы бес жылдан кем болмау керек.
|Уақыт ... ... ... |Табыс |Пайда ... ... |
| ... сату | | | |
| ... | | | |
| 2008 |80 |5 878 920 |1 979 785 |1 979 785 ... |85 |6 549 728 |2 389 244 |2 389 244 ... |90 |7 678 450 |3 200 540 |3 200 540 ... ... ... ет ... арттыру, мал тұқымдарын асылдандыру,
бизнестің күшті жақтары ол өз ... ... ... көп
қожалақтың негізгі мақсаты ет бағытындағы бұқа мен ... ... алға ... ... Бұқа мен ... еті ... болуы үшін оны құнарлы
азықтармен азықтандыру керек.
Менеджмент
«Көлкент» ӨК 15 адам ... ... Бас ... бас ... ... ... ... қызметкерлері
қарапайым жұмысшылар. Әкімшілік қызметкердің жалақысы 55 мың ... ал ... 35 мың ... ... ... кадрлармен қамтамасыз етілу: әкімшілік қызметкер орнына қызметке
тұру үшін қызметкердің орташа жұмыс стажы 3 ... кем ... ... ... ... А.А.
Жасы: 25.
Мекен-жайы: Сайрам ауданы, Көлкент ауылы.
Байланыс сымтетігі: 37 250.
Бизнестегі ... ... ... ... 3 ... ... Ахметниязов Г.
Жасы: 26.
Мекен-жайы: Сайрам ауданы, Көлкент ауылы.
Байланыс сымтетігі: 37 478.
Бизнестегі орны: Менеджер-консультант.
Жалақысы: 55 000.
Жұмыс ... 4 ... ... ... ... ... халыққа қажетті ет өнімдерін, атап
айтқанда бұқа және ... ... ... ... ... Асыл ... мен жылқы түрлерін көбейту.
7.5 Маркетинг жоспары
Қалада бірнеше ірі кәсіпорындар бар. Цехтар, ірі ет комбинаттары бар.
Ол біздің ... ... ... сұранысты құрайды.
Аталған өнімдер нарыққа бейім. Өнімдер кез-келген ... ... ... сәйкестендіріліп және ескеріле отырып шығарылып
сатылады.
Негізгі ... жеке ... ірі ... мен фирмалар
жатады. Бәсекелестер өніміне қарағанда сапаның жоғары ... мен ... ... ... ... ... арқасында компания өнімі нарықта
бәсекеге қабілетті болып ... ет ... ... ... ... т.б. ет өндіру
шаруашылықтары. Өніміміз ОҚО бойынша ең ... ... ... өңірімізде халық санының көп болуымен ... ауыл ... ... ... ... ... Өндірістік жоспар
Бизнесті жүргізу үшін ауылдық жерде 100 га жерде қыстық және жаздық
күндері ұстауға ... 110х10 м ... ... ... тағы ... ... ... жерлер бар.
Кәсіпорын ғимараты негізгі және көмекші цехтардың кешенінен тұрады.
Кәсіпорынның өзіндік құрылымына келесі факторлар ықпал ... ... ... ... оның ... ;
2. ... формасының түрлері;
3. Техникалық процестің автоматтандыру деңгейі
4. Өндіріс процесінің техникалық артықшылығы;
5. ... ... ... Өндірістің материалдық техникалық базасы;
7. Шикізатты өндеу көлемінен шығатын дайын өнімнің түрлері;
7.7 Ұйымдастырушылық құрылымы
Шаруашылықтың ... ... бас ... ... Бас ... ... әкімшілігіне қаржы – шаруашылық есеп, бақылау қызметі жүктелген.
Бөлімдер жоғары квалификациялы маман-кадрлармен және мықты ... ... ... ... ... Қатаң техникалық бақылау;
• Жоғары сапалы өнім;
• Жаңа техникалық нормаларға сәйкес дайын өнімге қол жеткізу;
• Есеп және ... ... ... ... ... нарықтағы тауардың жоғары сапалы және ыңғайлы
бағамен ... ... ... ... қолға алынған.
7.8 Қаржылық жоспар
«Көлкент» атындағы ӨК қаржы экономикалық көрсеткіштері.
Қаржыландыру жоспары:
1. Асыл ... бұқа және ... ... ...... тг.
2. Құрал-жабдықтар сатып алу – 250 000 тг.
3. Басқа да шығындар – 750 000 ... 21 000 000 ... ... орындалу тізбесі
Ет өнімдерінің сапасын жақсарту және ... ... ... заманауи ет пайдалану технологияларына өту міндеттері тұр. Мал
шаруашылығы өнімдерін ... етті ... ... ... жаңа ... алу үшін ... 30 000 АҚШ долларына
машиналарға алуға тапсырыс беру. Асыл тұқымды ет беретін малдарды сатып алу
мақссаттары ... ... ... ... ... сату ... көп ... ұшырамау үшін кәсіпкерлермен алдын ала
келісім-шартқа отырады. Келісім-шарт бойынша есеп-құжат дайындап отырады.
Егерде өнімнен шығындар туындайтын болса, оларды сол ... ... ... әсер ... ... бизнес тұспа-тұс келетін ... ... ... ... Сатылған өнім үшін төлемақының
кешігуі ... алып ... ... әсер ... ... болсақ, олар екеу:
Техникалық тәуекелдері:
- өндіріске қажетті құрал-жабдықтардың бұзылып немесе сынып қалуына,
ескіруіне, тозуына байланысты өндірістің тоқтауы;
- өнімнің жоқтығы;
- жеткізудегі тепе-теңсіздік;
Қаржылық ... ... ... ... алынған өнімге өз ... ... ... ала төленгеннен кейін берілу қарастырылған.
Қорытынды және ұсыныстар
Бұл дипломдық жұмыста Сайрам ауданындағы бруцеллез ... ... ... туралы барлық мәліметтер жазылған. Осы мәліметтерге сүйенетін
болсақ, аңғару керек мәселе бруцеллез емдеу ... емес ... ... ... ... ауру. Сарып ауруы екі жолмен сауықтырылады. 1)
серологиялық тексеру жұмыстары ... ... ... ... ... ... ... арқылы сауықтыру.
Қорыта айтқанда бруцеллез ауруы өте жылдам тарайтын аурулардың бірі.
Бруцеллез адам және мал ... зиян ... ауру ... ... қоздырмай тұрып алдын алу керек. Алдын алу ... ... ... шараларға сүйенеді. Барлық ветеринарлық-
санитарлық-гигиеналық талаптар нормаға сәйкес жасалатын болса, ауруды
болдырмауға ... ... ... бұл көп ... ... ... бірі.
Алдын алу шараларына шығын кетеді, бірақ ауру таралып ... ... ... ғана емес адам және ... ... ... ұшырайды.
Барлық мәселелерді қарап шығып сарып ауруына ... ... ... ... ... Вакцинация жасау үшін ШТ-82, Рев-1
вакциналарын нормаға сәйкес егу керек. Вакцинация ... ... ... малдарды қалдырмай егу керек.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. Амиреев С.А., Сатаров А.И., ... Н.П. ... ... ... ... 1986, ... ... В.Т., Рахманин П.П. Бруцеллез. Эпизоотология и инфекционные
болезни с-х животных. М., 1984, с. 172-180.
3. ... И.А. ... // ... и инфекционные болезни с-х
животных. М. 1984, С. ... ... В.И., Тен В.Б., ... Н.П. и др. ... ... ... ... бруцеллеза животных. Патент № 4571, Алматы, 1994.
5. Белобаб В.И., Тен В.Б., Иванов Н.П. ... ... ... ... ... № 4564, ... 1994.
6. Белобаб В.И., Иванов Н.П. Способ получения неживой вакцины против
бруцеллеза свиней. Заявка о выдаче патента, № 980111.1, ... ... ... П.А.Бруцеллез. М. Медгиз, 1972.
8. Ганнушкин М.С.Общая эпизоотология. М. 1954, с.231-251.
9. Гусманов М.Г. Эффективность иммунизации верблюдов ... ... 19 и 104М в ... (Змлрд.м.к.) и полной (80 ... ... ... 1989, ... Глушков А.А. Лептоспироз //Эпизоотология и инфекционные болезни с-х
животных. М. 1984, С. 197-205.
10. Зацепин В.Г. Испытание ... пен для ... ... Т. ... ... Н.П. Бруцеллез животных и меры борьбы с ним, Алма-Ата, 2007,
610С.
12. Иванов Н.П., ... В.И., ... К.И. и др. ... у ... ... ... и ... толерәнтных
бруцеллоносителей (рекомендации), Алма-Ата, 1991.
13. Косилов И.А., ... В.Г. ... с.-х. ... ... С. ... ... А.А., Бычков И.С. Дезинфекция ... ... ... с-х животных. М., 1984, С. 113-123.
15. Маланин Л.П., Морозов А.П., ... В.М. и ... ... под ред. А.Д. ... М., 1985, с 93.
16. Мозгов И.Е. //Фармакология. М., 1979, С. ... ... Н.Н., ... М.С. ... ... к ... ... привитых вакциной из шт.82./Сб. научн. трудов Казахского НИВИ.
Заразные болезни с.-х. животных в Казахстане. ... 1994, ... ... А.А. Оптимизация специальных мероприятий против бруцеллеза
крупного рогатого скота./автореферат дисс. докт. вет. наук, ... ... ... Г.А. Бруцеллез крупного рогатого скота и ... с ... 1977, 176 ... ... С.Н. ... ... обитания серых крыс и
экономический ущерб, наносимый ими в Кировской ... ... ... 1967, Т.ХХ, вып. ... Поляков А.А. Ветеринарная дезинфекция, М., 1975, 560с.
22. Салмаков К.М. Изыскание и использование новых ... ... ... ... док. вет. наук), Казань, 1977, 30 С.
23. Сайдулдин Т.С. Основы серологии, Алма-Ата, 1992, 272 С.
24. ... Ш.Ж. ... ... по ... ... с целью повышения эффективности иммунизации. Алматы,
1977, 7С.
25. Сейдахметова Р.Д. ... титр ... к ... ... Материалы Международной научно-практической ... ... на ... ... Акиола, 1997, с»7-8.
26. Сейдахметова Р.Д. ... ... ... ... ... ... ... 1991, 339С.
27. Студенцов К.П. Бруцеллез животных, Алма-Ата, 1975, 238 С.
28. Султанов А.А. ... ... ... в ... ... ... ... Тажибаев А.С. Научные ... ... и ... ... ... Алматы, 2002, 52с.
30. Триленко П.А. Бруцеллез с-х животных. Л.,1976,280 С.
31. Урбан В.П.// Практикум по эпизоотологии и инфекционным ... ... ... Л., 1987, С. ... Хусаинов Д.М., Иванов Н.П. Эффективность конъюнктивального метода
иммунизации овец при бруцеллезе из шт.В. ... ... ... ... ... производства ветеринарной биологии. Труды КазНАУ.
Исследования и результаты. ... ... ... 3-й ... ... 2006, с.162-167.
Түйін
Дипломдық жұмыста қазіргі таңдағы бруцеллез індетімен күресудің барлық
бағыттар бойынша концептуальды ... ... ... нәтижелілігі мал саны толық және жан-жақты есепке алынғанда ғана
жоғары болмақ. Осы тұрғыдан алғанда да ... ... ... ... ... и ... отметить, что отсутствие случаев
заболевания человека и животных не дают ... ... о ... ... ... последней связано с существованием возбудителя
как вида в определенных нозораелах.
Summary
The article shows the conceptual positions for all ... ... with ... ... in modern conditions. Veterinary
actions may be successfully realized only with good control system. ... ... are given. It is shown the ... of use ... methods in diagnostics, particulary PRA (and ... ... milk, allergic probes, etc.

Пән: Ветеринария
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 64 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ірі қара малдарының эймериозды- мониезиозды инвазиясы, емі, алдын-алуы.35 бет
Ауыл шаруашылығының өндірісіндегі бухгалтерлік есеп3 бет
Ауыл шаруашылық өндірісін орналастыруды модельдеу12 бет
Ауылшаруашылығындағы кәсіпкерлікті дамыту5 бет
Мал гигиенасы5 бет
Мемлекеттік тіркеу102 бет
Мүлікке салық салудың экономикалық мазмұны7 бет
"Ауылшаруашылығы құстарының гигиенасы"5 бет
"бруцеллез"23 бет
"ОҚО Мақтарал ауданы Тоған ЖШС жер алқабын суғару жүйесін жетілдіру."99 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь