Шығындар есебін жетілдіру және өнімнің өзіндік құнының калькуляциясы туралы



НОРМАТИВТІК СІЛТЕМЕЛЕР 3
АНЫҚАМАЛАР 4
БЕЛГІЛЕУЛЕР МЕН ҚЫСҚАРТУЛАР 5

КІРІСПЕ 8

1 Шығындар есебінің түсінігі мәні және өнімнің өзіндік құнының калькуляциясының теориялық және әдістемелік негіздері 9
1.1 Шығындар есебінің түсіні мен калькуляцияның маңыздылығы және кәсіпорынның бухгалтерлік есебін ұйымдастырудың мақсаты мен мәні. 9

2 «ПОЛИСМУНАЙКУРЫЛЫС» ЖШС .ның шығындар есебінің жағдайы мен шығындар бойынша өзіндік құнды калькуляциялау 17
2.1 Кәсіпорынның ұйымдастыру.экономикалық сипаттамасы 17
2.2 Шығындарды толық қосу және өзгермелі шығындар бойынша өзіндік құнды калькуляциялау. 31

3 «ПОЛИСМУНАЙКУРЫЛЫС» ЖШС. ның шығындарының басқарылу жүйесінің жетілдірілуі және шығындар есебін бақылау 42
3.1 «ПолисМунайКурылыс» ЖШС.ның шығындарының есептелу әдістерінің жетілдіруінің негізгі бағыттары 42
3.2 Кәсіпорын шығындарының үнемделу мүмкіндіктерін анықтау және оңтайландыру. 50

ҚОРЫТЫНДЫ 54
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТ ТІЗІМІ 57
ҚОСЫМШАЛАР 59
Ел экономикасының тұрақты өсімі кәсіпорындардың қаржы тұрақтылықтарына қол жеткізулеріне көмегін тигізеді. Және де шетелдің инвесторларын экономикамыздың өте маңызды, керекті салаларына белсенділікпен тартуларына бағыттап отырады. Сонымен қатар экономикадағы базнестердің негізгі саласындағы іскерлік белсенділігін арттыру үшін, қажетті индустриалдық саясатына кірісу үшін, шаруашылықты тану және басқару бойынша макроденгейден микродеңгейге қызметтерін атқаруға көмегін тигізеді.[1]
Экономиканы басқарушылықтың дамуы, нарықтағы қарым – қатынастардың аяқтарынан тұрулары, меншіктегі әртүрлі нысандарды пайдалану есептің маңызды екенін көрсетеді. Сонымен қатар шетелдің кәсіпорындарының қатысуы арқылы кәсіпорындарды құру, қаржылық есептіліктің халықаралық стандарттарына бағыттану есеп және аудиттің маңыздылығы мен ролінің артуын болжайды. Қарстырылып отырылған ақпаратты кәсіпорынды тиімді басқарудың мақсатында үлкен әсерлілікпенен қолдану үшін керек. Атап айтсақ есептіліктің тиімді әрі озық тәсілдерін, шетелдік жақсы тәжірибені, қаржылық есептіліктің халықаралық стандарттарын қолдануға, кәсіпорынның бухгалтерлік есебінің дұрыс ұйымдастырылу жүйесі қажет болады. Халық шаруашылығының салаларының барлығында және меншік иелерінің бүкіл түрлерінде ұйымдастырылатын бухгалтерлік есепті және аудитті қайтадан құрастыру қажет. Сонымен бірге олардың маңызы ме әдіс-тәсілдерін кәсіпорындардың ерекшеліктеріне байланысты халықаралық қаржылық есептілігінің стандарттарының талабына сйкес ұйымдастыру қажет.
Зерттелініп отырылған тақырыптық жоба есепте маңызды әрі керекті бөлімдерінің бірі шығындардың есебі мен өнімнің өзіндік құнының калкуляциясы болып табылады. Шығындар есебінің негізінде ұйымның қаржы тұрақтылығы мен төлем қабілеттіктерінің мүмкіешіліктері мен негізділіктерін анықтай аламыз. Шығындар есебі мен өнімнің өзіндік құнының калкуляциясы субектінің пайда алу мақсатында қызметтерін ұйымдастыру үшін, тиісті қаржыларын және ресурстық қорларын жұмсау болып табылады.
Кәсіпорын шығындары – жоспар негізінде ұйымның ресурстық қаражаттарын жұмсау мақсатындағы табыс алу болып табылады.
Қарыз алушының қарыз берушінің алдындағы борышын растау үшін бір сөзі немес қарыз бойынша қолхаты жеткілікті болатын уақыт әлдеқашан өтіп кеткен. Қазіргі кезеңде ұйымның шаруашылық қызметі бойынша есептерін нақтылы ұйымдастыруды қамтамасыз ету үшін бухгалтерлік есептің жүйелігін қалыптастыру керек. Мердігер кәсіпорындармен, салық ұйымдарымен, жұмыскерлермен, өзге де берешектермен есептесуге байланысты міндеттемелерін уақытында орындаудан байланысушылары арасындағы одан арғы қарым қатынас байланысты болғандықтан, есеп айырысу операциаларын дұрыс жүзеге асыру, есеп айырысудың тәртібін жақсартуға алып келеді. Міндетті қарыздармен есеп айырысуларды күнделікті бақылап отыру шығындардың төмендеуіне, айналым қаражаттарының айналымдылығына байланысты жылдамдығының жоғарылауына алып келеді, бұл ұйымның қаржы тұрақтылығының жақсаруына әсер етеді. Кез келген мекеме үшін өздерінің қаржылық есептілігін аудиторлардың нәтижелерімен бекіткен маңызды. Сонымен бірге есептіліктің мәліметтерін қолданушылары – құрылтайшылардың, инвесторлардың, кредиторлардың, банктердің, және де мердігерлердің тарапынан өздеріне байланысті сенімділіктерін арттырады. Аталған сенімділіктің болуы мекеме үшін үлкен маңызға ие, себебі оны жетілдіру мен келісім бойынша қарым қатынастарының беріктігі соларға байланысты.
1Н.А.Назарбаев Қазақстан-2050.Барлық Қазақстандықтардың гүлденуі, қауіпсіздігі, әл ауқатын арттыру.
2 М.К.Алиев, М.Т.Жетесова, Н.Б.Шамуратова. Финансовый учет 1. Учебное пособие – Астана: ТОО Мастер По,2014 – 157с.
3 Хорнгрен Ч.Т., Фостер ДЖ. Бухгалтерский учет: Управленческий аспект
М.Фин. и статистика 2011г
4 Қ.Т. Тайғашинова, Басқару есебі: оқу құралы/ Қ.Т.Тайғашинова.-
Алматы: Издательство "LEM", 2011.- 332 б.
5 «Бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы» Қазақстан Республикасының Заңы - 28 ақпан 2007 ж.№ 234- II (09.02.2016 өзгерістер мен толықтыруларды қоса алғанда)
6 К.Ш.Дүйсенбаев және т.б. Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау-
Оқу құралы. – Алматы: Экономика.2012.-330б.
7 Б.С.Мырзалиев, А.А.Сәтмырзаев, Р.С.Әбдішүкіров Бухгалтерлік есеп теориясы және тәжірибесі: Оқу құалы. – Алматы: Экономика 2008.- 832б
8 М.К.Алиев, М.А.Алтынбеков. Кәсіпорындағы бухгалтерлік есепті ұйымдастыру. Оқу құралы – Астана: ҚазЭҚХСУ ,2015ж – 188 б
9 М.К.Алиев, М.Т.Жетесова, Н.Б.Шамуратова. Финансовый учет 1. Учебное пособие – Астана: ТОО Мастер По,2014 – 157с
10 Басқару есебі: оқу құралы/ Ержанов А.К., Айтанова Ә.Қ., Жұманова Г.Ш., Баянова М.С., Иматаева Ә.Е. – Алматы: Экономика, 2009.-304 б
11 Бухгалтерлік есепті жүргізу ережесі. – Алматы: ЖШС «LEM баспасы» 2010. – 27б
12 Садиева А.С., Тлеуова Э.М. Финансовый учет 1. Учебное пособие – Астана: КазУЭФМТ, 2010 – 320с.
13 Е.П.Козлова Калкулирование себестоимости способом суммирования затрат// Главбух. – 2013.- c. 1-24.
14 И.Г.Кондратова Основы управленческого учета. // Современное упрвление. 2012. №6. С. 79-103.
15 М.К.Жұматова, Халықаралық қаржылық есептілігі стандарттарына сәйкес бухгалтерлік есеп: тәжірибе құралы/ М.К.Жұматов. – Астана: «Қаржы жүйесі органдарының мамандарын даярлау, қайта даярлау және біліктілігін арттыру орталығы» Акционерлік қоғамы», 2011. – 119 б.
16 Сагиндыкова Г.М. Практический аудит. Учебное пособие- Астана. Издательство КазУЭФМТ, 2012. -180с.
17 Б.Оразбеұлы Бухгалтерлік есеп және аудит негіздері: оқу құралы / Б.Оразбекұлы.-Алматы:Экономика, 2011.- 409 б.
18 Абленов, Д.О. Қаржылық аудит және талдау: теория, әдіснама, практика: оқу құралы.- Алматы: Экономика, 2010.- 528 б.
19 Нурсеитов Э.О., Аудит: краткое пособие / Э.О.Нурсейтов-Алматы: ТОО «Издательство LEM», 2011.- 236 с.
20 К.Ш.Дүйсембаев Қаржы есептілігін талдау: оқулық.-Алматы: Экономика,2011.-348 б.
21 Қ.Т.Тайғашинова, Басқару есебі: оқу құралы/ Қ.Т.Тайғашинова.- Алматы: Издательство «LEM», 2011.- 332 б.
22 Халықаралық қаржылық есептілігі стандарттарына сәйкес бухгалтерлік есеп=Бухгалтерский учет в соответствии с международными стандартами финансовой отчетности: оқу құралы/Садиева А.С., Жұматов М.Қ., Тлеуова Э.М., Акимова Б.Ж.-Астана: «Қаржы жүйесі органдарының мамандарын даярлау, қайта даярлау және біліктілігін арттыру орталығы» Акционерлік қоғамы»/АО «Центр подготовки, переподготовки и повышения квалификации специалистов органов финансовой системы», 2011. – 393 б.
23 Садиева А.С. Управленческий учет. Учебное пособие. Астана. КУЭФиМТ: ИПЦ, 2011
24 Би Вандер Вил. Управленческий учет (с элементами финансового учета) М.Инфра-2012
25 Т.С.Коженикова Отнесение материальных затрат на себестоймость продукции и для целей исчисления налогооблагаемой прибыли.//Экономика.Финансы.Управление. 2013.№6.С. 71-75.
26 А.Қ.Шарипов Аудит: оқу құралы.-Алматы: Экономика62010.-288 б.
27 Анализ и диагностика финансово-хозяйственной деятельности предприятия: Учебник./ Под ред. В.Я.Позднякова.- М.: ИНФРА-М, 2012.- 617с.- (Высшее образование).
28 Яругова А. Управленчесий учет: опыт экономически развитых стран. М: Финансы и статистика, 2007
29 В.В.Родостовец, Т.Е.Ғабдуллин, О.И.Шмидт Кәсіпорындағы бухгалтерлік есеп.-Алматы: Қазақстан-аудит орталығы,2009 ж.
30 Ч.Т.Хорнгрен, Д.Ж.Фостер Бухгалтерский учет: Управленческий аспект М.Фин. и статистика2011 г.
31 К.Друри Введение в управленческий и пройзводственый учет (Перевод англ. Под ред Н.Д.) М. Аудит, Юнити, 2011
32 Джаншанло Р.Е., Анализ финансового положения организации: учебное пособие / Р.Е. Джаншанло.- Алматы: Издательство "LEM", 2010.- 76 с.
33 В.Г.Новиков Анализ соотношения «затраты-обьем-прибыль» //Менеджмент в России и за рубежом. -2011.-№4.-с. 120-137.
34 Д.О.Абленов Қаржылық аудит және талдау: теория, әдіснама, практика: оұу құралы.-Алматы:Экономика, 2010.-528 б.
35 В.П.Проскурина Бухгалтерлік проводкалар/ В.П.Проскурина; қазақ тіліне бірінші рет аударылған/ аударған М.Қ.Акишев.-Алматы:ЖШС «LEM баспасы», 2011.-292 б.: табл.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі:  Дипломдық жұмыс
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 51 бет
Таңдаулыға:   
Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым Министрлігі

Шығындар есебін жетілдіру және өнімнің өзіндік құнының калькуляциясы

Мамандық: 6М050800 Есеп және аудит

Есеп және аудит мамандығы бойынша Экономика ғылымдарының магистрі
академиялық дәрежесін алу үшін дайындалған диссертация

Ғылыми жетекші

______________

___ _____________2017 ж.

Астана, 2017

Мазмұны

Нормативтік сілтемелер 3
АНЫҚАМАЛАР 4
БЕЛГІЛЕУЛЕР МЕН ҚЫСҚАРТУЛАР 5

Кіріспе 8

1 Шығындар есебінің түсінігі мәні және өнімнің өзіндік құнының 9
калькуляциясының теориялық және әдістемелік негіздері
1.1 Шығындар есебінің түсіні мен калькуляцияның маңыздылығы және 9
кәсіпорынның бухгалтерлік есебін ұйымдастырудың мақсаты мен мәні.

2 ПОЛИСМУНАЙКУРЫЛЫС ЖШС -ның шығындар есебінің жағдайы мен 17
шығындар бойынша өзіндік құнды калькуляциялау
2.1 Кәсіпорынның ұйымдастыру-экономикалық сипаттамасы 17
2.2 Шығындарды толық қосу және өзгермелі шығындар бойынша 31
өзіндік құнды калькуляциялау.

3 ПОЛИСМУНАЙКУРЫЛЫС ЖШС– ның шығындарының басқарылу жүйесінің 42
жетілдірілуі және шығындар есебін бақылау
3.1 ПолисМунайКурылыс ЖШС-ның шығындарының есептелу әдістерінің42
жетілдіруінің негізгі бағыттары
3.2 Кәсіпорын шығындарының үнемделу мүмкіндіктерін анықтау және 50
оңтайландыру.

Қорытынды 54
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТ ТІЗІМІ 57
Қосымшалар 59

Нормативтік сілтемелер:

1. Қаржылық есеп беру туралы № 2 стандарт, Қазақстан Республикасы каржы
Министірлігінің 2007 жылдың 21 маусымындағы №217 бұйрығымен
бекітілген.
2. ХҚЕС № 7 Ақша қаражатының қозғалысы туралы есеп
3. № 9 Шетел валютасындағы операциялар есебі бухгалтерлік есеп
стандартына методикалық нұсқаулар, (Қазақстан Республикасының қаржы
Министірлігі бекіткен, 1997 жылдың 21 мамырында), (05.02.03 жылы
Қазақстан Республткасының қаржы Министірдігінің енгізілген
өзгертулер мен толықтырулармен № 44)
4. Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінің Басқармасының 2006 жылдың
2 маусымындағы № 266 банктік шоттарды ашу, жүргізу, жабу ережелерін
бекіту туралы қаулысы (ҚР ҰБ Басқармасының 08.10.03 жылы енгізген
өзгертулер мен толықтыруларымен)
5. Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінің Басқармасының 2000 жылдың
25 сәуіріндегі № 179 ҚР территориясында төлем құжаттрын қолдану
туралы және қолма – қол ақшасыз есеп айырысуларды жүзеге асыру
туралы ережелерді бекіту туралы қаулысы ( ҚР ҰБ Басқармасының
24.01.04 жылы енгізілген өзгертулер мен толықтырулармен)
6. Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі бекіткен Қазақстан
Республикасында валюталық операциялар жүргізу ережелері, 20.04.2006
жылдан. №115
7. Қазақстан Республикасының екiншi деңгейдегi банктерiнде жəне банк
операцияларының жекелеген түрлерiн жүзеге асыратын ұйымдарда касса,
сейф операцияларын жəне банкноталарды, монеталарды жəне
құндылықтарды инкассациялау операцияларын жүргiзу ережесiн бекiту
туралы Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі Басқармасының 2001
жылғы 3 наурыздағы N 58 қаулысы.
8. Қазақстан Республикасындағы чектерді қолданып, төлемдерді атқару
Қазақстан Республикасы Ұлттық банк Басқармасының 1998 ж. 5
желтоқсандағы №266 Қазақстан Республикасы территориясында чектерді
қолдану ережелері (өзгерістермен және толықтырулармен).
9. Халықаралық қаржылық есеп стандарты (IAS) 39 Қаржылық құралдар:
мойындау және бағалау;
10. 2003 жылдың 13 мамырынан № 415-II Акционерлік қоғамдар туралы
Қазақстан Республикасының Заңы (10.02.2011ж. жағдайына
өзгертулер және толықтырулармен)

АНЫҚТАМАЛАР

Осы диссертацияда келесідей терминдер тиісті анықтамалармен
пайдаланылған:
Шығындар — тауарларға немесе қызметтерге төленуі қажет болатын,
тұтынатын ресурстар.
Ақша қаражатының эквиваленті (баламалары) – ақша, қаражатының белгілі
бір сомасына жеңіл айнала алатын және құндылығын өзгерту қаупіне аз
ұшырайтын қысқа мерзімді өтімділігі жоғары салымдары
Актив – ұйымның иелігіндегі құндылық бағасы бар құқығындағы жеке
қаражаттар және мүліктері. Активтер немесе шаруашылық қаражаттары болашақта
экономикалық пайда алып келетін олжа ретінде қарастырылады.
Ағымдағы міндеттемелер – қысқа мерзімдегі несие мен берешектер; ұзақ
мерзімдегі несиелердің ағымдағы бөлігі, кредиторлық берешек (төленуге
тиісті қаражаттар мен вексельдер, алынылған аваныстар, салық бойынша
міндетті берешектер, төленетін дивиденттер, өзге де кредиторлық
берешектер), төленуге тиісті есептелінген шығыстар, алдағы кезеңнің шығыны
және басқалары.
Бухгалтерлік есеп шоттарының типтік жоспары- бұл - бухгалтерлік
есептің синтетикалық шоттарының жүйеленген тізімі.
Бухгалтерлік есеп – білім саласы, жоғарғы оқу орнындарында оқытылатын
ғылыми пән.
Бухгалтерлік шоттар – шаруашылық қаражаттары мен оның қорлану
көздерімен жүзеге асырылатын шаруашылық операцияларды ақшалай негізде
көрсету, ағымдағы бақылау және топтастырудың тәсілдері.
Кәсіпорынның бухгалтерлік балансы – кәсіпорынның шаруашылық
қаражаттарды жинақтап топтастыру тәсілі. Ұйымның қаражаттары бухгалтерлік
балансында ақшалай үлгіде екі топта көрініс табады. Алғашқысы мекеме
қандай қаражатпен иеленеді, екіншісі қандай қорлану көздерден құралғанын
қарастырады. Кәсіпорын бухгалтерлік балансының екі бөлігі тең болуы тиіс.

Есеп берушілік – анықталған мерзімде (ай, квартал, жыл)
кәсіпорындардың, өндірістік – шаруашылық, қаржылық қызметін сипаттайтын
мәліметтер жүйесі.
Еңбек ақы – бұл еңбек үшін төлем, оны еңбек келісім шартында және
қызмет нұсқауында белгіленген мөлшеріне сай қызметкер орындаған жұмыс
көлемі үшін алады.
Есеп беру деп – бұл шаруашылық субектісінің өткен кезеңіндеі қаржылық –
шаруашылық іс әрекетін кешенді түрде қарастыратын барлық мәліметтер жүйесі
болып табылады. Есеп беру үрдісін жасау есеп жұмысының соңғы сатысы болып
табылады.
Табыстар – кәсіпорынның негізгі және негізгі емес қызметтерінің
нәтижелері.

БЕЛГІЛЕУЛЕР МЕН ҚЫСҚАРТУЛАР

CVP-талдау (Cost – Volume – Profit analysis)
ҰҚЕС – Ұлттық қаржылық есеп стандарттары
ҰК – Ұлттық компания
ҰБ – Ұлттық банк
ҚМ – Қаржы министрлігі
ҚР – Қазақстан Республикасы
ХҚЕС– Халықаралық қаржылық есеп стандарттары
ҚР АК –Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі
ЖК – Жеке кәсіпкер
ЖШС – жауапкершілігі шектеулі серіктестік
ЖЖТ – жылдық жиынтық табыс
ЖІӨ — Жалпы ішкі өнім
ЗТ – заңды тұлға
КҚСМ — кейінге қалдырылған салықтық міндеттемелер
КТС — корпоративті табыс салығы
ӘКК - әлеуметтік кәсіпкерлік корпорациялар
ЖТС - Жеке табыс салығы
ҚРҚМ - Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігі
ҚР СК- Қазақстан Республикасы Салық кодексі
ҚҚС – Қосылған құн салығы
АХС– Аудиттің халықаралық стандарттары
ТМД – Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы
Дт – Дебет
Кт – Кредит
Тг – Теңге
% – пайыз
Мың тг. – мың теңге

КІРІСПЕ

Тақырыптың өзектілігі және мәселелердің зерттелу дәрежесі.
Ел экономикасының тұрақты өсімі кәсіпорындардың қаржы тұрақтылықтарына
қол жеткізулеріне көмегін тигізеді. Және де шетелдің инвесторларын
экономикамыздың өте маңызды, керекті салаларына белсенділікпен тартуларына
бағыттап отырады. Сонымен қатар экономикадағы базнестердің негізгі
саласындағы іскерлік белсенділігін арттыру үшін, қажетті индустриалдық
саясатына кірісу үшін, шаруашылықты тану және басқару бойынша
макроденгейден микродеңгейге қызметтерін атқаруға көмегін тигізеді.[1]
Экономиканы басқарушылықтың дамуы, нарықтағы қарым – қатынастардың
аяқтарынан тұрулары, меншіктегі әртүрлі нысандарды пайдалану есептің
маңызды екенін көрсетеді. Сонымен қатар шетелдің кәсіпорындарының қатысуы
арқылы кәсіпорындарды құру, қаржылық есептіліктің халықаралық
стандарттарына бағыттану есеп және аудиттің маңыздылығы мен ролінің артуын
болжайды. Қарстырылып отырылған ақпаратты кәсіпорынды тиімді басқарудың
мақсатында үлкен әсерлілікпенен қолдану үшін керек. Атап айтсақ
есептіліктің тиімді әрі озық тәсілдерін, шетелдік жақсы тәжірибені,
қаржылық есептіліктің халықаралық стандарттарын қолдануға, кәсіпорынның
бухгалтерлік есебінің дұрыс ұйымдастырылу жүйесі қажет болады. Халық
шаруашылығының салаларының барлығында және меншік иелерінің бүкіл
түрлерінде ұйымдастырылатын бухгалтерлік есепті және аудитті қайтадан
құрастыру қажет. Сонымен бірге олардың маңызы ме әдіс-тәсілдерін
кәсіпорындардың ерекшеліктеріне байланысты халықаралық қаржылық
есептілігінің стандарттарының талабына сйкес ұйымдастыру қажет.
Зерттелініп отырылған тақырыптық жоба есепте маңызды әрі керекті
бөлімдерінің бірі шығындардың есебі мен өнімнің өзіндік құнының
калкуляциясы болып табылады. Шығындар есебінің негізінде ұйымның қаржы
тұрақтылығы мен төлем қабілеттіктерінің мүмкіешіліктері мен негізділіктерін
анықтай аламыз. Шығындар есебі мен өнімнің өзіндік құнының калкуляциясы
субектінің пайда алу мақсатында қызметтерін ұйымдастыру үшін, тиісті
қаржыларын және ресурстық қорларын жұмсау болып табылады.
Кәсіпорын шығындары – жоспар негізінде ұйымның ресурстық қаражаттарын
жұмсау мақсатындағы табыс алу болып табылады.
Қарыз алушының қарыз берушінің алдындағы борышын растау үшін бір сөзі
немес қарыз бойынша қолхаты жеткілікті болатын уақыт әлдеқашан өтіп кеткен.
Қазіргі кезеңде ұйымның шаруашылық қызметі бойынша есептерін нақтылы
ұйымдастыруды қамтамасыз ету үшін бухгалтерлік есептің жүйелігін
қалыптастыру керек. Мердігер кәсіпорындармен, салық ұйымдарымен,
жұмыскерлермен, өзге де берешектермен есептесуге байланысты міндеттемелерін
уақытында орындаудан байланысушылары арасындағы одан арғы қарым қатынас
байланысты болғандықтан, есеп айырысу операциаларын дұрыс жүзеге асыру,
есеп айырысудың тәртібін жақсартуға алып келеді. Міндетті қарыздармен есеп
айырысуларды күнделікті бақылап отыру шығындардың төмендеуіне, айналым
қаражаттарының айналымдылығына байланысты жылдамдығының жоғарылауына алып
келеді, бұл ұйымның қаржы тұрақтылығының жақсаруына әсер етеді. Кез келген
мекеме үшін өздерінің қаржылық есептілігін аудиторлардың нәтижелерімен
бекіткен маңызды. Сонымен бірге есептіліктің мәліметтерін қолданушылары –
құрылтайшылардың, инвесторлардың, кредиторлардың, банктердің, және де
мердігерлердің тарапынан өздеріне байланысті сенімділіктерін арттырады.
Аталған сенімділіктің болуы мекеме үшін үлкен маңызға ие, себебі оны
жетілдіру мен келісім бойынша қарым қатынастарының беріктігі соларға
байланысты. Айтып кеткеніміздей қазіргі кезеңде өзекті және негізгісі
кәсіпорынның шығындары мен өнімнің өзіндік құнының калкуляциясының есебі
болып табылады. Яғни дұрыс есепке алмау мен кәсіпорынның шығындарын
уақытында есепке алмау шаруашылық қызметінің ырғақтылығына кері әсерін
тигізеді.
Қарастырып отырғанымыздай диссертациялық жұмысымның зерттеудің маңызды
мақсаты кәсіпорындағы шығындардың есебін және өнімнің өзіндік құнының
калкуляциясын зерттеу болып табылады.
Аталған мақсатқа сәйкес келесідей міндеттерді шешу қажет:
- есептелінетін шығындарды және оларды есепке алу бойынша дұрыстығын
тексеру;
- шығындардың құжаттамалар бойынша есептегі нақтылығын тексеру;
- өнімдердің өзіндік құнына байланысты калкуляциялық әдістерін
қарастыру;
- өнімнің өзіндік құнының дұрыс есептелгенін тексеру;
- есептің кемшіліктерін анықтау және оларды жою іс шараларынпайдалану.
Диссертациялық жұмыстың зерттеу обектісі ПОЛИСМУНАЙКУРЫЛЫС ЖШС болып
табылады. Оның атқаратын қызметінің түрлері – заңды және жеке тұлғаларға
қызмет көрсету.
Зерттеудің ақпараттық базасы ретінде Қазақстан Республикасының Қаржы
Министрлігінің, Статистикалық агенттіктің ақпараттық мәліметтері, Қазақстан
Республикасының заңнамалық және нормативті құқықтық қажаттамалары, отандық
және шетелдік ғалымдарының еңбектерң, кәсіпорынның нақтылы мәліметтері және
өзге де көздер қолданылды.
Тақырыптың ғылыми зерттелуі. Кәсіпорынның шығындары мен өнімнің өзіндік
құнын калкуляциялаудың есебін ұйымдастыру тәртібінің әдістемелік мәселелері
отандық авторларының еңбектерінде көрініс тапқан: К.Ш.Дүйсембаев,
К.К.Кеулімжаев, В.К.Радостовец, С.С.Сатыбалдин, М.Қ.Әлиев, М.С.Ержанов,
Ф.С.Сейдахметова, Ә.Ә.Әбдіманапов, К.Т.Тайғашинова және тағы басқалары.
Диссертациялық жұмыстың тәжірибелік маңыздылығы.
Ұйымның шығындар есебі мен өнімнің өзіндік құнының есебі жөніндегі
ұсынылған ұсыныстарды кәсіпорынның басқарушылық шарушылығында пайдалануға
ұсыну табылады.
Зерттеу нәтижелерінің ғылыми жаңалылығы. Шетелдің, ТМД және отандық
ғалымдарының жұмыстарын зерттеудің нәтижесінде шығындардың және өзіндік
құнның түсінігінің анықтамаларын толықтыру, шығындар мен өзіндік құнның
қозғалысының есебін қарастыру бойынша есептің регистрлеріне ұсыныстар беру;
шығындар мен өзіндік құнның бағалануын және қйтадан бағалануын зерттеу
негізінде кәсіпорындаға бағалаудың тиімді әдістерін ұсыну болып табылады.
Диссертациялық зерттеудің теориялық және әдістемелік негіздері –
өзіндік құнның калкуляциясы мен шығындар есебін қаржылық есептіліктің
халықаралық стандарттарының талаптарына сәйкес ұйымдастыруды талдау
саласында пікірлерін жазған шетелдік және отандық ғалымдардың
монограффиалары, ғылыми еңбегі, ал нормативті құқықтық негізі Қазақстан
Республикасының заңнамалары мен құқықтық актілері, Ұлттық банктің ережелері
және нұсқамалары болып табылады.
Диссертациялық жұмысты жазу барысында әдістемелік негіздер болған:
- Қазақстан Республикасының Бухгалтерлік есеп және қаржылық
есептілік туралы Заңы;
- Қазақстан Республикасының нормативті құқықты актілер;
- Қазақстан Республикасының Салықтар және бюджетке төленетін өзге де
міндетті төлемдер туралы Заңы;
- Қаржылық есептіліктің халықаралық стандарттары;
- Типтік шоттар жоспары.
Жұмысты орындау барысында қаржылық талдаудық мынандай әдіс тәсілдері
пайдаланылды:
- Алдындағы кезеңдермен салыстырмалы түрде қарастырғанда бухгалтерлік
есептің әртүрлі баптары бойынша абсолюттік және
салыстырмалыауытқуларын дұрыстап қарауға мүмкіншілік беретін
көлденең талдау;
- Баланстың тұтастығы және оның бөлімдері бойынша қорытынды
деректемеге жеке баптар бойынша салаытырмалылық салмақты анықтау
мүмкіндігін беретін тігінен талдау;
- Қарастырылатын жылдың денгйінен деректемелердің салаыстырмалы
ауытқуларын есепке алуға сүйенетін трендтік талдау.
Жұмыстың негізгі нәтижелерінің пайдаланылуы. Зерттеу бойынша
жұмыстыңнегізгі қорытындылары және ұсыныстары халықаралық және аймақтық
ғылыми-тәжірибелік конференцияларда баяндалып талқыланды.
Зерттеу нәтижелерінің жарияланымдары. Зерттеудің тақырыбы негізінде 2
мақала жарияланған.
Диссертациялық жұмыстың көлемі және құрылымы. Жұмыс кіріспеден, үш
бөлімнен, қорытынды және қолданылған әдебиеттер тізімінен тұрады. Жұмыста
12 кесте және 2 сурет келтірілген.
1 Шығындар есебінің мәні мен маңыздылығы және өнімнің өзіндік
құнының калькуляциясының әдістемелік негіздері

1.1 Шығындар есебі мен калькуляцияның түсінігі және кәсіпорынның
бухгалтерлік есебін жүргізуді ұйымдастырудың мәні және маңыздылығы

Кәсіпорын шығындары мен өнімнің өзіндік құнды калкуляциялау есебін
анықтаудың осы немесе өзге жүйелерін қарастыруда, біріншіден „шығын" және
өзіндік құн деп аталатын ұғымын жете түсіну қажет. Атап айтқанда оның
терминологиялық мәні мен түсінігін, шығындарды топтастырудың қағидаттары
мен есептерін түсіндіру қажет.
Шығындар, деп жазып көрсетті М.Қ.Әлиев – қолма - қол сатып алуға
жұмсалынғандығын және-ол ұйым балансындағы активі ретінде көрсетілетін,
болашақта табыс алып келуге қабілеті бар қаражаттар. Ал өзіндік құн
калкуляциясын-өнімге немесе қызметке жұмсалынған шығындардың жиынтығы
ретінде көрсетті.[2; 79 б] .
Бірақта, өзге әдебиеттерде осы түсініктеменің өзге де трактовкалары
(немесе түсіндірулері) кездеседі. Атап айтсақ, профессор Хорнгрен Ч. Т.,
Фостер Д. оған былай тұжырымдама жасайды: Әдеттегідей, шығындар - бұл
алынатын тауарлары мен көрсетілетін қызметтеріне төленуге тиіс болатын,
тұтынатын ресурстық қаражаттар (ақшалай қаржылар) дептүсіндіреді[3; 79 б].

Осыған сәйкес түсініктегі анықтаманы сәл кейінірек профессор К.Т.
Тайғашинова және өзге де авторлар берді"[4; 79 б] .
Қарастырылған ұғымдар бойынша шығындар тұжырымдамаларының абстрактілі
деңгейде екенін көреміз. Осыған байланысты, осы уақытқа дейін экономикалық
оқулықтарда аталған мәселе бойынша көзқарастардың біркелкілігі болмаған.
Біздің тәжірибемізде, шығындар, шығыстар, жұмсалған қаражаттар
түсініктері бірдей деп тендестіріледі немесе ұқсас болып табылады және
өндірістік шығындары, не өндіріске жұмсалынған шығындары терминдері
пайдаланылады.
Біздің көзқарасымыз бойынша, шығын деген түсініктің табиғаты, әр
түрлі іс әрекеттерге сәйкес сан алуан мәндерінде қарастырылады.
Басқарушылық есепте кәсіпорын шығындары бірнеше мақсаттарға сан алуан
тәсілдермен жіктелеінеді, атап айтсақ ол бірдей мағынада емес.
Шығын факторлары-субект шығындарының туындауына алып келетін оқиғалар
мен жағдайлар. Яғни, осындағы шығындардың түпкілікті түсінігі, бірнеше
мақсаттағы шығындар сан алуан топтастырылып жинақталуы мүмкүн.
Өзіндік құн түсінігіне өндірістік шығындардың туындауымен сәйкес
активтерінің кемуі (құндылықтар, ақша қаражаттары) және міндеттемелердің
артуы (кредиторлық берешек) енгізіледі. Халықаралық қаржылық есептіліктің
стандарттарына сәйкес актив болашақта оған сәйкес пайда түсетіні күтіліп
және болған оқиғалардың нәтижесінде, субектпен бақыланатын ресурстық
қаражаттар ретінде қарастырылады. Шығындар мен шығыстар ұғымдарын
жалпылама ұқсастықпен қарастыруға болмайды.
Шығыстар-кәсіпорынның ағымындағы есептілік кезеңінде қарастырылатын
шығындарының баптары болып табылады. Субект шығыстары ағымдағы кезеңінде
пайда алу мақсатында қолданылған ресурстық қаражаттарын көрсетеді.
Халықаралық қаржылық есептіліктің стандарттары негізінде Шығыстар
есеп беру кезеңінде активтерін қолдану немесе есебінен шығарылу жағдайында
табысының кемуі. Сонымен бірге капиталының кемуіне алып келетін және осыған
сәйкес міндеттемелерінің туындауы мүмкін. Зерттеу барысында шығындарының
мәнділігін ұғыну мақсатында оны үш жақты қарастырамыз. Біріншіден,
кәсіпорын шығындары ресурс қаражаттарын қолдануымен анықталады. Екіншіден,
ұйым шығындары ақша өлшемімен көрсетіліп, қолданылған ресурстардың сандық
мөлшерін көрсетеді. Үшіншіден шығындар кез келген бөлімшелерінің
қызметтерін, өнімдерін өндірудің, яғни олардың жүзеге асырылуын
салыстырады. Қорытындылай келе, кәсіпорынның шығындары өзіндік құнына
қарағанда едәуір кең және белгілі бір уақытта тиісті мақсаттарға ақша
түрінде ресурстық қаражаттарын өолдану денгейін көрсететінін анықтадық.
Осыған байланысты, шығындар есебінің мақсаты, көрсетілетін қызметімен
және мазмұндарын згертеді. Осыдан шығындарды өздігінше есептілікте
көрсетуі, оның соңғы өнімі болып табылады,ал ол мақсатқа жетудің
негігіқұралы ретінде көрініс табады. Икемді шығындар сан алуан өндіріс
көлемдерінде әр түрлі өздерін алып жүреді, ал жекелеген тұрғысынан
қарастыратын болсақ, ол: Шығынның осындай әрекеттерін көре тұра, шетелдік
оқулықтарда,әсіресе бухгалтерлік есеп бойынша теориялық жұмыстрында
шығындардың әрекетті деген терминді өте жиі қолданылады. Қазақстандық
тәжірибие мен оқулықтарда шығындар түсінгі туралы айту қабылданғанмен,
бірақта шығындардың әрекетті термині, біздің ойымызша, тек қарқынды ғана
емес. Яғни осы немесе бақса шығыстардың мүмкін болатын статистикалық
жағдайын көрсететін, өте ауқымды ұғым болып көрініс табады. Тиімді шешім
қабылдау үшін іскерлік белсенділік пен өндірістік қызметтің деңгейлерінен
тәуелді шығындардың әрекетті қалай өзгеретінін көрсету өте маңызды рөл
атқарады. Сондықтан осыдан келесідей мәселелер туындайды:
- келер жылға өндіріс бойынша қызметтің қандай мөлшерін жоспарлау крек?
- өткізілетін тауарлардың көлемінің өсуіне байланысты өткізу бағасын
азайту қажет па?
- өнімдерді артумен айналысатн жұмысшылардың еңбекақысымен есеп айырысу
қандай нысанда болу қажет: тек комиссиондық сыйақы, тек еңбекақы немесе
олардың комбинациялары?
- өнімдерді өндірудің мөлшерін арттыру үшін қосымша құрал-жабдықтар сатып
алу қажет па?
Осындай құбылыстарды түсіну үшін осы немесе басқа белгілері бойнша
шығындарды топтау жүзеге асырылады. Обектілердің жіктелу белгілері көп
болған сайын, оның зерттелетін денгейі де жоғары болады. Бұл, өз кезегінде
обектінің басқарушылық деңгейін жоғарылатады.
Осыдан басқа, бақылау және реттеу қызметтерін жүргізу үшін басқарушылық
есепте реттелінетін және реттелінбейтін шығындар тобы да ашылып
көрсетіледі.
Демек, біздің пікірімізше, шығындар жіктемесі басқару мәселелерін шешу
құалы ретінде қолданылады. Яғни шешімді қабылдайтын және оның зардаптарын
анықтайтын үрдісіне қатысады. Тиімді шешімді қабылдау үшін онын қандай
шығындар мен пайдаға жетелейтінін білуі қажет. Релевантты шығындар деп тек
шешімдерді қабылдауы барысында ғана өзгеріске ұшырайтын, болашақ шығындарды
есепке алуға болады.
Бухгалтерлік есептің мәліметтерін сыртқы қолданушылар мен ұйымдарды
басқарушылардың талаптарын қанағаттандыру үшін бухгалтерлік есептің жүйесі
дұрыс болуы қажет.
Ұйымдастырудеп - есепті жүргізудің жағдайын, оның біртектес
элементтерін, есептік кезендерді (бастапқы құжаттамадан бастап,
бухгалтерлік қорытынды есепті тапсыру мен құжаттарды мұрағатқа дейінгі
аралық) арнайы тәртіпке сәйкес қатаң сақтауын. Сондай ақ бухгалтерлік есеп
жүргізудің түрлерін, жүргізу, есептеу техникаларын тиімді пайдалануды
айтады. Сондай-ақ,бухгалтерлік есебіне тән ережелерді, нұсқауларды және
нормативтік заң актілерін қатаң сақтау қажет.
Ұйымдардағы бухгалтерлік есептің жүйесінің ұйымдастырылуының негізгісі,
біздің елімізде қабылданған 2007 жылы 28 ақпанда № 234 Бухгалтерлік есеп
және қаржылық есептілік туралы Заңда қаралған. Бұл заңнаманың мазмұны
бухгалтерлік есеп жүйесін ұйымдастырудың тәртібін, бухгалтерлік есеп
жүргізудің тиімді әдістерін қолдану. Сонымен қатар қорытынды есеп жасап,
мұны жариялау және бухгалтерлік есеп ақпараттарын анық және сенімді жасау
жөнінде тиянақты ұғым береді. [5; 79 б]
Бухгалтерлік есеп жүйесін дұрыс ұйымдастыру жөніндегі жылпылама бағыт,
кәсіпорындар ішінде ұстанған жекелеген есеп обектілерін ұйымдастыру туралы
бағытпен ұштасқан жағдайда бухгалтерлік есепті ұйымдастыру жағынан орнықты
болады.
Кәсіпорындардың технологиялық айырмашылықтары мен ұжымдық түрлерінің
ерекшеліктеріне қарай бухгалтерлік есеп әрбір ұйымдардың өз іштерінде
ұйымдастырылады. Өнімдерді өндірудің өндірістік маңызды ерекшеліктері
бухгалтерлік есеп жүйесін ұйымдастырудың басты бағыттары болып табылады.
Өндірістік ерекшеліктер, негізінен еңбекақыны есептеу мен оны
төлеу,өндірілген өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау мен өндірістік
шығындарды жұмсау,дайын өнімді өткізу,әріптестермен аралық қатынастарға
түсу, есеп айырысу, т.б. есеп объектілері бойынша қалыптасады. [6; 79 б]
Есеп үдерісін тұрақты түрде ары қарай дамыту бухгалтерлік
қызметкерлрдің еңбектерін ғылыми және алдынғы қатарлы тәжірибе негізінде
ұйымдастырумен байланысты. Сонымен бірге бухгалтерлік есеп жүргізу
шығындарын барынша азайтып отыру бағытымен тығыз байланысты болады.
Бухгалтерлік есептің жүйесіне және талдауды жүргізу үдерісіне экономика-
математикалық әдістерді, әртүрлі моделдерді,мақсатты бағдарламалық
қағидаттарды,еңбекті ғылыми тұрғыда ұйымдастырудың тиімді жолдарын
енгізудің рөлі зор. [7; 119 б]
Бухгалтерлік есеп объектілерінеің көбісі өзгеріске ұшырап, негізгі
қорлар мен күрделі қаржыны игеру, жарғылық капитал, арнайы қорлар, пайда
мен шеккен зиян т.б. есебін жүзеге асырудың әдістемелік жолдары халықаралық
есептіліктің стандарттарына сәйкес есепке алынады. Бухгалтерлік қорытынды
есепті жасаудың құрылымы мен маңызыдылығы, мұның өзінің қашан және кімге
тапсырылатындығы жөніндегі өзгерістер туралы қорытынды есеп ақпараттарын
сыртқы пайдаланушылар үшін қолайлы болады. [8; 87 б]
Көптеген есеп жұмыстарының көлемі азайып, комьпютерлік жүйемен жүзеге
асырылатын болды. Сонымен қатар бухгалтерлік есептің ақпараттарын
қолданушалардың саны көбейіп, есептің сапалы жасалуымен қатар есеп
қағидаттарын қатаң сақтау туралы әдістер мен амалдар кеңінен қолденылып
келеді.
Мұның барлығында сапалы даярланған кәсібилік бухгалтерлер
жасайтындығын, сондай-ақ бухгалтерлік қызметті орындаушы мамандар
бухгалтерлік есеп үйымдастыруды жетілдірудің жолдарын белглейтінін. Сонымен
бірге бақылау мен тексеруді, талдауды және шешімді қабылдауды мақсат
тұтатындығы белгілі болды.
Кәсіпоырнның бухгалтерлік есебін ұйымдастыру мен жетілдірудің түпкі
мақсаты – қандай да ұғымдар болмасын, бұлардың таза пайдамен жұмыс істеуін
қамтамасыз ету туралы экономикалық заңдылықтарды сақтау болып табылады.
Елімізде қабылданған және мұның мазмұны жүзеге асырылатын бухгалтерлік
есеп туралы заң бухгалтерлік есептің жүйесінің заңдылығын негіздейді. Және
бухгалтерлік есепті жүргізудің бағытын,есеп берудің жағдайын, есеп үрдісін
ұйымдастырудың негізі болып саналатындығын білген жөн. [9; 116 б]
Есеп қисап жұмысымен айналысатын қызметкерлер бухгалтерлік есеп туралы
заңдар мен нормативтік актілерді күнделікті басшылыққа алып отырулары
қажет. Сонымен бірге шаруашылық жүргізуші субектілердің топтарға бөлінуі,
осылардын жіктелуі, меншіктің түрлері, акционерлік қоғам түрлері туралы
тиісті заң актілерімен қойылған талаптарын бухгалтерлік есеп және қаржылық
есептілік туралы заңнамамен байланыстыра білулері тиіс.
Бұл айтылғандарға қосымша: халықаралық қаржылық есеп стандарттары
халықаралық деңгейде қабылданған маңызды әдістері мен есепті жүргізудің
бағыттары туралы жинақталған құжаттама болып табылатындығын білген жөн.
Халықаралық қаржылық есептілік стандарттарына қойылған талаптар, оның
маңызы мен мәні, қажетті қаражаттары мен есеп стандарттарына тән есеп
жүргізу объектілері тиістіәдістемелерге сәйкес жүргізіледі.[10; 84 б]
Бухгалтерлік есеп мамандарының кәсіби деңгейде болуы, бұлардың
ұйымдастырушылық қабілеттерінің ерекшелігі,саналы түрде шешім қабылдауы.
Сонымен бірге кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын жақсарту үшін аянбай еңбек
етуі-нарықтық экономиканың қозғаушы күшінің негізіне жатады.
Кәсіпорындарда тағайындалған бухгалтерлер өздеріне тапсырылған міндетті
жұмыстар атқарып, есептің обектілеріне тән бастапқы құжаттардан туындайтын
мәліметтерді жинақтайды. Және де қойылған тәртіпке сәйкес қорытынды есеп
жасап, оның өзін тиісті ұйымдарға тапсырады. Бухгалтерлік есептің жұмысын
ұйымдастырудың жауапкершілігі кәсіпорын басшысының құзырында болады. [11;
98 б]
Мекеме басшысы есеп жұмысының нақтылы ұйымдастырылуын, барлық
бөлімшелер мен мұндағы есеп жұмысын орындаушы жұмысшыларға, бастапқы
құжаттарды жасайтын жауапты тұлғаларға жақсы жағдай жасауы қажет.
Бухгалтерияда ұйымдастырлатын жұмыстардың өрісі немесе кәсіпорынның
бухгалтерлк апараттары,яғни өндірістік бөлімшелер,цехтар мен басқармалар
және есеп беруге міндатті жұмыскерлерен тығыз байланыста болуы қажет.
Нарықтағы экономикалық қатынастардың бағыттарын жетілдіру мақсатына сәйкес
кәсіпорынның бухгалтериясында қызмет атқарушы бухгалтерлер сыртқы
ұйымдармен тығыз байланыс құруы керек. [12; 135 б]
Орталықтардан, жауапты тұлғалардан,сыртқы тұлғалардан т.б. түскен
құжаттамалар, қорытынды ақпараттапр сондай-ақ жоспарлы және сметалық
нормативтік материлдар ұйымның бухгалтериясында өнделеді. Және тиісті
нысандарға сәйкес бір жүйеге келтіріліп, сапалы деңгейде ақпараттық жүйені
құрудың негізін қалыптастырады. Нақтылы жасалынған ақпарат көрсеткіштерін
тереңірек талдау, жүйелі түрде тексеріп шығу, шаруашылық үдерістерін
бағалау, орын алған фактілер тиімділігін анықтау арқылы кәсіпорынның
қаржылық жағдайы мен шаруашылық қызметі туралы арнайы шешімдер қабылданады.
[13; 98 б]
Жауапкершілік орталықтың ерекше атқаратын міндеттерінің негізгісі –
тексерушілік және бақылаушылық міндеттерін орындау болып табылады.
Жауапкершілік орталығының атқаратын тексеру жұмысы алдын-ала, ағымдағы және
келесі тексеру болып үшке бөлінеді.
Кәсіпорындарда ұйымдастырылған бухгалтерлік есептің үлгісіне сәйкес
бухгалтерлік аппаратының құрылымы деп - өзара байланыста болатын ұйымдық
тұрғыдағы бөлімдер мен құрылған топтарды, бұлардың құрамы мен біріне –
бірінің бағыныштылығын айтамыз. Сонымен бірге атқаратын кәсіби міндеттерін
айтады. Яғни бухгалтерлік аппарат құрылымы жекелеген бөлімшелердің және
еңбектің бөлінуіне, бухгалтерияда жұмыс істейтін мамандардың кәсіби білімі
мен тәжірибесіне қарай қалыптасады. [14; 98 б]
Атқарылуы бойынша шағын құрылымдарда бухгалтерлік аппарат құрылымы
қарапайым және жеңіл жолдармен қалыптастырылады. Аталған бөлімшелерде
жүзеге асырлатын бухгалтерлік есеп жұмыстарын жекелеген бөлімдер құрмай-ақ
орындаушы бухгалтерлерге есептің обектілерін және жүргізілетін
шоттардыбөліп беру арқылыда ұйымдастыруға болады. [15; 68 б].
Мұндай бөлімдар мен секторлар: еңбекақы төлеуді,материялдық
ресурстарды, өндірістік шығындарды, дайын өнімдар мен оларды өткізу, есеп
айырысу операциялары, өзгедей операциаларды орындау үшін жасалынады.
Сонымен бірге есептің мәліметтерін жинақтайтын және қорытынды есепті жасау
жөніндегі бөлім құрылуы да мүмкін. Іс-тәжірибеде қалыптасқан және көптеген
ірі кәсіпорындарда қазіргі таңда жасақталып, тиісті операцияларды жүзеге
асыратын бухгалтерия құрылымын төмендегі 1-сүлбеден көреміз.
Еңбекақыны төлеу бөлімі (есептесу еңбек уақытының есептілігін, тиісті
жұмысшыларға есептелінген еңбекақының есебімен есеп айырысу ведомосі, осы
жүйедегі операциалар) еңбекақыға байланысты есептесу жұмысының басынан
бастап соңына дейін ұйымдастырады. Еңбекақыға сәйкес тиісті қорытынды жасау
және тексеру жұмыстарын жүргізеді.

1-Сурет Бухгалтерия құрылымы

Материалдық ресурстардың есептілігін жүргізуші бөлім материалдық
құндылықтар, негізгі қүралдар және материалдық емес активтерді, салынған
күрделі қаржы қозғалысын, осыларға тән есепті жүргізудің барлық әдістемелік
бағыттарын қолданып, түгелдеу және талдау жұмыстарын тиянақты орындауға
міндетті. Сонымен бірге халықаралық қаржылық есептілік стандарттарына және
есеп саясатына сәйкес материялдық қағидаттарын сақтаулары тиіс.
Өндіріс бөлімшесы-өндірістік шығындардың есебн, өндірілген өнімдердің
өзіндік құндарын, енбектік және материалдық шығындарға тексеру мен талдау
жүргізеді, аяқталмаған өндіріс есебі мен тугелдеуге тән есептің жұмысын
жүзеге асырады. Аталған бөлім қорытынды есеп жасап, ақшалай өлшем мен
өзіндік құн қағидатын сақтауы қажет. [16; 115 б]
Дайын өнімдердің бөлімдері – өндіріліп шығарылған дайын өнімдердің
есептілігін, қолдағы дайын өнімдердің қөзғалысын, өнімдерді жөнелту мен
сату, сатып алушылар мен жасалған келісім шарттың толықтығын орындауы
қажет. Сонымен бірге есеп айырысу қағидатын, аталған бөлімге байланысты
есеп айырысу жұмысын толығымен орындауы тиіс.

2 ПОЛИСМУНАЙКУРЫЛЫС ЖШС -ның мен шығындар есебінің жағдайы мен
шығындар бойынша өзіндік құнды калькуляциялау

2.1 ПОЛИСМУНАЙКУРЫЛЫС ЖШС -ның ұйымдастырылу-экономикалық сипаттамасы

Диссертациялық жұмыстың объектісі болып табылатын ПОЛИСМУНАЙКУРЫЛЫС
жауапкерлігі шектеулі серіктестігі 2006 жылдың 9 ақпанында № 192-1902-23-
ЖШС нөмірімен Юстиция басқармасында тіркелген. Серіктестіктің заң жүзінде
тіркелген мекенжайы: Астана қаласы, Алматы көшесі, 41, кеңсе 3.
ПОЛИСМУНАЙКУРЫЛЫС жауапкершілігі шектеулі серіктестігі (одан әрі -
Серіктестік) Қазақстан Республикасының заңдары бойынша орташа жылдық
жұмысшылары саны қырық бес тұлғадан аспайтын және жылдық активтерінің жалпы
құны алпыс мың еселік айлық есептік көрсеткіштен жоғары болмайтын шағын
кәсіпкерлік субъектісі ретіндегі заңды тұлға болып табылады.
Серіктестік кәсіпкерлік қызметін ҚР Конституциясы, ҚР Азаматтық
Кодексі, ҚР Жауапкершілігі шектеулі және қосымша серіктестіктер туралы
заңымен және Кәсіпкерлікті қолдау туралы заң актілеріне сәйкес жүргізеді.
Серіктестіктің қызметі шексіз. Меншік түрі – жеке меншік болып
саналады. Серіктестік кәсіпкерлік ұйым болып табылады. Серіктестік өзінің
мүлкі бойынша міндеттерге жауапты. Қатысушының жеке қарыздарына серіктестік
жауап бермейді.
Серіктестік ҚР заңдылықтарына сай заңды тұлға болып табылады, өзін-өзі
қаржыландырады, дербес мүлкі, балансы және кредиттік мекемелерде дербес
шоты бар, дөңгелек мөрі өз атауымен, эмблемасы, фирмалық бланкісі және
басқа да реквизиттері бар, өз атынан келісімшарт жасайды, мүліктік және
мүліктік емес құқықтары мен міндеттері бар, сотта талапкер, жауапкер және
үшінші тұлға бола алады.
Серіктестіктің негізгі мақсаты кірісті тарту болып табылады.
Көрсетілген мақсаттарға қол жеткізу үшін Серіктестік ҚР заңдылықтарында
тиым салынбайтын келесідей қызмет түрлерін жүзеге асырады:
- ғимараттар мен ғимараттарды жобалау және дизайны;
- қала құрылысы құжаттамаларын әзірлеу;
- ғимараттарды және құрылыстарды жалпы жүргізу, құрылыс-монтаж
жұмыстары;
- жөндеу-құрылыс жұмыстары;
- құрылыс материалдарын өндіру, сатып алу және сату;
- сауда сатылатын қызмет;
- делдалдық қызмет;
- қоғамдық тамақтандыру пунктері, дәріхана, базар, сауда үйлері,
ресторан, фирмалық дүкендердің жүйесін ашу;
- автокөлік және экспидициялық қызмет көрсету;
- дәрігерлік пен фармацевтикалық қызметі;
- шаруашылық продукциясын өндіру және сату;
- сыртқы-экономикалық қызмет, экспорт-импорт операциялары;
- шаруашылық техникаларын жөндеу мен қамтамасыз ету;
- халық пайдаланатын және өнеркәсіп товарларын сатып алу және
сату, өндіру;
- ағашты өңдеу және ағаш бұйымдарын жасау;
- машина және құрал жабдықтарды өндіру;
- жылжымайтын мүлік операциясы, жалға беру және ұсыну;
- ҚР заңдарына қайшы келмейтін басқа да қызметтерді жүзеге
асыру.
ПОЛИСМУНАЙКУРЫЛЫС ЖШС қызметінің соңғы қаржылық нәтижесі бұл өнімді
(жұмыс, қызмет) өткізуден және басқа да өткізулерден болған нәтижелер
сомасы ретінде сонымен қатар жүзеге асырылмаған операциялардан болған
табыстар мен шығыстар сальдосы ретінде көрінетін баланстық пайда немесе
шығын.
Серіктестік заң актілерімен анықталатын қызметтің жеке түрлерімен
лицензия негізінде ғана айналыса алады.
Серіктестіктің келесідей құқықтары бар:
- заңды және жеке тұлғалармен республика ішінде және одан тыс жерлерде
де келісімшарт жасасуға;
- құрылыс салуға, сатып алуға, жалға беруге, ғимараттарды, жабдықтарды,
көлік құралдарын, сонымен бірге басқа да қозғалатын және қозғалмайтын
мүліктерді сатуға;
- осы серіктестік үшін ҚР заңдарымен тыйым салынбаған басқа да
құқықтар;
- өз қызметтірнің бағыттарын дербес түрде жоспарлау;
- өткізілетін өнімге өз бетінше баға мен тариф белгілеу.
Серіктестік өз атынан келісім келісім жасауға, мүліктік және мүліктік
емес құқық алуға, міндеттер атқаруға, сотта жауапкер немес талапкер болуға,
ҚР заңдарына қайшы келмейтін басқа да іс әрекет жасауға құқылы.
Серіктестік республика заңдарында қарастырылған тәртіпте несие
алып,қолдануға құқылы.
Серіктестік заңдылықтар негізінде шетел және ҚР республикасы
территориясында орналасқан мекеме және кәсіпорындармен ерікті түрде
бірлесуге құқылы.
Серіктестік шарушылық қызметін жеке тұлғалар мен заңды тұлғалардың
қатысуымен пайдаланып жүрген заңдарға сәйкес шет елдерде жүргізуге, сонымен
қатар шет елдің қатысумен республиканың аумағында және шет елде бірлескен
кәсіпорын, халықаралық бірлестік және мекеме құруға құқылы.
Серіктестік заңдарға сәйкес өзінің тұрған жерінен басқа жерлерден ҚР
аумағында немесе шет елдерде еншілес серіктестік, филиалдар, өкілдіктер
құруға құқылы, ҚР аумағында қолданылып жүрген заңдарға сәйкес басқа
шаруашылық серіктестіктердің және акционерлік қоғамдардың құрылтайшысы бола
алады.
Филиалдар мен өкілдіктер құру туралы шешім серіктестіктің жоғарғы
басқару органы – құрылтайшылардың жалпы жиналысында қабылданады. Филиалдар
мен өкілдіктерге мүлікті оны құрған заңды тұлға береді және заңды тұлғаның
бекіткен ережесімен қызмет атқарады. Филиал мен өкілдіктің басшысын
серіктестік құрылтайшыларымен тағайындалады. Филиалдар мен өкілдіктер заңды
тұлға болып табылмайды. Филиал мен өкілдіктердің мүліктері олардың бөлек
балансында және серіктестік балансында саналады.
Серіктестік шығындары резервтік сақтандыру капиталынан жабылады.
Резервтік капитал жарғылық капиталдың 25% құрғанша жыл сайын таза пайданың
5%-дан кем емес мөлшерінде аударылады. Резервтік капиталдың қаржысы
жеткіліксіз болса, шығын басқа қорлардан төленеді.
Серіктестіктің мүлкі қатысушының салымынан, шаруашылық қызметінен
түскен пайдадан, қарыз алған ақшадан және басқа да заңға қайшы келмейтін
жолдармен алынған көздерден құралады. Серіктестіктің мүлкі оның балансында
есептеледі.
Серіктестіктің ісін басқару қамтамасыз етіледі:
1. жоғарғы орган – қатысушылардың жалпы жиналысы.
2. атқарушы орган – директор.
3. бақылаушы органы – ревизор.
Жалпы жиналысының нақты құзырына келесілер жатқызылады:
1. кәсіпорынның жарғысынөзгерту, оның жарғылық капиталын өзгерту, мекен-
жайын, фирмалық атауын және серіктестіктің жаңа баспадағы жаргысын бекіту.
2. кәсіпорынның атқаруатын органын ревизорын құру мен оның
өкілеттіктерін мерзімінен бұрын тоқтату, серіктестіктің немесе оның мүлкін
сенімгерлікке басқаруға беру және осы өткізудің шартын анықтау.
3. серіктестіктің жылдық қаржылық есептілігін бекіту, және оның таза
пайдасын бөлу.
4. серіктестіктің ішкі қызметін реттеу туралы құжаттарды, ішкі ережені
бекіту.
5.серіктестіктің басқа шаруашылық серіктестіктерге және коммерциялық
емес ұйымдарға қатысуында шешім қабылдау.
6. серіктестікті қайта құру туралы шешім қабылдау.
7. тарату комиссиясын тағайындау және тарату балансын бекіту.
8. серіктестіктің барлық мүлкін кепілге беруді шешу.
9. серіктестіктің мүлкіне қосымша жарна қосуды шешу.
10. қызметінің негізгі бағытын анықтау.
11. серіктестіктің құрамына басқа қатысушылар алу, қатысушыларды
құрамынан шығарып тастау шығуға мәжбүрлеу және шешім қабылдау.
12. филиалдар мен өкілдіктер құру, тарату және олардың ережесін бекіту.
13. серіктестіктің лауазымды тұлғаларын жауапқа тарту туралы шешім
қабылдау.
14. кәсіпкерлік құпия деп саналатын ақпараттардың құрамы мен мазмұнын
бекіту.
15.серіктестіктің қатысушылары мен үлескерлерінің серіктестіктің
қызметі туралы мәліметтерді алу тәртібі мен мерзімін бекіту.
Серіктестік қызметіне ағымдық басшылықты директор жүргізеді.
Серіктестік директоры қатысушы немесе қатысушы контрактымен тағайындалған
кез келген адам бола алады. Егер директордың қызмет мерзімі контрактта
белгіленбеген болса, ол мерзімсіз уақытқа бекітілген деп саналады. Директор
қатысушыға есеп беруге міндетті, ол қызметінің қорытындысы туралы жылына
бір реттен кем емес есеп беруі керек.
Директор серіктестіктің құрылтайшысының жеке құзырына жатпайтын барлық
қызметін шешеді, оның ішінде:
- өзіне берілген өкілеттік шегінде сенімхатсыз серіктестіктің атынан
барлық іс-әрекет жасауға құқылы;
- осы жарғыда көрсетілген және қатысушыларының берген өкілеттігіне сай
серіктестіктің мүддесін қорғауға, мемлекеттік органдарға, сотта,
ұйымдарда өкіл болуға құқылы;
- келісімшарттар, сонымен бірге еңбек келісімшартын жасауға;
- банктерде есеп шот, сонымен бірге валюталық шот ашуға, сенімхат
беруге, соның ішінде қайта сенім арту құқығымен сенімхаттар береді;
- қатысушымен келіскен көлемдегі мүлікпен, ақшамен қожалық ете алады;
- орындауға міндетті бұйрықтар және басқа да қимылдар.
Директор қатысушыға үш ай бұрын хабарлағаннан кейін кез келген уақытта
міндетін атқарудан бас тарта алады. Серіктестіктің директоры серіктестіктің
дұрыс басқарма есебінен пайда болған шығындарды төлеуге жауапты.
Серіктестіктің директоры құқылы емес:
1. құрылтайшының келісімінсіз кәсіпорынмен одан қаржылай табыс көруге
бағытталған келісімдер жасауға;
2. Кәсіпорынның үшінші тұлғамен жасаған келісімдері үшін кәсіпорынның
өзінен де үшінші жақтан да комиссиялық сыйақы алуға;
3. үшінші жақтағы кәсіпорынмен арадағы қатынастарында олардың атынан
және мүделлері үшін ісәрекет жасауға;
4. кәсіпорынның қызметіменен бәсекелесетін кәсіптік қызметті
ұйымдастыруга тыйым салынады.
Директор 10 күнтізбелік күн ішінде сұраныс алған мерзімнен бастап
серіктестік қатысушысына немесе үлес алушыға серіктестік қызметі туралы
сұраған мәліметті беруге міндетті.
Ревизор қатысушыларының шешімімен тағайындалады. Ревизордың міндетіне
мыналар жатады, есеп шоттың дұрыстығын анықтау, серіктестік қызметінің
заңға, осы жарғыға, контракттарға келісімшарттарға сәйкестігін анықтау.
Серіктестіктің ревизоры кез келген адам бола алады, олардың тиісті заң
актілеріне сай аудиторлық қызметпен, қаржы және есеп шот саласында қызмет
етуге құқысы болса болды.
Серіктестіктің қаржылық жылы 1-қаңтардан 31-желтоқсанға дейін
календарлық жыл болып табылады. Бухгалтерлік есеп белгіленген заңдарға
сәйкес жүргізіледі. Серіктестіктің қызметінде есептің жаңа түрлерін
пайдалану оның жоғарғы басқару органымен қабылданады. Егер серіктестіктің
жоғарғы органы керек деп табылмаса, серіктестіктің жариялық есебі талап
етілмейді. Серіктестік пен оның қатысушысының, серіктестік пен үшінші
жақтың және еңбек ұжымының арасындағы қарым-қатынастың тәртібі мен мінез-
құлқы нақты еңбек және келісімдерінде анықталады.
Серіктестік жұмысшыларды жеке еңбек келісімшартарының негізінде жұмысқа
алуға құқылы. Әлеуметтік, медициналық сақтандыру ҚР заңдарына сәйкес
жүргізіледі. Жұмыс кестесі жоғарғы органның шешімі мен еңбек заңына сәйкес
тағайындалады.
Серіктестік қолданып жүрген заңдарға сай дербес өзінің өндірістік-
шаруашылық қызметін, әлеуметтік дамуын, келісімшарт бойынша немесе баға мен
тариф белгілейді. Серіктестік еңбекке ақы төлеудің формаларын, жүйелерін,
көлемі мен түрлерін өз еркімен белгілейді, еңбек шартында тарифтік ставка
мен қызметтік жалақына қарастырады, сондай-ақ, ынталандыру үшін қосымша
ақы, үстеме төлемдер, сыйлықтар, материалдық көтермелеудің басқа да
формалары негізделеді.
Жұмысшылардың серіктестікпен арадағы еңбек қатынастары ҚР Еңбек
туралы заңы мен басқа да құқықтық актілері арқылы реттеледі. Серіктестік
өзінің барлық жұмысшыларына еңбек қауіпсіздігін сақтауға және егер жұмыста
жарақат алса, заңдарда көзделген жолдармен денсаулығына зақым келгеніне,
еңбекке жарамсыздығына жауап береді.
Серіктестікте қайтадан ұйымдастыруға қосуға, біріктруге, бөлуге, бөліп
шығаруға, қайтадан құруға:
а) қатысушының шешімі бойынша;
б) заңда көзделген басқа да негіздермен жүргізіледі.
Серіктестік заңда көзделген тәртіптерді сақтаған жағдайда қайта
ұйымдастырылады. Заңда көзделген ретпен қосу, біріктіру қосу не біріктіру
келісімшарты негізінде жүргізіледі. Серіктестік өзге шаруашылық серіктестік
немесе өндірістік кооператив болып қайта құрылуға құқығы бар, өткізу
актісіне сәйкес қайта құрылатын серіктестіктің барлық құқықтары мен
міндеттері соған ауысады. Кредиторлар серіктестікті қайта ұйымдастыру
туралы шішімін міндетті түрде хабарлауға тиісті.
Серіктестік мына жағдайларда таратылады:
- оның қатысушысының шешімі мен әртүрлі негіздермен;
- пайдаланып жүрген заңдарға сәйкес сот шешімі бойынша;
- заң актілеріне сәйкес басқа негіздермен.
Тарату туралы шешім қабылдаған орган тарату комиссиясын тағайындайды,
тіркеу органдарына тарату процесінің басталғаны туралы хабарлайды, ҚР
заңдарында көзделген мерзімге сай печаттік органдарға таратудың реті мен
мерзімі туралы жариялайды.
Серіктестіктің кредиторлардың талабын орындағаннан кейінгі мүлкі
қатысушыларының меншігіне беріледі.
Серіктестіктің меншігін және оған тиісті құқық қорғау ҚР-дың пайдаланып
жүрген заңдарына сәйкес жүзеге асырылады.
ПОЛИСМУНАЙКУРЫЛЫС ЖШС өзінің есеп саясатын келесі құжаттарға сай
дайындаған:
- Қазақстан Республикасының 2007 жылғы 28 ақпандағы
Бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы заңы;
- Қаржылық есептіліктің халықаралық стандарттары;
- ҚР Қаржы министрі бекіткен ҚЕХС қолданылуы бойынша әдістемелік
ұсыныстары.
Басқару қызметтерін атқарушы болып – Директор табылады.
ЖШС басқармасы бас бухгалтермен бірлесе отырып, есеп саясатында
бекітілген ережелер негізінде, қаржылық есептіліктің көрсеткіштерін
дайындау бойынша сұрақтардың профессионалдық шешімі, соның ішінде
классификация жөніндегі мәселелер, ұсыныс, бағалау және қаржылық
есептіліктің элементтерін есептеу мен оларды құрастырушылары, сондай-ақ
осылармен байланысты ақпараттардың толық ашылуы сияқты мәселелердің шешімін
табады.
Қоғамдағы бухгалтерлік есептің мазмұны пен қаржылық есептілікті
дайындау ҚР Бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы заңының 7
бабына сай, және 24 ҚЕХС Бухгалтерлік қызметті ұйымдастыру, ҚЕХС
әдістемелік ұсыныстарымен, қаулылармен, ережелер мен бухгалтерлік есепті
ұйымдастыру бойынша бұйрықтармен жүзеге асырылады.
Қоғамдағы бухгалтерлік есеп бас бухгалтер басқаратын жеке құрылымдық
бөлімше ретіндегі бухгалтерияда іске асады. Бухгалтерияның қызметкерлері
үшін арнайы атақтық ережелер дайындалған. Қоғамдағы бухгалтерлік есептің
түрлері мен әдістері – журнал-ордерлік болып келеді.
Мүліктің, міндеттемелердің, шаруашылық операцияларының бухгалтерлік
есебі теңге және тиынмен 1-С: Предприятие 8,1 версиясы сияқты
компьютерлік бағдарламаны қолдана отырып жүргізіледі. ҚР Бухгалтерлік есеп
және қаржылық есептілік туралы заңының 6-1 бабына сәйкес бухгалтерлік
жазбалар шаруашылық операциялардың орындалғанын растайтын алғашқы
құжаттардың негізінде жасалады, алғашқы құжаттардағы мәліметтер
жинақталады және бекітілген формаларға сай бухгалтерлік есептің
регистрлерінде жүйелендіріледі.
ҚР Бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы Заңының 9 бабына
сай бухгалтерлік құжаттарға қол қоюға: 1 – директор, 2 – бас бухгалтердің
құқығы бар. Бухгалтерлік есепті ұйымдастыру мен шаруашылық операцияларды
орындау барысында заңдылықтардың сақталуына директор жауапты.
Активтер, меншікті капитал, міндеттемелер мен шаруашылық
операцияларының бухгалтерлік есебі онды немесе қағаз жүзіндегі қаржылық
шаруашылық қызметінің бухгалтерлік есебінің бас жоспарының шотына сәйкес
болатын екі жақты жазу арқылы жүргізіледі
Мүліктер, міндеттемелер және шаруашылық операцияларының есебі
бухгалтерлік есептің жұмыс жоспарының шоттарына сәйкес жүргізіледі. Әр
шоттың құрылымы ақпарат есебінің өсуі бойынша орналасқан: шот, субшот.
Операциялар мен әрекеттердің аналитикалық есебінің маңызы ЖШС
сұранысына байланысты жасалады. (17]
Орындалатын шаруашылық операцияларына ішкі бақылауды бухгалтерия
жүргізеді, алғашқы есептік құжаттарды қабылдау кезінде, оларды есепке алу
кезінде және өзіне бақылау процедураларын енгізіп, келесідей бағыттарды
өткізеді:
- санкциялық бақылау - әрбір шаруашылық операция басшымен немесе бас
бухгалтермен мақұлдану керек;
- заңдылыққа бақылау - әрбір шаруашылық операция қолданылып жүрген
заңдылықтарға сай болуы керек;
- мәліметтерді дайындауға бақылау – бас бухгалтер құжаттамалар мен
жүйелік жазбаларға бақылау жасау тиіс;
- қорғау жүйесіне бақылау – активтерге деген қол жетімділікті деңгейін
шектеуді қамтамасыз ету керек;
тәуелсіз бақылау – жылына бір рет тәуелсіз аудиторлық компания
тарапынан қаржылық қызметке тексеру жүргізілуі тиіс.
ПОЛИСМУНАЙКУРЫЛЫС ЖШС құжаттарды сақтаудың келесі мерзімдері
бекітілген:
- Жылдық қаржы және салық есеп беруі-10 жыл.
- Жұмысшылардың есеп шоттары -75 жыл
- Ұзақ мерзімді активтер құжаттары және ұзақ мерзімді міндеттемелер
құжаттары –шығу мерзімі +5 жыл.
- Салық мақсатында амортизацияланған активтер құжаттары - шығу
мерзімі мен тоқталу мерзімі +5 жыл
- Басқа да алғашқы құжаттар және құжаттарға қосымша – 5 жыл
Жұмысқа қажетті программа мен электронды түрдегі құжаттар 2 және одан
да көп жерлерде сақталынған.
Бухгалтерлік есеп мәліметтер базасы әр күні сақталынып,
архивленеді. Соңыра құжаттар не қағаз түрінде не электронды түренде,
оперативті сақтаудан мемлекеттік архив фондына ауысып көшеді.
Нарықтық жағдайларда шаруашылық субъектісінің тұрақты жағдайының негізі
оның қаржылық тұрақтылығы болып табылады.
Қаржылық тұрақтылықты бағалау үшін, объективті басқарушылық,
өндірістік және әсіресе қаржылық шешімдерді қабылдау үшін кәсіпорынның
қаржылық жағдайына талдау жүргізу қажет.
Тек терең және мұқият қаржылық талдау негізінде ғана кәсіпорынның
қызметін объективті бағалауға, басқару шешімдерін қабылдау үшін, қаржылық
тұрақтылығын сауықтыру мен нығайту ... жалғасы

Сіз бұл жұмысты біздің қосымшамыз арқылы толығымен тегін көре аласыз.
Ұқсас жұмыстар
Өндірістік шығындардың есебін ұйымдастыру
«Семей былғары-мех комбинаты» ЖШС-дегі өндірістік шығындардың аудиті және талдауы
Шығындар есебі мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың мақсаты және әдістері
Қаржы. Дәрістер кешені
Жалпы өндірістік шығындар
Өндіріс шығындарын есепке
Өндіріс шығындарын есепке алудың әдістері мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау туралы
Шығындар обьектісін дұрыс белгілеу
Шығындар аудитінің экономикалық сипаттамасы
Жанама шығындарды тарату әдістерін таңдау
Пәндер