Орта мектепте электростатика бөлімін демонстрациялық көрсетулер көмегімен оқыту

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

1. ДЕМОНСТРАЦИЯЛЫҚ КӨРСЕТУЛЕРДІҢ ТҮРЛЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
1.1 Демонстрациялық тәжірибелер. Демонстрацияны өткізу техникасы ... ... ... .5
1.2 Зертханалық жұмыстар және оларды ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...11
1.3 Сыныптан тыс тәжірибелер мен бақылаулар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...15
1.4 Эксперименттік есептер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .17
1.5 Фронтальды тәжірибелер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 29
1.6 Экрандық.дыбыстық құралдар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...31

2. ЭЛЕКТРОСТАТИКА ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 35
2.1 Электростатика бөлімінде демонстрацияны көрсету әдістері ... ... ... ... ... ... 40
2.2 Кулон заңын оқыту әдісі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .47
2.3 Электр өрісінің энргетикалық сипаттамасы. Өріс потенциалы.ұғымын енгізу әдісі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .52
2.1.9 Электрсыйымдылық . Конденсатор.түрлері және оларды жалғауды оқыту әдістемесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 64

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

Әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

Қосымша А ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Қосымша Б ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
Қосымша В ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Қосымша С ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Қосымша Д ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
КІРІСПЕ
Менің бітіру жұмысымның тақырыбы «Орта мектепте электростатика бөлімін демонстрациялық көрсетулер көмегімен оқыту». Бітіру жұмысымдағы демонстрациялық көрсетулердің тиімділігін және қажеттігін көрсету. Электростатика бөліміндегі белгілі бір сабақтық құрал жоқ жағдайда демонстрацияны ұйымдастыру арқылы сабақ өткізу. Сондай-ақ 3 курста жасалған виртуальдық зертханалық жұмыстың әдістемелік нұсқауын жасау.
Электростатика – бұл қозғалмайтын заряд тудыратын өрісті оқытады.
Физикалық эксперимент тәжірибиелік жолмен оқылып отырған құбылыстар мен процестердің табиғатын ашып көрсетеді. Физикалық эксперименттің түрлері: демонстрациялық тәжірбиелер, фронтальды зертханалық жұмыстар, көркемдік құралдар.
Демонстрациялық эксперимент- құбылыстарды және заңдарды оқып-үйрену үстінде тыңдаушының ой-өрісіне мұғалімнің басшылығы керек болған жағдайда және жаңа тақырыпты түсіндіргенде қажет.
1) Демонстрациялық көрсету әдістемелік тұрғыдан кез келген құбылысты тыңдаушыға ұғынықты етеді;
2) Физикалық эксперимент жасау – оқушылардың қызығушылығын арттырып, олардың белсенді ойлауына, ғылыми көзқарасының қалыптасуына, физикалық заңдылықтарды неғұрлым тереңірек меңгеруге үлкен әсерін тигізеді;
3) Тәжірибе алдында қойылған проблемалық ситуацияны шешуге ықпал етеді. Физика пәні үшін осы 3 фактор практикалық қажет.
Өзектілігі сол: Тәжірибе кезінде байқалған физикалық құбылыстар оқушының шығармашылық ойын қозғайды, тұйыққа тіреген қиындықтарға, туындаған сұрақтарға ол өз бетінше және белсенді түрде жауап іздеуге көмектессе, демонстрациялар оқушылардың түсінігіне жеңіл және өтілетін сабақтың оқу материалымен жүйелі байланысуын қамтамасыз етеді. Тәжірибиені көрсету қарқыны материалды ауызша баяндау қарқынына және ол тыңдаушының қабылдау жылдамдығына сәйкес болуы тиіс.
Маңыздылығы: Өткен ұрпақ үшін кітаптың маңызы қандай болса, компьютер де оқушы үшін қоршаған әлемді танудың табиғи құралы. Олай болса барлық сабақтарды, соның ішінде физика сабақтарында компьютерлердің қуаттауымен жүргізуді үйрену бүгінгі күннің кезек күттірмейтін мәселелерінің бірі. Физиканы оқыту құралы ретінде компьютерді қолдану-оқу үрдісін белсендіруге, оқытуды жекешенлендіруге, оқушының өзін-өзі бақылауына мүмкіндік туғызады.
Физикалық процестер мен құбылыстарды модельдеу бағыты оқу процесін дамыту мен жетілдірудің болашағы болып табылады. Әсіресе, оқушылардың шығармашылық белсенділігін арттыруда, зерттеу жұмыстарын дамыта білуде оның ролі ерекше.
Алдағы уақытта ғылымның дамуы үшін-эксперименттік тәжірибені ештемемен алмастрыуға болмайды. Бүгінгі физика пәнінің мұғалімдерінің алға қойған басты мақсаты оқушы бойындағы эксперименттік дағдыны қалыптастыру, пәнге қызығушылығын арттыру болып табылады.
ӘДЕБИЕТ ТІЗІМІ
1. Ахметов Б.Ғ. Әбілдаев Ә.Х. Физика/ Б.Ғ.Ахметов,Ә.Х. Әбілдаев -Алматы:Рауан,1987.-350 бет.
2. Ақылбаев Ж.С. Ермағамбетов Қ.Т. Электр және Магнетизм/ Ж.С.Ақылбаев, Қ.Т.Ермағамбетов -Қарағанды: ,2001- бет.
3. Рымкевич А.П. Орта мектептің 9-11 сыныптарына арналған физика есептерінің жинағы. Толықтырылған 7-басылым/А.П.Рымкевич.алматы:Рауан, 1992.-224 бет.
4. Кюри.П. Избранные труды/П.Кюри-М.:Просвещение,1966.- стр.
5. Богуславский.С.А. Избранные труды/С.А.Богуславский-М.:Просвещение,1966.- стр.
6. Фейнман.Р.П. Фейнмановские лекций по физике/Р.П.Фейнман-М.: , .- стр.
7. Тобаяқов.Ж.. Электр және магнетизм/Ж.Тобаяқов-Алматы: ,1988.- бет.
8. Солоухин.Р.И. Методы физических измерений/Р.И.Солоухин-Новосибирск.:Наука,1975.- стр.
9. Лукачик.В.И. Сборник задач по физике 7-8/В.И.Лукачик-Мосва,1993.- 190 стр.
10.Кабардин.О.Ф. Кабардин.С.И. Орлов.В.А. Задания для итогового контроля знаний учашихся по физике /О.Ф. Кабардин,С.И. Кабардин,В.А. Орлов-М.:Просвещение,1995.-222 стр.
11.Антипин.И.Г. Экспериментальные задачи пофизике в 6-7 классах/И.Г.Антипин- М.:Просвещение,1974.-124 стр.
12.Елизаров.К.Н. Основы учения об электрическом поле/К.Н.Елизаров-Москва, 1959.-173 стр.
13.Мякишев.Г.Я. Буховцев.Б.Б. Физика/ Г.Я.Мякишев,Б.Б. Буховцев
14.Дүйсенбаев.Б.М. Байжасаров.Г.З. Медетпеков.А.А/Физика және астрономия/ Б.М.Дүйсенбаев, Г.З.Байжасаров, Медетпеков.А.А-Алматы.:Мектеп,2004-255 бет.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ҒЫЛЫМ ЖӘНЕ БІЛІМ МИНИСТРЛІГІ
ФИЗИКА, МАТЕМАТИКА, ТЕХНИКА ЖӘНЕ АҚПАРАТТЫҚ
ТЕХНОЛОГИЯ ФАКУЛТЕТІ
Физика кафедрасы
БІТІРУ ЖҰМЫСЫ
Тақырыбы: Орта ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... Демонстрацияны ... ... ... және ... ... тыс ... ... ... ... ... ... бөлімінде ... ... ... ... ... ... ... ... ... Өріс потенциалы.ұғымын енгізу
әдісі.......................................................................
......................................................52
2.1.9 Электрсыйымдылық . Конденсатор.түрлері және оларды ... ... ... ... ... ... тақырыбы «Орта мектепте электростатика бөлімін
демонстрациялық көрсетулер көмегімен ... ... ... ... ... және ... көрсету.
Электростатика бөліміндегі белгілі бір сабақтық ... жоқ ... ... арқылы сабақ өткізу. Сондай-ақ 3 курста жасалған
виртуальдық зертханалық жұмыстың әдістемелік нұсқауын жасау.
Электростатика – бұл қозғалмайтын ... ... ... ... ... ... жолмен оқылып отырған құбылыстар мен
процестердің табиғатын ашып ... ... ... ... ... ... ... жұмыстар, көркемдік
құралдар.
Демонстрациялық эксперимент- құбылыстарды және заңдарды оқып-үйрену үстінде
тыңдаушының ой-өрісіне мұғалімнің басшылығы керек болған жағдайда және ... ... ... Демонстрациялық көрсету әдістемелік тұрғыдан кез ... ... ... ... ... эксперимент жасау – оқушылардың қызығушылығын арттырып,
олардың белсенді ... ... ... ... ... ... тереңірек меңгеруге үлкен әсерін тигізеді;
3) Тәжірибе алдында қойылған проблемалық ситуацияны шешуге ықпал ... пәні үшін осы 3 ... ... ... сол: Тәжірибе кезінде байқалған физикалық құбылыстар оқушының
шығармашылық ойын қозғайды, тұйыққа тіреген ... ... ол өз ... және белсенді түрде жауап іздеуге көмектессе,
демонстрациялар оқушылардың түсінігіне жеңіл және ... ... ... ... ... қамтамасыз етеді. Тәжірибиені көрсету
қарқыны материалды ауызша баяндау қарқынына және ол ... ... ... ... тиіс.
Маңыздылығы: Өткен ұрпақ үшін кітаптың маңызы қандай болса, компьютер ... үшін ... ... танудың табиғи құралы. Олай болса барлық
сабақтарды, соның ішінде физика ... ... ... ... ... ... кезек күттірмейтін мәселелерінің бірі.
Физиканы ... ... ... ... ... ... оқытуды жекешенлендіруге, оқушының өзін-өзі бақылауына
мүмкіндік туғызады.
Физикалық процестер мен құбылыстарды модельдеу бағыты оқу ... мен ... ... болып табылады. Әсіресе, оқушылардың
шығармашылық белсенділігін арттыруда, зерттеу жұмыстарын дамыта білуде
оның ролі ерекше.
Алдағы ... ... ... ... ... алмастрыуға болмайды. Бүгінгі физика пәнінің мұғалімдерінің алға
қойған басты мақсаты оқушы бойындағы эксперименттік ... ... ... ... болып табылады.
1 ДЕМОНСТРАЦИЯЛЫҚ КӨРСЕТУЛЕРДІҢ ТҮРЛЕРІ
Физикалық эксперимент тәжірбиелік жолмен ... ... ... ... ашып ... ... ... түрлері: демонстрациялық тәжірбиелер, фронтальды зертханалық
жұмыстар, экспериментальды ... мен ... ... ... қайнар көзі болып ... Ол оқу ... ... ... ... ... ... құбылыстарды ашу үшін
пайдаланылады.
1.1 Демонстрациялық тәжірибелер. ... ... ... ...... және ... ... тыңдаушының ой-өрісіне мұғалімнің басшылығы керек болған жағдайда
және жаңа тақырыпты ... ... ... ... демонстрация курсты оқуға толықтыру
емес, оның экспериментальды бөлігі. Демонстрация оқытудың формасы ... ... курс ... маңызды бөлігін құрайды. Ереже бойынша
дәрістің негізгі құбылыстарын ... зат ... ... ... кез-келген құбылысты дәріс ... ... ... ... ... не кино ... ... қажет.
Тәжірибенің тиімділігіне белгілі бір талаптарды орындағанда ... ... ... ... ... уақыттылығы, көруге тиімділігі,
көрнекілігі, сенімділігі, эстетикалығы, анықтығы, ... ... ... кіреді.
Мазмұндылығы құбылысты толығымен ашуға мүмкіндік беретін шарттардың ... ... ... ... ... ... ... өткенде арбаның сырғанауын демонстрациялауға болады. Бірақта тең
уақыт аралығында жылдамдығы өзгермейтін бұл тәжірибе бірқалыпты үдемелі
қозғалыстың ... ... ... Сол ... бұл ... ... ... Егер бірқалыпты қозғалысты анықтау
негізіне дененің қозғалысының басталу уақытынан әртүрлі уақыт ... ... ... ... онда ... оңай мазмұнды етуге
болады.
Анықтығы дегеніміз – нәтижесі күдік ... ... қою. Ом ... ... мен құралдардың практикалық көрсетуі ... ... ... Бұл ... кедергі мен кедергі магазинінің
қысқышындағы контактінің нашарлығы.
Көруге мүмкіндік – бұл ... ... тек ... ғана ... ... оның ... ... көруге мүмкіндік туғызатын шарттарды
болжайды. Мұнда 2 аспектіні қарастырамыз. Біріншіден ... ... ... ... ету. Екіншіден, құрылғының бөліктері мен
арнайы шкалаларының көрсеткіштері сыныптың барлық жерінен жақсы ... Көру ... ... ... ... ... Солардың
бірі демонстрациялық құралдардың конструктивті сапасының толық еместігі.
Көрнекілік - бұл ... ... ... формада ашу талабы.
Тәжірибенің негізгі мазмұны мүмкіндігінше қарапайым құралдар мен әдістермен
көрсетілуі ... ал ... ... ... ... ... ... керек. Көрнекілікті полюс және токтың бағытын ... ... ... ... ... – бұл дұрыс емес қорытындыға келтірмейтін демонстрациялық
тәжірибелерге қойлатын талап. ... ... ... да, ... да ... туғызбайтындай «таза» орындалуы қажет. Мысал ретінде
Архимед күшін демонстрациялаудың 2 нұсқасын ... ... ... стаканға батырылған динометрге ілінген денеге әсер
ететін күшті ... Бұл ... ... ... суға ... және түбіне тимейтіндігіне сендіру өте қиын. Метал стаканды шыны
стаканмен ауыстыру бұл қиындықты жояды, ... ... ... ... эфир буын ... газдағы Архимед күшін демонстрациялауды
қарастырамыз. Егер эфир буының ауадан ауыр екендігін ... ... ... ... ... жағдайда көлеңкеленген проекцияны
қолданып демонстрациялау керек.
Тәжірибенің қысқауақыттылығы тиянақты әрі көп қайтара мұғалімнің ... іске ... ... демонстрациялық тәжірибенің оқушы психикасына
әсер ету ... ... ... ... қызығушылығын туғызуы
қажет. Оларға теріс эмоциональды әсер ететін тәжірибелерді қоймаған жөн.
Эстетикалығы құрылғының әдемі, нақышты ... және ... ... ... ... ... белгілі бір логикаға бағынатын
тиімді ... мен ... ... ... ... құралдарды қолдану
жолымен қол жетеді. Эстетикалық талап егер ... ... ... бір құрал екіншісінің үстіне қойылса, құралдар ретсіз орналасса
бұзылады.
Тәжірибенің дәйектілігі демонстрация кезіндегі оның ... ... ... ... ... ... етіледі.Дәйектілік
талабының бұзылуы көбінесе құрылғы элементтернің ... ... ... ... жаңғыртылуы міндетті түрде бірнеше рет тәжірибені қайталауды
білдіреді. ... 2 ... ... ... Біріншісі - тәжірибені сол
қалпында ... ... ... сәл ... ... ... сапалық сипатта болуы қажет. Тәжірибе негізінде алынған
сандық есептеулер тыңдаушының назарын аударып, көп ... ... және ... емес ... жұмыстатда қолданылуы керек. Демонстрация кезінде
құралдардың көрсетулері бүтін санмен берілуі қажет. ... ... ... ... және ... ... ... тиіс. Тыңдаушының назарын
аударатын қосалқы бөлшектер көрінбеуі керек. Егер құрылғы күрделі ... ... оның ... келтіру қажет.
Қандай болмасын оқушылар көрсетілетін тәжірибелерге дайын болуы
керек. Демонстрация оқушыларға түсіндіру нәтижесінде ... ... ... ... нәтижесі табиғатта болған құбылысқа жауап
береді, ... ... ... дейін жеткізілуі керек, сонда ... ... ... ... ... ... Тәжірибе
алдында мұғалім тақтада суретін сызып, оның тағайындалуын және оған жететін
жолды көрсетеді. Мұғалім тәжірибенің ойын және ... ... ... ... ... оны ... кіріседі.
Демонстрациялық көрсету қарқыны оқушылардың қабылдау ... ... ... ... ... ... аз ... бітеді, сондықтан оқушылардың түсінуі қиынға түседі. Осыған
байланысты қайта ... тура ... яғни баяу ... ... ... қатар демонстрацияны ұзақ созу оқушылардың қызығушылығын
төмендетіп, сабақты жоғалтуға әкеп соғады. ... ... ... ... ... уақыт алатынын анықтау керек..
Үлкенірек обьектілер шам не ... ... ... ... қай ... жарықтау сұрағы әр жағдайда
әртүрлі. Ұсақ бөлшектер экранда проекциялау арқылы ... ... ... ... оңы мен ... ... оңы ... еместігін ескеру қажет. Сонда ол сыныпқа ... оң ... сол, ... оң деп айтуды әдетке айналдыруы қажет.
Демонстрацияға арналған құралдар дәріс алдында демонстрациялық үстел
үстінде орналасуы тиіс. Ең ... ... ... ... ... ... Құралдар бірін-бірі жаппай, әрқайсысы сыныпқа көрінерліктей
тұруы тиіс. ... ... ... ... ... ... ... әрекеттерді жасай алатындай және оларды жаппайтындай орналастыруы
керек. Құралдарды орналастырғанда ... бір ... ... ... ... ... қажет.
Есте сақтау керек!
Құралдарды дұрыс орналастырғанан кейін дәрістен ... ... ... ... керек. Құралдардың дұрыс істейтіндігіне
сеніп қалмау қажет. Себебі, кейбір ... ... ... ... ... ... да бір демонстрация дұрыс ... ... ... ... ... дұрыс, өйткені сәтсіздік ... әсер ... ... пен ... үнемдеу үшін демонстрацияны
қайталауды дәріс кезіндегімен ... кері ... ... ... ... ... орналасуындағы өзгерістерді дәріс ... ... ... ... ... ... жекелеген
жағдайларды есте сақтауды қиындататындай кең көлемді болмауы керек. Дәріс
арасында көрсетілуі тиіс ... ... ... ... ... ... ... қолдану демонстрацияның ... ... ... ... орай ақ және қара экрандар қолданылады. Ақ
фон қондырғылар мен құралдар қара не қою ... ал қара фон ... ... ... ... ... қолайлы. Демонстрациялық жұмыстың
жақсы көрінуі үшін кей кездерде түтін ... және ... ... бояғанда. Жарықты күшейту үшін ... Олар ... ... бекітілген не ауыспалы
рефлекторлы шамдарда болады.
Кейбір құбылыстарды бақылағанда құралдар күрделі келеді, ал ... ... әрең ... немесе көрінбейді, сондықтан бұндай жағдайда
көркемдік ... ... ... Көркемдік құралдарға:
1.көлемдік құралдар (моделдер,коллекция,макеттер)
2.графиктік көлемдік құралдар (кестелер,диаграммалар,плакаттар,графиктер)
жатады. Көркемдік құралдар тыңдаушыға құбылыстың ... ... ... ... текстке қызығушылық тудырады, оқу процесін жаңа материалдармен
жаңаландырады.
Моделдер. Құралдар мен ... ... ... онда ... ... ... ... Барлық моделдер көрінетіндей болып құралған болу
керек. Егер де молекуланың ішкі құрылысын ... ... ... ... ... ... онда моделдік қима қолданылады.
Коллекция. Физиканың кейбір ... ... ... ... Мысалы: ”жылу түрлері”, ... мен ... ... ілінетін демонстрациялық
мақсаттағы коллекциялар панельдерде бейнеленеді. ... ... ... ... шын обьекті.
Графиктік көркемдік құралдар. Таблицалар мен ... ... ... ... Олар ... ... және ... болады.
Плакат түрінде құрылысы қиын оқып ... ... оңай ... ... Физика мұғалімі салыстыру диаграммалары мен ... ... ... ... ... ... жылудың
әртүрлігін, механизмдердің және ... ... ... ... ... ... және шамалар арасындағы функционалды
тәуелділікті көрсетуде қолданылады.
Сызықтық ... ... ... ауысуы графиктік функция ретінде
кескіндеуге болады.
Суреттер мен сұлбалар. Суреттер мен сұлбалар физикада маңызды рол
атқарады. Бұлар мұғалім сабақ түсіндіргенде, есеп ... ... ... ... ... ... қолданылады. Схемалық суреттер мен сызбалар
сабақты оңай ұғынуға көмектеседі. Суреттер ... ... ... ... ... жасар алдында мыналарды ескеруі керек:
1. Әр элементтің тұратын орнын.
2. Жарықтылықты және фонды.
3. Индикаторларды.
Көрсетілген демонстрацияны ... үшін және оның ... ... ұмытпас үшін демонстрация картотекасын бастап отыру керек. Осы
мақсатта әрбір демонстрацияға карточка бастап, оның ... ... ... ... ... ... ... сабақ тақырыбы,
демонстрацияның аты, құрылғының ... Кері ... ... ... ... ... режимі жазылады.
Демонстрациялық тәжірибенің сапасы мұғалімнің ... ... ... табысты орындау арнайы білім мен дағдыны
керек етеді. Кез-келген демонстрация, тіпті қарапайым болса да , ... ... ... ... және тәжірибеде қолданылатын құралдардың
мүмкіншілігін анық білуін ... ... ... бойынша зертханалық жұмыс және зертханалық-
практикалық жұмысты ұйымдастыру.
Зертханалық жұмыстар өткенді қайталау және ... ... және өз ... ... ... дамыту мақсатында белгілі бір
курсты өткеннен кейін не оқу жылының соңында өткізіледі. ... ... ... ... зертханалық жұмыстарды жарыса қайталамай
толықтыруы қажет. Қорытынды практикумдар тек ... ... ... міндеттері бойынша практикумдардың тақырыптары: 9 ... ... және ... бойынша білімдерін жалпылауға
көмектесетін жұмыстар (кинематика заңдарын оқу, еркін түсу ... ... ... және ... ... ... лақтырылған дененің
қозғалысын зерттеу т.б); 10 сыныпта оқушыларды молекулалық ... ... ... ... ( ... қозғалысты бақылау,
метал кедергісінің термикалық коэффициентін анықтау т.б). Кейбір ... ... ... ... мен ... қалыптасуына
қажет ( 8-ші сыныпта электрдвигателінің оның ... ... ... 9-шы ... ... ... диодтың вольт-амперлік
сипаттамасын алу, вакуумдық триодты зерттеу. 10-шы сыныптағы жұмыстардың
елеулі бөлігі әртекті ... ( ... ... ... ... жылдамдығын, ультрадыбыстың жылдамдығын, жарық толқынының ұзындығын
анықтау), оптикадағы ... ... ( ... ... және
жарық толқын ұзындығын, фототоктың ... ... ядро ... ... Бұл ... политехникалық
сипаттағы жұмыстарда бар (радиоқабылдағыштың моделін құру, фотоға ... ... мен ... ... ... зерттеу). Қажетті
құралдардың болуы, ... ... және ... ... ... шешуші роль атқарады.
Жұмыс барысында оқушылар кем дегенде 2 ... ... ... болып
жұмыс істеуі керек, 35 адамы бар сыныпта 17 ... ... ал 8-ші ... 5 ... ... 9-шы ... үшін 7, 10-шы сыныптар үшін ... ... 8-ші ... ... жұмыс үшін 3-4 комплект
құрылғы, 9-шы сыныпта 2-3 ... 10-шы ... 1-2 ... ... керек.
Практикум жұмыстарын тиімді түрде орындау үшін қажетті құрылғыларды
таңдап қана қоймай, оларды ... ... ... ... қажетіне
қарай орналастыру керек. Электродвигателдің шуылы басқа ... ... үшін ... ... ... ... үшін жұмыс
орнын басқалардан тысқары ... ... газ ... ... ... су көзіне жақын орналастыру керек. Броундық қозғалысты
бақылауды терезе маңында орындаған дұрыс. Әрбір тапсырманы ... ... ... бір ... ... сыныпта қарастырылатын есептердің
арасында шешуде кейбір ... ... ... ... ... ... экспериментальды есептерде болуы қажет. Сонда оқушылар қателіктерді
есептеуге мұғалімнің басқаруымен ... ... өз ... ... оқу ... ... және ... жетекшілік етуді
қамтамасыз ету үшін алдын ала әрбір жұмысқа инструкция ... ... бір ... ... ... ... мен суреттер енгізіп, көмекші
және анықтамалық әдебиеттер таңдау қажет. Әдетте инструкцияға:
1. ізделінді ... ... ... ... сұрақ бойынша қысқаша
теориялық мәлімет
2. оқушыларға таныс емес құралдардың сипаты мен ... ... ... ... ... реті мен қателіктерді есептеу амалдары, сонымен
қатар бақылау ... ... ... ... ... кіреді. Әрбір жағдайда инструкцияның көлемі қарастырылып
отырған жұмыстың ... ... ... ... Ом заңын зерттеуге
арналған жұмыстың ... ... ... ... ... ... заңдылықтар. Кез-келген өлшеу
өлшенген шаманың шындық мәнінен сәл ауытқушылығы бар нәтиже береді. ... ... ... ... 3 ... ... ... дөрекі қателіктер
ә) жүйелік қателіктер
б) кездейсоқ қателіктер
Кездейсоқ қателіктері бар жағдайдағы өлшеу нәтижелерін өңдеу ... ... n ... ... және і-ші ... ... ... ең ықтимал мәні – бұл оның орташа мәні (арифметикалық)
(1)
Жеке нәтиженің ... ... ... ... ... ... ... квадраттық қателігі деп келесі шаманы
айтамыз.
Snx==
(3)
Өлшеудің қорытынды нәтижесі келесі ... ... ... ... ... ... төмендегідей.
1) Әрбір өлшеу нәтижелері арнайы кестеге жазылады.
2) N өлшеудің орташа мәні есептеледі
(5)
3) Жеке өлшеудің ... ... Жеке ... қателігінің квадраты есептеледі
(7)
5) Орташа арифметикалықтың орташа квадраттық қателігі анықталады.
(8)
6) Сенімділік мәні α беріледі.
7) Кесте бойыншаберілген сенімділікпен α ... саны ... tαń ... анықталады.
8) Сенімді интервал табылады
.
(9)
9) Егер ∆х шамасы құралдың қателігімен δ сай ... онда ... ... ... келесі шаманы алуға болады
∆= tαń ΔSх +δ
(10)
10) ... ... ... ... ... ... ... келесі түрде болады
έ=%.
(12)
3. Сыныптан тыс тәжірибелер мен ... тыс ... мен ... ... ... ретінде өте маңызды және тиімді. Олар теорияның практикамен
байланысын кеңейтіп, ... өз ... ... ... ... ... және техникаға деген қызығушылығын дамытып, ... тек қана ... ... көмегімен бақылауға болады деген
қате түсініктерін жоюға мүмкіндік береді.
Сыныптан тыс тәжірибелер мен бақылауларға мұғалімнің ... ... ... ... ... үйде ... тәжірибелері жатады. Тәжірибе және жұмыс үшін оқушылар тұрмыс
заттарын, ойыншық жиынтығын, қолдан ... ... ... ... ... мен бақылауларды революцияға дейінгі
уақытта А.В.Цингер, кейіннен П.А.Знаменский мен ... ... бұл ... әдісі практикада кеңінен таралмады.
6-7 сыныптардағы тәжірибелер өте маңызды. Мазмұны бойынша қарапайым,
қол жетерлік және осы жастағы ... ... ... тыс ... ... ... бір жүйе құрап, мектептегі физикалық эксперименттің
басқада түрлерімен ... ... ... шарт. Олар орындау барысында
оқушылар тұрмыстық техникалар мен машиналар: ... кір ... ... ... ... ... танысуы тиімді.
Үйдегі тәжірибелер мен бақылауларды жүйелі түрде өткізу үшін әрбір
оқушының үйінде ... ... ... ... ... ету ... ретінде темір ұнтақтары, диномометр, магнит сияқты құралдарды үйге
беруге болады). Жыл сайын мұғалім ата-аналар ... ... ... мен ... ... ... керек екендігі туралы
құлаққағыс етіп, ... ... ... мен ... ... тиімді жаңада шығып жатқан әртүрлі техникалық ... ... ... ... Үйде ... ... мен ... бере
отырып, нақты мақсатын және тәжірибені өткізу амалын, үйдегі экспериментті
орындау барысында оқушылар жауап беруі тиіс ... ... ... ... формасын көрсету керек. ... тек ... ... ... және ... ... ... ғана жетуге
болады.
4. Экспериментік есептер
Экспериментік есептерге қойылуы мен шешілуі ... ... ... ... өлшеулер, физикалық құбылыстарды қайта
жаңғырту, физикалық ... ... ... ... құрау.
Эксперименттік есептер сапалық және сандық болып бөлінеді. Сапалық
есептерді шешкенде сандық берілгендер және ... ... ... есептерді оқущылардан тәжірибенің нәтижесінде болатын
құбылысты болжау не берілген ... ... ... ... бақылау
талап етіледі. Сандық есептерді шешкенде алдымен қажетті өлшеулер жүргізіп,
содан ... ... ... ... ... математикалық формулалардың
көмегімен есептің жауабын есептейді.
Экспериментік есептердің мәтіндіктен айырмашылығы дайындық пен оны
шешуге көп уақытты қажет етеді және ... мен ... ... ... ... ... ... осындай есептердің шешілуі физиканы ... оң әсер ... ... ... ... ... ... эксперимент тәрізді эксперименттік есептер белгілі ... ... ... ... логикалық ойлауының дамуына,
құбылысты сараптауға, ... күш ... ... ... есептерді шешу оқушыларда белсенді, өз бетімен білім алуға
деген құштарлықты, әлемді тану белсендігін тәрбиелейді.
2) ... ... ... ... ... өз ... ... көмегімен
физикалық құбылыстарды, оның заңдылықтарын алдын-ала ... ... ... ... ... ... жүзінде көз жеткізеді.
3) Әрбір экспериментік есептерді шешуге оқушылар құбылыстар, физикалық
шамалар арасындағы шынайы, ... ... ... көреді және
күрделі практикалық есептерді шешуде, қоршаған ортаны тануда эксперименттің
атқарар ролі маңызды ... көз ... ... ... ... ... ... мәліметтер берілмейді.
Сондықтан оқушыға алдымен есепте айтылған физикалық құбылысты не заңдылықты
меңгеріп, оған ... ... ... оны ... әдістерімен
мүмкіндіктерін анықтап, тауып және ең соңында формулаға қойып есептейді.
Есепті шешудің дұрыстығын тексеру. ... ... ... ... түрі мен ... ... ... тәсілдермен іске
асырылады.
1) Көптеген сандық ... ... ... ... ... ... ... тікелей өлшеу арқылы тексеріледі.
2) Кейбір сандық есептердің шешімі басқада ... ... ... яғни ... шама ... ... және басқа құралдармен
өлшенеді.
3) Сандық есептердің бөлігінің шешімі кестелер мен құралдарда ... ... ... ... Кейбір сандық есептердің шешімін мектеп жағдайында бақылау тәжірибесімен
тексеруге болмайды. ... ... ... ... ... әсер ... әртүрлі шарттар туралы талқылаған тиімді.
5) Сапалық есептердің шешімі ереже бойынша бақылау тәжірибесін қою ... ... ... ... сипаты берілген, оның нәтижесін
айту талап етіледі. Оқушымен ... ... оның ... ... ... ... ... арналған құралдарды алдын-ала беруге болмайды,
өйткені оқушы алдымен тәжірибені жасап, содан кейін сол бойынша шешімді
айтады.
Есеп ... ... 25 см ... ілінген, массасы 0.1 гр бірдей екі шар
шариктерге бірдей ... ... ... олар 5 см ... ... ... ... m1=m2=m=0.1 ;
l1=l2=l=25 см=;
r=5см=;
q=?
Шешуі: Тебілген әрбір шарикке mg-ауырлық күші, Т- жүктің тартылу ... ... ... ... күші әсер ... Б 1). ... күштер
бойынша вектор түрінде шариктің тепе-еңдік шартын жазамыз
mg+T+F=0
Осы теңдеудің Х және У остеріндегі проекцияларын аламыз:
-Tsinα+F=0
Tcosα-mg=0 ... ... (1) ... ... ... ... =, ... теңдеуді екіншіге бөліп алатынымыз
tg =.
бұрышы кіші болғандықтан .
Сонда
осыдан
;
.
Есеп 2.
Зарядтары +5 СГСЭq және +10 СГСЭq екі оң зарядталған денелер бір – ... см ... ... Бұл денелерді қосып тұрған түзудің қай
нүктесіне ... -2 ... ... ... ол ... ... керек? Денелердің масасын елемеуге болады.
Берлгені: q1 = 5СГСЭq ... = 10 ... ... =20 см =0.2 ... q3 ... С ... F1 және F2 – ... өзара әсерлесу күштері
әсер етеді(қосымша Б 2).
Х осіне қатысты скаляр түрде С ... ... ... ... F2 ... F1= ... ... ... ... ... ... ... ... айтуынша, электрон сутегі атомында шеңбер орбита бойымен қозғалады.
Оның орбитасының радиусы 0.5 10-8 см ... ... ... R=0.5 10-8 см=5 10-11 м.
υ=?
Шешуі: Орбита бойымен қозғалған электронға -ға тең ... ... ... ... мұндағы e-электрон зарядының абсалют ... ... ... ... R- ... ... радиусы.(қосымша Б 3)
Электрон үшін У осіне қатысты Ньютонның екінші заңын жазамыз:
F= maу ,
мұндағы m- электрон массасы.
аv=aц=.
Сонда
m ... ... 40 см ... үш ... ... 5 10-9 Кл ... Төртінші төбедегі өріс кернеулігін табу керек.(қосымша Б 4)
Берілгені: a=40 см=0.4 м;
q=Кл.
Е=?
Шешуі: Электр өрісінің ... ... ... А ... ... E1,E2 және E3 - q1,q2, және q3 зарядтарының А нүктесінде тудырған
өріс кернеуліктері.
(19) ... Х және У ... ... ... sinα +E2 +E3 cosα,
Еу= -E1 cosα+E3 sinα. ... Е3=; Е2=; r2=2a2, sinα= ... ... ... және осы ... (20) ... ... табатынымыз:
Еу=0; ... ... 20 ... және 40 СГСЭq екі шарик бір – бірінен 40 см ... ... 25 ... ... үшін қандай жұмыс атқару керек?
Берілгені:q1=20 СГСЭqКл;
q2= 40 СГСЭqКл;
r1=40 см=0.4 м;
r2=25 см= 0.25м.
Авн=?
Шешуі: Мұндай типті есептерде өріс тудыратын ... ... ал ... ... ... ... деп санау ыңғайлы.
q1 заряд өз маңайында электр өрісін тудырсын, ал q2 ... осы ... ... r1 ... ... нүктеден, бірінші зарядтан r2
қашықтықта орналасқан нүктеге қарай қозғалады. Сонда сыртқы күш ... q2(φ2 – ... φ2 , ... ... және соңғы нүктелеріндегі
потенциалы.Өрісті нүктелік зарядтар тудырғандықтан
және ... ... ... ... алатынымыз
Авн= ; ... ... А ... В ... және С ... D нүктесіне орын
ауыстырғандағы электр күштерінің жұмысын анықтаңдар,егер r=6 см, a=8 ... ... q2= -10 СГСЭ ... Б ... r=6 см =6 10-2 м; a = 8см = 8 10-2 ... ... Кл ;
q2= -10 СГСЭ10-9 Кл;
q=3 СГСЭ10-9 Кл;
А=?
Шешуі: q зарядты А нүктесінен В нүктесіне орын ... ... ... – φВ) ... φА= φА1+ φА2=, φВ= φВ1+ ... және В ... өріс ... r1=r, r2=.
φА, φВ , r1 және r2-ге арналған теңдіктерді қойып, ... ... ... В ... потенциалды ұшып өткен электронның жылдамдығы қандай?
(қосымша Б 6)
Берілгені: U=200 В
υ=?
Шешуі:Электр ... ... F= ... күші әсер ... ... ... күш ... өріске қарсы орын ауыстырғанда кинетикалық
энергияның өзгерісіне тең жұмыс атқарады
А= ∆W=Wк –Wк0 ... ... ... ... ... ... ... 8.
1 гр ... ... ... 600 В А ... потенциалы ноль В
нүктесіне орын ауыстырады.А нүктесіндегі шариктің жылдамдығын анықтаңдар,
егер В ... оның ... 20 м/с. ... ... 10-8 ... ... ... В; φ2=0; q=10-8 Кл;
υ0=?
Шешуі: Шарик өріс тарапынан әсер ... ... ... ... ... энергиясының өзгерісі ... ... ... ... = және A= q(φ2 – φ1) болғандықтан, (27) теңдікті келесі түрге
келтіруге ... q(φ2 – φ1) ... ... Кл ... ие 40 мг ... шарик шексіздіктен 10 см/с жылдамдықпен
қозғалады. Шарик 4 СГСЭq –қа тең ... ... ... ... дейін
жақындай алады?
Берілгені: m=40мг=4 10-5 кг;
v=10см/с =0.1м/с ;
q1=10-9 Кл ; q2= 4СГСЭ =1.33 10-9 ... ... ... ... ... ... шариктің кинетикалық
өзгерісінен тең сырттан электр күші әсер етеді.:
А= ∆Wк .
(30)
∆W=Wк –Wк0=0 - ... q1(φ∞ – φ1)= Авн= ... ... 10-2 ... ... 1 мм үш ... су ... үлкен бір тамшыға қосылды. Үлкен
тамшының потенциалын тапыңдар, егер кіші тамшының заряды 10-19 Кл болса.
Берілгені: n=3; r=10-3 м; q=10-10 ... ... ... ... ... Q=nq, ... ... үлкен тамшының радиусын табамыз, мұндағы m=ρV=ρ πr3 –кіші
тамшының массасы, M=ρV1 = ρ πR3 – ... ... ... және m үшін жазылған теңдікерді пайдаланып, (36) теңдеуді келесі түрге
келтіруге болады
ρ πR3 =nρ ... R=r. Q, C және R үшін ... ... ... ... = ... =103 (В).
Есеп 11.
Жазық конденсатордың ауданы 60 см2 , ... 10-9 Кл, ... ... ... 90 В. ... астарларының арақашықтығын
анықтаңдар.
Берілгені: S= 60см2 =6 10-3 м2; U= 90 ... Кл ... ... ... ... ... ... ... ... С. Теңдіктң екі жағын
теңестіріп алатынымыз
(40)
осыдан
d ; ... = ... ... және 3 мк Ф ... үш ... ... ... 200 В
кернеу көзіне тізбектей және параллель жалғанған. ... ... және ... ... С1=1 мк Ф=10-6 Ф; С2=2 мк Ф=2 10-6 ... мк Ф=3 10-6 Ф; U= 200 В;
q1=? q2 =? q3=? U1=? U2=? ... ... ... ... φ1, ... және ... φ2 ... және бесінші φ3 , алтыншы φ4 .(қосымша Б ... ... ... көзінен +q заряд алады. Екінші пластинада индукция
бойынша –q, ал үшіншіде- +q заряд пайда болады. Сәйкесінше ... ... ... –q, ... +q, алтыншыда –q заряд болады. Сондықтан,
конденсаторларды тізбектей ... кез ... ... ... ... зарядтарды q= q1= q2 = q3 деп белгілейік. Анықтама бойынша
φ1– φ2=U1, φ2– φ3=U2, φ3– ... ... ... ... φ4 ... φ4 = U ... ... ... отырып, алатынымыз
;
(44)
(Кл).
Осыдан кейін конденсатрлардағы кернеуді табуға болады:
U1=; ... ... (В); ... тізбектей жалған жағдайда әртүрлі сыйымдылықты конденсаторлар
әртүрлі кернеулі болады.Сыйымдылық неғұрлым кіші болған ... ... ... ... жоғары.
1.5 Фронтальды зертханалық жұмыстар мен тәжірбиелер.
Фронтальды зертханалық жұмыстар мен тәжірибелер үшін оқушылар бір
тапсырманы бір ... ... ... ... ... ... ... келеді.
Фронтальды зертханалық жұмыстардың реті бағдарлама бойынша анықталады. ... ... ... байланысты сапалық және өлшеулер орындалатын
сандық, бүкіл сабаққа есептелген және аз ... ... ... ... ... ... фронтальды зертханалық жұмыстардың
дидактикалық мақсаты бойынша классификациясы физиканы оқыту ... ең ... ... және ... ... жұмыстар мен тәжірибелерді ұйымдастыру және өткізу
әдістемесі.
Қойылған мақсатқа орай құрылғылар жиналады. Фронтальды жұмыстар мен
тәжірибелер жаңа ... ... ... ... ... практикалық дағды мен машықты қалыптастыру үшін жаттығулармен
тығыз байланысты болғандықтан, олардың көңілі мен ойын ... ... ... ... ... ... құрылғыны дайындау, тез
тарату және оны жинауды қамтамассыз ету, тапсырманы орындау ... әрі ... ... ... көмектесу, олардың әрекетін бақылау және
бағалау сияқты барлық іскерліктерін жүйелі ұйымдастырып, бағыттау керек.
Зертханалық жұмыс – сабақтың типтік ... ... ... ... ... ... алынған нәтижелерді өңдеу және жұмыстың
қортындысын шығару. Кіріспе әңгімеде фронтальды жұмыстарға дайындық туралы
және қосымша ... ... ... ... ... ... ... істеуді және олардың жұмыс істеуін көрсетеді. Қауіпсіздік ережесімен
таныстырып, алған нәтижені ... жазу ... ... ... ... әрі ... ... керек. Әңгіме барысында керекті құралдар үстелде
тұрғаны дұрыс. Осыдан кейін оқушылар ... ... ... Зертханалық жұмыстың көлемі орташа оқитын ... ... ... ... және есептеулерді орындай алатындай болуы керек. Жұмыс
барысында бір қатені барлық оқушыларға қалай ... алу ... ... ... ... зертханалық жұмысты 2 не 1 адам ғана ... ... ... жұмыстың мазмұнын кеңейтіп және тереңдетуі керек.
Егер оқушылар анықтамалар тізбегімен, кестелермен, ... ... ... онда зертханалық сабақтың оқу эффектісі
көтеріледі. Осы жерде оқушылардың практикалық ... ... ... қолданғанды кейбір әдіскерлер тиімді, кейбіреулері тиімсіз дейді.
Жазбаша нұсқау тиімді, бірақ ... ... ... тәжірибелер фронтальды зертханалық жұмыстардың бір түрі
және одан аз ... ... ... ... ... жазбаша нұсқауынсыз мұғалімнің тікелей жетекшілігімен
орындайтын ... бір ғана ... ... ... ... Ол ... отырған материалдың мазмұнына кіретін қортындымен
аяқталады. Фронтальды тәжірибелерді ... ... ... жеке ... мұғалімге оқушылардың ойын тікелей басқаруға, олардың назарын негізгі
және маңызды құбылысқа не процесске топтастыруға ... ... ... ... мен ... дамуы оқу әдістері мен құралдарын жетілдіруге
әсер етпей ... ... ... экранды-дыбыстық құралдары екі
элементтен тұрады.
1.материалдары экранды-дыбыстық немесе аудиовизуальды құралдар: бейне және
дыбыстық жазбалар, телебағдарламалар, ... ... ... ... ... ... және дыбысты жаңғыртуға, проекциялауға
арналған жабдықтар: киноапараты, теледидар, бейнемагнитафон, ... ... ... графопроекторлар.
Экранды-дыбыстық құралдарды екі топқа бөлуге болады: статикалық ... диа-, ... және ... үшін ... ... ... құралдарға кинолар, теледидар және ... ... ... ... ... ... ... жатады.
Экранды-дыбыстық құралдар материалды қайталауда кеңінен қолданылады.
Экранды материалдар мәселе қою үшін немесе мұғалім қойған ... ... ... үшін ... ... ... ... құрал таңдап,
сабақтағы ролі мен ... ... ... мұғалім олардың физикалық
экспериментпен басқада көрнекі құралдармен ... ... ... ... ... ... ... мен олардың қолданылуы жайында
көрнекі және мәнерлі ... ... оқу ... ... рол ... мектептік физикалық экспериментті толықтырады.
Физика бойынша фильмқоры киноқұралдарының құрылымына, ұзақтығына
және тағайындалуына байланысты 3 ... ... ... бір ... сабақ тақырыбының материалын тізбектей ашады. Ереже ... ... ... ... ... ... ... болады: жаңа материал қарастырғанда, қайталау және бекітуде,
кейде сұрау жағдайында.
Кинофрагмент-жеке сұрақ төңірегіндегі қысқа ... ... 3-5 ... ... және ... құрылымына жақсы араласады.
Кинофрагмент материалды түсіндіргенде және бекіткенде кеңінен қолданылады.
Мұғалім фильмді алдын ала көріп, оның ... ... ... және ... ... ... олардың ғылыми құндылығы мен
қабылдау ... ... ... ... ... мазмұны толығымен
бағдарламаға, сабақтың мақсаты мен мазмұнына, сыныптың білім деңгейіне
сәйкес келе бермейді. Сондықтанда ... ... ... ... қажетті
фрагменттерді алады.
Сабақтың тақырыбы: Жай тартқыш
Сабақтың мақсаты: Оқушыларды болжам ұсыну амалына оқыту. Оқытудың әртүрлі
ұтымды әдіс-тәсілдерін ... ... ... даму ... ... ... іс-әрекетін белсендіру, оқуға, білім алуға
ынталандыру.
Сабақтың көрнекілігі: видеожазба, ... ... ... ... сұрақ-жауап, баяндау.
Сабақтың барысы:
1) Ұйымдастыру. (2 ... ... үйге ... ... Жаңа ... (3 минут)
сабақ барысында бүгінгі ... ... ... ... ... физикалық құбылыс бейнеленген. Сабақтағы негізгі мақсат
қажетті болжамды айқындау және ... ... ... жасау. Оқушыларға
қойылған мәселе бойынша видеожазбадағы тәжірибені бақылап, ой ... ... ... соң ... құбылыстың физикалық
мағынасын ашып, бүгінгі сабақтың тақырыбын анықтау үшін оқушыларға арнайы
карточкаға жазылып, дайындалған сұрақтар ... ... ... ... ... ... жауап компьютер экранында
көрсетіледі (20-25 ... ... ... ... қандай құбылыс бақыладыңдар?
(екі пластинканың арасында ұшқынның пайда болуы және ... ... ... екі пластинка аралығына орналастырғанда ұшқынның
болмауы )
б) Қолданылған құралдар:
(екі ... ... шар ... ... металл бетке
бекітілген өткізгіш)
в) Үстінгі пластинка мен ... шары бар ... ... қандай?
(үстінгі пластинка бұлттың, ал пластинкаға бекітілген шар үйдің ... ... ... Бірінші тәжірибе жасаушының әрекеті.
(ол электроформашинасының құлағын бұрап, аспан мен үй төбесінің ... ... ... ... ... екі ... ... пайда болады)
д) Оның әрекетінен кейін қандай құбылыс байқалды?
(жоғарғы кернеудің әсерінен екі аралықта ұшқын пайда болады)
е) Тәжірибе жасаушының екінші әрекеті ... ... ... яғни жердің үстіне металл бетке ... әкеп ... Одан ... қандай құбылыс байқалды?
(қайтадан электроформашинасын бұрап, екі аралықта жоғарғы кернеу тудырғанда
ешқандай ұшқын ... ... ... ... ... ... ... қызметі қандай?
(ол екі ортада пайда болған ұшқынды өзіне тартады)
и) Сонымен тәжірибеде қандай құбылыс демонстрацияланды? Бұл құбылыс өмірде
кездесе ... ... ... ауа ... ... кезде жердің бетіне жай түсуі)
к) Оның тұрмыстық ... ... ... пайдасы, зияны қандай?
( жай түскенде өрт пайда блуы мүмкін)
сабақты берілген жауаптар бойынша қорытындылап, бүгінгі сабақтың ... Осы ... осы ... ... ... ... ... туралы
айтылып өтеді.(5 минут)
4) Бекіту.
Осы тақырыпқа байланысты есеп шығару.
Неліктен жай тартқыштың төменгі ұшын жердің терең ... ... ... жай ... ... ... ... жоғарға кернеулі зарядты жердің
төменгі қабатына таратады.
5) Бағалау.
Физика бойынша сабақты өткізу тәсілдері мен ... ... ... ... ... ... ... ұсынады. Фильмді жаңа
тақырып өткенде, физикалық экспериментке ... ... ... ... жаңа ... хабарлауда, қайталауда қолдануға
болады.
Кейбір сұрақтарды қарастыруды ... қою ... ... ... ... ... құралдарды түсіндіру алдында
демонстрациялау басқа мақсаттарды көздеуі мүмкін: оқушылардың ... ... ... ... Жаңа ... ... құбылыс пен процестің механизімін ашу мақсатында ... ... ... үшін ... ... ... демонстрациялау мен киноқұралды үйлестіру басқада себептерге
байланысты болып келеді. Тақырыптар ... ... ... жаңа ... көзі ... қолдануға болады. Бірақ бұл жағдайда мұғалім фильмді
көру мақсатын қояды және материалдарды меңгеруін тексеру бағытында бақылау
ұйымдастырады.
2. ... ... ... әсерлесу өріс арқылы жүзеге ... ... ... әсерлесу заңдылықтарын және ... ... ... ... ... ... ... электромагниттік өзара әсерлесу ерекшелігі
электр заряды деп аталады. Электр заряды ... ... ... кездеседі. Заряд элементар бөлшектің белгілі бір ... ... ... ... ... оң ... шыны ... үйкеу) және
теріс (янтарьға матаны үйкеу) таңбалы болады.
Q =eN ... ... ... ... Ол ... ... тең, яғни ... шамасына тең
е = Кл
Өзара әсерлесетін элементар бөлшектерден құралған тұйық ... ... ... + ... n = const. ... айтқанда, зарядтар жасалмайды да, жойылып та кетпейді, оларды тек
бір денеден екінші денеге беруге ... ... бір ... өз ... болады. Зарядтар кеңістік пен уақыттан тыс өмір сүре алмайды, ол
материяның қасиетенің бір ... ... ... ... ... 1875 жылы ... таразысы көмегімен Ш.Кулон ашты: Тыныштықта тұрған q1 және q2
нүктелік ... ... ... тура ... радиус квадратына кері пропорционал ... ... не ... = k
(48)
1-сурет.Электр өрісінің зарядқа әсері.
Аттас зарядтар ... ... ал ... ... ... ... пропорционалдық коэффициент к ортаның қасиетіне және ... ... ... бірліктеріне тәуелді
к= ... ... έ ... ... зарядтардың ортадағы өзара
әсерлесу күші ваккумдағы әсерлесу ... ... ... есе ... денелер бір-бірімен әсерлесуі электр өрісі арқылы жүзеге
асады. Егер өріс уақытқа қатысты өзгермесе онда ол электростатикалық өріс
деп аталады. Электр ... ... ... мен потенциал арқылы шығады.
2-сурет.Оң зарядтың (а) және теріс зарядтың (б) кернеулік ... ... ... да бір нүктесіндегі кернеулігі деп
сол нүктеге қойылған бірлік оң зарядқа әсер ететін ... сан ... тең және ... сол ... ... дәл келетін физикалық шаманы
атайды.
E = ... ... ... ... ... ... шаманы береді.
Егер кернеулікті бірнеше нүктелік q1, q2 . . . qn ... ... онда ... да бір ... ... ... супер
позиция принципі бойынша анықталады. ... ... ... ... ... ... ... зарядтардың кернеуліктерінің
қосындысына тең (19) өрнектегідей.
Диполь дегеніміз – қарама-карсы ... тең екі ... ... диполь моменті - сан мәні оң заряд q мен зарядтардың арақашықтығы ... тең және де ... ... оң зарядқа қарай бағытталған
векторлық шама
P= q
(51)
Фарадей өрісті ... ... ... үшін оны күш ... арқылы
кескіндеуді ұсынды. Кернеулік сызығы деп әрбір нүктесінде кернеулік веторы
жанамамен бағыттас болып келетін сызықты айтады. ... ... ... ... ... Е өріс ... ... демек сол нүктеде
орналастырылған +q зарядқа әсер ететін F күшінің бағытын ... ... ... болмайтын болса, күш сызығы оң ... ... ... Әр аттас зарядтар пары болатын жағдайда, күш сызығы оң
зарядтан басталып теріс зарядқа келіп аяқталады.
4-сурет.Электр өрісіндегі ... ... ... ... сызық.
Ауданды нормаль бағытында тесіп өтетін күш сызықтарының санын немесе
Е және ΔS векторларының скаляр ... ... ... ... деп
аталады
(52)
Тұйық бет арқылы өтетін кернеулік векторының ағыны осы беттің ішінде
болатын зарядтардың алгебралық қосындысыны пропорционал болады. Бұл тұжырым
Остроградцкий–Гаусс ... деп ... ... ... формасы
(54)
Зарядтар электрстатикалық өрісте орын ... ... ... ... ... ... ... бір
ерекшелігі - олардың заряд орын ауыстырғандағы жұмысы, ... ... орын ... байланысты болмай, тек зарядтың шамасы мен
оның ... және ... ... ... ... ... осы қасиеті
өрістің кез келген нүктесін өріс нүктесінің потенциалы деп аталатын ерекше
функциямен сипаттауға мүмкіндік береді. Заряд бір ... ... ... ... ... ... сол екінші нүктедегі потенциалдар
мәндерінің айырмасымен анықталады. Электр өрісі ... ал ... ... ... А ... ... энергияның кему
есебінен істеледі. Өрістің берілген ... ... сан ... өріс ... сол ... бірлік оң зарядты потенциалы ... ... ... нүктеге көшіргенде істейтін жұмысына тең
(55)
Электр өрісінде нүктелердің потенциалдары бірдей болатын бет ... ... ... ... ... беттер немесе эквипотенциал
беттер деп аталады. Потенциал деңгейінің бетінде зарядты көшіру жұмысы
нольге тең. ... ... ... мен ... ... кернеулік сан жағынан потенциалдың кеңістікте өзгеру жылдамдығына тең
және ... кему ... ... бағыттылған. Δφ/Δn- потенциал
градиенті. Кернеулік сан жағынан потенциал градиентіне тең.
Өткізгіштің электр сыйымдылығы сан мәні ... оның ... ... ... үшін сол өткізгішке берілуі қажет зарядтың шамасына тең
(57)
Конденсатор (заряд жинақтаушы) диэлектрик аралық қабатпен оқшауланған ... ... ... ... ... ... түгелдей
дерлік астарлардың аралығында шоғырланған. Сондықтанда электр ... ... ... ... ... тәуелсіз болады.
Параллель қосылған конденсаторлар ... ... ... ... ... тең
(58)
Конденсаторларды тізбектеп қосқан кезде сыйымдылықтарға кері ... өріс ... ... ... демонстрацияны көрсету әдістері.
Электр өрісі.
Денелердің электрленуі бойынша тәжірибелерді қоя отырып, біз ... ... ... көрдік. Электрленген денелер бір-
бірімен электр зарядтарының бар ... ... ... ... өзара әсерлесуді зарядталған денелердің өзара әсерлесуі деп ... ... ... ... ... күші деп атайды.
Орта мектеп үшін физика курс бағдарламасында зарядталған денелердің
электр өрісі ... ... ... Бірақ мұндай өрістің қарапайым
түрі – зарядталған шар өрісі орта мектепте орын алуы ... ол ... ... ие. сонымен қатар зарядталған өткізгіш өрісі туралы
потенциал түсінігімен ... айту ... ... ... ... ... шар өрісімен өрісті қарастырғанда кернеулік
түсінігімен байланысты таныстыру керек.
Электр өрісінің күш ... ... ... ... ... ... күш сызығы оң зарядтан басталып теріс зарядқа келіп бітеді.
2. күш сызықтары оң зарядтан теріс зарядқа қарай бағытталған.
3. күш ... ... және ... күш ... қиылыспайды.
5. өткізгіш ішінде күш сызықтары болмайды.
6. күш сызықтары заряд орналасқан өткізгіш бетіне перпендикуляр.
7. ... ... ... арқылы күш сызығын жүргізуге болады.
Кернеулік барлық нүктеде бағыты және шамасы брйынша бірдей электр ... ... ... деп ... ... оң, теріс зарядтардың және зарядталған шар өрісінің күш
сызықтары.
Үйкеу арқылы электрлеу.
Ежелгі Греция ... ... ... ... ... ... ... жеңіл заттарды тартатын қасиетке ие болатыны ... ... ... ... янтарь – электрон, осы жерден Джильберт енгізген термин
«электр». Денеде өзіне жеңіл заттарды тарту қасиетінің пайда ... ... ... ... ... пайда болуымен түсіндіреді. Заттарды тарту
қасиетіне ие болған дене ... деп ... ... ... ... ... керек.
Электрленген эбонит таяқшасын немесе шыны таяқшаны ағаш ... ... ... ... оңай ... қондырманың
тереңіне орналастырамыз. Рейканың таяқшаға тартылуын бақылайды. Осыдан
кейін рейканы пластмасса сызғыш, метал ... ... және ... ... ... ... шыны,метал) тартылуын
көрсетеді.(Қосымша Б ... ... ... ... ... және ... электр зарядының екі тегін көрсетуге болады.
Өзара тартылуды электрленген эбонит және шыны таяқшаларды қолдану
арқылы көрсетуге болады.
Қортындыда су ағысымен тәжірибе ... оның ... ... Осы ... 9 -ші ... ... Б) үзік ... электрофор машинасының ... ... ... бір ұшын суға ... Машинаны судан белгілі бір қашықтықта
орналастырады. Алдымен суды электрлеусіз жібереді және ... ... ... ... ... байқалатын ағыс сипатына аударады. Осыдан кейін
машинаны баяу қозғалысқа келтіріп, ағыстың шыға ... ... ... ары ... аттас зарядталған тамшылардың тебілу ... ... ... Жақсы көріну үшін ағысты ... ... ... ... экранға көлеңке түрінде проекциялауға болады. Егер
осыдан ... ... ... машина кондукторының
ажыратқышымен жалғасақ ағынның бұрынғы қалпына келгенін көруге болады.
Барлық ... ... ... ... арқылы электрлеу деген атқа
ие. Электр зарядының өзара әсерлесу күші электр күші деп ... ... ... ... тең, ... бойынша қарама-қарсы және өзара
әсерлесуші екі денеге түсірілген.
Электр туралы оқыту негізінде денелерді ... ... ... сондықтан
да денелерді электрлеу құбылысына көп көңіл аудару керек. ... ... ... не? ... ... туады. Заряд туралы түсінік әлі күнге дейін
толық қалыптасқан жоқ деп есептеуге болады.
Әрине зарядтың анықтамасы орта ... ... ... ... ... бұл ... ... және біртіндеп қалыптастыру
жолымен жүруге тура ... ... ... ... электр заряды
денеде оларды үйкегенде пайда болады деген ... ... ... ғана емес, басқада тәсілдермен іске асырылатындығы ескерілмей
қалады. ... ... оқу ... ... денелерді электрлеу
құбылысының табиғаты туралы ... ... ... таңдалу керек.
Тек шыны және эбониттің электрленуімен ғана шектеліп қалмау ... ... ... ... ... ... Осы ... байланысты көптеген сұрақтар туады: үйкеу арқылы электрлеу
қалай болады? неге ... ... ... әр ... және ... ... тең ... пайда болады?
Электр құбылысы барлық денелерде ұсақ ... ... ... ... сөзбен айтсақ, электр құбылысын, сонымен
қатар ... ... ... зат ... ... Зат атомдардан
тұратыны белгілі. Атом ... оң ... ядро ... ... ... ... электрондар қозғалып жүреді.
Көптеген себептермен атом бір не бірнеше ... ... ... атом оң зарядталған бөлшекке, ионға айналады. Электр
бейтарап, яғни зарядталмаған денеде ... ... оң ... ... мәні
бойынша элекртонның теріс зарядына тең.
Дене электрленген жағдайда не ... Бір ... ... бір ... денелер жанасады, дене бетінің жеке бөліктері арасында ... ... ... ... ... ... денелерде
әртүрлі. Сол себепті бір ... ... ... ... ауысуы
жүреді. Олардың орын ауыстыруы нәтижесінде бір денеде электрон жетіспей,
екіншісінде электрондар артады, бұл дене ... ... ... ... ... ... ... барлығымен
түсіндіріледі.
Жоғарыдағы түсіндірулерден өте маңызды қорытындылар шығады:
1.электрлеу үшін алынған денелерде оң және теріс зарядтар ... ... ... ... ... ... болмайды және жойылмайды
3.денелердің электрленуі денелердегі оң және ... ... ... ... ... тұрады
4.электрондар бір денеден екінші денеге өту үшін оларды бір – біріне үйкеу
қажет емес. Бұл үшін ... ... ... ... ... болмайды. Сондықтанда «үйкеу арқылы электрлеу» терминін тура мағынада
түсінбеген жөн.
Оқушыларды электрлеудің – үйкеу ... ... ... ... ... ... ... үшін үйкеу қажет емес, тек денелер жанастырылуы керек. Осыны екі
тәжірибемен дәлелдейік. Тәжірибе ... Б 10) ... ... ... ... оқушыларды денелерді әртүрлі
тәсілдермен электрлеуге болады ... ... ... Бұл мақсатта
көптеген тәжірибелер қоюға болады.
Зарядтың екі тегі. Зарядтардың әсерлесуі.
Жібек жіпке ілінген 2 жеңіл қағаз ... ... ... ... ... содан кейін ондағы әрбір зарядты гильзаға
берейік. Зарядты бір денеден басқа денеге беру ... деп ... ... ... ... ... бір-біріне жақындатамыз.
а)
б)
6-сурет. Аттас зарядталған гильзалар өзара
тебіледі.
Оқушыларда оң және теріс ... ... ... ... де ескерген жөн. Бір денеге үйкеу ... ... ... ... дене ... ... Сондықтан да шыныда пайда болатын заряд
оң деп айтуға болмайды. Егер шыныны жібекке үйкесек ол оң ... ... ... денелермен ( мыс: терімен) үйкесек ол теріс зарядталуы мүмкін.
Бұл жағдайлар біздің оң және ... ... ... ... керек.
Сонымен қатар зарядтардың қарама-қарсылығы туралы сұрақты қарастыра отырып,
зарядтардың жоқтан пайда болмайтындығы және жойылмайтындығын айтуымыз, ... ... ... заңы ... ... ... таныстырамыз.
Зарядтар бірін-бірі жоймайды, бейтараптандырады деп айтқан дұрыс.
Екі дененің біруақытта электрленуі.
Денелерді үйкегенде екі денеде де ... ... ... ... Мұны ... ... арналған 2 пластинка (эбонит және шыны) және үлкен шарлы
кондукторы бар электрометрді қолданып, көрнекі түрде көрсетуге ... ... ... зарядталмаған пластинкаларды кезек-кезек ... ... ... таппағандығына көз жеткізеді. Осыдан кейін
пластинкаларды бір-біріне ... ... ... жеке-жеке шарға енгізеді.
Әрбір пластинканы енгізгенде электрометр тілшесі ... ... ... ... ... шар ... бірден екі пластинканы енгізеді.
Электрометр ешқандай зарядты ... ... ... Егер ... алып ... болсақ, бірінші жағдайдағыдай тілше ауытқиды.
Бұл жағдайда екі дененің бірі оң, ... ... ... ... ... зарядтар абсалюттік мәні бойынша бірдей. Сонымен электрленген кезде
1). Екі ... ... ... бірі оң, ... ... ... Екі денеде пайда болатын зарядтар абсалюттік мәні бойынша ... ... ... ... ... шыны ... ... үйкелген электрленген
эбонит таяқшадағы электр зарядын теріс, ал теріге үйкелген шыны ... ... оң деп атау ... ... тартылған гильзалар,
жанасқаннан кейін бейтараптанады, демек, модулі бойынша тең, ал ... ... ... ... ... қосындысы нөлге тең
болады. Басқаша айтқанда, электр зарядтары жасалмайды әрі жойылмайды, олар
тек ... ... ... ... ... Қоршаған денелермен өзара
әрекеттеспейтін денелер жүйесін тұйық не ... ... ... деп
атайды. Электрлену құбылысы электр зарядының сақталу заңына бағынады.
Тұйықталған жүйеде денелердің ... ... ... ... зарядының қосындысы сақталады:
q1 + q2+…..+q n = const.
(61)
Екі бет жанасып үйкеліс арқылы ... ... ... ... ... ... ... бар екендігін көрсетеді. Біз оларды
байқамаймыз, олар заттарда бірдей мөлшерде болған. Бұл ... оң ... ... ... ... екенін әрі олардың қосындысы нолге ... ... ... ... ... ... егер бір дене электр
зарядына ие болса, онда ... дене де ... ... ... зарядқа ие
болады.
Өткізгіштер және диэлектриктер.
Электрометрді пайдалана отырып біз метал стержень ұшына заряд береміз. Бұл
заряд стерженде ... ... ... ... және ... ... ... таралады. Осы жерден метал электр өткізгіш екендігі көрінеді.
Ары қарай мынадай тәжірибе жасаймыз. Қандайда бір қашықтықта ... ... ағаш ... жібек шнурмен, шыны, эбонит таяқшамен
жалғанған 2 ... ... Бір ... ... бере ... кейбір
заттар жақсы өткізгіш, басқасы-нашар (заряд бір электрометрден екіншісіне
баяу беріледі), үшіншісі-өткізбейтіндер (не ... ... ... ... ... ... ... бұл мағлұматттар қажет болғандықтан өткізгіш
және диэлектриктердің қасиеттерін электростатикада қысқаша қарастырылған.
Диэлектриктерде зарядтар орын ... ... олар ... болған
орындарында қалады. Өткізгіштерде зарядтар орын ауыстыра алады.
Қағаз жапырақты иілгіш метал торды (қосымша Б 11) шыны ... ... екі ... ... ... ... Бұл электр
зарядының бүкіл бет бойымен біркелкі таралады деп санауға ... ... ... ... ... ... иеді (қосымша Б12) және әрдайым
тордың ойыс бетіндегі жапырақшалар ... ал ... ... ... ... ... ... заряды өткізгіштің сыртқы бетінде таралады
деген қорытындыға әкеледі. Зарядтардың ... ... ... Фарадей кең көлемде демонстрациялады. Үлкен метал тор жерден
оқшауланған және электр машинасынан күшті зарядталған.
Өткізгіштердің экрандау қызметіне тоқтала кетейік. Бұл ... ... ... ... ... металл корпусы
құралдың ішінде орналасқан алюминий ... ... ... ... қорғаныш қызметін атқарады. Алдымен жоғарғы және сырт
жағынан электрленген ... ... ... ... ... көрсетеді. Содан кейін электрометр стерженнің жоғарғы жағын
шарлы кондуктормен немесе сым торлы қалпақпен жабады. ... арт ... ... кигізеді.(қосымша Б 13)
Енді электрленген таяқшаны электрометрге тормен ... ... ... ... ... ... Егер торды алып тастап,
таяқшаны ... онда ... тағы да ... ... ... ... ... тұтас өткізгішпен ғана емес метал торменде
экрандау мүмкін ... ... Бұл ... ... ... Кулон заңын оқыту әдістері.
Жоғарыда айтылғандай электр зарядтары электр өрісі арқылы ... ... бір ... ... не тебіледі. Электр зарядтарының
арасындағы өзара әсерлесу күші қандай себептерге және қалай ... ... ... тақырыбы: «Электростатиканың негізгі заңы-Кулон заңы»
Сабақтың мақсаты:
1.Білімділік: Электромагниттік ... ... сан ... ... оқып-үйрену,электр заряды бірлігін тағайындау, Кулон заңын ... ... ... ... алған білімдерін жетілдіру.
3.Тәрбиелік: Есеп шығаруда, бекіту сұрақтарында үнемділік пен ... ... ... ... ... ... ... және
шыны таяқшалар, электрофор машинасы, тері кесегі.
Сабақтың түрі: аралас сабақ.
Сабақтың барысы:
1) Ұйымдастыру.
Оқушылармен сәлемдесу, үй ... ... жаңа ... ... минут)
2) Жаңа сабақ (15 минут)
Зарядталған денелер мен бөлшектердің арасында гравитациялық өзара әсерлесу
күшінен көп есе күштірек күш әсер ... яғни ... ... ... басқа денелермен электромагниттік әсерлесе алуын білдіреді.
Оқушылармен бірге келесі тәжірибелер сараланады:
Жібек жіпте екі гильза ілініп тұр. Шыныны не ... ... ... үйкеп
бір гильзаға жақындатамыз. Басында гильза шыны не эбонит таяқшаға тартылып,
соңынан одан тебіледі.
Сол үйкелген таяқшаны екіншігильзаға ... Олар ... және ... ... ... Бұл нені білдіреді?
Тәжірибе нәтижесі бойынша қорытындылар:
1.Гильзаларға үйкеліс, ауырлық және механикада қарастырылатын күштерден
басқа күш әсер ... ... ... не ... күші ... ... сипатын зарядталған бөлшектерді мысалға алып қарастыруға
болады.
1.Кейбір ... ... ... ... әсерлесе алуын сипаттайтын
зарядқа ие.
2.Бөлшек зарядқа ие болмауы да ... ... ол ... ... өмір ... бөлшектердің заряды таңба жағынан айырықша болуы ... ... ... мәні ... ... ... ең аз ... зарядына ие. Оны азайтуға не бөлуге
болмайды.
Қорытынды:элементар бөлшектердің электр ... ... ... ... ... ... тек ... жанасу
бетінің ауданы артады. Денелердің электрленуі ... ... ... ... Тұйықталған жүйеде барлық денелердің ... ... ... ... ... ... ... қарастырайық. Кулон
заңы-электродинамиканың аса аңызды тәжірибелік заңы.
Кулонның алға қойған міндеті екі нүктелік зарядтрдың ... ... ... және заңның қысқаша ашылу тарихы.(мониторда).
Нүктелік зарядтың анықтамасы және ... ... ... ... ... ... ... әсерлесу F күшінің r арақашықтықта оналасқан қозғалмайтын q2 ... және q1 ... ... ... ... ... r1 ... r-ден көпке кіші.
2.r және q2 ... ... q1 –ді 2.4.8 есе ... ... ... F.
3.r және q1 тұрақты жағдайда q2 -ні ... ... ... ... q1 және q2 ... ... r-ді өзгертіп F~ тәуелділігін
анықтайды.
Алынған нәтижелерді біріктіріп алатынымыз
F~
пропорционалдық коэффициент к-ны ... F~ к, ... күш ... 3-ші ... бағынады
Табиғаттағы ең кіші заряд-электронның заряды: е=1.6*10-19 Кл. Электрлік
тұрақты , 10-12 . Ортаның диэлектрлік тұрақтысы (ε) ... ... ... орта үшін ... заңы тек ... зарядтар үшін орындалады.
3) Білімді, машықты және дағдыны бекіту.(8 минут)
1.Неліктен ... ... ... ... ... ... не ... бөлшектердің міндетті сипаттамасы ма?
3.«Макроскопиялық дене теріс (оң) зарядталған» деген ... ... ... .үйкеу арқылы электрлеу процесі нені білдіреді?
4) Кулон заңына арналған есептер.Visual Basic тлінде программалап шығару.
А –нұсқасы.
Есеп 1
Екі ... ... ... ауада 1.1 Н ... ... ... ... 6 м-ге тең. Осы ... ... анықтаңдар.
Есеп 2
3.3 Кл екі заряд өзара слюдақабатымен ...... ... ... ... анықтаңдар, егер оның диэлектрик
өтімділігі 8-ге тең болса.
Есеп 3
1.3 Кл заряд керосинде 0.005 м ... ... ... ... 2
Н ... ... ... заряд шамасын анықтаңдар.
В -нұсқасы.
Есеп 1
Кл зарядты шарикті бірінің заряды –0.3Кл, ... ... ... екі ... ... ... арасында заряд қалай
таралған?
Есеп 2
Бір-бірінен r=2 м ... ... ... шариктер 1 Н күшпен
тебіледі.Шариктердің жалпы заряды 5Кл. Бұл заряд ... ... ... Үйге ... Электр өрісінің энергетикалық сипаттамасы. Өріс потенциалы.
Дәстүрлі оқу процесі – қабылдау, еске түсіру, ... ... ... ... оқытушылардың негізгі жұмысы оқу материалын
мазмұндау, хабардар етуге бағытталады да, ... ... ... ... ... ... заманға сәйкес тек ғана орындаушы емес, ... ... пен ... дағдысы қалыптасқан мамандар қажет. Сондықтан оқыту
процесі ең алдымен оқушылардың активтендірушілік ... ... ... ... ... ... ... бірі –
оқушылардың білімін тексеру. Оқушылардың ... ... ... бар. ... ағымдағы және емтихандық бақылау ... ... көп ... әдістеме – ауызша сұрау және жазбаша жұмыстар болып
табылады.
Соңғы кезде тексерудің әртүрлі үлгісінде тестілік ... ... ... ... ... ... оқыту процесін жекешелендіруге,
оқушылардың өздік бақылауын жақсартуға көмектеседі, сонымен ... ... ... ... ... кезеңдерінде қолайлы тәсіл ... ... ... ... қызметін дамыту үшін
білімді тексеру тек бір тестімен шектеліп қоймайды, бірнеше ттест ... ғана ... ... ... ... ... : Жаңа технология-тестік ... ... ... ... алған білімдерін бекіту.
Сабақтың түрі: Бекіту сабағы.
Сабақтың көрнекілігі: ЭЕМ
Сабақтың барысы:
1) Ұйымдастыру (5 ... ... « ... ... ... ... таныстыру. Ол бірінен-бірі көшірмес үшін тест 3 нұсқада
жасалды. Әрбір дұрыс ... үшін 1 ... ... барлығы 25 сұрақ, жауап 5
баллдық жүйеде бағаланады.(20 минут)
кесте 1. Бағалау көрсеткіші
|1 |2 |3 |4 |5 ... |6..10 |11..15 |16..19 |20..25 ... ... арналған тестер жинағы.
1-нұсқа.
1.Бейтарап су тамшысы екі бөлікке ... ... ... ... ... тамшының заряды қандай?
A) +2q; B) +q; C)0; ... ... ... ... заряд пайда болады. Таяқшаның массасы
өзгереді ме?
A) өзгерген жоқ; B) ... ... C) 2 есе ... ... Егерде ОА=АС болса, нүтелік +q заряд өрісінің А және С ... ... ... ЕА=Ec; B) ... C) ЕА=4Ec ;
D) ... ... R және 4R дараланған екі өткізгіш шарлардың ... ... ... ... болады?
A) С1=C2; B) С1=4C2; C) С1=1/4 C2 ;
D) С1=1/2 ... екі ... ... ... 2 есе ... әрқайсысының
зарядын 2 есе ұлғайтса кулондық әсерлесу күші қалай өзгереді?
A) 4 есе ... B) ... C) 2 есе ... 2 есе ... ... ... ... 2 есе арттырғанда олардың кулондық
күші қалай өзгереді?
A) 2 есе артады;
B) 2есе ... 4 есе ... 4 есе ... формуласын көрсет.
A) F= ; B)F=; C) ... ... өріс ... 3к В/м тең ... ... 7 нКл ... әсер
ететін күш:
A)21 нКл; ... C)21мк ... ... 13 ... бар, ал ... ... саны 40. ... неше
нейтрон бар?
A) 40; B) 27; C) ... ... ... және ... ... күйде-
A) бейтарап болады
B) оң таңбалы зарядталған
C) теріс таңбалы зарядталған
D) иондалған
11.Радиусы 1м шар бетіне 9 нКл заряд ... ... ... ... өріс ... ( к= 9*109 Н м2 Кл2)
A) 81 Н/Кл; B) 0.81 Н/Кл; C) 8.1 ... 810 ... ... 4 есе ... ... ... ... өзгереді?
A) 4 есе азаяды; B) 4 есе артады; C) 16 есе ... ... ... ... ... ... 1В= 1 Н/1 Кл; B)1В= 1Дж/ 1Кл; C)1В= 1Ф/1м; ... өрістің энергиялық сипаттамасы бола алатын физикалық
шама
A) ... B) ... C) ... ... ... заряд;
15.Зарядталған конденсатордың энергиясы қай жерде шоғырланған?
A) астраларында;
B) жалғаштырғыш сымдарда;
C) астарларының арасындағы кеңістікте;
D) анықталмаған;
16.q және 2q ... ... ... r ... F күшпен өзара
әсерлеседі. Ал q және q зарядтар 2r ... ... ... ... B)2F; C) ... ... диэлектриктің ішінде орналасқан 4 нКл зарядынан 3 см қашықтықта
өрістің ... 2 кВ/м. ... ... ... έ=1; B)έ=2; ... ... тең ... ... ... А*м; B ) А*м-1; C) ... ... q=3*10-5 Кл заряд электростатикалық өрістің бір нүктесінде W=9*10-3 Дж
энергияға ие болады. Өрістің осы ... ... ... ... 2.7 10-7 В; B)В; C) 3 *102 ... ... ... екі ... ... ... ... қалай анықталады?
A)өрістің берілген нүктелеріндегі бірлік оң зарядтың потенциалдық
энергияларының ... ... ... ... ... ... оң ... электр өрісінің
әсер ететін орташа күшімен.
C) өрістің берілген нүктелеріндегі кез-келген ... ... ... ... арасында дұрысы жоқ.
21.Нүктелік зарядтардың арақашықтығын қалай өзгерткенде, олардың арасындағы
өзара әсерлесу күші 3 есе ... 3 есе ... ... 9 есе ... керек;
C) 3есе кеміту керек;
D) есе артыру ... ток ... ... конденсатордың астарларының арасындағы
кеңістікті диэлектрик өтімділігі έ=2 ... ... ... ... ... 4 есе артады; B) 2 есе ... C) ... 2 есе ... Кл ... тұрған нүктедегі электр өрісінің кернеулігі 5 В/м. Зарядқа
әсер ететін күшті табыңыз.
A)10-8 ; ... ... ... U-ға дейін зарядталған конденсаторға паралелль сыйымдылығы
сондай зарядталған конденсатор ... ... ... ... өзгереді?
A)2 есе азаяды; B)4 есе ... ... 2 есе ... S ... d-ға тең жазық конденсатор аралығына қалыңдығы
d/2, ауданы S өткізгішті қойғанда ... ... ... есе ... B)2 есе ... ... D)4 ... ... ... су тамшысы заряды q2= -4нКл су тамшысымен бірікті. Пайда
болған тамшының заряды қандай ?
A) 2нКл; ... ... мен ... арасында қандай электрлік күш әсер етеді?
A) тартылу; B) ... C)0-ге тең; ... ... ... ... ... дегеніміз не?
A)мол
екулалық дипольдердің сыртқы электр өрісі бағытымен
орын ауыстыруы.
B) молекулалық дипольдердің сыртқы электр өрісіне қарсы бағытта
орын ауыстыруы.
C) диэлектрикті ... ... ... оның ... ... ... молекулалық дипольдердің басым бағдарлана орнығуы.
4.Аспандағы көршілес 2 бұлт модульдері тең әраттас зарядтармен зарядталған.
Зарядтардың әрқайсысының шамасы 20 Кл, ал ... 10 км. ... ... ... күші:
A) 3.6*104 Н; ... Н; C) 2.6*104 ... ... ... екі ... ... арақашықтығын 4 есе артырсақ, олардың
кулондық әсерлесу күші қалай өзгереді?
A) 4 есе ... B) ... C) 16 есе ... ... есе ... зарядтардың арақашықтығын қалай өзгерткенде олардың арасындағы
өзара әсерлесу күші 2 есе ... 3 есе ... ... 9 есе арттыру керек;
C) 3есе кеміту керек;
D) есе артыру керек;
7.Электрлік тұрақты ... мәні неге ... ... Ф/м ;
B) 0.885*10-11 Ф/м ;
C) 8.85*10-13 Ф/м;
D) 8.85*10-11 Ф/м;
8.Электр өріс кернеулігі 2 кВ/м-ге тең ... ... 12 нКл ... ... ... 240 кН; B) 24 кН; C)240 мк ... ... ... 4 есе ... ... ... өріс
кернеулігінің модулі қалай өзгереді?
A) 4 есе кемиді; B) 2 есе кемиді; C) 16 есе ... D )
16 есе ... ... ... ... ... формуланы анықта.
A)E=; B) E=; ... D) ... ... ... принципінің математикалық тұжырымдамасын
көрсетіңіз.
A) ... B) E=; ... ... 4 есе ... ... ... қалай өзгереді?
A) 4 есе азаяды; B) 4 есе ... C) 16 есе ... ... ... ... орнын ауыстыру кезінде атқарылатын жұмыс
A)A=mgh; B) A= FScosa; ... ... ... күш ... ... басталып электр зарядтарына аяқталады.
C)жоқ.
D)тоғы бар өткізгіштерден басталып өткізгіштерде аяқталады.
15.Кернеу кезінен ажыратылатын зарядталған конденсатор ... ... ... ... ... ... ... өзгереді?
A) 5есе артады; B) 25 есе артады; C) ... D) ... ... екі ... шардың арақашықтығын өзгертпей әрқайсысының
зарядын 2 есе ұлғайтса, кулондық әсерлесу күші ... ... есе ... B)өзгермейді; C)4 есе ұлғаяды; D)2 ... ... ... конденсатор астарларының арасына салынғанслюданы
(ε=6) балауызбен (ε=2) ... ... онда оның ... ... ... ... B)3 есе ... C)3 есе ... есе ... ... электр сыйымдылығының формуласын табыңыз.
A); B)С; C)С; ... ... ... 220В ... қосылғанда оның спиралі арқылы 30 Кл
заряд ағып өтсе,плитканың ... ... ... ... ... ... қай жеде ... ... ... ... астарларының арасындағы кеңістікте;
D) анықталмаған;
21.Егер кернеу 2 есе ... ... ... ... 4есе ... B) 2есе ... C) ... D)
3есе артады;
22.Егер конденсаторлардың астарларының арасын екі есе ... ток ... ... ... қалай өзгереді?
A) 2есе азаяды; B) 2есе ... C) 4есе ... ... 500 мкФ ... ... 40В батареяға қосқанда алатын
заряд мөлшері неге тең?
A)12.5мКл; ... ... ... ... C3=3мкФ үш конденсатор ... ... ... ең аз ... алуға болады?
A)1/6мкФ; ... ... ... конденсатор батареяға қосылған. Конденсаторларды параллель
қосқанда ... ... ... ... энергиядан қанша есе
артық?
A)3есе; ... ... ... ... 5 мкКл және -3 ... Шариктерді түйістіріп, одан
кейін оларды үлкен қашықтыққа ажыратқаннан кейінгі зарядтары ... ... және ... ... -2 ... 2 ... 1 мкКл, 1 мкКл;
C) 2 мкКл, 0 ... 2 ... 2 ... барлық дерлік көлемі
A) электрондардан тұрады;
B)протондардан тұрады;
C)нейтрондардан тұрады;
D)электрондар мен ... ... ... а тең қабырғалы үшбұрыштың төбелерінде +q, +q және -q
зарядтар орналасқан.Үшбұрыштың центріндегі ... ... ... B); ... ... ... ... өзара әсерлесу күшінің мәні
қандай ортада ең кіші ... тең ... ... ... ... спиртте (ε=33);
D) суда (ε=81);
5.Екі нүктелік зарядтың арақашықтығын екі есе кеміткенде Кулондық ... ... ... 2 есе ... B) 2 есе ... C) 4 есе ... D) ... артады;
6.Екі нүктелік зарядтарды диэлектрик өтімділігі ε ... ... ... ... ... күші ... ... екі жағдайда да бірдей).
A) ε есе ... B) ε есе ... C) √ε есе ... ... ... өріс ... ... өріс кернеулігі көп?
A) 1-нүктеде; B) ... C) ... ... ... ... нүктесіндегі кернеуліктің сан мәні немен
анықталады?
A)өрістің ... ... ... оң ... ... ... берілген нүктесіне бірлік оң зарядқа әсер ететін күшпен;
C) өрістің берілген ... ... ... ... зарядқа әсер
ететін күшпен;
D)бірлік оң зарядты -тен өрістің берілген нүктесіне әкелгенде істелген
жұмыспен;
9.Зарядтан ... 4 есе ... ... ... ... модулі қалай өзгереді?
A) 4 есе кемиді; B) 16 есе ... C) 16 есе ... 4 есе ... ... ... ... бірлігі қандай?
A) В/м; B) Н/Кл; C)В; ... ... ... ... мәні қаншаға тең?
A) 1,6*10-24 Кл; B) ... Кл; C ) 1,6*10-9 ... 10нКл және 16 нКл ... ... 10 мм қашықтықта орналасқан.
Олардың әсерлесу күші:
A) 2,9*10-3 Н; ... Н; C)2*10-3 ... Н; ... ... ... ... ... зарядқа F күшпен әсер етеді;
B) Е кернеулік векторы мен сипатталады;
C) зарядтардың ... ... ... ... ... ауыстырғанда, жұмыс істейді;
14. Протон мен электрон арасындағы әсерлесу
A) олардың арасындағы ... ... ... ... ... ... ... тең;
C) олардың арасындағы тартылыс күшнен артық;
D) нуклонда арасындағы әсерлесумен бірдей;
15.Атом деген не?
A) протон мен нейтроны бар оң ... ... оң ... ядро мен ... ... ... жүйе;
C) реттік номері элемент санын көрсететін электрондар жүйесі,
D) тек электрондардан тұратын нейтраль жүйе;
16.Нүктелік q заряд r0 қашықтықта φ0 ... ... Осы ... 9 r0
қашықтықта қандай потенциал тудырады?
A) φ=9φ0 r0 ; ... C) φ=9r0 ; D) ... ... Жазық конденсатордың астарлары ауданын 2 есе көбейтіп, арақашықтығын 6
есе азайтқанда оның ... ... ... ... 3 есе ... B) 3 есе ... C) 12 есе ... 12 есе ... ... ... зарядтың өрісінің кернеулігі
A); B) ; C); D) ... ... ... заряды 15нКл конденсатордың энергиясын табыңыз.
A) Wp=45 Дж; B) Wp=3.75 Дж; C) Wp=37.5 Дж; D) ... ... ... ... күш ... қатысты қалай
орналасады?
A) параллель;
B) перпендикуляр;
C) α бұрыш жасай;
D) эквипотенциалдық беттердің орналасуы электр өрісінің күш ... ... ... 4 нКл зарядтан 3 см қашақтықта өріс кернеулігі 10 ... тең. ... ... ε=1; B) ε=2; C) ε=3; ... ... ... конденсатордың пластиналарының арасындағы кеңістіктегі
электр өрісінің кернеулігі 40 В/м. ... ... 2 ... ... арасындағы кернеу қандай болады?
A) 2000 В; B) 80 В; C) 20 ... 0,8 ... ... өрісінің қандай да бір нүктесінде 10-7 Кл зарядқа 4*10-3 Н күш
әсер етеді. Егер нүктенің қашықтығы 0,3 м ... онда осы ... ... ... ... 2*10-7 Кл; B) 3*10-7 Кл; C) 4*10-7 ... 5*10-7 ... Егер кернеу 2 есе артса зарядталған конденсатордың энергиясы қалай
өзгереді?
A)4 есе ... B)2 есе ... ... есе ... ... конденсаторға сыйымдылығы ... ... ... ... ... ... қалай өзгереді?
A)4 есе азаяды;
B)2 есе азаяды;
C) өзгермейді;
D) √2 есе азаяды;
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 |
9 | 10 | 11
| 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
21 | 22 | 23 | 24 | 25 | |1 |D |A |A |C |B |C |B |C |B |A |A ... |A |C |D |B |D |C |A |D |D |B |A |B | |2 |A |A |A |B |D |D |B |D |C ... |A |C |B |D |C |B |A |D |C |A |B |B |B |B | |3 |B |D |C |D |D |A |C ... |B |D |B |A |C |B |C |B |A |B |B |B |A |D |A |C | ... 2. Дұрыс жауап
жиынтығы.
Тестік тапсырма оқушылардың білімін бақылаудағы барлық міндеттерді толық
шешпейді. Осы тапсырмаларды ... ... ... ... ... ... ... есептерді шешудегі дағдысын тексеруге көп
мүмкіндік бермейді. ... ... жету үшін ... ... жазбаша және ауызша тексерудің әртүрлі формасын біріктіре білу
керек. Сондықтан тараудың басында ұсынған тірек конспект бойынша ... ... ... ... ... тексеру.(25 минут)
1.Электростатика дегенміз не?
2. Электростатиканың негізгі түсініктері.
3. Электр заряды қалай пайда болады?
4. ... ... ... заңы ... ... ... заңын жаз.
6. Электр өрісі, ол қалай пайда ... ... ... ... күш ... ... не?
8. Электр өрісінің кернеулігі, жұмысы, кернеуі дегеніміз не? Формуласын
жаз.
9. Өткізгіштер және ... ... ... Конденсатор түрлері. Электр сыйымдылық, оның өлшем бірлігі.
11. Конденсаторларды ... және ... ... ... ... ... Конденсатор энергиясы.
Үйге тапсырма. Барлық өткенді үйден қайталап оқу.
Оқушыларды жауаптарына сай ... ... ... ... ... ... ... жалғау»
Сабақтың мақсаты:
1.Білімділік: Оқушыларға электрсыйымдылық, ... және ... ... ... беру.
2.Дамытушылық: Потенциал тақырыбы бойынша алған білімдерін сыйымдылық
тақырыбымен байланыстырып дамыту.
3.Тәрбиелік: Оқушыларды ... ... ... ... ... ... қорытынды жасай білуге тәрбиелеу.
Құрал-жабдықтар: электрометр, электроформашинасы, таяқшалар, оқшауланған
штативтерде бекітілген дискілер, диэлектрик пластина, ... ... ... ... ... барысы:
1)Ұйымдастыру ( 2 мин)
2)Жаңа сабақ (15мин).
Сабақ электрсыйымдылық ... ... ... ... ... қалыптастыруға арналған тәжірибелерден басталады.
Оқушыларға бақылау парағы таратылып беріледі. Оқушыларға ... ... ... ... ... ... ой ... тапсырылады.
Тәжірибе орындалып болған соң оқушылар алдына тәжірибеде пайдаланылған;
байқалған құбылысты ... бұл ... ... мен салдары;
құбылыстың ерекшелігі секілді бірнеше мәселелер қойылады. Бұл ... ... ... ... ... парақтар
таратылады. Электрометрмен тәжірибе жасалынады (қосымша Б 14)
Оқушының бақылау нәтижесі ... ... ... ... Тәжірибенің бастапқы кезінде мен не көрдім: мұғалім тәжірибе жасады.
2. Одан кейін мен не бақыладым: электроформашинасын ... ... ... шарикпен бірдей зарядты шарлы кондукторға
тасымалдайды. Бұл үшін шарикті ... рет ... ... ... ... Содан кейін зарядталған шарға ақырын қоды
жақындатып не алыстатқанда электрметр ... ... ... ... ... ... электрометрлер,
оқшауланған тұтқалы шарик.
4. Оқиға кезінде әрбір дене қандай өзгеріске түсті: шардағы зарядтардың
өсуінен электрметр көрсететін потенциалдар ... ... ... ... қоды ... ... ... нольге тең болады.
5. Құбылыстың салдары: тәжіри кезінде ... ... ... ... ... екі ... арасындағы потенциалдар айырмасы сол өткізгіштер
бойындағы электр зарядына тура пропорционал. Электрсыйымдылық шамасы
өткізшігтердің ... ... ... ... басқа
өткізгіштер орналасуына тәуелді.
Осы жерде конденсаторлар, олардың түрлері туралы айтылып өтіледі. ары
қарай С ... ... ... ... ... ... ... d-ның арасындағы байланысын тағайындау ... ... ... ... ... ... Оқушылар бұл тәжірибенің
мақсатын анықтайды, яғни жазық конденсатор сыйымдылығының ... ... S ... және έ ... ... анықтау. Оқушыларға бұл тәуелділікті қалай анықтауға болады?
деген сұрақ қойылады. Оқушылардың жауап берулеріне қарай бұл ... ... не бір ... ... ... пластиналарды ажырата отырып, ... ... ... ... ... ... ... шыныдан
жасалған пластинаны енгізіп, пластиналардың ауданын өзгерте отырып
потенциалдар айырмасының ... ... ... ... ... ... ... тура пропорционал, ал ... кері ... ... ... ... ... сабақта есептер шығару.
Есеп 1.
Мектеп конденсаторының ең үлкен сыйымдылығы 50 мкФ. оны 50 В-қа тең тұрақты
кернеу көзінің полюстеріне қосқанда қандай ... ... C=50 ... ... В
q=?
Шешуі: конденсатордың сыйымдылығы
C=q/U ... ... ... ... ... С1=1 мкФ, C2=2 мкФ, C3=3 ... ... қандай үлкен сыйымдылық алуға болады?
Берілгені: С1=1 мкФ, C2=2 мкФ, C3=3
Сүл=?
Шешуі: егер конденсаторлар параллеь ... ... ... ... ... тізбектей жалғаса, ондағы алынатын үлкен сыйымдылық
Сүл= (С1*C2*C3)/ С1+C2+C3
осыдан
Сүл=(1*2*3)/(1+2+3)=1мкФ
Сонымен конденсаторларды параллель жалғап үлкен ... ... ... ... конденсатор U=1кВ-қа потенциалдар айырмасына дейін зарядталған.
Пластиналардың d арақашықтығы 1 см. Диэлектрик – шыны. Конденсатор ... ... ... U=1кВ; d= ... ... өріс энергиясының көлемдік тығыздығы
ω=έέ0 U2 /2d2 =W/V
(65)
осыдан
ω= 7*8,85*10-12 ... ... =34.825 ... ... және 3 мк Ф сыйымдылықты үш конденсатор потенциалдар ... 200 ... ... ... және ... ... Әрбір конденсатордағы
заряд және кернеу қандай?
Берілгені: С1=1 мк Ф=10-6 Ф; С2=2 мк Ф=2 10-6 ... мк Ф=3 10-6 Ф; U= 200 ... q2 =? q3=? U1=? U2=? ... Бірінші пластинаның потенциалын φ1, екінші және үшіншіні φ2 ... және ... φ3 , ... φ4 .(қосымша Б 7)
Бірінші пластина кернеу көзінен +q заряд алады. Екінші пластинада индукция
бойынша –q, ал ... +q ... ... ... ... индукция бойынша
төртінші пластинада –q, бесіншіде +q, алтыншыда –q ... ... ... ... ... кез келген конденсаторда заряд бірдей
болады.Осы зарядтарды q= q1= q2 = q3 деп белгілейік. Анықтама бойынша
φ1– φ2=U1, φ2– φ3=U2, φ3– ... ... ... ... φ4 ... φ4 = U ... ... ескере отырып, алатынымыз
;
(68)
(Кл).
Осыдан кейін конденсатрлардағы кернеуді табуға болады:
U1=; ... ... (В); ... ... С1=200 пФ және С2=2 мкФ екі ... бір ғана ... ... кезекпен зарядталған. Олардың жинақтаған зарядтарының q1/q2
қатынасын анықтаңыз.
Берілгені: С1=200 пФ=0.2*10-9 Ф; С2=2 мк Ф=2 10-6 ... ... С1 U q2= С2 ... С1/ ... / 2 10-6
ҚОРЫТЫНДЫ
Сонымен бұл физикалық көрсетулердің нәтижесінен өмірде зарядтар бар
және олар ешуақытта жойылып ... ... ... маңайында
әрқашан электр өрісі болады деген қорытындығы келуге болады. Демонстрация
әдістемелік тұрғыдан кез келген құбылысты тыңдаушыға ... ... ... ... есте ... ... көмектеседі. Сондай-ақ
демонстрациялық ... ... ... көріп, есте сақтауға
мүмкіндік туады. Компьютерде жұмыс істеу – ... ... ... оның ... ойлауын жалпы мәдениетінің
деңгейімен ... ... ... ғана емес ... ... сапасын көтеруге мүмкіндік береді.
Мектеп физика пәнін жүргізгенде демонстрациялық жұмыстарды пайдалану
үшін ... ... ... ... болу ... физика сабағын қоршаған ортамен байланыстырып, реттеп,
жүйелендіріп түсіндірген өте ... ... ... өзіндік мақсат
еес, оны жан-жақты, толық, терең мағыналы құбылысты түсіндіру ... жөн. ... ... ... ... ... туып, бір-бірімен талқылап, қызығушылығын тудыратынын көруге
болады. Егер мүмкіндік болса тәжірибені әртүрлі тәсілдер ... ... ... ... ... олар жалықпайды деп ойлаймын.
Компьютерде істелген электрондық жұмыста Ом заңы, Кюри-Вейс заңы,
Богуславский Ленгмбр заңы ... ... ... сипаты
тұрғызылды. Электрондық зертханалық жұмыс өте тиімді және қажетті, себебі
онда барлық ... өз ... ... ... парамагниттік зат
ішіндегі атомдардың өріс әсерінен ... Ом ... ... ... ... ... екі электрод арасындағы
бөлшектердің қозғалысын және ток қанығу дәрежесіне жеткен кездегі құбылысты
бақлау өте ... ... ... ... В өріс ... ... ал
жылулық қозғалыс оларды бірдей бағытта шашыратып тастауға ... өріс ... ... ... ... ... көп
болады. Кюри заңы орындалу үшін әлсіз магнит өрісін және ... ... алу ... ... ... көрсеткендей
парамагнетиктер үшін Кюри заңы ... ... ... ... кері ... эмиссия деп қызған қатты денелердің электрондар
шығаруын айтамыз. Шамдардың ... ... ... Егер ... ... етсе және анодтық токтың кернеуге тәуелділігін
өлшеп, график тұрғызсақ ол ... ... деп ... ... арттырсақ анодтағы ток артады. Кернеудің ... бір ... ток ... ... ... ... тогы ... барлық
электрондар катод маңына ауысады. Ток шамасы кернеудің екіден үш ... яғни ... ... заңы ... ... өріс ... пропорционал-бұл дифференциал
түрдегі Ом заңы. Бұл жұмыста әрбір берілген өріс кернеулігінде ... ... ... бөлшектердің санын есептеп, осы бөлшектер санының
орташа мәнінің Е-ге ... ... ... Ом заңы ... бұл ... ... ... болады. Бұл жұмыстағы ток күші
өткізгіштің қимасы ... ... ... ... ... ... осы ... жұмыстарды жүргізу әдістемесін,
«Электростатика» тарауына арналған тест құрап, оның ... ... Бұл ... ... ... деп ойлаймын.
Сонымен физика курсында экспериментті және оның ... ... әрі ... Оқу ... өтетін демонстрациялық тәжірибелер,
зертханалық жұмыстар оқушының ғылыми көзқарасын ... ... ... арттырып, шығармашылық ізденістерге жігерлендірері сөзсіз.
Қосымша 2
«Электростатика» тарауына арналған ... ... Егер ... Кл және q3=2*10-7 Кл зарядтары ауада ... ... 10 см ... q2 ... әсер ... ... ... Шексіз ε=2.1 сұйық диэлектрикке ... ... ... ... r=0.05м ... ... өріс кернеулігін
анықтаңдар.
3. Өріс ... r ... q1 және q2 ... екі зарядпен
туғызылған. Осы зарядтарды қосатын түзудің ортаңғы нүктесіндегі кернеулік
пен потенциалы неге ... U1= 127 В ... ... ... С1=6 мкФ ... U2=220 В кернеуге дейін зарядталған С2=4 мкФ сыйымдылықты
конденсатормен параллель ... ... ... және ... ... анықтаңдар.
II-нұсқа.
1. Егер электрон орбитасының радиусы 0,5*10-10 м болса, сутегі атомының
ядросы ... ... ... тартады?
2. Өрістің қандайда бір нүктесіне енгізілген ... ... ... F=1*10-5 Н күш әсер ... ... ... өріс ... φ1- φ2 = -2*106 В жағдайындағы ... ... ... ... ... φ2 ... ... ұшып барған электронның
энергиясы мен жылдамдығын анықтаңдар.
4. Тізбектей жалғанған 2 және 3 мкФ ... екі ... ... 400 В ... ... ... ... және әрбір қысқышындағы кернеуді анықтаңдар.
ӘДЕБИЕТ ТІЗІМІ
1. Ахметов Б.Ғ. ... Ә.Х. ... ... ... ... ... Ж.С. Ермағамбетов Қ.Т. Электр және Магнетизм/ Ж.С.Ақылбаев,
Қ.Т.Ермағамбетов -Қарағанды: ,2001- бет.
3. Рымкевич А.П. Орта мектептің 9-11 ... ... ... ... Толықтырылған 7-басылым/А.П.Рымкевич.алматы:Рауан,
1992.-224 бет.
4. Кюри.П. Избранные труды/П.Кюри-М.:Просвещение,1966.- стр.
5. Богуславский.С.А. Избранные труды/С.А.Богуславский-М.:Просвещение,1966.-
стр.
6. Фейнман.Р.П. Фейнмановские лекций по физике/Р.П.Фейнман-М.: , ... ... ... және ... ,1988.- ... ... ... физических измерений/Р.И.Солоухин-
Новосибирск.:Наука,1975.- стр.
9. Лукачик.В.И. Сборник задач по физике 7-8/В.И.Лукачик-Мосва,1993.- 190
стр.
10.Кабардин.О.Ф. Кабардин.С.И. Орлов.В.А. Задания для итогового контроля
знаний ... по ... /О.Ф. ... ... ... стр.
11.Антипин.И.Г. Экспериментальные задачи пофизике в 6-7
классах/И.Г.Антипин- М.:Просвещение,1974.-124 стр.
12.Елизаров.К.Н. Основы учения об ... ... ... ... ... ... ... Байжасаров.Г.З. Медетпеков.А.А/Физика және астрономия/
Б.М.Дүйсенбаев, Г.З.Байжасаров, Медетпеков.А.А-Алматы.:Мектеп,2004-255
бет.
ЭЛЕКТРОСТАТИКА
1.Сыйымдылығы 60 мкФ конденсатордың бір астраынан екінші астраына 0.3 мКл
нүктелік зарядты тасымалдау үшін 20 Дж ... ... ... ... ... ... қандай?
A)10 Кл; B) 4Кл;C)3.6 мкКл;D)36 кЛ;Е)100 Кл;
2.Екі нүктелік зарядтың арақашықтығын 2 есе кемітсе, кулондық әрекеттесу
күші қалай өзгереді?
A)2 есе артады:
B)2 есе ... есе ... есе ... ... С 1 мкФ, С 2 мкФ және С 3 мкФ үш ... ... ... ең аз сыйымдылық алуға боады?
A)1/6 мк Ф;B)1/2 мкФ;C)6/11 мкФ;D)6/13 мкФ;Е)3/11 ... ... С 1 мкФ, С 2 мкФ және С 3 мкФ үш ... ... ... ең ... ... алуға боады?
A)5 мк Ф;B)6 мкФ;C)7 мкФ;D)8 мкФ;Е)9 мкФ;
5.
A)
B)
C)
D)
A)
B)
C)
D)
1. Электр зарядының екі түрі бар: оң және теріс. Оң зарядтарды
тасымалдаушы протондар-атом ... ... ... ... ... ... тасымалдаушы электрондар-атомның қабықтарын құрайтын
бөлшектер. Модулі бойынша протонның заряды электронның зарядына тең.
Мұндай зарядты ... ... деп ... (е=1.6 10 ... Қарапайым күйде том электр бейтарап, себебі, оның ядросындағы
протондар саны қабықшасындағы ... ... ең. ... ... ... ... процесінде атомдар өздерінің
сыртқы электрондарын жоғалтады немесе артық электрондар қосып алады.
Онда оң не ... ... ... ... болады.
3. Электр зарядын кулонмен (Кл) белгілейді. Заряд бірлігі 1785 жылы
зарядтардың өзара ... ... ... ... ғалымы Кулонның
есімімен аталған. Аттас зарядтар тебіледі, ал әр ... ... ... ... тура ... және ... кері пропорционал күшпен тартылады.
4. Кулон заңына сәйкес зарядталған денелердің әрекетін бір-біріне беретін
өріс электр өрісі деп ... Бұл ... ... ... ... болып табылады. Өрістің кейбір нүктесіндегі кереулігі – модулі
бойынша зарядқа әрекет ететін күштің сол зарядқа ... ... ... ... ... ... ... кескіндеу
қабылданған. Кернеулік сызықтары оң зарядтан баталып, теріс зарядтарда
аяқталады деп келісілген.
6. Кеңістіктің кез келген нүктесіндегі крнеуліктің мәні модулі мен ... ... ... ... ... өріс деп атайды.
7. Егер зарядтың бастапқы және соңғы орындарының араашықтығы d ... ... ... ... орын ... кезінде атқарылатын A жұмыс
зард шамасының потенциалдар айырымына көбейтіндісіне ... ... ... кез ... ... ... сипаттамасы –
потенциал болып табылады. Өрістің екі нүктесінің U потенциалдар
айырымын кернеу деп атайды. Кернеуліктің кернеумен байланысы ... ... ... ... ... (В) өлшейді.
9. Электрлік қасиеттері бойынша зарядтарды екі топқа бөлуге
болады:өткізгіштер (металдар, электролиттер) және диэлектриктер (шыны,
керосин, пластмаса, резенке) . Өткізгіштер еркін орын ... ... ал ... ... жоқ болуымен сипаталады.
10. Кез келген өткізгіштің өткізгіш зарядының, оның ... ... ... сипаттауға
болады.Диэлектрик қабатымен бөлінген қосөткізгіштен тұратын зарядтарды
жинақтаушы жүйені конденсатор деп атайды. Конденсатордың
электрсыйымдылығы пластиналардың ауданы мен диэлектрик өтімділігіне
тура пропорционал және пластиналардың ... ... ... ... ...

Пән: Физика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 70 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
72 пәтерлі тұрғын үй, дүкені мен офис және шаштараз жобасы60 бет
Бағыттаушы тарату жүйесі22 бет
Электронды құжаталмасу жүйесі53 бет
«гистология» пәні бойынша силлабус20 бет
Дененi электрлеу. заряд. зарядтың сақталу заңы34 бет
Сегнетоэлектриктер және пьезоэлектриктер туралы негізгі мағлұматтар4 бет
Халықаралық маркетинг 5 бет
Шет елдердегі бағаны реттеу мен баға белгілеу тәжірибесін зерттеу туралы5 бет
Электростатика20 бет
Қосылған құнға салынатын салықты алудың ғылыми негізделген жүйесін зеттеу, қол жеткізуге мүмкін теориялық және әдістемелік материалдардың деректерін біріктіріп қарастыру негізінде олардың оңтайлы мөлшерін анықтау66 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь