«Теміржолдық касса» мәліметтер базасы

МАЗМҰНЫ

Кіріспе 7

Сұрақ жағдайы 9
2 Техникалық экономикалық негіздеу 10
1 Пәндік аймақтың сипаттамасы 11
1.1 Қазақстан темір жолы желісінің құрылуы 11
1.2 Қазақстан Республикасының темір жол туралы заңы 13
1.3 Жолаушыларды тасымалдауды ұйымдастыру 15
1.4 ЭКСПРЕСС темір жол билеттерін сату жүйесі 17

3 Автоматтандырылған жұмыс орындарын құру теориясы 19
3.1 ДК негізінде АЖО принциптерінің анализі 19
3.2 АЖО.ның тілдік құралдары 22
3.3 АЖО.дың классификациясы 25

4 Delphi версияларының негізгі ерекшеліктері 28
4.1 Delphi ортасымен танысу 29
4.2 Визуалды бағдарламалау негіздері 34
4.3 Компоненттермен танысу 41

5 Қазіргі кездегі деректер базасы мен басқару жүйелерінің теориясы 47
5.1 Деректер базасының концепциясы 47
5.2 ДББЖ архитектурасы 48
5.3 Деректердің "Маңыз . байланыс" инфологиялық моделі 50
5.4 Деректердің реляциондық құрылымы 51

6 Ақпараттық жүйелерді жобалау 52
6.1 «Теміржолдық касса» мәліметтер базасының физикалық моделі 52
6.2 Ақпараттық жүйенің сипаттамасы 54

7 Экономикалық бөлім 60
7.1 Техникалық экономикалық негіздеу 60
7.2 Экономикалық тиімділік есебі 60
7.3 Күрделі шығындардың өзін ақтау мерзімі мен жылдық үнемдеу тиімділікті анықтау есебі 67

8 Еңбек қорғау шараларының жиынтығы 69
Кіріспе 69
8.1 Өндірістік санитария және еңбек гигиенасы 70
8.2 Өндірістік жарақаттану және кәсіптік аурулар 78
8.3 Жекелеме қорғау құралдары 82
8.4 Кәсіпорын мәдениеті 83
8.5 Есептеу техникасын қолдануда қауіпсіздік техникасы 85
8.6 Электрқауіпсіздік 94
8.7 Өртқауіпсіздігі 94

Қорытынды 96

Қолданылған әдебиеттер 97

Қосымша А,В,С 100
Кіріспе

Көлік – Қазақстан өндіріс инфражүйесінің ең маңызды бөлімі. Оның тұрақты және нәтижелі жұмыс жасауы, экономиканы көтерудің және қайтақұрулардың, бүтіндік қамтамасыз етуінің, ұлттық қауіпсіздіктің және ел қорғаныс қабілетінің, халық жағдайының деңгейінің жақсаруы және өмір сүруге қажетті тұрақтану шартымен келеді.
Экономиканы реформалаудың түбегейлі шарттарына және Қазақстанның геосаясаттық өзгертулеріне жақсы ойластырылған көліктік керек.
Нәтижелі жұмыс жасау көліктік жүйелерде жолаушыларды тасуға автоматтандырылған есептер жүйелері жоспарланып енгізуде, вагондардың және контейнерлердің, локомотивтердің дислокация бақылауының, қолдану талдауының және вагондық бақтардың жөнге салулары, басқаруды компьютеризациялау тасымал процеспен замандас ақпараттық құралдардың негізінде жасалады.
Диплом алдындағы жұмыс мақсатым автоматтандырылған жұмысшы орындағы диспетчердіњ теміржолдық вокзалдардағы жолдық билеттерді шапшаң дайындауға және жолаушыларды тасулармен басқарумен өңделіп келеді.
Тап осы автоматтандырылған жүйе өңдеуіне арналған мақсаттарды шешуде шеңбер келесіге қажетті:
1. Қазақстан Республикасының теміржолдық көлігі туралы, теміржолдық тасулардың облысында заң шығару туралы, жолаушы тасулардың ұйымы туралы қажетті мәлімет жинау және теміржолдық көлік сауда жұмысына.
2. Жолаушы тасулардың ұйымы жалпы негіздерін зерттеу, станциялардың жұмыс ұйымындағы жолаушы тасулармен, жолаушылардың тасу шарттары.
3. Инфроқұрылымдық жүйенің моделін құру.
4. Физикалық мәліметтер базасының моделін құру.
5. Жоба таңдалған түрін іске асыру.
Бағдарламаның негізгі талабы жұмыс ыңғайлылығы болып келеді, кассир жолдық билет дайындауына арналған уақыттардың минимумын шығын қылу, не кезектер жоюға билеттіктерді кассаларда рұқсат етеді.
Зерттеу объектісіне Семей қаласындағы теміржолдық станция вокзалы болып, сонымен қатар жолаушы тасулардың ұйым процесі жатады.
Бірінші тарауда Қазақстандық теміржолды құру жүйесі туралы теориялық мәлімдеулер болып келеді; Қазақстан Республикасының заңы мақаласында қаралған, тасушылар арасында қоғамдық қатынастар реттеуші және тасымал процесс қатысушыларымен; жолаушы тасулармен жолаушы тасулардың ұйым, станциялардың жұмыс ұйымы жазылады және қолданылатын теміржолдық билеттердің осы шақ сатылу жүйесіне ЭКСПРЕСС қаралады.
Екінші тарауда Borland Delphi суреттеуі бағдарламалау жүйесін қолдану тура болып келеді
Үшінші тарауда автоматтандырылған жүйені өңдеу процесін бейнелеп түсіндіреді: инфологиялық пәндік облыс жобалау, физикалық жобалау және жасалған жүйені суреттеу.
Қолданылған әдебиеттер

1. Қазақстан Республикасының 8 желтоқсан 2001 жылғы N266-II «Теміржол көлігі туралы» Заңы»
2 Калиев Е.Ж., Железнодорожный транспорт независимого Казахстана, Алматы: «Баур», 1998 г., 156 стр.
3. Шрамов А.А., Шубко В.Г. Организация грузовых и пассажирских перевозок и коммерческой работы, М. Транспорт, 1987 г., 58-70 стр.
1. Малахов К.Н., Сиваев И.П., Перепон В.П., Коммерческая эксплуатация железных дорог, Изд-во Транспорт, 1972, 135 стр.
2. Колчев Г.В., Пономарева А.Н., Правила перевозок грузов, М. «Транспорт», 1983г., 92-113 стр.
3. Шумаков П.В., Delphi и создание приложений баз данных, Москва, Нолидж, 1999г., 215 стр.
4. Фаронов В.В. Delphi 5. Руководство программиста, Москва, «Нолидж», 2001 г., 116-135 стр.
5. Архангельский А.Я., Программирование в Delphi 4, Москва, Бином, 1999 г., 98 стр.
6. Бойко В.В., Савинков В.М. “Проектирование информационной базы автоматизированной системы на основе СУБД.” М.: Финансы и статистика, 1982., 69-78 стр.
7. Зеленков Ю.А. Введение в базы данных. Центр Интернет ЯрГУ, 1997., 119 стр.
8. Крис Дейт. Введение в базы данных, 6-е изд. Киев, Диалектика, 1998., 212 стр.
9. Справочник разработчика АСУ. под ред. Федоренко Н.П. и Карибского В.В., М., Экономика, 1978., 96 с тр.
10. Кобевник В.Ф. “Охрана труда.” – К.: Высшая школа, 1990., 58-71 стр.
11. Смирнова Г.Н., Сорокин А.А., Тельнов Ю.Ф. Проектирование экономических информационных систем, 2002., 124 стр.
12. Дж. Тельман, "Основы систем баз данных", Москва, Финансы и статистика', 1983г., 68-75 стр.
13. Дейт К., "Введение в системы баз данных", Москва, 'Hаука', 1980 г., 91 стр.
14. Когловский М.Р., "Технология баз данных на персональных ЭВМ", Москва, 'Финансы и статистика', 1992 г., 56 стр.
15. Шумаков П. В. “Delphi 3.0 и создание баз данных”. Москва 1997г., 70 стр.
16. Джон Матчо, Дэвид Р.Фолкнер. «Delphi» — пер. с англ. — М.:Бином, 1995г., 127 стр.
17. A.M.Епанешников, "Программирование в среде Delphi 2.0"., 42 стр.
18. Дж. Мартин, "Организация баз данных в вычислительных системах" М: Мир 1978г., 81 стр.
19. С.М.Диго "Проектирование и использования баз данных". Москва: Финансы и статистика 1995., 131 стр.
20. Горев А., Ахаян Р., Макашарипов С. «Эффективная работа с СУБД».СПб.:Питер, 1997.— 704 стр.
21. Атре Ш. Структурный подход к организации баз данных. – М.: Финансы и статистика, 1983. – 320 стр.
22. Бойко В.В., Савинков В.М. Проектирование баз данных информационных систем. – М.: Финансы и статистика, 1989. – 351 стр.
23. Джексон Г. Проектирование реляционных баз данных для использования с микроЭВМ. -М.: Мир, 1991. – 252 стр.
24. Кириллов В.В. Структуризованный язык запросов (SQL). – СПб.: ИТМО, 1994. – 80 стр.
25. Мейер М. Теория реляционных баз данных. – М.: Мир, 1987. – 608 стр.
26. Тиори Т., Фрай Дж. Проектирование структур баз данных. В 2 кн., – М.: Мир, 1985. Кн. 1. – 287 стр.: Кн. 2. – 320 стр.
27. Цикритизис Д., Лоховски Ф. Модели данных. – М.: Финансы и статистика, 1985. – 344 стр.
        
        МАЗМҰНЫ
| |Кіріспе |7 |
| ... ... |9 |
|2 ... ... ... |10 |
|1 ... ... сипаттамасы |11 ... ... ... жолы ... құрылуы |11 ... ... ... ... жол туралы заңы |13 ... ... ... ұйымдастыру |15 ... ... ... жол ... сату ... |17 |
|3 ... жұмыс орындарын құру теориясы |19 ... |ДК ... АЖО ... ... |19 ... ... ... ... |22 ... ... классификациясы |25 |
|4 |Delphi ... ... ... |28 ... |Delphi ... танысу |29 ... ... ... ... |34 ... |Компоненттермен танысу |41 |
|5 ... ... ... ... мен басқару жүйелерінің |47 |
| ... | ... ... ... ... |47 ... |ДББЖ архитектурасы |48 ... ... ... - ... ... ... |50 ... |Деректердің реляциондық құрылымы |51 |
|6 ... ... ... |52 ... ... ... мәліметтер базасының физикалық моделі |52 |
|6.2 |Ақпараттық жүйенің ... |54 |
|7 ... ... |60 ... ... экономикалық негіздеу |60 ... ... ... есебі |60 ... ... ... өзін ... мерзімі мен жылдық үнемдеу |67 |
| ... ... ... | |
|8 ... ... ... жиынтығы |69 |
| ... |69 ... ... ... және ... ... |70 ... ... ... және ... ... |78 ... |Жекелеме қорғау құралдары |82 ... ... ... |83 ... ... техникасын қолдануда қауіпсіздік техникасы |85 ... ... |94 ... ... |94 |
| ... |96 |
| ... ... |97 |
| ... А,В,С |100 ...... ... инфражүйесінің ең маңызды бөлімі. Оның
тұрақты және ... ... ... ... ... және
қайтақұрулардың, бүтіндік қамтамасыз етуінің, ұлттық қауіпсіздіктің және ел
қорғаныс қабілетінің, халық ... ... ... және ... қажетті тұрақтану шартымен келеді.
Экономиканы реформалаудың түбегейлі шарттарына және ... ... ... ... ... ... жұмыс жасау көліктік жүйелерде жолаушыларды тасуға
автоматтандырылған есептер жүйелері жоспарланып енгізуде, ... ... ... дислокация бақылауының, қолдану талдауының
және вагондық бақтардың жөнге ... ... ... ... замандас ақпараттық құралдардың негізінде жасалады.
Диплом алдындағы жұмыс мақсатым автоматтандырылған жұмысшы орындағы
диспетчердіњ ... ... ... ... шапшаң дайындауға
және жолаушыларды тасулармен басқарумен өңделіп келеді.
Тап осы ... жүйе ... ... ... шешуде
шеңбер келесіге қажетті:
Қазақстан Республикасының теміржолдық көлігі туралы, ... ... заң ... ... жолаушы тасулардың ұйымы туралы қажетті
мәлімет жинау және теміржолдық көлік сауда жұмысына.
Жолаушы тасулардың ұйымы ... ... ... ... ... ... тасулармен, жолаушылардың тасу шарттары.
Инфроқұрылымдық жүйенің моделін құру.
Физикалық мәліметтер базасының моделін құру.
Жоба таңдалған түрін іске ... ... ... жұмыс ыңғайлылығы болып келеді, кассир
жолдық билет дайындауына арналған ... ... ... ... ... ... ... кассаларда рұқсат етеді.
Зерттеу объектісіне Семей қаласындағы теміржолдық ... ... ... ... ... ... ұйым ... жатады.
Бірінші тарауда Қазақстандық теміржолды құру жүйесі туралы теориялық
мәлімдеулер болып келеді; Қазақстан Республикасының заңы ... ... ... ... қатынастар реттеуші және тасымал
процесс қатысушыларымен; жолаушы тасулармен жолаушы тасулардың ... ... ... ... және ... теміржолдық
билеттердің осы шақ сатылу жүйесіне ЭКСПРЕСС қаралады.
Екінші тарауда Borland Delphi суреттеуі бағдарламалау ... тура ... ... ... автоматтандырылған жүйені өңдеу процесін бейнелеп
түсіндіреді: инфологиялық пәндік облыс ... ... ... ... ... ... Пәндік аймақтың сипаттамасы
1.1 Қазақстан теміржолы желісінің құрылуы
Үлкен ... ... ... ... және ... ... қашықтығы бар Қазақстан шарттарында, теміржол көлігі,
жүктерді және жолаушыларды тасымалдауды қамтамасыздандыруда жетекші ролді
атқарады, ол ... ... ... ... бірі ... табылады.
Қазақстанның 2717,3 кв.мың ауданға созылған жерлері, Атлант
мұхитынан Тынық мұхитына ... ... тең, ... ... ... олар ... ... дейін, Сібірден Тянь-Шанға
дейін орналасқан. Көптеген ғасырлар бойы мұнда түйе керуендерінің ... ... ғана түрі ... ХІХ ... ... ... аса ... желісі болған жоқ. Демек экономикалық көтеріліс болған жоқ.
Жүз жылдың ішінде ... ... ... және ... ... ... ... теміржол желісі 1893 жылы басталып бір жылдан ... Бұл ... ... ұзындығы 369 км-ға тең Покровскілік Слобода ... ... ... 1991 жылға дейін ... үш ...... ... Тың ... олар ССРО МПС
жүйесіне кіріп және Республиканың тәуелсіздік ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан теміржолы алдында
күрделі, кейде тіпті шешілмейтін мәселелер қойды, олар ең біріншіден ... ... ... ... материалдық-техникалық
жабдықталуға, өндірістік қорларды қадағалауға және т.б. әсер ... ... ... көлігіндегі іс жағдайлар жылдан ... ... ... ... ... ... ... Осы шарттарда Республиканың Үкіметі теміржол көлігіндегі болып ... ... ... «Қазақстан Республикасының теміржолдарын
қаражатты-экономикалық қайта құруы және қайта ... ... ... Қаулы қабылдады, оған сәйкес республика теміржолдарындағы
сыртқы басқаруларды орнату ... ... ... ... ... ... бұтақтағы іс жағдайларға шешімді жақсы
ықпал көрсетті. Мәнді дәрежеде материалды-техникалық қорларды және ... ... ... ... ... ... ... жақсарды.
Мемлекет Президенті Н.А.Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауында
теміржол аймағында негізгі приоритет ретінде ... ... және ... ... және де ... ... бойынша жүктердің транзиттік тасқынын қамтамасыз ... ... ... ... Бұл ... ... одақ ... Қазақстан теміржолының транспорты алдында
сыртқы экономикалық байланыстарды қамтамасыз ету ... ... жоқ, ... ішкі ... шешу үшін ... ... ... алған соң
және мемлекеттің нарықтық қатынастарға бағытталғандығына қарай біздің
қоғамның барлық ... және ... ... ... ... ол ... ... нарыққа кіруі. Бұл шарттарда Қазақстан
алдына екі өте маңызды есептер туды: ... ең ... ... алу ... ... потенциалын толық және эффективті пайдалану.
Бұл есептерді шешу Европа және Азия ... ... ... ... ... жаңа трансконтиненталды дәліздерді құрумен
байланысты. Негізгі көліктік ... ... ... ... және ... ... трансконтиненталды маршруттары Қазақстан
аумағынан өтеді.
Солтүстік дәліз Трансазиаттық магистрал ... ... ... ... Қазақстан шекарасында Дружба – Ақтоғай –
Саяқ – Моинты – ......... – Астана – Тобыл бағыттары
бойынша жүреді. Бұл дәліз республиканың негізгі өндірістік тораптары арқылы
өтеді, және ... ... ... ... ... ... республикалық экспортты-импортты тасымалдаудың негізгі көлемін
орындайтын болады. ... ... ... мүмкіндігінің
көзқарасынан, осы дәліз ең перспективті.
Азиатты-Тынық мұхитты аймақ мемлекеттердің Орта Азия және ... ... ... ... ... үшін негізгі мәнді
Трансазиаттық магистралдың Орта дәлізі алады. Қазақстан бойынша ол ... ...... – Арыс – Шенгельді бағытта өтеді. Бұл хабарласудағы
тасымалдау екпіні тез ... ... ... ... әлі толық
зерттелмеген, бірақ бұл маршрут ... ... тыс ... үшін де ... ... казір де айқын. Бұл дәліз бірнеше ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік
«Алматылық теміржол басқармасы», «Тың игеру теміржол басқармасы», ... ... ... кәсіпорындар құрылған соң шаруашылық жүргізу
үшін 1997 жылы Республикалық мемлекеттік «Қазақстан теміржолы» кәсіпорыны
жасалды. Құрылтайшы және ... ... ... ... ... РМК ... ... бөліктеп Қырғызстан және ... ... РМК ... теміржолы» өзінің қызметін жүкті
жіберушілер, жүкті ... және ... ... ... қажеттіліктерін қанағаттандыру бағатында орындайды.
РМК «Қазақстан темір жолы» орталық аппаратының құрылымына ... ... ... ... басқармасы;
- Негізгі қаражаттық;
- Негізгі экономиканың және болжаудың басқармасы;
- Негізгі техникалық басқару;
- Поездардың қауіпсіз жылжуы бойынша ... ... ... статистика және анализдеу басқармасы;
- Негізгі жолдың басқармасы;
- Негізгі сигнализация және байланыстың басқармасы;
- ... ... ... ... Негізгі вагондык шаруашылылықтың және т.б. басқармасы.
Теміржол бұтағының негізгі стратегиялық есептерінің бірі, көліктік
қызмет көрсетудің сапасын ... ... ... сақтайтын
технологияларды пайдалануға, жылжу қауіпсіздігінің жоғарғы дәрежесіне
жетуге ... ... және ... жұмыстар
бойынша шараларды бағдарламалық орындау болып табылады. Күнтізбелік жоспар-
байланыс, телекоммуникация, есептеуіш ... ... ... ... әзірлеу және теміржол көлігі қызметінің
негізгі ... ... ... ... ... ... кешендік дамуының сұрақтарын қарастыру.
1.2 Қазақстан Республикасының теміржол көлігі туралы Заңы
Жолаушыларды, жүкті, багажды, жүкті багажды және пошталық заттарды
теміржол ... ... жүк ... жүк тасымалдау
процесінің қатысушылары, ... ... ... ... ... жіберушілер, жүкті алушылар және тағы ... ... ... ... ... қоғамдық қатынастар Қазақстан
Республикасының 2001 жылғы 8 желтоқсанның N 266-II ... ... ... (2003 ... 8 мамырдағы N 414-II, 2004 ... ... N 596-II ҚР ... ... ... көлігі туралы» Заң Қазақстан Республикасы Конституциясына
негізделген, казіргі кездегі ... және ... ... басқа
нормативті заңдық актілерінен тұрады. Егер Қазақстан Республикасымен
бекітілген халықаралық ... ... ... бар ережелерден басқа
ережелер анықталған болса, онда ... ... ... ... ... негізгі түсініктер қолданылады:
✓ багаж – ... ... ... ... ... ... 200 ... аспайтын мүлік;
✓ вагон – теміржол ... ... ... үшін ... жүрмейтін көлік құралы;
✓ жүк – жүк поезінде тасымалдауға алынған мүлік;
✓ Теміржол станциясы ... ... ... ... және пойыздардың өту қабілеттіліктерін қамтамасыз ететін
және пойыздарды басып озу, ... ... ... ... ... ... ... жүкті-багажды, пошталық
жүктерді және ... ... ... беру ... ... ... беретін, магистраль жолдарын жолдық
бағыттары бар участкілерге бөлетін пункт;
✓ теміржол көлігі – теміржол жолдары бойынша тасымалдауды қамтамасыз
ететін көлік ... ... ...... ... ... Үкіметімен
анықталатын, арнайы және әскери тасымалдауды орындайтын ... ... ... ... ... ... жүкті жылжымалы құраммен тасымалдау бойынша ... ... ... - пойызда жол жүруді орындайтын және жол жүру құжаты
(билеті) бар ... ... ... жүк – ... ... бірге вагонда ақша төлемей,
салмағы және габариттері ... ... ... ... тасымалдау процесінің қатысуышысы – теміржол көлігі аймағында
кәсіпкерлік қызметті жасайтын ... ... ... ... ... қожайыны, контрагент және клиент;
✓ тасымалдау ережелері – тасымалдау және т.б. ... ... ... және өзара қатынастарын қадағалайтын
нормативті заңгерлік актілер.
Теміржол көлігі ... ... ... ... және ... ... ... қажеттіліктерін
қанағаттандыру үшін жағдайларды ... ... ... ... ... ... барлық субъектілеріне теміржол көлігінің
қызметтерін алуға ашық рұқсат алуы;
2) ... ... ... ... ... тасымалдауға барлық қатысушылар үшін бірдей ортақ стандартты
заңдық және экономикалық ... ... және ... тасымалдау ережелері Қазақстан
Республикасының «Теміржол туралы» Заңында 9 Тарауда анықталған.
Халықаралық және ... ... ... ... ... ... ... анықталады.
Ауданаралық (қалааралық) және ішкі хабарласуда жолаушыларды
тасымалдауды ұйымдастыру жергілікті өкілдік және ... ... ... ... ... және ... ... ережелерімен
анықталады:
1) билеттерді сату кассалар жұмысын және жол жүру ... ... ... ... ... ұйымдастыру;
2) жолаушылар вагондарының категориясы, сонымен бірге ... ... ... ... тізімі, шұғыл дәрігерлік көмек көрсетуді қоса;
4) жолаушының жол жүру ... ... ... берілуінің
және басқа қызмет көрсету шарттарының және ретінін өзгеруін;
5) жолаушылардың жол жүру кезіндегі (10 ... ... ... ... қолдық жүкті тасымалдау ретін және шартын;
7) багажды, жүкті-багажды қабылдау және беру ретін және шартын;
8) тасымалдау құжаттардың формалары және оларды дайындау ... ... ... ... мал ... ... тасымалдау
ретін және шартын;
10) жол жұру бағытында багажды және жүкті-багажды беру ретін;
11) багажды және жүкті-багажды қайта жіберудін ... және ... ... және ... ... ұстау, алмастыру ретін;
13) қауіпті заттарды тасымалдау;
14) қолданылмаған жол жүру ... ... үшін ... ... ... ... жолаушылардың жол жүру ережелерін.
Тасымалдаушылардың жолаушыларды, багажды және жүкті-багажды
тасымалдау ... ... ... ... рет ... ... ... тасымалдауды ұйымдастыру
Жолаушылар тасқынының ерекшеліктерін дұрыс тіркеу ... ... ... ... ... ... жағдайларына,
жылмдамдылығына, бағыт арақашықтығына, ыңғайлықтар ... және ... ... ... құралдарын жақсы қолдану және осыған
байланысты хабарласуды, ... ... ... және ... ... бөлу ... ... келесі түрлерін ажыратуға болады: қала ... 150 км, ал жеке ... ... ... ... одан
жоғары 200 км-ге дейін ірі торапқа қосылатын қала ... ... ... – бір жол ... ... тұра – екі ... ... жолдар шекарасында, халықаралық – екі немесе одан көп ... Тұра және ... ... қала айналысына қарағанда алыс
д.а.
Жолаушыларды тасымалдауға арналған пойыздар жүру жылдамдылықтарына
байланысты жедел және жолаушылық, ... ... ... ... және қала ... ... бөлінеді. Жолаушыларды, багаждарды
және байланыс Министрлігінің ... ... ... ... ... ... ... пойыздар,
туристік, балалар және әскери эшелондар арнайы топтарды құрайды.
Жедел пойыздарға жылдамдылықтары сағатына 50 км ... ... ... ... ... тасымалдайтын ең тез пойыздың жылдамдылығынан
жылдамдылығы кем дегенде сағатына 5 ... ... ... тура ... және тек техникалық аялдамаларда тоқтайтын пойыздар
жатады. ... ... ... ... шығу және соңғы
аялдамаларға жету уақыттары ыңғайлы, вагондары ... ... ... ... ... өзгеруіне байланысты алыс сапарға
жүретін пойыздардың тең ... жыл бойы ... ... ... ... енгізу немесе алып тастау мерзімі кестелерді әзірлеу
немесе МПС арнайы нұсқаулары бойынша орнатылады.
Тасымалдауға байланысты билеттер қала ... ... ... және орын ... ... алыс ... ортақ вагондарда орын
номерін көрсетпей, ал алыс хабарласудағы басқа категориялы вагондар үшін
пойыз, ... және орын ... ... сатылады.
Максималды ыңғайлықтарды сақтау үшін бірнеше күн жол жүрген жағдайда
жолаушылар жатуға ... ... ... ... ... бұл ... ... пойыздардын тасымалдай алатын кісі
басының ... ... ... ... шығындарды әкеледі, билеттерді сату
жүйесін күрделетеді.
Жолаушыларды тасымалдауды ұйымдастыру болжау және уақыт аралығындағы
жолаушылар ... ... ... заңы ... жоспар бойынша
орындалады.
Жолаушыларды тасымалдаудың келесі жоспарлары ... ... және ... олар ... ... ... бойынша
жіберілген жолаушылар саны, тасымалданған жолаушылар саны, жолаушылар
алмасуы және жол ... ... ... ... жолаушыларды
тасымалдау көлемі анықталады.
Жолаушыларды тасымалдау жоспары жүктерді тасымалдау жоспарынан
ерекше болады. Егер ... ... ... ... ... ... халықшаруашылық жоспары алынса, ал жолаушылар ... ... ... ... ... ... орын ... жолаушылар тасқының жасайтын факторларының бірі ретінде қарастыруға
болады.
Қазіргі кездегі тасымалдаудың жылдық жоспарлары ... ... ... ... және тасымалдау өлшемдерін болжау негізінде жасалады.
Мұнда жолаушыларды жеке бағыттар және ... ... ... өсу ... ... және анализге түседі. Есеп берудегі
анализ жолаушылар тасқының өлшемін ... ... ... ... ... Оларға жатады: жұмысшылардың ауқаттылығының және
мәдени дәрежелерінің өсуі; халықтың жол жүруі өседі; ... және ... ... ... ... күштерінің таратудағы өзгеруі;
курорттар, санаторийлер, демалыс үйлер ... ... ... ... көліктер түрлерін дамыту; халықаралық хабарласуды кеңейту; бар
теміржол жолдарының ... ... ... және ... ... «Экспресс» теміржол билеттерін сату жүйесі
Қазіргі кезде теміржол вокзалдарында билеттік-кассалық операцияларды
кешенді автоматтандыру үшін «Экспресс-3» жүйесі қолданылады, ол ... ... ... ... ... ... типтік
жүйесі болып табылады. Жүйе жолаушыларға нақты уақыт масштабында көпшілік
қызмет көрсетеді және әртүрлі қаржылық және ... есеп ... ... ... өзін ... сатуды және бүтіндей
жолаушыларды тасымалдаудың халықаралық автоматтандырылған басқару жүйесі
ретінде ұсынады.
Жүйе ... ... ... және ... ... желінің кез-келген полигонында қолданылуын, ұқсас ... ... ... ... ... ... түзу және артқа қайту хабарласуында жол жүру
құжаттарын келесі дайындауын әзірлейді:
- ... ... ... ... ... жүруін дайындау;
- тура плацкартаға жол жүру ... ...... ... ... ... бүлінген жол құжаттарды жабу;
- телефон бойынша тапсырыс алу бюросында жол ... ... ... ... ... ... есеп ... орынды алдын-ала брондау;
- терминалдан оперативті енгізу;
- күнделікті және ай бойынша қаржылық есеп беруді алу;
- жүйедегі орындарды сату бойынша информацияны алу;
- жүйе ... ... ... алу.
Жүйе жұмысын мінездейтін негізгі техникалық және технологиялық
параметрлер мыналар болып табылады:
- жүйе өнімділігі — 50 ... ... ... ... саны — 2000-ға дейін;
- бір жолаушыға қызмет көрсету уақыты —50—60 с;
- жауапты тосуға кететін уақыт — 10 с ... ... ... ... — 63 ... ... ... көрсететін пойыздар саны: орындарды сақтауды ескере
отыратын — 600 дейін, ... — 2600 ... бір ... орын ... және ... ... ... сапар
шегудегі қызмет көрсетілетін маршруттар санык— 16 дейін;
- бір пойыздың жол жүру ... ... ... ... ... саны — 250 деін;
- бір тапсырыста жол ... ... ... саны — 6 дейін;
- әртүрлі брондар саны —24;
- жұмыстар түрлерінің саны—100;
- байланыс желісі — телефон ... және ... ... ... ... жылдамдылығы — 50 ден 9600 бит/с.
2 Техникалық ... ... ... ... енгізудің экономикалық эффективтілігін
табу барысында, оны алдымен ... және ... ... ... көптеген
мүмкін варианттар ішінен экономикалық ... ... ... ... үшін таңдау мақсатты болуы қажет.
Берілген бағдарламалық ... ... ... лайығы және
қажеттілігі келесіде. Қазіргі кезде темір жол ... ... ... ... орны ... ... олар өте ... аймағын шешеді.
Берілген дипломдық жобада темір жол ќызметкерініњ автоматтандырылған
жұмыс орның әзірленуі қарастырылған.
Берілген өңімді енгізуден күтілетін бір ... ... ... ... ... есепті шешуді жылдамдату арқасында машиналық уақыт үшін ақша төлеу
үнемділігі;
- орындаушылар санын қысқартуына себепті жалақы төлеу бойынша, еңбек
қауіпсіздігі және ... ... ... ... ... ... ... орындарын құру теориясы
3.1 ДК негізінде АЖО принциптерінің анализі
Автоматтандырылған жұмыс орны (АЖО) ... ... ... ... ... өзін ... мамандықтың иесі
қолданушының-маманның, оның қандай да бір анықталған қимылдарды орындауын
автоматтандыру үшін ... ... ... орны ретінде ұсынады.
Мұндай құрал әрқашан ДК болып табылады, және ол ... ... ... ... ... ... дәлірек айтқанда:
дискілік жинақтауыштармен, баспаға шығаратын ... ... ... ... ... ... құралдармен, графика құралдарымен, басқа АЖО-
мен және есептеуіш локальды желілермен және т.б. қосылатын құралдармен.
Әлемде архитектурасы IBM PC ... ... ДК ең ... ... ... ... қолдану бойынша арнайы дайындық
өтпеген қолданушыларға бағытталған. АЖО негізгі тағайындалуы – ... ... ... ... ... деп ... болады, АЖО және
ДК-дің локальды желілеріне, ... ... ... ... ... желілерге бір мезгілде кіру мүмкіндіктері кезінде «өзіндік»
сәйкес деректер базаларын қолдану болып табылады.
Қазіргі ... ... ... ... шаруашылығымен
басқарудың таратылған жүйесінің концепциясы іске асырылады. ... ... ... ... өңдеу локальды, маңызды дәрежеде
аяқталған және жеткілікті толық түрде ескеріледі. Бұл жүйелерде ... ... ... тек сол ... ... егер бұл
ақпаратта қажеттілік жоғарғы деңгейде болса ... ... ... ... нәтижелерінің маңызды бөлігі және алғашқы деректер
локальды деректер банкісінде сақталуы қажет.
Таратып басқару ойын іске ... үшін ... әр ... және ... ... үшін ... ... компьютерлер базасында
автоматтандырылған жұмыс орындарын әзірлеу қажет болды. ... ... ... ... ... ... ... әртүрлі ақпараттық жүйелерде әртүрлі үлесімді есетер
үшін шешімдер қабылдауды іске асыруға ... ... ... ... оның ... ... келетін АЖО ескеру қажет. Бірақ-та, кез-келген АЖО
әзірлеу принциптері жалпы болуы тиіс:
- жүйелігі;
- иілгіштігі;
- тұрақтылығы;
- эффективтілігі.
Көрсетілген ... ... ... ... ... функционалдық тағайындалуымен анықталатын
жүйе ретінде қарастыру қажет.
Иілгіштік. ... ішкі ... ... ... және ... ... болу себебіне байланысты, мүмкін болатын жаңа
өзгерістерге лайықталған болуы.
Тұрақтылығы. ... ... ол АЖО ... ... функцияларды
оған ішкі немесе сыртқы факторлардың әрекеттесуіне ... ... Бұл оның жеке ... ... ... ... ал ... жұмыс
қабілеттілігі тез қалпына келтірілуі керек дегенді білдіреді.
АЖО-ның эффективтілігін ... ... және іске ... ... ... ... ... іске асыру деңгейіне
сәйкестіргендегі интегралдық көрсеткіш ретінде қарастыруға болады
АЖО функционалдануы ойдағыдай болады, егер ... ... ... ... ... адам арасында жүктілік және функциялар дұрыс
таралған болса.
Осындай «гибритты» интеллекті ... ... ... ең ... ... ... ... Бірақ-та, АЖО әзірлеу және функционалдау кезінде
сұраққа осындай келу елеулі нәтижеге ... – АЖО, тек ... ... ... ... ғана емес, сонымен бірге маман комфортын
көтеретін құрал болады. ... ... ... АЖО ... ... буын
болып қалуы керек.
Өндіріс кәсіпорындарында АЖО автоматтандырылған басқару жүйесінде
(АБЖ), жоспарлаудың, басқарудың, ... ... және ... ... құралы ретінде маңызды құрылым құрамы болып келеді. АЖО-
бұл әрқашан администратор, ... ... ... жобалаушы,
архитектор, дизайнер, дәрігер, ұйымдастырушы, зерттеуші, кітапханашы,
мұражай ... және т.б. ... ... бағытталған –арнайы
мамандандырылған жүйе, техникалық құралдардың және ... ... ... ... ... ... оны ... кезінде
қмтамасыздандырылуы керек, бірдей талаптар қатарын ұсынуға болады, олар:
- ақпаратты өндеу құралдардың міндетті болуы;
- диалогтік (интерактивті) режимде жұмыс істей алу ... ... ... ... ... ... АЖО
кешенінің элементтері және қоршаған орта ... ... ... ... ... ... ... АЖО конструкциясының ыңғайлығы,
адам-оператордың психологиялық факторларын ... АЖО ... ... формаларының әдемі болуы және т.б.;
- АЖО жүйесінде жұмыс істейтін ДК ... ... ... және
сенімді болуы;
-шешілетін есептер мінездемесіне ... ... ... ... ... жоғарғы дәрежелі болуы;
-мамандарға АЖО операторы ретінде өзіндік қызмет ету үшін оптималды
жағдай жасау;
-маманның АЖО-ды жұмыс жабдық ... ... ... ... және қанағат алуын қамтамасыз ететін басқа факторлар.
АЖО құрылымы ... ... ... және
ұйымдастырушылық ішкі жүйелердің жиынтығын кірістіреді.
Техникалық жүйе ... ... ... ... АЖО ... жасайтын
алдында көрсетілген техникалық құралдар жиынына, объектінің жалпы желісінде
жұмыс істейтін, басқа ... ... үшін ... ... ... байланыстың басқа құралдарын (телефон, телекс, ... ... ішкі ... ... ... базасында, дәлірек
айтқанда, дискілік жинақтауыштарда сақталатын ақпараттар массиві жатады.
Бағдарламалық қамтамасыздандыру операциялық ... ... ... ... ... ... және ... принциптер бойынша орындалған және АЖО
тағайындалуымен ... ... ... ... шешуге бағытталған
қолданбалы бағдарламалар пакетін кірістіреді. ... ... ... қамтамасыздандыру графикалық ақпаратпен жұмыс
істеу үшін арналған бағдарламалар пакетін кірістіреді.
АЖО ұйымдастырушылық ... ... ... ... ... ... ... қатар әкімшілік
етілуін ұйымдастыру. Сонғыға жатады: жұмысты жоспарлау, тіркеу, бақылау,
анализ, жөнге ... АЖО ... ... және ... дайындау.
Егер АЖО-ның құралы жеткілікті күрделі болса, ал ... ... жоқ ... онда ... оның негізгі автоматтандырылған жұмыс
орны аймағына бірте-бірте кіруге мүмкіндік беретін, ... ... ... ... АЖО функцияларын іске асыру кезінде ағымды
қызметінің, ақпараттық ... оны іске ... ... ... ... сценарийлердің мақсаттарын анықтау әдістемелері қажет.
АЖО жобалау әдістемесі оның функционалдау әдістемесімен байланысты
емес болуы ... ... ... АЖО ... ... ... даму мүмкіндігін қарастырады.
АЖО тілдік құралдары соңғы ... ... ... іске ... ... табылады, ал бағдарламалық құралдар
қолданушылардың тілдік құралдарын іске ... және ... ... ... ... ... ... береді.
2. АЖО-ның тілдік құралдары
АЖО тілдік құралдары, қолданушы қимылдарының және оған ... ... ... бір мәнді сәйкес болу үшін қажет. Оларсыз
оқыту процесі, диалогты ұйымдастыру, қателіктерді табу және ... ... ... ... ... ... ... олар процедуралық
болмауы тиіс. Егер процедуралық берілген қимыл қалай ... ... ... емес ... ... ... ... екендікті
бөлшектемей көрсетеді. Демек, соңғы қолданушылар ақпараттық ... ... ... ... ... ... емес болғандықтан, АЖО
интеллектуалдығы тым жоғары ... оның ... ... ... ... ... ... қарастыру қажет.
АЖО тілдері қолданушы-бағытталған, сонымен қатар маманды-бағытталған
болуы қажет. Бұл қолданушылар классификацияларының әртүрлігіне байланысты,
олар өзара тек ... қана ... ... ... ... бабының
иерархиясы, оқыту дайындығы, қолданатын деректер түрі және т.б. ... ... ... кәдімгі тілді қолдану, осындай ... ... ... қарамастан, күрделі емес нәтижелерді алу үшін
пернетақта арқылы күрделі конструкцияларды ... ... ... бір
елеулі артықшылықты бере алмайды.
Кез-келген тілде сияқты, АЖО тілінің негізін алдын-ала анықталған
терминдер, сонымен қатар, ... жаңа ... ... алынатын
әдістер сипаттамалары, барларды алмастыра немесе ... ... ... Бұл АЖО ... кезінде АЖО терминологиялық негізін анықталған
түрмен классификациялауға әкеледі, яғни ... ... ... және терминдар және олардың жиынтықтары арасындағы
семантикалық байланыстарды анықтауға ... ... ... байланысты
АЖО қарапайым классификациялауға қажеттілік туады, мысалы, ондеудің кейбір
қоолданушылық режимдеріндегі ... ... ... ... ... ... ... жағдайларда АЖО классификациясы деректер
базасының ұйымдастырылуымен анықталады. Мысалы, кейбір АЖО барлық деректер
және конструкциялар кестелік ... ... АЖО) ... ... ... (функционалды АЖО) тіркеледі.
Қолданушы тілдері АЖО диалог түрі бойынша да ... ... ... ... ... ... білуі қажетті тілдік
конструкцияларды анықтайды.
Бір АЖО ... бір емес ... ... ... болуы мүмкін,
ол қолданушының оқу немесе жұмыс істеу ... ... ... және ... ... АЖО дамуының қажеттілігіне байланысты
болады. АЖО әзірлеу кезінде көбірек қолданылатын: ДЭЕМ-мен ... ... ... ... ... ... ... диалог және ақпараттар кадрлерін ... ... ... ДЭЕМ-мен басталатын диалог кезінде АЖО қолданушысы ... ... және ... оқудан босатылады. Бұл әдістін
модификациясының бірі меню әдісі болып табылады, мұнда ДЭЕМ-мен ... бір ... ... ... толтыру диалогі кезінде, ол да ДЭЕМ-мен басталады,
қолданушы дисплей ... ... ... ... ... ... және өндеу үшін толтырады.
Гибридты диалог қолданушымен немесе ДЭЕМ-мен де басталуы мүмкін.
Оқытылмаған қолданушымен диалог кезінде ДЭЕМ-нің жауаптары ... және ... ... ... ... ме жоқ па ... ой қалдырмау
қажет.
Ақпараттың фиксацияланған кадрлері көмегімен құралған диалог кезінде
ДЭЕМ жауапты бар ... ... Бұл ... ... өте ... ... ал негізгі ақпарат автоматты шығарылады.
Диалог түрі АЖО классификациясын анықтай алады, мысалы, оқытылмаған
қолданушы құралдарымен диалогы бар АЖО. ... ... ... ... ... ... ... бойынша классификациясымен
байланысты. Мысалы, меню әдісі бойынша диалогы бар АЖО жетекші персоналға
жататын экономист-қолданушыға лайықты ... АЖО ... ... ... қарайтын болсақ, онда
АЖО классификациясы кең болуы мүмкін. Олар ... ... ... ... ... ... ұсыну мүмкіндіктері
бойынша, іске қосу ... ... ... ... ары ... ... ... базасымен басқару жүйесінің бар болуымен,
қолданушы тілінен транслятордың және ... ... ... табу және ... ... ... және т.б.
классификацияланады. АЖО-де қолданылатын қолданбалы бағдарламалар пакеттер
параметрлері жүйенің нақты ... ... ... үшін ... ... ... бағдарламалар пакетінің
генераторының өзі де қолданылуы мүмкін.
АЖО құрамына әртүрлі бағдарламалық компоненттер ... олар ... ... ... және диалогты ұйымдастыруды қамтамасыз ететін
бағдарламалар, сонымен қатар деректермен басқару жүйелері, трансляторлар,
анықтамалық жүйелер, негізгі деректерді, диалог ... ... ... ... ... кірістіретін деректер базасы.
АЖО негізгі компоненттері оның құрамын анықтайды және АЖО әртүрлі ... ... ... ... ... қолданушымен дамуын қамтамасыз ететін, АЖО құралдары
шекарасында ... ... АЖО екі ... ... ... қызмет ететін
және интеллектуалды. Олардың екуіде ... ... үшін ... ... ... да ... ... туралы алдын-ала ана немесе
басқа АЖО қолданушысы бола алмайды деп айта ... ... ... ... (іс ... ... олардың орындайтын
функцияларының ерекшеліктеріне байланысты интеллектуалды АЖО керек ... ... ... ... ... қызмет көрсететін АЖО келесідей
бола алады:
- ақпаратты-анықтамалық;
- есептеуіш;
- мәтінді өңдейтін.
Интеллектуалды АЖО ... және ... ... деп ... болады (даталогиялық және фактологиялық).
Ақпаратты-анықтамалық АЖО қандай да бір басқару процесіне қызмет
көрсетеді.
Есептеуін АЖО өзіндік ... ... ... болады және
көптеген категориялы қолданушыларымен қолданылуы мүмкін. Олардың ... ... және ... ... экономикалық есептер
қойылуы және шешілуі мүмкін, алдын-ала ... ... АЖО ... ... ... ... ... немесе өндеу орындалуы мүмкін.
Мәтінді өндейтін АЖО әртүрлі құрылымды және сөйлемді ... ... ... ... ... өндеуге және
генерациялауға тағайындалған.
Даталогиялық ... ... АЖО ... базаларын және
қолданушылар тілдерін кең қолдануға негізделінген. Мұнда қолданушы ... ... ... және тілдерді өзгерте, далогтык мүмкіншіліктерін
түрлендіре алады. Осындай АЖО-да ... ... жоқ ... яғни
басқарылатын объектінің осы немесе басқа қасиетіне түсініктемені қамтамасыз
ететін ережелерді сақтауға ... жоқ. ... ... ... ... ... типті АЖО құрамына кіреді. Фактологиялық АЖО сонда
пайдалы, егер АЖО ... ... ... ... және оның
негізінде логикалық шығарылумен анықталатын болса.
Ұйымдастырылған ... ... ... ... ... ... ... функцияларды белгілейік:
- интерпретация (пәндік аймақтағы ... ... ... ... қатынасын және жүйесін орнату
үшін, анализдеу және сипаттау);
- диагностика (басқарылатын ... ... ... ... және ... ... (АЖО ... қадағалау және алынған
нәтижелерді тіркеу);
- жоспарлау (берілген ... ... ... ... ... интерфейстерді және дамуды
қамтамасыз ету).
3. АЖО-дың классификациясы
АЖО индивидуалды, топтық, ... ... ... Топтық және
коллективті АЖО-да ЭЕМ жүйесінің эффекитивті функционалдану мақсатында –
мамандарға (коллективке) АЖО-да жұмысты ... ... ... ... жүйеде әкімшілік ету функцияларын дәл анықтау керек. ... ... ... АЖО ... ... иілгіш, түрақты дамуға және толық
жетілдірілуге лайықталынған болуы қажет. Мұндай жүйеде келесілер қамтылу
керек:
- ақпараттарды өндеудің ... ... ... ... ... ... ... жұмыс істеу;
- АЖО эргономика талаптарына сәйкес жабдықталуы;
- Компьютердің жоғары өнімділігі;
- қиын ... ... ... ... ... ... белсенділігі
ынталандыратын, келешекте бұдан былай жүйе ... ... ... ... ... ... өз бетімен оқыту мүмкіндігі.
АЖО-да шешілетін есептерді шартты екіге ... ... ... ... ... ... ... классификациялау, жинау,
құрылымдық ұйымдастыру, түзету, сақтау, іздеу және шығару ... ... ... ... емес арифметикалық және текстік мінездемелі
есептеуіш және логикалық процедураларды және ... ... ... ... ... бойынша ең көп еңбекті болып табылады
және мамандардың жұмыс уақыттарының үлкен бөлігін алады.
Есептеуіш есептер ... да, ... да бола ... Формализацияланатын есептер формальды
алгоритмдер базасында шешіледі және екі топқа ... ... ... және математикалық модельдер негізіндегі есептер. Тікелей есептеу
есептер қарапайым алгоритмдер көмегімен шешіледі. Ал ... ... үшін ... ... ... ... ... кезде сематикалық, толық емес формализацияланатын есептердің
шешімдерінің құралдарын әзірлеуге үлкен назар аударылады. ... ... ... ... ... кезде жиі пайда болады, әсіресе
толық емес ақпарат шарттарында шешімдерді қабылдағанда. АЖО құрылымы- ... ішкі ... және ... ... ... ететін
жүйелерге бірінші кезекте мыналарды жатқызуға болады: ... ... және ... Сонымен қатар, ішкі
жүйелердің бүтін тізбегі ... ... ету ... ... ... ... оның негізі ретінде маманның делдалдарсыз ... және т.б.) ... ... ... мамандырылған дербес
компьютер қызмет етеді. Топтық АЖО-да мұндай компьютермен 4-6 адам қолдана
алады. Мамандандырылған ДК құрамына ... ... ... ... ... ... баспаға шығару құралдары және
графопостроительдер.
Техникалық құралдарға желіде ... АЖО ... ... ... ... ... ... құралдарды жатқызуға
болады.
Ақпараттық қамтамасыздандыру – бұл локальды деректер ... ... ... Онымен басқару, ақпаратты жазуды, іздеуді,
оқуды, түзетуді және ... ... ... ... ... ... ... көмегімен жүзеге асырылады. ... ... ... ... ... қамтамасыздандыру функционалдауды ұйымдастырудын,
АЖО жетілдірудін және дамытудын, сонымен қатар кадрлерді дайындаудын ... ... ... және ... ... және ... АЖО үшін ұымдастырушылық
қамтамасыздандырудың ішкі ... АЖО ... ... жобалау, жоспарлау, тіркеу, бақылау, анализдеу, қадағалау,
инфражүйелі ұйымдастырушы байланыстар және т.б.
Ұымдастырушылық қамтамасыздандыру АЖО ... ... ... ... және ... ... алдын ала ескереді.
Бағдарламалық қамтамасыздандыру ... және ... ... ... ... ... операциялық жүйе және бағдарламалау жүйелері болып табылады, мысалы,
БЕЙСИК алгоритмдік тілі. Жүйелік бағдарламалар ақпаратты өндеудің орынды
технологиясын ... ... ... ... ... ... деп аталатын бағдарламалар операциялық
жүйелердің мүмкіндіктерін кеңейтеді. АЖО желісінде және ... ... ... ... байланыстарды қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... ... ... ... бағдарламалық қамтамасыздандыру ... және ... ... ... ... ... ... стандартты бағдарламалары өздерін алгоритмдік
тілдегі анықталған ... ... ... ... ... бағдарламалар пакеті модульдік принциптер бойынша
орындалған және есептердің ... ... ... бағытталған. ҚБП
мәселелік бағдарламалық қамтамасыздандырудың негізгі түрі болып табылады.
Олар алгоритмдерді құруға, ... ... ... шешу шарттарын
өзгертуге, шешу қадамдарын бақылауға, ... ... ... ... ... ... ... жұмыс істегенде ҚБП диалогтік
терезеде іске асады.
ҚБП мысалдары: есептеу операцияларын ... ... ... ... ҚБП, жоспарларды оптимизациялау есептері үшін ҚБП,
баланстік есептердің ҚБП. ... орын ... ... әзірлеу үшін арналған ҚБП-не беріледі, олар әртүрлі тағайындауды
бола ... ... ... ... үшін, ақпараттар массивін енгізу
үшін, деректер базасын әзірлеу және сүйемелдеу, құжаттық. ... ... ... үшін ... ... объектілерге тән процестерді
және қалыптарды көрнекті және тұтас түрде ұсынуға, болжау анализдерінің
нәтижелерін көрсетуге ... ... Delphi ... ... ... аз уақыт (4 жылдан артық ... ... ... Delphi-дің 5 негізгі версияларын және бірнеше ... ... ... өсу бойынша көбейеді: номеру кіші версия
мүмкіндіктерін номері жоғары ... ... ... ал ... ... версия 1995 жылдың мамыр айында пайда болған, бұл ... ... 95 жоқ ... ... Windows NT ... ... Windows-пен
жұмыс істей алатын жалғыз версия. Мұнда басқа әртүрлі объектілі бағытталған
тілдерден, негізінен С++ тілінен ... ... жаңа ... рет ... ... ... ... деген атқа ие болды және ... Turbo Pascal ... ... версияларында пайдалынған объектілерді
қажетсіз етті.
2-ші версиядан бастап Delphi ... ... ... (ОЖ) Windows ... ... жұмыс істей алатын мүмкіндік
алды. Мұнда жаңа операциялық жүйеге көшуге ... ... ... версиясы 1997 ... ... ... ... ... көптеген жылдар бойы пайдаланылған болған және алдынғы
версияларға қарағанда көбірек сенімді болатын. Оның негізгі ерекшеліктері:
компоненттерді қайта ... және ... ... үшін ... ... ... кодының қасиеттерін жақсартылуы; ішкі
бағдарламаларға назар аударғанда формальды парамерлер ... және ... ... шығуы; тышқан көрсеткіші көмегімен отладка режимінде
алаңдар ... ... және ... қарауға болатындығы;
компоненттер шаблондарын қабылдауы; жаңа COM, ActiveX, ... ... CORBA ... ... ... 1998 жылдың шілде айында пайда ... және ... ... және ... ... ... ... көп бұынды
деректер базасын қолдай ... ... кең ... ... тілдегі ерекшеліктері: динамикалық массивтер, ... ... ... шарт ... ... ішкі бағдарламалар
саны, жаңа Int64, Real48 және Double-ға ұқсас Real ... ... ... ... ... ... және ... кодттық
аттарының автоматты аяқталуы, алғашқы кодты іздеуге арналған броузер
қасиеттері және ... ... 1999 ... ... ... болған. Бұл кітапта
сипатталған бағдарламалаудың барлық приемдерін және онымен ... ... ... үшін ... құрал-жабдықтық платформа болып
табылады.
4.1 Delphi ортасымен ... Delphi ... ... ... ... ... - бағдарламашы ... өте ... ... ... ... Delphi ... шакырғаннан кейін
ортаның жұмысын басқаратын алты негізгі терезе шығады (1.1 — сурет):
1) ... ... ... ... ... объектілер инспекторыньң терезесі;
4) броузер (көру) терезесі;
5) формалар терезесі;
6) бағдарлама кодының терезесі.
Бағдарлама кодының терезесін көру үшін F12 ... ... ... ... шақырғаннан кейін «Delphi» терезесі ... ... ... Осы ... ... Inprise ... кipyre ... туады.
4.1 сурет. Delphi терезесі
Heгiзгi терезе. Негізгі терезе ... ... ... ... ... ... Бұл ... экранда барлық уақытта
болады және ең жоғарғы бөлігінде орналасады. Heгізгі терезеде ... бас ... ... командалық батырмалар жиынтығы,
компоненттер палитрасы орналасқан.
Бас меню ... ... ... ... ... ... Бас ... барлық опциялары екінші деңгейде ашылатын опциялар
тақырыбын қамтиды.
Бас терезенің барлық элементтері арнайы панельдерде орналаскан, оның
сол жақ ... ... ... бар. Бас ... ... кез келген
панельді терезеден алып тастауға болады.
Панельде көрінетін батырмалардың құрамын өзгерту үшін оған курсорды
келтіріп, тышқанның оң жақ ... басу ... ... ... ... меню ... ... панельдердің аттары келтірілген және
олардьң статусы көрсетілген (жалаушалар). Олардьң ... ... ... ... ... баптау терезесі пайда болады. Енді
қажет емес батырмаларды алып тастауға да болады, Commands ... ... ... ... оны ... ... ... болады.
Негізгі терезеге жиі пайдаланылатын пиктограммаларды ... ... Cheк - ... командаларыньң синтаксисін
тексеру; View/Debug Windows/ Watches - ... ... ... кipy және ... ... ... ... бас менюдің негізгі опцияларына жылдам
кipyгe мүмкіндік береді. Олар баскару белгілері бойынша 7 топқа ... топ бip ... ... Standard тобы;
2. View тобы;
3. Debug тобы;
4. Custome тобы;
5. Desktops ... Internet ... ... тобы жеке кұрастырылады.
4.1.3 Терезелерді түзету
Delphi ортасынын 5-нұсқасынан бастап, үш жаңа ... ... олар Desktops ... ... ... ... бағдарламашы Delphi-дің қалған терезелерінің
орналасуыньң бірнеше варианттарын дайындап, оны ... ... ... ... ... екі ... үш терезенінің негізгі конфигурациясы
таңдалынады: форма жасау режимі, ... ... және ... ... ... ... ... өзі, объектілер тармағы мен объектілер инспекторы
терезелері көpiнiп тұруы тиіс.
Терезелердің сәйкес өлшемі мен оны ... ... ... оны ... «Design desk» ... атпен сақтауға болады. Кодтау
режимін түзеткеннен кейін «Code desk», отладкалық режимді «Debug ... ... ... ... Delphi ортасының компоненттер палитрасы
Компоненттер палитрасы - Delphi ортасының ең басты байлығы ... Ол ... ... оң жак ... ... және онда
қажетті компонентті жылдам іздеуді қамтамасыз ететін ... ... ... деп белгілі бip қaсиетi бар, бағдарламашы ... ... ... ... да бip ... ... ... көмегімен бағдарламаның сүлбесі (каркасы) жасалады, жалпы
жағдайда экранда көрінетін терезелер, ... ... ... ... ... тәрізді, компоненттер палитрасы да түзетіледі. Ол
үшін арнайы редактор ... ... ... ... кез келген пиктограммаға курсорды келтіріп, тышканның оң жақ
батырмасын басқанда және ... ... ... ... ... ... ... терезесі Windows жобасы - ... ... ... ... табылады. Басында бұл терезе бос болады. Дәлірек айтсақ, ол
Windows-дің интерфейстік элементтepi үшін ... ... ... ... ... үлкейту, кішірейту, жабу батырмаларынан
және такырып жолынан тұрады. ... ... ... алаңы нүктелік
координаталық тормен толтырылған, ол формадағы компоненттердің орналасуын
реттеу ... ... (бұл ... альгп тастау үшін
Tools/Environment Options меню ... ... ... Display Grid ... ... ... алып тастау
қажет).
4.1.6 Объектілер тармағының тepeзeci
Бұл терезе екпінді формада немесе мәліметтердің екпінді модулінде
орналасқан жеке ... ... ... ... ... ... кез келген компонентті белгілеу формалар терезесіндегі
сәйкес компонентті екпінді жасайды және объектілер ... ... ... ... ... Екі рет тышқанмен белгілеу Code
Insight ... ... ... ... ол OnClick ... ... дайындалғанды код терезесіне орналастырады.
4.1.7 Объектілер инспекторының терезесі
Формаға орналасатын кез келген компонент ... ... ... ... өлшемі, түci және т.б. Мысалы,
компоненттің ... мен ... ... формалар терезесінде
компонентті басқара отырын, өзгерте алады. Ал, объектілер инспекторы
терезесі ... ... ... ... Бұл ... екі бет ... (қасиет) және Events (окиға). Properties беті - ... ... ... ... ... Events беті - ... ... окиғаға компоненттің жауабын анықтайды.
Объектілер инспекторы терезесінің кез келген беті екі бағанды кесте
түрінде ... сол ... ... ... оқиғаның аты, ал оң жакта -
қасиеттің нақты мәні немесе сәйкес оқиға өңдейтін қосалқы ... ... ... оң жақ бағанын тышқанмен белгілеу ондағы көрсетілген
касиеттің мәнін екпінді жасайды, бұдан жолдың оң жақ ... үш ... ... ( ... бipi пайда болады. Үш ... (...) ... ... қасиеттің мәнін тағайындайтын сұхбат терезесін экранға
шығарады, ( батырмасын ... ... ... ... ... ... ... Объектілер инспекторы терезесінің ... ... ... ... ... ... ... Форманың өзi де компонент болғандықтан, оның аты да осы тізімде
болады.
Тышқанның оң жақ батырмасын басқанда ашылатын терезенің контекстік
менюінде ... ... ... ... ... бар. ... Stay ... командасын таңдағаннан кейін, Объектілер Инспекторы терезесі оның
екпінділігіне ... ... ... ... "қалықтап" жүреді.
4.1.8 Бағдарламалар коды терезесі
Код терезесі — бағдарлама мәтінін құрап, жөндеуге ... ... ... ... ... ... және ... жұмыс алгоритмін
сипаттайды. Мәтінді жазу ережелерінің жиынтығы ... тілі ... Delphi ... ... Pascal ... тілі пайдаланылады.
Ол кеңінен таралған Pascal тілінің кенейтілген, жетілдірілген нұсқасы, ... рет ... ... ... 1970 жылы ұсынған және оны ... ... ... ... ... ... ... Borland Pascal және Object Pascal деп аталады).
Ең алғашында Код терезесінде толыққанды Windows терезесі ретінде бос
форманы ... ... ... ... ... мәтін шығады. Жобамен
жұмыс барысында бағдарламашы оған ... ... ... ... ... жасайды.
Tiпті қарапайым бағдарлама құру үшін бағдарлама кодын ... ... тура ... ... код ... ... істеудің
негізгі тәсілдері келтіріледі. Жаңа жобаны ашқаннан ... ... ... Until1;
Interface
Uses Windows, Messages, SysUtils, Classes, Graphics,
Controls, Forms, Dialogs;
Type
Tform1=class (Tform)
Private {Private Declarations}
Public {Public Declarations}
End;
Var
Form 1: Tform ... бұл ... жаңа ... үшін код терезесінде автоматты түрде
қояды. Код ... ... ... басталғаннан кейінгі ... Ал ... ... оның ... көрініci. Екі терезе бip-бipiмен
тығыз байланысты, Delphi ортасы
Unit Until;
және
implementation
жолдарының ... ... ... ... бұл ... ... ... енгізбейміз. Кейінірек бағдарламаның
мәтін терезесіне
{SR*.DFM}
және
End.
жолдарының арасына қажетті мәтінді енгіземіз. Терезеге жаңа жол енгізу
үшін ... ... ... ... ... мәтін енгіземіз.
Бағдарламадағы кеткен катені жөндеу BS және Delete пернелерінің ... ... Егер ... жолды өшіpy қажет болса, онда CTRL+Y пернелер
комбинациясы басылады. Мәтіндегі соңғы өзгерісті алып тастау үшін ... ... ... ... ... ... Код терезесімен
бipre әдетте, Code Explorer броузер терезесі де екпінді ... ол ... ... көп ... ... керектi элементті іздеуді жеңілдету үшін
пайдаланылады.
Броузер терезесіндегі элементті тышқанмен екі рет белгілеу сәйкес
объектіні сипаттау үшін код ... ... ... ... ... сақтау кезінде орындалады. Аса күрделі емес оқу бағдарламаларын
құруда броузер терезесін жауып қоюға болады. Броузер ... ... ... Explorer ... таңдаймыз.
6-нұсқада код терезесінің «Code» және «Diagram» деген терезелеpi
бар. Алғашында бұл бет бос болады, оны толтыру ушін ... ... ... ... тасымалдап әкелу қажет. Диаграммалар
өpiciнe компоненттерді тасымалдауда SHIFT ... ... ... ... ... ... ... тышқанның сол жақ пернесін басу жеткілікті.
Диаграммалар бетін басып шығаруға болады.
4.2 Визуалды бағдарламалау негіздері
Deiphi-де бағдарламалау екі процестің өзара ... ... ... ... ... құру және ... толық
кажетті басқаруды беру үшін бағдарлама кодын жазу процесі. Код жазу үшін
код терезесі пайдаланылады, ... құру үшін ... ... ... форма терезесі пайдаланылады.
Форма мен код терезелерінің мазмұндарының арасында ... ... ... ... ... бағдарлама кодының автоматты
өзгеруіне әкеледі және ... ... ... ... ... ... өшipy сәйкес компоненттерді өшіруге әкеледі. ... ... ... ... қажет болған жағдайда код фрагментін
жазуға көшеді. Сондықтан, біз Delphi-де ... ... ... Бос ... және оны ... ... терезесі, бағдарламалар терезесі Windows жобасынан
тұратынын айттык. Сөйтіп ... ... ... ... ... дайын болады. Дегенмен, бұған дейін: өзіңіз жұмыс
істейтін каталогты құрып, Delphi-дің ... ... ... қажет.
4.2.2 Delphi-ді баптау
Бағдарламалар жобасымен жұмыс істеу процесінде сізгe формалар ... ... құру ... Бұл ... жеке ... ... сақтаған ... Оның ... ... ... ... ... "My_first_program" деген атпен бума құрыңыз, оның ... ... ... бума ... Delphi ... стандартты келтірілген күйіне өзгеріс
енгізу ... Бұл ... ... ... ... ... ... сақталуы үшін керек.
Ол үшін Tools/Environment Options менюін ... ... ... ... ... бетінің екпінді екеніне назар аударыңыз. Осы
беттің сол жақ ... ... Autosave Options ... «Editor ... ... ... ... қосқыштары бар. Ауыстырып қосқыштарды
екпінді жасау -бағдарлама коды ... ... және Delphi ... ... ... түрде сақтайды. Бұл бағдарламаны ... ... ... ... осы ... қосқыштарды екпінді
жасаймыз. Компиляция барысын қадағалап отыру үшін ... және ... Show Compiler Progress ... қосқышын екпінді жасаңыз. Сондай-
ак, бағдарлама кодында түсіндірмені - мәтін фрагменттерін сақтауға болады,
ол бағдарлама жұмысына әсер ... бipaқ, оның ... ... ... Мәтін шығару үшін шрифті тағайындау қажет:
Tools/Editor Options (Display бетінде Editor Font-қа Times New Roman
шрифт түрін тағайындау қажет.
Енді алғашқы ... ... бәрі ... ... ...... немесе F9 басқару пернесін басыңыз. Сонымен, Delphi
ортасындағы ... үш ... ... ... ... код терезесінде дайындалған бағдарлама мәтіні
Object Pascal тіліне ауыстырылады; компоновка кезеңінде ... ... ... ал ... кезеңінде дайын бағдарлама жедел жадыға
шақырылып, орындалуға жіберіледі.
F9 пернесін басқаннан кейін Save Unitl As ... ... ... яғни Delphi Unitl .pas ... үшін ... аты мен ол орналасатын
буманың атын сұрайды, сондай-ақ, модулдің де атын өзгерту қажет ... ... жеке бума ... Save Аll ... ... ... сақтаған
дұрыс).
Delphi-дегі атаулар. Delphi-дегі атау латын әріптерінен басталатын
әріптер, цифрлар және сызықша болуы тиіс, атау цифрдан ... ... атау бере ... ... ... ... ... модуль ұғымына тоқталайық. Әpбip жаңа форма құрғанда модуль
құрылады. Бағдарламаны компиляциялау кезінде Delphi заты .PAS, .DFM ... ... ... ... ... ... үшін құрады: .PAS файл -
бағдарлама коды терезесіндегі ... ... ... заты ... форма терезесінің мазмұны сақталады; ал .DCU ... - ... ... ... ... ... ... нәтижесі
сақталады. .DCU файлдары ... ... және ол ... үшін қажетті базаны береді. Одан кейін ол заты .ЕХЕ болып келген
біртұтас ... ... ... Енді бағдарламаны түрлендіріп
көрейік, алдымен ... ... ... ... Delphi жүйесіне
кіргеннен кейін, терезе тақырыбы ... ... ... ... Такырыпты
өзгерту үшін Объектілер Инспекторы терезесіне бару қажет. Form1 бағдарлама
терезесін жабыңыз. ... ... ... Caption ... ... Осы жолдьң оң жақ бағаны мәтінімен ерекшеленеді
және ерекшеленгеннің оң ... ... ... ... ... ... "бағдарлама" деп жазыңыз, одан кейін F9-ды басыңыз.
Бағдарламанын бұл ... - ... ... деп ... ... ... Инспекторы терезеci арқылы бағдарламалар терезесінің бip
қасиетін - тақырыбын өзгерттік. Дәл ... ... кез ... ... ... Формаға жаңа компоненттер орналастыру
Формаға жаңа компонент орналастыруды қарастырайық. Ол үшін ... ... ... қажет, одан кейін форма терезесіндегі
компонент орналасатын орынды тышқанмен белгілеу жеткілікті.
Енді бағдарламалар ... ... ... ... ... Label ... ... орналастырайық. Алдымен,
компоненттер палитрасынан Standard бетінің ашылғанына көз жеткізу қажет.
Курсорды әpбip компоненттің ... ... оның аты ... ... ... ... тышқанмен белгілейміз, одан
кейін форма терезесінде белгінің орнын көрсетеміз.
Жаңа компоненттің ... аты Label1, ... ... да ... болады. Объектілер Инспекторы терезесіндегі Caption жолының
көмегімен бұл жазуды оңай өзгертуге болады: "бағдарлама N1" деп ... ... жазу ... ... ... жазудьң түci мен шрифтін өзгертейік. Ол үшін Объектілер
Инспекторы терезесіндегі Font қасиетін ... ... ... ... оң жак ... ... ... сұхбат терезесі ашылады.
Size тізімінен шрифтің өлшемін 24, Color ... ... ... ... ... ... ... Форма терезесіндегі компоненттегі жазу
өзгертуге сәйкес қасиетін өзгертеді.
4.2.5 Оқиғаға жауапты қалыптастыру
1. Формаларды ... ... ... ... ... ... тағы бip компонент орналастырайық. Мысалы, батырманы
алайық, ол тышқанның он жақ ... ... ... ... ... ... ... компоненті Standard бетінде компоненттер
палитрасында ... ... Бұл ... ... ... ... ... орналастырайық.
2. OnClick окиғасын өңдеуші. Тышқанның сол жақ батырмасын басқанда
жұмыс істеп тұрған бағдарламада OnClick оқиғасы ... ... Әзір ... ... ... өңделмейді, сондықтан батырманы басу ешқандай
нәтиже бермейді. Батырма басылғанда жауап беруді жүзеге асыру үшін Object
Pascal ... ... ... жазу ... ол ... ... деп
аталады. Бұл фрагментте бағдарламашы батырма басылғанда бағдарламаның не
істейтінін көрсететін мәтіндік жолдар ... ... ... Object
Pascal-дің арнайы қосалқы бағдарламасы - процедура түрінде өрнектеледі.
Delphi OnClick оқиғасын өңдеу процедурасына дайындықты өз бетімен
жасау үшін ... ... ... екі рет белгілеу қажет. Нәтижесінде
Код терезесінде төмендегідей мәтін фрагменті болады:
Procedure Tforml.ButtonlClick (Sender: Tobject);
Begin
End;
Енді фрагментті талдайық. ... cөзі ... ... басы ... ... Delphi ... ... бағдарлама - функция пайдаланылуы ... ... Function сөзi ... Одан кейін: Tforml.ButtonlClick
процедураның аты жазылған. Атау құрама сөзден ... Tforml - ... ... ... ... ... Delphi ортасында класс деп өзіне ... ... ... ... ... ... аяқталған бағдарлама
фрагментін айтады. Бағдарламашы класс құрғаннан кейін оны ... ... бip ... ... ... қоюға мүмкіндігі
болады. Delphi-дің құрамына Borland коорпорациясының ... ... ... деп аталатын бipнеше жүз кластар кіреді.
Стандартты ... ... осы ... жүйесінің қуатты
мүмкіндіктерін анықтайды. Әpбip компонент белгілі бip класқа жатады, ал
формаға ... ... ... ... экземплярлары сандық индексі
бар класс атауын ... ... ... Delphi ... ... ... Т ... бастау келісілген. Сөйтіп, Tform
атауы Tform стандартты класс үлгісі ... ... ... атын ... ... ... басына назар аударсаңыздар, ... ... Tform ... Button 1Click ... ... ... жолы Tform стандартты класынан туған ... ... Tform1 жаңа ... ... Ал, Forml:TForml жолы осы
кластың Forml атты ... ... ... Стандартты Tform класы
бос Windows терезесін сипаттайды, ... бipre TForml - ... және ... ... ... ... Бұл ... сипаттайтын
жолдар:
Buttonl:TButton;
Labell:TLabel;
Мұндағы Buttonl компоненті Tbutton стандартты класының экземпляры;
ал Labell компоненті Tlabel стандартты класының экземпляры.
TForml.ButtonlClick ... ... ... ... ... шақыру сипатталған:
Sender :Tobject
"Sender" атты параметр Tobject класына жатады. Sender ... ... ... жағдай үшін қойылған: оның көмегімен ButtonlClick
қосалқы бағдарламасы OnClick оқиғасы қандай компонент ... ... Жол ... ... ... ... ... деп аталады. Object Pascal тілінде «,» бeлгіci тілдің
сөйлемінің аяқталғандығын компиляторға хабарлайды. Бағдарлама мәтіні жеке
сөйлемдерден құралады. Әpбip ... ... ... үтір ... үш жол ... ... анықтайды:
begin
end;
begin сөзі компиляторға процедураның жұмыс ... ... ... ... екені туралы белгі береді, ал end cөзіi осы
тізбектің соңын білдіреді. Біздің ... ... ... ... жок: Delphi процедура жазуға ... ... ... ... ... ... сөйлемдермен толтырады. Buttonl
батырмасын әpбip басқан сайын ... ... ... ... яғни
begin және end сөздерінің арасына оқиғаға жауап ретінде ... ... ... ... ... ... қандай да бip дыбыс
шығару үшін Begin...end сөздерінің аралығына төмендегі ... ... ... ... қосып, бағдарламасын
орындайық. Сонымен, Buttonl батырмасын басқанда компьютер дыбыстық сигнал
береді, яғни ... ... ... жол ... процедураны
орындайды.
4.2.6 Компонент қасиеттерінің динамикалық өзгepici
Біздің бағдарламадағы Buttonl батырмасы ... ... ... "дыбыс" сөзін меншіктедік. Мұны формалар терезесі
мен Объектілер Инспекторы терезесінің көмегімен ... ... ... құру ... ... Инспекторы терезесінде Buttonl
компонентінің Caption қасиетін өзгерту жеткілікті) жүзеге асыруга ... Delphi ... ... ... үшін басқа тәсілді - бағдарламаны
жүргізу кезеңінде жазуды динамикалық түрде өзгертуді қарастырайық. ... ... ... OnCreate ... ... ... да, ... өзгертеміз.
OnCreate оқиғасы Windows терезесін құрғанная кейін пайда болады.
Оқиға өңдеушіні құру үшін ... ... ... жогарғы
бөлігіндегі компоненттер тізімін ашыңыз, Forml ... ... ... осы ... OnCreate ... жылдам екі рет
тышқанмен белгілеу қажет (OnCreate жолының оң жақ бөлігін ... ... ... ... ретінде код терезесін ... ... ... ... ... ... Процедураға
төмендегідей өзгеріс eнгізейік:
Procedure Tforml.FormCreate(Sender:Tobject);
Begin
Buttonl.Caption:~'flbi6bic';
End;
Бұл бағдарлама фрагментіне енгізген жолымыз Object Pascal ... ... ... сол жақ ... Button1.Caption қасиетi
көрсетілген, ал оң жақ бөлігінде - "дыбыс" мәні ... ... ... ... ... ":=" байланыстырып тұр.
Button1.Caption құрама атауы қандай қасиет туралы айтылып жатқанын
компилятораға дәл көрсету үшін қажет: ... ... үш ... олардың әркайсысының Caption қасиеті бар. Buttonl пpeфикci
батырманың қасиетін өзгертеді. Қасиетке меншіктелетін мән ... ... ... Object Pascal ... ... бойынша мәтіндік жол
апострофқа алынып жазылады. Апостроф ішіне кез келген символдар тізбегін
жазуға ... ол ... жаңа ... ... ... кезекті
орындалуынан кейін батырмадағы жазудың өзгергенін көреміз. Бұдан шығатын
қорытынды: кез ... ... кез ... ... ... ... ... өзгертуге болады.
Қорыта келгенде, Delphi-де бағдарлама құру процеci eкi кезеңге
бөлiнeдi: форма құру және ... құру ... ... ... оны ... көмегімен жүзеге асады.
Бағдарламашы формаға орналасқан кез келген компоненттің орнын және
тышқанның көмегімен өлшемін өзгертуіне болады.
Компонентке қажетті касиетті беру үшін ... ... ... бетi ... Компонент қандай да бip окиғаға
жауап беру үшін бағдарламашы оқиғаны өңдeyшiнi құруы ... және оның ... ... ... Events ... ... тиіс.
Оқиғаны өңдеуші құрама атауы бар ... ... ... бipiншi белігі формаға арналған класс атын білдірсе, eкінші бөлігі
атаудың бipiншi ... ... ... ... және ол еркін болуы мүмкін.
Процедура денесі begin...end сездерінің арасында орналасады және
Object Pascal тілінің жеке сөйлемдерінен ... ... ... ... ... үтip қойылады.
Компоненттің қасиеттері бағдарламаны жүргізу кезеңінде де өзгеруі
мүмкін.
4.3 Компоненттермен танысу
Компоненттер дегеніміз жұмыс ... ... ... ... ... ... ... табылады. Компоненттер
палитрасының ішінде бейне ретінде ... де ... ... бұл тарауда біз Delphi ... ... ... STANDARD ... ... ... құруға ең қажетті Windows-қа арналған
стандартты интерфейстік элементтерден тұратын компоненттер ... Standard ... - ... компоненттерді орналастыруға арналған контейнер
қызметін атқарады (қызметі форма терезесімен бірдей). Формадан айырмашылығы
компоненттерге дайындық құра ... ... ... ... - Бағдарламаның бас менюі. Бұл ... ... меню ... ... ... ... ... - форманың бетіне мәтін шығаруға арналған. ... ... түpi мен ... ... - ... өpici - ... жолын жөндеуге арналған.
Button - командалық батырма.
Memo - бірнеше жолдан тұратын мәтіндік редактор құру элементі болып
табылады.
RadioButton - ... ... ... ... ... ... ... болып табылады. Егер сұхбат терезесінде бірнеше
ауыстырып қосқыш пайдаланылатын болса, онда ... ... ... ... ... ... - басқаларға тәуелсіз ауыстырып қосқыш батырманы
сипаттайды.
ListBox - ... ... ... ... ... ... - енгізу өpicінe мәліметтерді пернетақтаадан теріп енгізуге
немесе тізімнен таңдауға мүмкіндік ... ... ... ... ... ... түрін түрлендіруге мүмкіндік
беретін 18 қосымша компоненттер орналаскан.
4.3-cypem Additional беті
Bitbtn - жазуы бар, пиктограммалы ... ... - ... ... ... бас ... ... кipy үшін пайдаланылады.
MaskEdit - арнайы мәтіндік редактор. Енгізілген мәтiндi сүзгілеуге
мүмкіндік береді, мысалы, датаны дұрыс енгізу үшін ... - ... ... Бұл компонент мәтіндік ақпаратты кесте
түрінде шығаруға мүмкiндiк береді.
DrawGrid - еркін кесте. StringGrid ... ... ... ... кез келген ақпарат, оның iшiндe ... ... - ... Бұл ... ... оның ... пиктограммалар
мен метафайлдарды бейнелеуге арналған.
Shape - фигура. Бұл ... ... ... дұрыс
геометриялык фигураларды – тіктөртбұрыш, шеңбер, эллипс және т.б. қоюға
болады.
Bevel - жиек. Терезенің жеке ... үш ... ... ... ... арналған.
ScrollBox - орағыш жолақтар панелі. Panel компонентінен айырмашылығы
- егер орналасқан компоненттер оның шекараларымен қиылыспаса, онда ... ... ... ... - ... ... ... Стандартты ListBox
компонентінен айырмашылығы әpбip опциясының қасында бipнешe опцияны бірден
таңдауды жеңілдететін CheckBox тәрізді ... ... ... ... - ... Бұл ... ... көрінетін екі компоненттің
арасына орналасады да, пайдаланушыға ... ... ... ... ... ... шекараларын алмастыруға мүмкіндік
береді.
StaticText - статикалық мәтін. Стандартты Label компонентінен
айырмашылығы өзінің жеке Windows ... ... ... ... ... ... мумкіндік береді.
ControlBar - баскару жолағы. DRAG&DOG ... ... ... ... контейнер қызметін атқарады.
Application Events - окиғаны қабылдаушы. Erep бұл ... ... ... онда ... ... барлык Windows хабарламаларын
алып отырады.
ValueListEditor - атау = мән жұбынан ... ... ... ... Windows-та жиі пайдаланылады.
LabeledEdit - бip жолдық редактор мен белгінің комбинациясы.
ColorBox - ... ... бipiн ... ... ... ComboBox
варианты.
Chart - диаграмма. Бұл компонент мәліметтерді графикалық ... ... ... ... құруды жеңілдетеді.
ActionManager - әрекеттер менеджері. Төмендегі үш компонентпен бipre
қосымшалар, интерфейс құруды қамтамасыз етеді.
ActionMainMenuBar - меню жолағы, ол оның ... ... ... - ... ... көмегімен құрылатын
пиктографиялық батырмаларды орналастыруға арналған жолақ.
CustomizeDLG - баптау сұхбаты. Бұл ... ... ... ... ... ... баптай алады.
4.3.3 WIN 32 бeтi
WIN 32 бетi 32 разрядты WINDOWS 95/98/NT/200 операциялық ... ... ... (бұл 2-нұсқада WIN 95 деп аталады).
4.4-сурет WIN 32 беті
TabControI - қойымталар жиынтығы. Әpбip қойымта жазуы ... ... ... өpic болып келеді. Қойымтаны таңдау бағдарлама арқылы
жүргізіледі және ... ... ... ... ... - ... бар панельдер жиынтығы. Әрбір ... ... ... ... бар. Ол ... ... қойымтаны
тышқанмен белгілеу арқылы жүзеге асырылады.
ImageList - суреттер жиынтығы. ... ... ... ... ... ... -форматталған мәтінге арналған көп жолдьқ редактор. Memo
компонентінен айырмашылығы RichEdi ... ... ... ... ... бағынады (RTF - RICH TEXT FORMAT) және шрифт, түс ... ... ... ... - регулятор. Бағдарламадағы кейбір шамалардын мәндерін
басқару үшін пайдаланылады. ... оның ... ... ... ... оңай ... болады.
ProgressBar - процесс индикаторы. Бұл компоненттін көмегімен ұзақ
уақыт орындалатын процестің ... ... ... ... ... барысы.
UpDown - цифрлық регулятор. Бұл компоненттің екі батырмасы компонентке
байланысты ... ... ... ... ... арналған.
Hotkey - басқару пернесі. Компонент басқару пернелерін ... ... - ... ... кейін бipi ауысып отыратын
қозгалыстағы ... ... ... ... Компонент дыбысы
бар бейнеклипті сүйемелдей алмайды.
DateTimePicker - күн, уақыт ... Бұл ... ... немесе
уақытты енгізіп, бейнелеуге арналған.
TreeView - таңдау ... ... ... ... ... береді. Әдетте каталогтар құрылымын және ... ... ... ... ... көру үшін пайдаланылады.
ListView - пиктограммалар панелі. Бірнеше пиктограммаларды көруді
және қажеттсіз таңдауды ... Бұл ... ... немесе көлденеңінен орналастырып, оларды үлкейтіп немесе кішірейтіп
көрсетеді.
HeaderControI - басқарушы тақырып. Жазуы бар секцияларға ... ... ... ... ... келеді. Секциялардың өлшемін бағдарлама
жұмысы кезеңінде тышқанмен өзгертуге болады. Әдетте әртүрлі ... мен ... ... ... үшін ... - ... панелі. Жөндеу терезесіне әртүрлі нұсқау беретін
ақпараттарды орналастыруға арналған.
ТооlBаr - саймандық панель. Бұл компонент Bitbtn ... үшін ... ... атқарады. Сондай-ақ, олардың өлшемдерін
және батырмаларды өшipгeндeгi немесе жаңасын қосқандағы орнын автоматты
түрде өзгерте алады.
СооlBаr - ... ... ... ... ... Edit, ListBox, ComboBox және т.б. ... стандартты
интерфейстік компоненттерін орналастыруға арналған ... ... - ... ... ... саймандық панельдерді
орналастыруға мүмкіндік береді. ... ... ... ... ... ... түрде орналастырады.
ComboBoxex - ComboBox компонентіне ұқсас, бipaқ ашылатын тізімге
шағын бейнелерді ... ... ... SYSTEM ... ... басқару қызметі бар компоненттер келтірілген, оның ішінде
Windows үшін стандартты OLE (Object Linking and ... және ... Data ... мәліметтерімен алмасуды cүйeмeлдeйтiн де
компоненттері бар.
4.5-сурет SYSTEM ... - ... Бұл ... ... ... аралығын есептеу қызметін
атқарады.
PaintBox - сурет ... ... ... Графикалық бейнелерді
салуға арналған тіктөртбұрышты бөлік құрады.
MediaPlayer - мультимедиалық ... Бұл ... ... ... ... ... - OLE - контейнер. Байланыстырылатын немесе енгізілетін
объектілерді қабылдау қызметін атқарады.
4.3.5 DIALOGS бeтi
Dialogs ... ... Windows үшін ... сұхбат
терезелерін жүзеге асырады.
4.6-сурет DIALOGS беті
OpenDialog - ашу. Стандартты "файлды ашу" сұхбат ... ... - ... ... ... сақтау" терезесін шығарады.
OpenPictureDialog - cypeттi ашу. Cypeттi алдын ала көру мүмкіндігін
сақтай отырып, графикалық файлды ... ... ... шығарады.
SavePictureDialog - cypeттi сақтау. Cypeттi алдын ала ... ... ... ... ... ... ... терезені
шығарады.
FontDialog - шрифт. Шрифті таңдайтын стандартты ... ... - түс. Tүcтi ... стандартты сұхбат терезесін
шығарады.
PrintDialog - басып шығару. ... ... ... ... ... ... терзесін шығарады.
PrinterSetupDialog - принтерді баптау. Басу құрылғысын баптауға
арналған стандартты сұхбат терезесін шығарады.
FindDialog - ... ... ... ... арналған стандартты
сұхбат терезесін шығаруға мүмкіндік береді.
ReplaceDialog – мәтін фрагментін іздеу мен ... ... ... терезесін шығаруға мүмкіндік береді.
4.3.6 SAMPLES бeтi
Gauge - ... күй ... Win32 ... ... ... бipaқ формалардың әртүрлілігімен ерекшеленеді.
4.7-сурет Samples беті
ColorGrid - түстер кестесі. Бұл компонент 16 ... ... және ... ... ... ... - қос ... Қандай да бip сандық шамаларды басқраудың
ыңғайлы құралы.
SpinEdit - сандар редакторы. Қос батырманың ... ... ... ... бipre ... және жөндеуді қамтамасыз етеді.
DirectoryOutline - каталогтар тізімі. Дискідегі ... ... ... ... - ... ... күнді таңдап, көрсетуге арналған.
5 Қазіргі кездегі деректер базасымен басқару жүйелерінің теориясы
5.1 Деректер базасының концепциясы
Үздіксіз өсіп тұрған ... ... ... ... іздеу бойынша бесенді қызметі 60 жылдардың басында «деректер
базасымен басқару жүйесі» ... деп ... ... бағдарламалық
кешендерді әзірлеуге әкелді. Бұған деректер базасын ұйымдастыру үшін
файлдық жүйелерді қолданудың ... ... - ... ... ... ... санды ақпаратты өндеудің әртүрлі мәселелерін шешті және
деректер ... даму ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктерімен шешіле алынбаған бірнеше қажетіліктердің
тізімі осындай болған:
• логикалық келісілген файлдар ... ... ... ... ... қамтамасыздандыру;
• ақпаратты неше түрлі оқылықтардан кейін қалпына келтіру;
• бірнеше қолданушылардың нақты ... ... ... ... ақпараттық жүйе қандай да бір деректермен басқару
жүйесіне тірелетін болса, онда бұл ... ... ... ... ... ... ... деп есептеуге болады. ДББЖ ... ол ... үшін ... бар болуы және ол тек деректерді
ғана емес, сонымен қатар олардың құрылымдарының сипатталуын сақтай ... ... ... және онда ... ... деректердің
сипатталуымен жабдықталған файлдар деректер банкісі, ал содан соң «Деректер
базасы» (ДБ) деп аталатын болды. ДББЖ жұмыс істеуді ... ... ... ... ДББЖ ... ... және деректер байланысы
5.2 ДББЖ архитектурасы
ДББЖ кез-келген қолданушыға деректерге баруға рұқсат ... ... ... ... ... ұғымы жоқ болса да:
• жадыдағы деректердің физикалық орналасуы және олардың сипаттамасы туралы;
... ... ... ... бір мезгілде бірнеше қолданушымен бірдей деректі ... ... ... ... туралы;
• деректерді қандай-да бір жаңартулардан немесе рұқсатсыз кіруден қорғауды
қамтамасыз ету әдістері туралы;
... ... ... күй-жағдайда сүйемелдеу және ДББЖ басқа
функциялар ... ... ... ... негізгісін орындағанда ДББЖ деректерді
сипаттаудың әртүрлігін ... ... Бұл ... жобалау көбінесе
адамға (адам тобына) жүктелетінін ескерейік- ... ... ... ... ... ... жеке ... яғни қолданушыларды
сұрау нәтижесінде алынған, және келешекті қосымашаларда керек болып қаталар
өзіндік ойларды біріктіре отырып, ДБӘ ... ... ... жалпыланған формальды емес сипаттамасын әзірлейді. Бұл деректер
базасын әзірлеуде жұмыс істеп ... ... ... ... ... ... ... кестелерді және т.б. құралдарды қолданып
орындалған сипаттама ... ... ... деп ... (5.2
сурет)
5.2 сурет Деректер моделінің деңгейлері
Мұндай адамға-бағытталған модель, толық деректерді ... ... ... тәуелді емес. Ақыр аяғында, мұндай орта ретінде
ЭЕМ емес адам жадысы бола ... ... ... ... ... қандай-да бір өзгерістер, осы модель пәндік аймақты сипаттау
барысында, ондағы ... бір ... ... ... ... ... ... көрсетілген қалған модельдер компьютерлі-бағытталған
болып табылады. Олардың көмегімен ДББЖ бағдарламаларға және ... ... ... деректерге баруға рұқсатты, осы ... ... ... ... тек ... ... ... береді.
Қажетті деректер ДББЖ-мен сыртқы сақтау құралдарында деректердің физикалық
моделі бойынша ізделінеді.
Көрсетілген баруға рұқсат ... ДББЖ ... ... модельдерді сипаттау осы ДББЖ-гі деректерді сипаттау ... ... ... ... ... ... бойынша ДБӘ
әзірленетін сипаттау деректердің даталогиялық моделі деп аталады.
Үш деңгейлі архитектура (инфологиялық, даталогиялық және ... ... ... ... ... емес етіп сақтауды
қамтамасыз етеді. ДБӘ қажетті болған жағдайда сақталып тұрған ... ... ... ... ... және (немесе) тек деректердің
физикалық моделін өзгертіп, олардың физикалық құрылымын ... ... ... ДБӘ даталогиялық модельді қажет болса толықтырып,
жүйеге кез-келген ... ... қоса ... ... ... ... ... өзгерістер және де сонымен бірге ... ... ... жүйенің бұрынғы қолданушыларымен сезілмейді.
Демек, ... ... ... ... ... ... ... бар
қосымшаларды бұзбай, қамтамасыз етеді.
5.3 Деректердің " Маңыз - байланыс" инфологиялық моделі
Инфологиялық молельдеудің мақсаты- әзірленетін деректер базасында
болжам ... ... ... ... және ... ... ең
табихи әдісін қамтамасыз ету. Сондықтан деректердің инфлологиялық моделін
әрқашан ... ... ... етіп салуға тырысады (соңғысы, текстердің
компьютерлік өндеуі қиындыққа түсуіне және ... ... ... ... ... таза түрінде қолданылмайды). Инфологиялық
модельдің негізгі ... ...... олар ... және олардың қасиеттері (атрибуттары) болып табылады.
Маңыз- кез-келген айырылатын объект ... ... ... ол ... ... ... базасында сақтау қажет. Маңыз ретінде
адамдарды, орындарды, ұшақтарды, рейстерді, дәмді, түсті және т.б. ... ... ... айыра білу керек: маңыз типі және маңыз
экземпляры. ... типі ... ... адамдар, заттар, жағдайлар немесе
бүтін ретінде шығатын ойлар жатады. Маңыз ... ... ... затқа
қатысты болады. Мысалы, маңыз типі ҚАЛА, ал экземпляр- АСТАНА бола ...... атты ... Оның атты ... нақтылы типі
үшін уникалды болуы керек, бірақ маңыздың әртүрлі типі үшін ... ... ... ТҮС ... ... үшін анықталады: ИТ, АВТОКӨЛІК, ТҮТІН
және т.б.). Атрибуттар маңыз ... ... ... ... ... үшін қолданылады.
Маңыз типі және атрибуттар арасында абсолютті айырмашылық ... тек ... типі ... ... бола ... Басқа контексте
атрибут өз бетіндік маңыз ретінде шығуы ... ... ... ... түс- бұл шығарылатын өнімнің атрибуты, ал лак шығару фабрикасы үшін
түс – бұл ... ...... минималды жиыны, олардың мәндері бойынша
қажетті маңыз ... ... ... ... Минималды дегеніміз- ол
кез-келген атрибуттар жиынынан біреуін алып тастағанда ... ... ... болмайды дегенді білдіреді.
Байланыс- екі немесе көп маңыздылар ... Егер ... ... тек ... ... жоқ, жеке ... болатын болса, онда оның құрылымы қарапайым болушы еді. Бірақта,
деректер базасын ұйымдастырудың негізгі талаптарының бірі- ол бір ... мәні ... табу ... ... ол үшін олар
арасында анықталған байланыстар орнату қажет. Ал ... ... ... ... ... ... ... сақталатындықтан, теория бойынша олар
арасында миллионнан артық байланыс ортаылуы мүмкін. ... ... ... ... ... ... ... Деректердің реляциондық құрылымы
60 жылдардың соңында деректердің әртүрлі кестелік ... ... ... ... ... ... болды, яғни
деректерді ұсынудың кәдімгі және табиғи ... ... ... ... ең ... IBM фирмасының қызметкері Э.Коддтың мақаласы ... E.F., A ... Model of Data for Large Shared Data Banks. ... 6, June 1970), мұнда «деректердің реляционды моделі» ... ... ... ... мүмкін.
Э.Кодд мамандығы математик болғандықтан деректерді өндеу үшін
жиындар ... ... ... ... ... декарттық
көбейтуді) қолдануды ұсынды. Ол деректерді ұсынудың кез-келген түрі ерекше
түрлі екі ... ... ... ... көрсетті, бұл қатынас
математикада қатынас – relation деп белгілі.
Реляционды модельдің ең кіші ... бұл ... ... ... жеке ... (бөлінбейтін) мәні. Сонда, бір ... ... аты, жөні бір мән ... ал ... ... ... жеке үші мән
ретінде қарастырылуы мүмкін.
Домен деп бір типті атомарлық ... ... ... Домендер
мағынасы мынада. Егер екі атрибут мәні бір доменнен алынса, онда осы ... ... ... мәні ... ... ... жүйелерді жобалау
6.1 «Теміржол» мәліметтер базасының физикалық моделі
Инфологиялық ... ... ... ... үлгісін саламыз,
мұнда кесте түрінде әрбір маңызды алаң өзін таныстырады. Физикалық ... ... ... ... Вагон типі
6.1 кесте - Cars.db
|Алаң тақырыбы ... ... ... типі ... |
|Вагон коды |Code |+ |Иә ... түрі |Names |Alpha (20) | ... ... Станция
6.2 кесте - Station.db
|Алаң тақырыбы |Алаң идентификаторы ... типі ... ... коды |Code |+ |Иә ... коды |Trans ... | ... ... |City |Alpha (20) |Иә ... ... |Time_1 |Time |Жоқ ... ... |Time_2 |Time |Жоқ ... ... Қала ... кесте - Cities.db
|Алаң тақырыбы ... ... ... типі |Кілт |
|Қала коды |Code |+ |Иә ... аты |Names |Alpha (100) | ... ... Пойыздар
6.4 кесте - Trains.db
|Алаң тақырыбы |Алаң идентификаторы ... типі ... ... коды |Code |+ |Иә ... ... |Nomer ... |Иә ... пункі |City_1 ... |Иә ... ... |City_2 ... |Жоқ ... ... |Time_1 |Time |Жоқ ... уақыты |Time_2 |Time |Жоқ ... ... ... кесте - Tickets.db
|Алаң тақырыбы ... ... ... типі ... ... коды |Code |+ |Иә ... күні |Data_D |Date |Жоқ ... нөмірі |Trains ... |Иә ... күні |Data_O |Date |Иә ... ... |Time_O |Time |Жоқ ... типі |Cars ... |Иә ... ... ... |CityFrom ... |Иә ... ... ... |CityIn |LongInteger |Жоқ ... түрі |Vid |Alpha (10) | ... ... |Cena |Numeric |Жоқ ... ... |Kupe ... | ... нөмірі |Mesto ... |Иә ... күні |Data_Р |Date |Иә ... ... |Time_Р |Time |Жоқ ... ... жүйенің сипаттамасы
6.2.1 Қолданушы нұсқауы
Жолаушыларды тасымалдайтын ақпараттық - басқару жүйесінде теміржол
белеттерін сататын кассир жұмысын автоматтандыру үшін ... Бұл ... ... ... ... сақтауға және редактілеуге
ыңғайлы. Жолаушыларға билеттерді жылдам ... ... ... ... бос ... ... ... және т.б. хабарды
те алуға мүмкіндік береді.
Ақпараттықпен жүйемен ... ... ... ... ... ... үшін Kassa.ехe файлды басамыз және бағдарламаның
негізгі терезесі жүктеледі (6.1сурет). Негізгі терезе менюі ашылады:
6.1-сурет Теміржол кассасы
Мына ... ... ... және ... ... хабарлама
беріледі (6.1-сурет). Мұнда «билеттер» пернесін басу арқылы пойызға билет
сатып алу үшін ... ... ... ... ... (6.2-сурет).
6.2-сурет Билет
Егер айқын бағыттағы пойызды таңдау ... ... онда ... ... ... жағындағы «іздеу» пернесін басу керек (6.1-
сурет). ... соң ... ... көрінеді (6.3-сурет) және мұнда керек
бағыттарды таңдап, табылған пойызға билет сатып алу ... ... ... ... терезедегі «Қалалар» батырмасын басқан кезде ... онда ... ... ... ... ...... Қалалар
Басты терезедегі «Вагондар» батырмасын басқан ... ... онда ... типінің енуі ... ...... ... ... Билет сату
Басты терезедегі «Касса» батырмасын басқан кезде (6.6-сурет), онда
билеттердің сатылу терзесі ашылады (6.6-сурет) ... ... ... ... ... хабарламаны (6.7-сурет) алуға болады.
6.7-сурет Период
Кестелермен жұмыс істегенде келесі қимылдар орындалады:
Жаңа жазу енгізгенде – ... ... ...... басу керек.
Жазуды өшіргенде – батырмасы.
6.8-сурет Сатылған билеттер тізімін есеп беру ... ... ... ... есеп беру ... жеке-жеке шығару
Пойыздар туралы мәлімдеу бес кестеден тұрады, кілтті алаңдар арқылы
бір-бірімен байланысқан. Бірінші кестеде пойыздардың ... ... ... пойыздардан әрбір қозғалыс графигін анықтайды: жүру күні, жүру
уақыт, жету ... жету ... ... түрі ... жергілікті, қалааймақтық
), пойыз үлгісі (жедел жолаушы ).
Үшінші кесте әрбір пойыздың ... ... ... ... ... нөмірі, станция аты, станцияға келіп жету күні және ... жүру ... ... ... ара ... екі ... ... – вагон нөмірі туралы мәлімдеме
береді, вагон ... ... ... ... ... жүктік, пошталық)
және вагондарға орналастырады.
Оның үлгісімен сәйкестікте әрбір вагонға арналған орын кестесін
автоматты ... ... ... ... ... ... ... туралы мәліметтерді енгізілгенді соң орындалады. ... саны ... ... үшін ... ... ... ... .
Тиісті билетті сатып үшін алдымен кассир пойыз нөмірін таңдауға,
содан соң жол жүру ... ... және орын ... таңдау қажет. Төменгі
кестедеде билет түрі тиісті ... және жүру ... мен ... ... байланысты билет құны таңдалып сәйкестіріледі.
Егер билет балалар үлгісімен ... онда ... ... ... ... ... ... жылдам іздеуге арналған қимылда, пойыз нөмірін, қажетті
жүру күнін таңдау және терезенің төменгі ... жүру ... және ... ... және табу ... ... ... бөлім
7.1 Техникалық экономикалық негіздеу
Жаңа бағдарламалық өнімді енгізудің экономикалық тиімділігн
анықтағанда оны ... және ... ... маңызды, көптеген экономикалық
варианттардың ішінен ең тиімдісі таңдалады.
Берілген бағдарламалық өнімді қолданудың маңыздылығы мен тиімділігі
төмендегідей. ... ... ... жол кассаларының операторларың
автоматтандырылған жұмыс орындары аз ... ал ... ... ... тым аз.
Бұл дипломдық жобада темір жол кассирлерінің ... ... ... ... ... енгізуде түсетін жылдық үнемдеу келесі
болады:
- мәселені шешуді ... ... ... ... төленетін төлем
ақыдан үнемдеу;
- қызметкерлердің еңбек қауіпсіздігі мен ... ... ... ... ... айлық төлем ақыдан ... ... ... ... жол ... ... ... орынын экономикалық
тиімділікке есептегенде жаңа АРМ жүйесін енгізуге ... ... ... оның ... ... ... ... өзін -өзі ақтау ... ... ... ... ... қамтамасыз ету және автоматты құралдарды енгізудің
экономикалық тиімділіген есептер алдында, олардың құнын анықтау ... ... ... - ... ... | ... |Енгізгенге |Енгізгеннен|
| | |ны |ы | ... ... |
| | ... | | |
| | |а ... | | | | |
| ... ақы ... |Әлеум|Барлық ... |
| ... ... ... ақы ... ақы |
| ... | |ың ... |к |қоры |мың.тг |
| ... | ... ... | |
| | | ... |м |төлемдер-ме| |
| | | ... ... ... | |
| | | | |ар |мың. ... | |
| | | | |мың. | | |
| | | | ... | |
| | | | |е | | ... |4 |30 |120 |20,4 |140,4 |1684,8 ... | | | | | | ... |30 |60 |10,2 |70,2 |842,4 ... | | | | | | ... ... ... қоры бір айлық ақыны жұмысшылар
санына шаққанда ... ... ... ... ... ... ... қабылданады
Еңбек ақының жалпы қоры әлеуметтік қажеттіліктерге төленетін ақымен
бірге плюс әлеуметтік төлемдермен ... ... ... ... ретінде анықталады
● Еңбекті қорғау мен техника қауіпсіздігі
Еңбекті қорғау мен ... ... ... ... ... кететін орташа шығын жылыны 10000 тенгемен анықтауға болады.
7.3 Кесте – Еңбекті қорғау мен ... ... ... ... ... |Бір жұмысшыға | ОТ и ТБ |
| ... ... ... ... ... ... |
| | ... тенге |тенге |
|Енгізуге дейін |4 |10 000 |40 000 ... ... |2 |10 000 |20 000 ... көп ... ... ... жұмысына кететін көп еңбектілігін
азайтудан алынатын үнемдеуді да ескеру қажет. ... жол ... ... ... ... ... уақыт, ақша қабылдау- беру ... ... ... ... 180 ... ... алады, бағдарламаны
енгізгеннен кейін – 15 сағат. Қызметкердің тарифтік ... 160 ... ... ... көп ... азайтудағы айлық ақыны есептеп
шығарамыз:
ЗПтр =160.165.1,17=30 888 тенге
... ... ... құрал –жабдықтарды күту мен пайдалану, жабдықтар
амортизациясына жұмсалатын шығындар кіреді. Көрсетілген жағдайда құрал-
жабдықтардың ... ... мен ... ... құнының үлкейтілген
үлесімен есептейді (5 – 8%, қабылдаймыз5%).
Амортизациялық ... ... ... ... ... ... - ... құны (күрделі шығындар), тенге;
- амортизация нормасы жабдықтар құнына %-і.
Компьютерлерге қажетті ... ... ... ... ... 20% мен ... ... қойып, келесі таблицаы аламыз:
7.4 Кесте- Амортизациялық төлемдер
| ... және ... ... ... |т.б.құны. мың.тг. |тг. ... |187,4 ... ... | | ... |140,6 ... ... | | ... Кесте – жылдық өзіндік құнның сметалық калькуляциясы
|Көрсеткіштер ... ... ... ... |
| ... ... шығындар |мың. тенге |
| ... мың. |мың. ... | |
| ... | | ... ... ... | | |810,4 |
| |1525,8 |715,4 | ... қорғау және | | |30 ... ... |60 |30 | ... күтү мен | | |20,11 ... ... |51,23 |31,12 | ... | | | |
| |17 |17 |- ... |8 |8 | ... ... |9 |9 | ... принтер үшін қағаз | | | ... |1654,03 |793,52 |860,51 ... ... ... өзін ... ... мен жылдық үнемдеу
тиімділікті анықтау есебі
Күрделі шығындардың өзін ақтауын уақыт анықтайды, бұл уақыт ... ... ... ... ... ... немесе жаңа
технологияны енгізуден болған пайда арқылы толықтырылады.
Техникалық шаралардың күрделі шығындарының ... ... ... ... ... ... ... жылдық пайдаға бөлу
арқылы формуламен анықтайды:
Ток = ΔК / Эг.
Ток = 482,3 / 920,9=0,55 жыл
Темір жол ... ... ... ... ... ... тиімділігін есептеу, бұл жүйенің енгізілуі 0,55 жыл
мерзімінде өзін ақтайтындығын көрсетті.
Жылдық экономияны формула бойынша ... = ... ... С1 и С2 – ... жылдық өзіндік құны, енгізуге және
енгізгеннен кейін, мың. ... = 1985,05 ... ... Эг1 + Эг2 ... Эг2 – көп ... азайтудан түскен экономия..
Эг =920,9+30 888=951,8 мың.тенге
Экономикалық тиімділік есебінен техникалық-экономиялық көрсеткіштер
туралы қорытынды жасауға ... олар 7.6 ... ... ...... ... | ... ... |
| ... ... | ... ... ... |- |482,3 ... ... | | ... ... ... |4 |2 ... ... | | ... ... ... |1985,05 |1064,15 ... мың. тенге, | | ... ... | | ... пен ... |13 |13 ... әлеумет.төлемқорымен |1684,8 |842,4 ... күту мен | | ... ... |46,85 |35,15 ... ... |187,4 |140,6 ... ... мен ... |20 ... | | ... ... мың. тг. |- |920,9 ... ... ... жыл |- |0,55 |
8. ... ... шараларының жиынтығы
Еңбекті қорғау –бұл ілеуметтік-технткалық ғылым, өндірістік қауіпті
жағдайларды және кәсіптік зияндарды зерттейді, оларды ... ... ... оқыс ... ... ... ... алу тәсілдерін
қарастырады. Толық қаіупсіз не зиянсыз ... ... жоқ.. ... ...... ... ... және ауырмауы үшін
қолайлы жағдай жасап, еңбек ... ... ... ... ... қамтамасыз ету. Еңбек өнімділігі адамның ... ... ... қабілетін сақтау, адам еңбегін жұмыс мезгілін ... ... ... периодын ұзарту, өнімнің жоғары сапасын ... ... ... ... ... ... ... жақсарту
апаттар санын азайту және тағы ... ... ... жағдайларын жақсарту және оның ... ... ... ... ... бұл еңбекшілердің
денсаулығын сақтайды және ... ... ... ... ... ... ... мен қосымша ақша төлемдерін азайтады..
Еңбек жағдайларын жақсарту ... ... ... ...
қызметкерлердің денсаулығы артады, жұмысы қанағаттандырады, еңбек тәртібі
артады, ... және ... ... пен ... да еңбекшілердің
жоғары сатылы дамуын сипаттайтын көрсеткіштер жоғарылайды.
Азаматтардың еңбек еркінділігіне сай ... ... ... ... ... ... негізделген
еңбек қатынастарын Қазақстан Республикасының еңбек туралы Заңы ... ... ... ... ... және жекелеген
қызметкерлер категорялары арасында еңбек ... ... Заң ... да ... ... актілерден тұрады. Бұл Заң 1 қаңтар ... бері ... ... жұмыста берілген тарау келесі сұрақтардан тұрады:
● жарықтандыру есебі;
● жермен қосу қондырысының есебі;
● оператордың қолайлы оптималды жұмыс жағдайын анықтау;
... ... ету ... ұйымдастыру;
● өрт қауіпсіздігі.
8.1 Өндірістік санитария және еңбек гигиенасы
а/ бір ... ... ... ... мен көлем :
S 1 жұм. = S каб – S комп / N ≥ 4,5 м2 ... 1 жұм. = V каб – V комп / N ≥ 15 м3, ... – бір ... ... ... ... ... ауданы мен көлемі
S каб = 6,14 * 5,35 = 32,85 м2,
V каб = 6,14 * 5,35*3,1 = 101,8 м3.
Компьютердің ауданы мен ... комп = 0,95 * 0,6 = 0,57 ... комп = 0,95 * 0,6 * 1,25 = 0,71 ... 1 жұм. = 32,85 – (0,57 * 2) / 2 = 15,8 м2 ≥ 4,5 ... 1 жұм. = 101,8 – (0,71 * 2) / 2 = 50,2 м3 ≥ 15 ... ... параметрлері бойынша ұсыныстар
Адамның өндірістік еңбек қызметі негізінен көбінесе бөлімшелерде
өтеді, олардың жұмыс зонасы белгілі бір ... ... ... ... ... сипатталады.
Өндірістік ортаның метрологиялық жағдайларын /микроклимат/
анықтайтын негізгі ... ... ... мен ... оның
қозғалысы /ауаның жылдамдығы/, жылу берілу жатады. Бұл физикалық ... ... ... ортамен жылу алмасуына ... ... адам ... ... метрологиялық жағдайлардың ұзақ
уақытқа әсер етуі /ауаның жоғары не төмен температурасы, жоғары не ... ... ... жылу көздері/ термореттелуді ... ... не ... ... көңіл-күйі төмендейді, еңбек
өнімділігін төмендетеді және жиі ... ... ... ... ... бар: жекелеген
факторлардың басымдылығы /мысалы, ауаның төмен температурасы, ... ... ... бір ... ... ... параметрлері уақытқа және ... ... жыл ... т.б. ... ... ... ... және вертикаль бойымен технологиялық процесстер сипатына,
құрал-жабдықтар түріне, бөлменің размері мен құрылыс ерекшеліктеріне ... ... ... ауалы ортаның жоғарыда көрсетілген
параметрлерінен басқа ... ... мен ... ... қабілетіне ауадағы
газдардың құрамы мен оның құрамындағы түрлі зиянды қоспалардың ... ... ... ... деп биіктігі еденнен 2 м биіктікте жұмысшының
үнемі немесе уақытша ... ... ... ... ... оптималды және
рұқсат етілген температура, ылғалдылық пен ауаның жылдамдығы параметрлерін
ГОСТ адамның жыл мезгілдеріне байланысты ... ... ... отырып
бекітеді. ГОСТ сонымен қатар жұмыс ... ... жылу ... ... ... параметрлеріне келесі үйлесімдіктер
есептеледі, олар адам организміне ұзақ және жүйелі әсер ... ... ... күш салмай қалыпты жұмыс істеуін қамтамасыз етеді,
жылулық комфорт жасайды, сол арқылы жоғары ... ету ... игі ... ... ... ... параметрлерінің әсер етуі
организмнің функционалды жағдайының жылдам қайтарымды ... ... ... бұл ... ... бұзылмайды, тоңуы және ... ... ... ... мүмкін.
Барлық жұмыс кеткен энергия шығыныа байланысты үш ... 1- ... 2- ... 3- ауыр. Екінші категория екі топқа
бөлінеді: 2а және 2б. ... ... ... ... 172 Вт ... дейінгі отырып орындалатын немесе тұрып не жүріп ... ... ... ... ... ауыр ... қажет етпейтін
жұмыстар жатады. Екінші категорияға энергия шығын 172- 232 Вт ... ... ... ... жатады. Бұл отырып немесе үнемі жүрумен
байланысты, бірақ ауырды тасымалдауды қажет етпейтін жұмыстар. 2б категория
232- 293 Вт /200- 250 ... ... ... ... ... ... 10 кг дейін жүк тасымалдаумен байланысқан. Үшінші
категорияға ауыр ... ... ... 293 Вт /250 ... ... ... жүйелі түрде физикалық күшпен ауырды /10 кг-нан ... ... ... 1 ... жатады. Есептеу техникасы жылу
шығару көздеріне жатады, сол себепті ... ... ... салыстырмалы ылғалдылығын төмендетеді. Компьютер ... ... ... бір параметрлері сақталуы қажет. СН-245-
71 санитарлық нормада комфортты жайлы ... ... ... ... ... Бұл нормалар жыл мезгіліне, ... ... және ... ... сипатына тәуелді жағдайда
бекітіледі. /1 таблицаны қара/.
8.1 Кесте- Жұмыс категориясыныңауырлық дәрежесінің сипаттамасы және
микроклиматтың ... ... ... ... параметрі ... ... ... ауа ... ... |
| ... ... ... |
| ... ... ... |до 0,1 м/с ... ... ... ... |23…25°С |
| ... ... ... |
| ... ... жылдамдығы |0,1…0,2м/с ... ... ... ... ету үшін ... ... қажет. Ол бөлмеден ластанған жылы ауаны шығарады және оған
таза ауаны береді.
Механикалық желдеткіштің ең тиімді ... ... ... ... ... орта жағдайларына тәуелсіз бөлмеде автоматты
түрде қалыпты жағдайды ұстап тұрады немесе белгілі бір ... ... не ... ... ... өтуіне қажетті қолайлы
температура, ылғалдылық, ауаның жиілігі мен жылдамдығын өзгертеді.
Кондиционер – бұл вентиляционды қондырғы, ол ... ... ... ... ... ... ... параметрлерін ұстап
тұрады. Кондиционерлер екі ... ... ... ... ... үнемі бір температураны, салыстырмалы ылғалдылықты, ауа
қозғалысы мен ... ... ... ... ... тек бірнеше параметрдің, көбінесе температураның ... ... ... ... ... қызмет көрсететін
бөлмеден тыс жерде дайындауды және оны ... жүйе ... ... ... кондиционерлерде ауаны дайындау қызмет көрсетілетін
бөлмеде ... Ауа ... ... ... ... ірі ... ... олар жоғары өнімділігімен
ерекшеленеді / 30-350 мың ... ... ... ... ... ... ... жұмыс кабинеттерінде
т.б/ қолданады.
Олардың өнімділігі орталық кондиционерлерге қарағанда төмен. Жобада
жергілікті кондиционер қабылданған.
в/ Табиғи жарықтандыру
Рационалды табиғи жарықтандыру ... ... ... көру және ... ... болдырмайды, көздің кәсіптік ауруларға
шалдығуына жол бермейді, ... ... ... және ... сапасын
жақсартады, жарақаттану қауіптерін төмендетеді.
Өндірістік бөлімшелерді жарықтандыруға ... ... ... ... ... ... жеткілікті болуы және көзбен көру жұмысының
сипатына сәйкес болуы ... көру ... мен фон ... ... араларында біршама шектеу болуы қажет; жарық көзі обьектіде
шағылыспауы тиіс; жарық көзі ... ... ... ... ... ауданын жарықтандыру дәрежесі үнемі бір ... ... ... ... ... ... ... көрсетуге залалсыз болуы
қажет.
Кәсіпорынның өндірістік, қосымша және ... ... және ... ... ... ... /күннің көрінетін жарық энергиясы/ организмнің жұмысын
реттейді, оның қоршаған ортаны сезіне білу ... ... ... бірқалыпты жарық тудыруға мүмкіндік тудырады.
Күннің жерге түсетін барлық жалпы энергиясы мөлшерінің ... ... ... ... ... – көзге көрінбейді: жылулық, инфрақызыл
/43%/ және ... ... ... ұзақ ... ... ... оның қажетті
мөлшерден аз дозасы адам организміне кері әсер ... ... ... және олар ... жетімсіздігі деп аталады./жарық
сәуледен аштық/.
Табиғи жарықтандырудың келесі жүйелерін ... ... ... ... ... ... тесіктер арқылы түседі; жоғарғы-
жарық ғимарат төбесіндегі тесіктер арқылы енеді; комбинирлі – жанама және
жоғарғы жарықтандыру бірге ... ... ... ... ... табиғи мен жасанды түрін бірге қолдану арқылы орындалады. Бұл
жағдайда көру жұмысының жағдайларына табиғи ... ... ... ... ... ... ... толықтырылады, ол арнайы СНиП
талаптарына сәйкес жүргізіледі.
Бұл дипломдық жобада біржақта ... ... ... ... коэффициентінің /ТЖК/мөлшерленген мағынасын
анықтау
Мөлшерленген мағынасы /ТЖК/ келесідеі анықталады:
ен = е * m * c, ... – ТЖК ... , ... ... ... ... ... тура сәулесін
ескермейді/, ғимараттың географиялық тұрған жеріне байланысты анықталады;
с – күн ... ... / тура күн ... ... географиялық тұрған жеріне байланысты анықталады;
Оргтехникамен жұмыс кезінде көру жұмысының сипаты жоғары дәлділікті
қажет етеді / ... ... ең аз ... - 0,3-0,5 мм/. е = 2 ... ... біржақты жарықтандыру типі қарастырылған,
қабылдаймыз: m = 1,00, с = 0,85. ... = 2 * 1,00 * 0,85 = 1,7 ... ... ... ... ... ... ойықтарының қажетті ауданы жуық
мөлшермен келесі формула бойынша анықталады: (1.4), м2:
Sок = ен * ηо * Sn * Кзд / τо * τ1 * 100, ...... ... ТЖК -ң ... мағынасы, /1.3/
формуласымен анықталады;
τо - жарық ойығының сәулені өткізудің жалпы коэффициенті, ойық
шынысы ... ... ... конструкция типі мен күннен қорғау
қондырғысына байланысты. Бұл коэффициент ... 0,30 ... ... ... үшін оны 0,30 тең деп ... - терезелердің ... ... ... ... ... ... Кзд - 1,7- ден 1-ге ... арасының бір ғимараттың биіктігіне қатынасымен ... үшін 1,0 тең деп ...... ... ... ... - ... ТЖК-ң бөлімше қабырғаларынан шағылысып
түскен және жанындағы ғимараттың төбесінен шағылысқан жарыққы байланысты
өсуін ...... ... = 5,35 * 6,14 = 32,849 м2.
Бөлме ... Z оның ... В ара ... тең ... = 5,35 ... = b / 2, ... b – бөлменің ені,
В = 6,14 / 2 = 3,07 м,
Z / В = 5,35 / 3,07 = 1,74 = ... ... ... ... ... ... үшін жұмыс
қабырғасы еденнен ,8 м биіктікте , ал терезенің ... жағы ... 1,2 ... деп ... ... көрсетілгендерді ескере отырып келесі
мөлшеді анықтаймыз :
h1 = hок + 1,2 м – 0,8 м, ... hок – ... ... = 2,4 деп ... :
h1 = 2,4 + 1,2 м – 0,8 = 2,8 ... ... В оның биіктігіне h1 жұмыс ... ... ... дейін ара қатынасы тең болады:
В / h1= 3,07 / 2,8 = 1,096 = 1,5.
Сол себепті 2.2 [1] ... ... ... ... = ...... ... мен еденнен шағылысып түсетін орташа өлшенген
коэффициенті;
а – ең жақын терезеден жұмыс орнына дейінгі ара қашықтық, м. а = 1 ... ... ... ... В ара қатынасы тең:
а / В = 1 / 3,07 = ... ... ... ... τ1 ... ... таблице 2.6 [1] сәйкес тең болады: τ1 = 1,1.
Sок = 1,7 * 9,5 * 32,849 * 1,0 / 0,3 * 1,1 * 100 = 16,076 ... ... ... = hок * b, ... b – ... ... = Sок / ... = 16,076 / 2,4 = 6,698 м.
жобадағы бөлмелердің геометрикалық ... ... ... ... м енді терезені шынылау үшін оның есептік мөлшерін анықтау мүмкін
емес. Бір терезенің ... ... ок = 2,4 * 4 = 9,6 м2 ... ... / Sn = 16,076 / 32,849 = 0,489 = 1 / ... / Sn = 9,6 / 32,849 = 0,29 = 1 / ... / Sn = 1 / 2 ÷ 1 / ... сурет Терезе ойықтарының орналасу схемасы
г/ Жасанды жарықтандыру
Жасанды ... ... ... ... ... екі түрінің
көмегімен орындалады: қыздыру лампасы және люминесцентті лампа, ... ... ... бірқатар артықшылықтары бар:
● сәуленің спектрлік құрамы табиғи, ... ... ... КПД ... /1,5- 2 есе қыздыру лампасының КПД-н артық/;
● жарықты беруі жоғары / қыздыру лампасынан 3 есе артық/;
● қызмет ... ... ... ... ... ... тәсілі арқылы жалпы жасанды
жарық есебі
Жарықтандыру ... ... 32,849 м2, ені 6,14 м2, ... – 5,36 ... үшін ... ... есебінде қажетті лампалар ағыны әрбір жарық
шырағы Фсв, келесі формуламен анықталады:
Фсв = Еmin * К * S * Z / N * η, ... Еmin – ... ... ... ... – қор коэффициенті;
S – жарықтанатын аудан, м2;
Z – жарықтың біркелкі түспеуін ескеретін коэффициент;
N – ... ...... ... ... бөлшегінде.
Люминесцентті лампаларға(комбинировалы) мөлшерленген жарықтануды
қабылдаймыз Еmin = 750 ... ... = 32,849 ... ... мағынасы айрықша жиілікті режимдегі бөлмелерге
/люминесцентті лампаларымен/ тең болады: К = ... ... үшін Z тең 1,1 деп ... ... η ... ... i және ... сәулені
шағылыстыру қабілеті ρп және ... ... ρс ... ... ... ... ... анықталады:
i = A * B / (A + B) * Hp, (1.8)
мұнда А – ... ... ... – оның ені, ... = 5,35 м, В = 6,14 м; Нр – ... ... ... іліп қою биіктігі :
Нр = (hокна + 1,2 – 0,8),м, ... = (2,4 + 1,2 – 0,8) = 2,8 ... : i = 5,35 * 6,14 / (5,35 + 6,14) * 2,8 = ... i = ... ... қабылдаймыз: Коэффициенты отражения примем: ρ
= 70 %.
Шырақтар санын N, бөлменің размеріне қарай анықтаймыз:
N = S / L2, ... S – ... ... ...... арасындағы қашықтық , м:
L = (1,5 ÷ 1,9) * Hр ; (1.11)
Қабылдаймыз: L = 1,7 * 2,8 = 4,76 ... :
N = 32,849 / 4,76 2 = 1,45. ... N = ... ... біліп i, 3.3 таблицасынан табамыз η = 0,49;
(Тип светильников: ОД).
Осыдан шығады:
Фсв = 750 * 1,3 * 32,849 * 1,1 / 2 * 0,49 = ... ... ... ... ... ... ... ағыны ескерілген (ЛДЦ 20 жарық ағыны 820 лм - 2 ... ... ... ... жарықтанжыру (ЛБ 80 жарық ағын 5220 лм - 6 ... ЛД ... ... 1640 лм - 2 ... = 820 * 2 + 5220 * 6 + 1640 * 2 = 36240 ... нақтылы /факт./ түрде формула арқылы есептейміз:
Ефакт = Fтабл * N * η / K * S * Z, ... = 36240 * 1,45 * 0,49 / 1,3 * 32,849 * 1,1 = 548,14 ... ... ... және ... ... Еңбек жағдайларының сипаттамасы
Еңбек жағдайлары техникалық прогресспен, өндірісті механизациялау
мен автоматтандырумен,жалпы даму дәрежесімен және еңбекті ... ... ... ... технология адам өмірінің барлық қызмет
ету ... ... ... Адам ... ... істегенде
қауіпті және зиянды өндірістік ... ... ... ... ... ... ВЧ, УВЧ, СВЧ), инфрақызыл
мен иондаушы сәулелер, шу мен ... ... ... ... ... ... ... ақыл-ой мен жүйке-жүйе жұмысына
көптеген жүктеме береді, көру органдарына күш ... және ... ... де ... жұмысжасауда жүк түседі. Жұмыс орынының
элементтерін дұрыс орналастыру мен рационалды ... ... ... орынын ыңғайлы ұстап отыруға зор маңызы бар.
Тұтынушылардың жұмыс орындары бар бөлме келесідей сипатталады:
● бөлме ұзындығы : 5,35 ... ... ені : 6,14 ... ... ... : 3,1 м;
● терезелердің саны : 1;
● жұмыс ... саны : ... ... ... ... ... саны : ... жұмыс орынында келесі факторлардың әсеріне ұшырайды, олар
келесі зиянды әсерлерге әкеліп соқтыруы мүмкін:
... ... ЭЕМ ... ... ... ... ... зардап алу;
● артық жылу шығару.
8.2.2 Жарақаттану себептері
Жарақаттанудың негізгі себептеріне ... ... ... ... ... ... істен шығуы; техниканың
жетімсіздігі; қолданудың ережесін бұзу; жұмыс ... мен ... ... ... ... ... ... вибрацияның шамадан тыс артықтығы; қаіпсіз еңбек ету ... ... ... ... ... ... ... мен қауіпсіздік ережелерін сақтамау; ... ... ... себептеріне қызметкердің психофизиологиялық жағдайын
да , оның өз ісіне жауапсыз ... ... ... ... ... ... болады.
8.2.3 Оқыс жағдайларда дәрігерлік көмекке дейінгі көмек
Алғашқы, яғни дәрігерге дейінгі көмекті оқыс жағдайда ... ... ... жұмыс істейтін жолдастары көрсетеді, сонымен қатар
дәрігерді де шақырады,
Көрсетілетін көмектің тиімділігі көбінесе олардың тапқырлығына ... білу ... ... Әр қызметкер алғашқы жәрдемді ... ... ... ... жері мен ... пост ... ... бөлімінің нөмірін, жедел жәрдем мен өрт ... ... де ... ... ... аурулардың сипаттамасы
Көптеген компьютер тұтынушылар өзінің жұмыс орынына аз мән береді.
Егер ақшасы бола қалса, ол жаңа стол ... ... ... ... жаңа ... алады. Көп ... ... ... дұрыс
ұйымдастырылмайды. Монитор төмен орналасқан, жарық көздеріне ыңғайсыз,
қолдары клавиатурада ... ... ... ... ... және тез ... ... бастайды.
Монитордың орналасуы, жарықтандыру, креслоның биіктігі көзге маңызды
әсер етеді.
● Компьютермен жұмыс ... ... тым ... ... ... аз ... да тиіс ... ең жақсы вариант –шашыранды көмескілеу жарық;
● Столды орналастырғанда ... ... ... қарсы алдында
болмауы қажет; Айтылғандарды орындау үшін қалың ... ... ... ... ... жалюздер алу керек , олар сәулені ... ... Егер ... ... ... –перде, жалюздер. Мониторға ... ... ... ... ... ... күнқағарлармен кейбір кәсіптік
мониторлар жабдықталады және жеке де ... ... ... жарықты беру табиғи жарыққы жақындайды, көз аз шаршайды.
● Монитор экраны өте таза ... ... егер адам ... ... ... көзілдірік те таза болуы шарт. Монитор экранын сүртіп отыру
қажет ... ... ... ... ... ... сұйықпен) ең аз
дегенде аптасына бір рет, көзілдіріктің тазалығын күнделікті тексеріп отыру
қажет.
● Монитор мен ... ... ... тура ... керек,
қырын қарап отыруға болмайды;
● Экранның ортасы шамамен көзге ... ... тиіс ... ... ... тік ... ... керек, алға қарай еңкеймей отыру абзал.
Жүйелі түрде біраз секундқа көзді жұмып, көзге ... ... ... ... ... көзілдірік пен сүзгі қолдану да ұсынылып ... көру ... ... ... жақсартады, бірақ басқа
көрсеткіштерге зиянды. Монитор экраны шамамен 50-60 см ара ... алыс ... ... Егер адам бұл ара қашықтықта нашар көретін болса,
жұмыс істеу үшін үлкен шрифт таңдап алуы ... Егер ... ... 2-4 ... ... ... жұп
көзілдірікпен қолдану қажет: "жақыннан" және "алыстан" ... ... ... ... деңгейі монитордың жанынан және артынан
қарағанда, алдынан ... ... ... ... ... керек, не онымен жұмыс істемейтіндер компьютердің артында
немесе жанында болмағаны ... ... тым ... орналастырады. Адам оны өзі аңғармайды,
мониторға қарау ыңғайлы болу үшін ол ... ... ... ... ... күш ... ... миы қанмен дұрыс қамтамасыз
етілмейді, бас аурулары, ... да ... ... ... болады. Егер
тұтынушы орындықтан "түсіңкіреп,сырғи" ... оның ... күш ... ... ... осылай отырып жұмыс істегенде, әрқилы өзін жаман
сезінеді. Монитордың орналасуын ... ... ... ... ... ... тұспа –тұс келуі не біраз ... ... ... ... ... ... дұрыс тік отыруы шарт.
8.2 сурет Компьютер операторының дұрыс ... ... ... артқа қарй шалқайған. Мұндай отырыс
омыртқаға күш ... ... мен саны ... қан ... ... жас ер адамдар үшін. Қолдары креслоның шеттеріне ... ... ... иықтарымен бірге жалпы осьте болуы шарт: еңкеймейді
және шалқаймайды. Жұмысты тек саусақтары ған атқарады. Мықынды ... ... ... тізелері –мықынға тік бұрыш жасап орналасқан. Аяқтары еденде
немесе арнайы төсеніште тұрады.
Ыңғайлы жұмыс креслосын ... ... ол ... ... істегенде
тік дұрыс отыруын қамтамасыз етеді. Орындықтың биіктігін және арқасының
шалқайып ... ... ... ... ... қамтамасыз ету де ... арқа ... ... ... дәл ... және ... ... негіз болады. Орындықты шақтап қана алға біраз жылжыту
қажет, омыртқаға түсетін салмақты ... мен ... ... ... ... ... бұл ... түсетін салмақты азайтады. Кресло
/орындық/ қатты немесе жартылай қатты болуы керек, ... ... ... ... ... ... орналасуы ұзақ уақытқа ыңғайсыз еңкейіп
отыруға мәжбүрлік жасамауы ... ... ауыр ... ... ... ... омыртқа аралық дискілерді зақымдап алуы мүмкін).
Егер адам клавиатурамен көп жұмыс ... ... ... ... ... алуы ... Бір-бірінен ажыратылған екі бөліктен тұратын
клавиатуралар сатылады, екі жартысын ... ... ... ... болады. Бұндай клавиатура қымбат, онымен жұмыс істеуге үйрену
қажет, тым көп басатындарға бұл ... ... ... ...... ... шу. ... блоктар
шуылдайды, ал винчестерлер, әсіресе ескі модельдері "құлақты тұндырады".
Егер тұтынушы осындай компьютермен ұзақ уақыт ... ... бұл ... ... ... ... шешудің жолдары:
● арнайы компьютер столын сатып алу, онда жүйелі блок ... ... ... ... ... ... орналастыру;
● импозантты экран жасау, жұмыс орынын жүйелі блоктан ... блок ... шуды ... төсеніш салынады;
Тек жүйелі блокты қалыпты жағдайда желдету жүйесін ... ... ... бос ... ... ... (бұл, әдеттегідей жүйелі
блоктың қабырғаларындағы кішкене тесіктер) және желдеткіш ... ... ... артқы қабырғасында болады).
Жұмыс орынын "дыбыстық ресімдеу" тиімді ұзақ жұмыс істеуге ... шу ... ... ... ... адамдар тек бір ғана істі
атқара алады, егер ми ақпаратты бірнеше көздерден алса ... ... ... тез шаршайды. Екінші жағынан арнайы іріктеліп алынған жайлы
музыка еңбек тиімділігін арттырады. Егер сіз шулы ... ... ... ... ... ... ... (көптеген CD-дисководтар
желіге оңай қосылады) және табиғат үні музыкасын тыңдаңыз.
Компьютерде жұмыс істеу барысында әр сағаттан соң он ... ... ... ... алысқа қарау керек, креслодан тұрып, жаттығулар
комплексін жасаңыз немесе жай жүріңіз. Әрбір екі-үш сағат аралығында көздің
бұлшық еттерінің ... ... ... ... ... Жекелеме қорғау құралдары
Өндірісте жекелеме қорғау құралдары деп оларды ... ... ... ... және ... факторлардың әсерін жоғалтатын
немесе азайтатын құралдарды атайды. Қорғау құралдары оларды ... ... екң ... ... ... және жекелеме қорғау.
Ұжымдық қорғау құралдарына ауа ортасын қалыптандыру құралдары
(желдету және бөлмені жылыту қондырғылары), ... ... ... ... ... ... вибрациядан,
ультраүннен, электр тогынан, статикалық электрден, механикалық, химиялық
және биологиялық әсерлерден сақтандыру құралдары ... ... ... ... ... ... киім мен
аяқ киім, аяқты, көзді, құлақты ... ... ... ... ... ... құралдары кәсіпорынның жеке меншігінде болады және оны
қолданып болған соң қызметкер жұмыстан шыққанда не ... ... ... құралдың қызмет көрсету мерзімі аяқталғанда міндетті түрде ... ... ... ... ... ... оларды іс жүзінде
қолдануға берілген күннен бастап есептеледі. Мысалы, ... ... ... ету мерзімі 4 айдан 6 айға дейін.
Әкімшілік міндетті: жұмыс істеушілерді сақтандыру ... ... ... ... ... ... үйретуге; жұмысқа сақтандыру
құралдарынсыз, кір жұмыс киіміме, ... ... ... ... ... Жұмысшылар мен қызметкерлер өз ... ... ... ... ұқыпты қарауға тиіс, құралдарды жөндеу,
тазарту қажеттілігін әкімшілікке мезгілінде хабарлап отыруы ... ... ... ... ... және ... ... құралдарын кәсіпорыннан
алып шығуға тиым салынады.
Сақтандыру құралдарын дұрыс берудің инструкциялық талаптарын қатаң
сақтау ... ... ... Кәсіпорын мәдениеті
Кәсіпорын мәдениеті – бұл жаңа техника, прогрессивті ... ... ... ... ... ... кәсіпорының жалпы
деңгейі. Кәсіпорынның жоғары мәдениеті ... ... ... ... ... көрсеткіштерін жақсартады, әрбір жұмыс
атқарушыға барынша жоғары қауіпсіз жағдайлар туғызады, ... ... мен ... ... ... ... климатты жақсартады.
Кәсіпорындарда орындалуы тиіс шаралар:
● өндірістік жарақаттану мен ... ... ... ... ... ... құрал-жабдықтарды, бөлімшелер мен кәсіпорын территориясын
техникалық қауіпсіздік ережелеріне, ... ... ... мен ... ортаны қорғау тұрғысынан таза ұстау;
● жұмысшыларды мезгілінде ... және ... ... ... және ... ... ... ету;
Кәсіпорын мәдениетін көтеру шараларын ұжымдық келісім шартқа және
еңбекті ғылыми түрде ұйымдастыру жоспарына енгізеді.
8.4.1 Кәсіпорынның интерьері
Интерьер (франсуздың. Interieur-ішкі ... ... бұл кез ... ... ... ... сай, еңбек қауіпсіздігі мен
өнідірістік санитария, эргономика мен еңбек психологиясына сәйкес
ұйымдастырылған ... ішкі ... ол оның ... ... ... ... ... көтеру және еңбек жағдайларын
жақсарту тұрғысынан ... ... ... ... ... оны ... келесі элементтерді қолдану қажет: құрылыс
конструкциясы мен ... ... ... ... мен ... ... ақпарат құралдары, көгалдандыру.
8.4.2 Функционалды бояу
Бөлімшелер мен жиһаздардың бояуы оларды сырттай жақсы ... ... ... ... ... беруі қажет. Жарық көздері, мысалы
шырақтар мен терезелер, терезе шынысына ... ... ... ... ... және физиологиялық тұрғыдан алғанда ыңғайсыздық
тудырады, әсіресе ұзақ уақыт жұмыс атқарған ... ... ... ... болуы керек. Артық сәуле шағылысуынан сақтандыру үшін терезе
перделері болуы қажет.
Терезелердің ... ... ... мен еден ... ... тиіс:
оңтүстік жаққа қараған терезелер – қабырғалары жасыл-көгілдір немесе
ашық ... ...... ... ...... ... немесе
қызғылт-сары түсті; едені –қызыл-қызғылт;
терезелері шығысқа қараған – қабырғалары сары-жасыл ... ... ... ... ... ...... сары-жасыл немесе көгілдір-
жасыл түсті; едені- жасыл немесе қызыл-қызғылт.
Компьютер орнатылған бөлмелерде шағылысу коэффициенттері дәрежесін
қамтамасыз ету қажет: төбе ... 60...70 %, ... үшін ... үшін : шамамен 30%. Басқа қабырғалар мен жиһаздар үшін: 30... ... ... ... ... ... ... ... ережелер
8.5.1.1 компьютер операторы мен басқа оргтехникамен ... ... және т.б.) ... ... ... ... ... етіледі:
● жасы 16-дан кем емес;
● медициналық тексеруден өткен;
● еңбекті қорғаудың алғашқы инструктажын, ... ... ... ... ... инструктаж алғандар;
● орындалатын жұмысы бойынша қауіпсіз ... ... ... міндетті:
● ережелер мен нұсқауларда бекітілген ішкі ... ... ... ... мен ... қауіпсіздігі ережелеріндегі
талаптарды орындауға;
● жетекжісіне дербес ... мен ... ... ... ... өндіріс жұмысын қауіпсіз атқаруға болмаса;
● жұмыс орнында бөтен адамдардың болмауына;
● қажет болған жағдайда кәсіпорында оқыс жағдайларда жарақаттанғанға
мүмкіндігінше ... ... ... ... көрсете білуі;
● өрт қауіпсіздігі талаптарын орындау;
● өз ... ... ... ... ... ... ... өту;
8.5.1.3. Қызметкер берілген жұмыс орынындағы өндірістік қауіпті және
зиянды ... ... ... ... ... ... ... жермен жалғастыратын қондырғының
жоқтығынан не бүлінуінен жарақат алу мүмкіндігін;
● компьютер мониторының ... ... не ... ... атқармауынан
зиянды әсерін;
● монитордың, клавиатура, орындық пен столдың дұрыс орналаспауынан
пайда болатын ауруларды;
● желдетілмейтін бөлмелердегі көшірме және ... ... ... ... зиянды булар, газдар мен аэрозолдардың зиянды әсерін.
8.5.1.4. Қызметкер қала ішінде жұмысқа бара жатқанда және жұмыстан
кейін жүргіншілерге қатысты жол ... , ал ... ... ... ... ... ... сақтау қажет.
8.5.1.5. Суды ашық су құбырларынан ішуге тиым ... ... су ... болуы тиіс, ол үшін жұмыс орынында қайнаған су қойылу
ұйымдастырылады, ал ондай мүмкіндік болмаған ... ... ... ... үйінен алып келуі тиіс.
8.5.1.6. қызметкер кез келген жұмысты ... ... ... ... ... ... және сабыр сақтау да қажет. Аталған қасиеттері жоқ адам
жұмысқа жіберілмейді.
8.3 ... ... ... дейінгі ара қашықтық
8.5.2 Жұмыс басталар алдындағы еңбекті қорғауға қойылатын талаптар
8.5.2.1. Жұмыс басталар алдында оператор міндетті:
● жұмыс жетекшісінен ... ... ... тәсілдері және
жұмыс жолдары мен оларды орындаудың өндірістік тапсырмаларын алу ;
● киімді дұрыс киіп, ... ... ... ... салу, шашы бетін, көзін жаппайтындай дұрыс тарап жатқызу;
● жұмыс орынын қауіпсіз жағдайға бейімдеу;
● өкшесі тым биік аяқ киім киіп ... тиым ... ... не ... оргтехниканы іске қоспас бұрын электр
тізбектерінің, штепсельді вилка мен розетканың дұрыстығын тексеру қажет.
Вилкалар мен розеткалар ... ... ... ... ... ... мен розеткалардың айрықша ерекшеліктеріне үшінші
тізбектің болуы жатады, ол компьютердің ... ... ... ... ... ... ... қосатын тізбек болмаған жағдайда жермен қосу қарапайым
әдіспен орындалады;
8.5.2.3. ... ... ... ... ... көз
жеткізу қажет және оның үстінде заттар, ... ... ... ... ... ... ... корпусындағы желдеткіш
тесіктері пердемен, жабылмауы, қағазбенүйіліп ... ... ... және ... да ... қалмауы тиіс.
8.5.3 Жұмыс істеу кезіндегі қауіпсіздік талаптары
8.5.3.1. Жұмыс ... ... ... ... ... тиым салынады;
8.5.3.2. Жұмыс столына қандай да болмасын ыдыстардағы сұйықтарды
қоюға ... ... ... ... ... ... ... табиғи желдету болуы және олардың іс жүзіндегі нормалар мен
ережелерге сай блуы ... ... ... ... ... ... оргтахниканың жұмысына кедергі келтіретін жерлергежәне
оператордың денсаулығына зиянды ... ... ... ... Компьютерлер орнатылған бөлменің терезелері солтүстік және
солтүстік-шығыс жаққа қаратылады. Терезе ... ... яғни ... не ... ... Бір ... тұтынушыға қажетті жұмыс ауданы 6 м2 ... ... ... және ... ... жағдайында, периметр
бойынша орналасқанда – 4 м2
Компьютерді қосымша қондырғыларсыз (принтер, ... и ... төрт ... кем емес ... уақытында бір жұмыс орнына кем
дегенде 5 м2 ... ... ... ... ішкі ... ... ... материалдар ПК мен санитарлы-эпидемиалогиялық экспертизадан өтуі
тиіс. Еденнің үстінің ... ... ... ... ... ... ... жүргізіліп отырады. Ұзартқыштарды ... ... ... ... ... жоқ тройниктерді қолдануға
тиым салынады;
8.5.3.7. Бейнемонитордың экраны оператордың көзінен 60 – 700 мм ара
қашықтықта ... ... ... ... ... қашықтық 500 мм;
8.5.3.8. ПК мен үзіліссіз жұмыс уақыты 2 сағаттан артпауы керек.;
8.4 сурет Компьютер столы
8.5.4 Жұмыс аяқталғаннан ... ... ... ... Жұмыс аяқталған соң қызметкер келесі талаптарды орындауға
міндетті:
... ... ... ... ... мен саймандарды сақтауға арнайы ... ... ... ... ... ақаулар мен кемшіліктер жөнінде жетекшісін
хабарландыру;
● жұмыс орынын өрт ... ... сай ... ... ... өрт, ... алу ... іс қимылдар
Авария болып қалған жағдайда не ситуацияда, егер оның болуы ... ... ... ... тоқтату керек, өз басының қауіпсіздігіне
және басқа жұмысшылардың қауіпсіздіген ... ... ... ... ... ... жетекшісіне хабарлау қажет.
8.5.5.2. Өрт туындаған жағдайда дереу жұмысты тоқтатып, 01 ... ... өрт ... ... ... және ... бар құралдар
көмегімен өртті сөндіруге әрекет жасау қажет.
8.5.5.3. ... ... ... ... ... барып көмек алу
қажет, мүмкін болғанша ... ... сол ... ... ... ... тікелей немесе жолдастары арқылы хабарлау қажет.
8.5.6 Нұсқауларды бұзғаны үшін жауапкершілік
8.5.6.1. Әрбір қызметкер осы аталған нұсқауларды сақтамағаны ... үшін ... ... жіне қылмыстыұ жауапқа тартылады.
8.5.6.2. Бөлімшелер жетекшілері, цехтар мен участкелер бастықтары,
бөлім бастықтары ... ... ... ... мен
жарақаттануға соқтырған іс әрекеттері үшін Қазақстан ... ... ... ... не ... ... жауапқа тартылады.
8.5.6.3. Әкімшілік кінәлі адамдардан аварияның нәтижесінде болған
шығындарды қайтарып алуға құқылы, ал ... ... не ... ... ... ... байланысты заңға сәйкес ... ... ... ... ... ... ... пайдалануға
арналған, келесі жағдайларда жұмыс істейді:
● қоршаған ауаеың температурасы 12 -27˚С шамасында;
● қоршаған ауаның салыстырмалы ылғалдылығы 60 ± 15 ... ... ... 84 –тен 107-ге КПа дейін;
● электрмен қоректендіру ПК-ны бір фазалы жүйеден кернеуі 187- ... ... 50-60 Гц ... ... ... ... ... сәйкес жермен қосу ... 4 ... ... ... ПК-ны қоректендіру үшін жеке электр линиясын пайдаланады, оған
коммутациондық және қатты ... ... ... ... ГОСТ 63254-76 бойынша сыртқы электр жүйесінің ... 0,3 ... ... ішкі ... өрісінің кернеуі 200 А/м артпауы керек;
... ... ... ГОСТ 16325-76 ... 0,75 мг/м артпауы
тиіс;
● қоршаған ортада коррозия тудыратын ... ... ... ... СН-245-71 санитарлық нормаларды сақтау қажет (компьютерлердің ара
қашықтығы2 метрден кем емес т.б.);
● жүйелі блоктың ... ... ... ... ... желдеткіш тесіктерін жабуға болмайды;
Ескерту: жиі күн күркірейтін географиялық зоналарда жүйені кернеуді
шектеуіштер арқылы ... ... ... ... қауіпсіздік шараларын сақтау қажет:
● ПК –да жұмыс істеу кезінде сыртқы қосқыштарды ... және ... ... ... жапқышы шешіп алынған жағдайда жұмыс ... ... ... шнур ... ... ... ... жағдайда болмауын
қадағалау қажет;
● жүйелік шнурды зақымдау қауіпі бар жерге орналастырмау керек;
... ... ... ... ... ... ... істен шығып қалады, сол себепті өрт- және электрқауіпті;
... ... ... ... ... ... ... ПК-ны жөндеуге болмайды. ПК-ныі қалыпты ... ... ... оны ... ... ... орталығынан көмек сұраңыз;
● ПК-ны қайтадан іске қосу оны өшіргеннен соң 20 ... ... ... ... ... іске ... ... желінің кернеуі компьютерге
сәйкес келетіндігін тексеру қажет (көптеген жүйелі ... ... ... ... алады, мысалы, 220 және 110 В). Қажет болған ... ... ... ... ... ... ... еліміздің көптеген жерлерінде жүйедегі кернеу қатты ... ... ... үшін ... ... қажетсіз (әсіресе
кернеудің тым төмен түсіп кетуі зиянды), сондықтанкомпьбтерді ... ... ... қосқан дұрыс. ... ... ... үшін ... ... ... ... қолданылады, олар тек тұрақты қоректендіру кернеуімен ... етіп ... ... 5 ... ... ... өшірілгенінде жұмысын атқаруға мүмкіндік береді(қондырғының қуатына
байланысты). Осы уақытта өзімізге қажетті ... ... ... ... ... ... ... жұмысын толық тоқтатуға ... ... ... және ... ... ақпараттарды
өңдейтін компьютерлер үшін үзіліссіз қоректендіру қондырғысын қолдану іс
жүзінде міндетті. Үйде ... ... үшін ... ... ... ... ... болады, олар компьютердің ... ... ... ... ... ... қамтамасыз
етеді.
Компьютерді іске қосу
Компьютерді і ске қосу үшін қажет:
● егер ... ... ... ... ... ... өшіру;
● принтерді қосу (егер қажет болса);
● мониторды іске ... ... ... іске қосу ... кейін экранда бағдарламаның жұмысы туралы мәлімдеме және
компьютердің алғашқы іске қосылуы ... ... ... ... ... Жұмыс істеп тұрған бағдарламалар жұмысын аяқтау және компьютерді
өшіруге дайындау;
... ... ( ... ... ... ... ... (егер ол қосылған болса);
● Мониторды өшіру ;
● егер компьютер кернеу стабилизаторы арқылы іске қосылған болса,
кернеу ... ... ... ... ... ... ... мен вибрация ... ... ... ... блок үстіне матрицалы принтер
қоюға болмайды, себебі оның жұмыс істеуі кезінде болатын ... ... ... ... ... басқа қондырғылармен қосатын
барлық кабельдерді компьютер өшірілген кезде ... және ... ... ... ... ... шегуге болмайды. Бірнеше айдан кейін
компьютерді сервистік орталыққа жиналған шаңнан, ... ... ... қажет, немесе бұл жұмыстарды компьютердің кепілдік мерзімі ... ... ... ... қосу ... ... қосу қондырғысының есебі үшін вертикалды жерменқосқыштар
мөлшері және қосатын жолдың ұзындығы анықталады, жермен қосу қондырғысының
жалпы ... ... ... ... қажет (ПУЭ). Жермен қосқыш
қоғаныш қондырғысын орнату үшін негізінен ... ... ... 40-80 мм
және ұзындығы 2-3 м, өзара болат кесіндімен жалғасқан кесінді 4*12 мм кем
емес қолданылады.
Токтың ... ... Rтр , Ом, ... ... ... Но ... тартылғанда , келесі формуламен анықталады:
Rтр = 0,366 * ρрас* ((lg(2 * l / d) + 1 / 2 * lg(4* t + l / 4* t ... / l, ... ρрас – ... ... ... Ом * м;
l – вертикалды жерменқосқыштың ұзындығы, м;
d – жерменқосқыштың сыртқы диаметрі, ...... ... қосу кесіндісіне дейінгі ара қашықтық, м;
t – топырақ бетінен жерменқосқыштың ортасына дейінгі ара ... = h + 1 / 2,
t = 0,8 + 2 / 2 = 1,8 ... ... (құм) ... ρрас = 700 Ом * м;
l = 2 ... = 0,04 ... = 0,8 ... = 0,366 * 700* ((lg (2 * 2 / 0,04) + 1 / 2 * lg (4 * 1,8 +
+ 2 / 4 * 1,8 – 2)) / 2 = 272,07 ... вертикалды жерменқосқыштардың мөлшерлі санын формуламен
анықтаймыз:
n' = Rтр / Rдоп, ... Rдоп – ... ... ... ... Ом (ПУЭ
бойынша ), Rдоп = 4 ... = 272,07 / 4 = ... n' = ... ... саны мен ... ара ... ... 6.1
[1] графигі бойынша вертикалды жерменқосқыштарды пайдалану коэффициентін
табамыз:
ηтр = 0,52.
Қосу кесіндісінің қарсылығы n ηтр ... ... ... ... = Rтр / Rдоп * ηтр, ... = 272,07 / 4 * 0,52 = ... n = ... ... ... Rп, Ом, ... ... анықталады:
Rп = 0,366 * ρрас / Lп * lg (2 * L2п / b * h), ... Lп – ... ... м;
b – жолдың ені, м.
Қабылдаймыз b = 0,3 м.
Lп = 1,05 * 2 * l * ... = 1,05 * 2 * 2 * 131 = 550,2 ... = 0,366 * 700 / 550,2 * lg (2 * 550,22 / 0,3 * 0,8) = 2,98 ... [1] ... бойынша қосу жолын пайдалану коэффициентін
анықтаймыз:
ηп = 0,28.
Артынан жермен қосу қондырғысының ... ... Rобщ, ... ... = Rтр * Rп / Rтр * ηтр + n * Rп * ηп, ... = 272,07 * 2,98 / 272,07 * 0,52 + 131 * 2,98 * 0,28 = 3,2 ... < ... Ом < 4 Ом
Адамдарды эвакуациялау қауіпсіздігі
Жобалау және ғимараттың құрылысы кезінде адамдарды эвакуациялауға
қолайлы ... ... ... жұмыс болып есептеледі.
Эвакуациялау жолы – сыртқа шығатын жолдағы кез-келген участок
(коридорлар, ... ... ... ... ... шығуына кеткен ең аз
мерзім, минут, ... ... сол ... ... ... ... беріледі: τд ≥ τр, τр = 0,85 * 1 / υ
+ N / σ * n * m, ... τд – ... ... кеткен уақыт ұзақтығы I
дәрежелі өрткеқарсылықты бөлмеден – 1,5 мин.;
τр – мәжбүрлі эвакуацияныңесептік ұзақтығы;
0,85 – коэффициент, ... ... ... ... – ең алыс ... ... ... орынынан шығуға дейінгі ара
қашықтық;
υ – горизанталды жердегі адамдардың қозғалу жылдамдығы тең 16 м/мин;
N – ... ... ...... ені, ... – ені 1 м ... эвакуациондық жолдың өткізу қабілеті, есіктер
мен ... үшін 1,5 м ... тең 50 адам ... – ені бірдей есіктер саны.
Қабылдаймыз :
l = 4 м, N = 2, σ = 0,5 м, n = 25 ... m = ... = 0,85 * 4 / 16 + 2 / 0,5 * 25 * 1 = 0,37 ... ... ... 0,37 ... рұқсат етілген 1,5
минуттан ... яғни ... ... эвакуациялау талаптарына сай
келеді.
8.6 Электрқауіпсіздік
Көптеген қауіпті және зиянды ... ... ... ... сырт көзге сезілмейді. Оның қауіпті, көбінесе өмірге ... ... тек ... ... ток ... сыммен контакталасуы арқылы көрінеді.
Адам денесінің электр тогына қарсылығы негізінен тері ... ... және ішкі ... ... ... ... Ом). Тері ... кірлегенде оның қарсылығы жылдам төмендейді
және соған сәйкес ... ... ... ... ... ... қарсылығын 1 кОм деп қабылдаймыз. Тері жамылғы ... ... ... ... ... 10 есе арта ... сондықтан
организм арқылы өтетін ток мөлшері артады, нәтижесінде зақымдану зардабы
өте ауыр болады.
Зардап шеккен ... ... ... жүру жолы ... ... ... өмірлік маңызды органдарымен өтсе- ми, жүрек, өкпе , яғни «бас
- қолдар (аяқтар)», «қол - қол ... өте ... ... ... ... зақымдану дәрежесіне
байланысты болады. өте ауыр зардаптар ауру ... мас ... ... ... ... ток мөлшеріне 0,05 А, 0,5 А аз ток
зиянсыз (1000 В дейін).
Компьютермен жұмыс істейтін ... ... ... өтуі
тиіс, қауіпсіз жұмыс жолдарын үйреніп, білімін арнайы комиссия ... ... ... ... ... ... ... әкімшілік жұмыс істеушілерді қажетті қорғау құралдарымен және
арнайы киіммен қамтамасыз етуі тиіс.
Сонымен қатар, жерменқосылғыштар ... ... ... ... ... құраларын тексеріп отырады.
8.7 Өртқауіпсіздігі
Ошақтан тыс материалды шығын келтіріп жанатын от өрт деп аталады.
Кәсіпорындарда ... ... үшін ... ... яғни обьектілерде өртті болмауы қарастырылады, ал егер өрт
бола қалған жағдайда оның адамдарға ... ... ... алу ... құндылықтарды сақтау шараларымен қамтамасыз етіледі.
Бұл үшін өртті болдырмау жүйесін ... - ... ... ... ... ... мен техникалық құралдар жиынтығы.
Одан басқа, өрттен сақтандыру ... ... ... ... мен өрттер өртқауіпсіздігі инструктажын ... ... ... алу ... бұзғанда және өрт қауіпсіздігі
ережелерін орындамағанда пайда ... ... ... адамдар мен материалды құндылықтарды сыртқа алып
шығу үшін эвакуациялау жолдары қарастырылады, оларда табиғи жіне ... ... ... өрт ... ... ... – су, ... буы, ауалы-
механикалық және химиялық көбіктер, инертті газдар (азот, көмірқышқыл газ,
түтінді газдар), сусылдақ заттар ... ... ... ... және ... ... (асбесті ткандер).
Жобада бір ауалы көбікті өртсөндіргіш, 4-6 % - ті ПО-1 ... сулы ... ... ... 5 ... көбігінің
шашырау ұзындығы – 4,5 м, әсер ету ... 20 мен 45 с, ... ... – 7,5 және 14 кг ... ... ... ... теміржолдық көлік бастаушы орынға
ие болады. Оның ролі анықтайды: әмбебаптық және ... ... ... және жыл ... ... биік - ... және темір
жолдардың кең тармақты ауы. Көліктік жүйеде нәтижелі ... ... үшін ... ... ... ... ... негізінде жолаушы
тасымалдаудың автоматтандырылған жүйелерін енгізу есебі болып табылады.
Осы дипломдық алдындағы тәжірбе алу ... ... ... ... автоматтандырылған жүйесін өндіру болып табылады.
Оның қызметі билеттерді сату ... ... ... ... ... ... ... теміржол билеттерінің маңызды сатылу процесін ыңғайлату ... ... ... ... қысқарту;
- сапасын арттыру және жолаушыларға қызмет ету жылдамдығы;
- ... ... ... ... бар ... ... жедел алу.
Бағдарлама қарапайым интерфейсті және интуициялық ыңғайлы.
Қолданылған әдебиеттер
1. Қазақстан Республикасының 8 желтоқсан 2001 жылғы N266-II ... ... ... ... Е.Ж., ... транспорт независимого Казахстана,
Алматы: «Баур», 1998 г., 156 стр.
3. Шрамов А.А., Шубко В.Г. Организация грузовых и ... ... ... ... М. ... 1987 г., 58-70 ... ... К.Н., Сиваев И.П., Перепон В.П., Коммерческая эксплуатация
железных дорог, Изд-во ... 1972, 135 ... ... Г.В., ... А.Н., ... ... грузов, М.
«Транспорт», 1983г., 92-113 стр.
1. Шумаков П.В., Delphi и создание приложений баз данных, Москва, Нолидж,
1999г., 215 ... ... В.В. Delphi 5. ... ... ... «Нолидж»,
2001 г., 116-135 стр.
1. Архангельский А.Я., Программирование в Delphi 4, Москва, Бином, 1999
г., 98 ... ... В.В., ... В.М. ... ... ... ... на основе СУБД.” М.: Финансы и статистика,
1982., 69-78 ... ... Ю.А. ... в базы ... ... ... ЯрГУ, 1997., 119
стр.
1. Крис Дейт. Введение в базы данных, 6-е изд. ... ... ... стр.
1. Справочник разработчика АСУ. под ред. ... Н.П. и ... М., ... 1978., 96 с ... ... В.Ф. “Охрана труда.” – К.: Высшая школа, 1990., 58-71 стр.
1. Смирнова Г.Н., Сорокин А.А., Тельнов Ю.Ф. Проектирование экономических
информационных систем, 2002., 124 ... ... ... ... баз ... ... Финансы и статистика',
1983г., 68-75 стр.
Дейт К., "Введение в системы баз данных", ... ... 1980 г., ... М.Р., ... баз данных на персональных ЭВМ", Москва,
'Финансы и ... 1992 г., 56 ... П. В. ... 3.0 и ... баз ... ... 1997г., 70 ... Матчо, Дэвид Р.Фолкнер. «Delphi» — пер. с ...... ... ... ... в ... Delphi 2.0"., 42 ... Мартин, "Организация баз данных в вычислительных системах" М: ... 81 ... ... и использования баз данных". Москва: Финансы и
статистика 1995., 131 стр.
Горев А., Ахаян Р., ... С. ... ... с ... 704 стр.
Атре Ш. Структурный подход к организации баз данных. – М.: ... ... 1983. – 320 ... В.В., ... В.М. ... баз данных информационных систем.
– М.: Финансы и статистика, 1989. – 351 стр.
Джексон Г. ... ... баз ... для использования с
микроЭВМ. -М.: Мир, 1991. – 252 стр.
Кириллов В.В. ... язык ... (SQL). – СПб.: ... 1994. ... ... М. ... реляционных баз данных. – М.: Мир, 1987. – 608 ... Т., Фрай Дж. ... ... баз ... В 2 кн., – М.: ... Кн. 1. – 287 стр.: Кн. 2. – 320 ... Д., ... Ф. Модели данных. – М.: Финансы и статистика, 1985.
– 344 стр.
Paradox for Windows: ... ... Под ... ... Д.
А. Издательство АОЗ’ "Алевар", 1993., 215 стр.
Брябрин В.М., "Программное обеспечение персональных ЭВМ", Москва, 'Hаука',
1989 г.,. 96 ... Ю.А. ... ... ... М., 1998., 73 ... диалоговые системы», И.П.Кузнецов., 51 стр.
«Рекоммендации по общепользовательскому интерфейсу», Microsoft, редакция
1995г., 49 стр.
Подборка рефератов из сети ... ... ... ... хранителей ... ... ... к ... ... ... В. В. - Охрана труда на предприятиях ... и ... – М.: ... и ... промышленность, 1982.,161 стр.
Сегеда Д.Г., Дашевский В.И. – Охрана труда в пищевой промышленности. – М.:
Легкая и ... ... 1983., 215 ... ... тасқынының сызбасы
Ќосымша Б
Бағдарлама листингісі
unit Main;
interface
uses
Windows, Messages, SysUtils, Variants, Classes, Graphics, Controls,
Forms,
Dialogs, AppEvnts, Menus, DB, ImgList, DBTables, Grids, ... ToolWin, ... ... ... Buttons, Mask, ... = ... TPanel;
btnNewTalon: TSpeedButton;
btnDelTalon: TSpeedButton;
btnMoveTalon: TSpeedButton;
ImageList1: TImageList;
tblCities: TTable;
tblCitiesCODE: TAutoIncField;
tblCitiesNAMES: TStringField;
tblCars: TTable;
tblCarsCODE: ... ... ... ... TDBGrid;
Label2: TLabel;
ToolBar1: TToolBar;
ToolButton1: TToolButton;
ToolButton2: TToolButton;
ToolButton3: TToolButton;
ToolButton4: TToolButton;
ToolButton5: TToolButton;
DBGrid2: ... ... ... ... ... TToolButton;
tblStation: TTable;
tblTrans: TTable;
tblTransCODE: TAutoIncField;
tblTransNOMER: TIntegerField;
tblTransCITY_1: TIntegerField;
tblTransCITY_2: TIntegerField;
tblTranssCITY_1: TStringField;
tblTranssCITY_2: TStringField;
tblTransTIME_1: TTimeField;
tblTransTIME_2: TTimeField;
Ќосымша Б жалѓасы
dsTrans: TDataSource;
tblStationCODE: TAutoIncField;
tblStationTRANS: TIntegerField;
tblStationCITY: TIntegerField;
tblStationTIME_1: TTimeField;
tblStationTIME_2: TTimeField;
tblStationsCITY: TStringField;
Label3: ... ... ... ... ... TDBText;
SpeedButton1: TSpeedButton;
SpeedButton2: TSpeedButton;
SpeedButton3: TSpeedButton;
tblTickets: TTable;
tblTranssTrans: TStringField;
dsTickets: TDataSource;
tblTicketsCODE: TAutoIncField;
tblTicketsTRAINS: TIntegerField;
tblTicketsDATA_O: TDateField;
tblTicketsTIME_O: TTimeField;
tblTicketsCARS: TIntegerField;
tblTicketsCITYFROM: TIntegerField;
tblTicketsCITYIN: ... ... ... ... ... TTimeField;
tblTicketsVID: TStringField;
tblTicketssCITY_1: TStringField;
tblTicketssCITY_2: TStringField;
tblTicketssTrans: TStringField;
uses Main;
{$R *.dfm}
procedure TfrmCars.ToolButton1Click(Sender: TObject);
begin
frmMain.tblCars.Append
end;
procedure TfrmCars.ToolButton2Click(Sender: TObject);
begin
frmMain.tblCars.Edit
end;
procedure TfrmCars.ToolButton3Click(Sender: TObject);
begin
procedure ... ... ... ... ... ... ... > 0 then
begin
if frmMain.tblStation.Locate('CITY', frmMain.tblCitiesCODE.AsInteger,
[]) then
begin
Application.MessageBox('Объект используется!','Ошибка', MB_OK +
MB_ICONERROR);
Exit
end;
if frmMain.tblTrans.Locate('CITY_1', frmMain.tblCitiesCODE.AsInteger,
[]) then
begin
Application.MessageBox('Объект ... MB_OK ... ... ... then
begin
Application.MessageBox('Объект используется!','Ошибка', MB_OK +
MB_ICONERROR);
Exit
end;
if frmMain.tblTickets.Locate('CITYFROM',
frmMain.tblCitiesCODE.AsInteger, []) then
begin
Application.MessageBox('Объект используется!','Ошибка', MB_OK +
MB_ICONERROR);
Exit
end;
if frmMain.tblTickets.Locate('CITYIN', frmMain.tblCitiesCODE.AsInteger,
[]) then
begin
Application.MessageBox('Объект ... MB_OK ... ... запись?','Удаление', MB_YESNO +
MB_ICONQUESTION + MB_DEFBUTTON2) = mrYes then
Құрметті мемлекеттік комиссиясының төрағасы және комиссия мүшелері
Сіздердің алдарыңызға тақырыбы: «Теміржол ќызметкерініњ АЖО ... ... ... ұсынылады.
Көлік – Қазақстан өндіріс инфражүйесінің ең маңызды бөлімі. Оның
тұрақты және нәтижелі жұмыс ... ... ... және ... ... ... ... экономиканы көтерудің және қайтақұрулардың,
бүтіндік қамтамасыз етуінің, ... ... және ел ... ... ... ... ... және өмір сүруге қажетті
тұрақтану шартымен келеді.
Экономиканы реформалаудың ... ... және ... ... ... ... ... керек.
Нәтижелі жұмыс жасау көліктік жүйелерде ... ... ... ... ... ... ... және
контейнерлердің, локомотивтардың дислокация бақылауының, қолдану талдауының
және вагондық ... ... ... ... ... ... ... ақпараттық құралдардың негізінде жасалады.
Диплом алдындағы жұмыс мақсатым автоматтандырылған жұмысшы орындағы
диспетчерлер теміржолдық вокзалдардағы жолдық билеттерді шапшаң ... ... ... ... ... келеді.
Тап осы автоматтандырылған жүйе өңдеуіне арналған ... ... ... ... ... Республикасының теміржолдық көлігі туралы, теміржолдық
тасулардың ... заң ... ... жолаушы тасулардың ұйымы
туралы қажетті материал жинау және теміржолдық көлік ... ... ... ұйымы жалпы негіздерін зерттеу, станциялардың
жұмыс ұйымындағы жолаушы тасулармен, жолаушылардың тасу шарттары.
3. Инфоқұрылымдық жүйенің моделін ... ... ... ... ... құру.
5. Жоба таңдалған түрін іске асыру.
Бағдарламаға негізгі талабы жұмыс ыңғайлылығы ... ... ... ... ... ... ... минимумын шығын қылу, не
кезектер жоюға белеттіктерді ... ... ... ... ... қаласындағы теміржолдық станция вокзалы
болып, сонымен қатар жолаушы тасулардың ұйым ... ... ... жұмыс жолаушыларды тасымалдайтын ақпараттық - басқару
жүйесінде теміржол ќызметкері диспетчерініњ жұмысын ... ... Бұл жүйе ... ... енгізуге, мәлімдемелерді сақтауға және
редактілеуге ыңғайлы. Жолаушыларға билеттерді жылдам сатуды жүзеге ... ... бос ... ... ... және т.б. хабарды
да алуға мүмкіндік береді.
Елдердің жалпы ... ... ... ... ... ... ... Оның ролі анықтайды: әмбебаптық және жүйелілік тасымалдауларды -
климат және жыл уақыттарының жағдайларын, биік - ... және ... кең ... ауы. ... ... ... ... жасауы үшін ең
алдымен, казіргі ... ... ... ... ... ... жүйелерін енгізу есебі болып табылады.
Осы дипломдық алдындағы тәжірбе алу жұмыс нәтижесінде теміржол
ќызметкерініњ ... ... ... болып табылады. Жүйе
келесі қимылдарды орындауға мүмкіншілік береді:
- теміржол билеттерінің ... ... ... ыңғайлату және
тездету;
- жіберілетін қателердің мүмкіншілігін қысқарту;
- сапасын арттыру және жолаушыларға қызмет ету ... ... ... ... ... бар болуы туралы мәліметтерді
жедел алу.
Бағдарлама қарапайым интерфейсті және интуициялық ыңғайлы
Пойыздар туралы мәлімдеу бес кестеден тұрады, кілтті алаңдар ... ... ... ... ... нөмірлері беріледі.
Екінші кесте пойыздардан әрбір ... ... ... жүру ... ... жету ... жету уақыты, пойыз түрі (алыс, жергілікті, қалааймақтық
), пойыз үлгісі (жедел ... ... ... ... ... ... сапар желісін анықтайды: станция
реттік нөмірі, станция аты, станцияға ... жету күні және ... жүру ... ... ... ара ... екі ... вагондарда – вагон нөмірі ... ... ... ... ... ... ортақ, люкс, жүктік, пошталық)
және вагондарға орналастырады.
Оның үлгісімен сәйкестікте әрбір вагонға ... орын ... ... ... етеді. Вагондардағы орындарды толтыру алдымен
пойыздар туралы мәліметтерді енгізілгенді соң ... ... саны ... вагон үшін параметрлер үлгісі қосымшасынан алады .
Тиісті билетті сатып үшін алдымен диспетчер пойыз ... ... соң жол жүру ... ... және орын ... ... ... билет балалар үлгісімен сатылса, онда билет бағасы билет құны
жартысымен сатылады.
Бос орынды жылдам іздеуге арналған ... ... ... ... ... таңдау және терезенің төменгі бөлімінде жүру станцияны және бару
станцияны таңдау және табу.
Бұл дипломдық жобаның мақсаты – ... ... ... орнын
автоматтандыру болып табылады.
Жобаға мәліметтерді басқару сызбасының ... ... ... ... логикалық, блок схемасы, бағдарлама
листингі, экономикалық көрсеткіштердің қорытынды кестесі кіргізілген.
-----------------------
1
2
3
4
5
6
6,14 м
5,35 м
2,4 м

Пән: Информатика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 95 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Delphi және мәліметтер қоры сервері31 бет
Microsoft Access программасы12 бет
Sql-тілі4 бет
Автоматты басқару теориясы пәнінен электронды оқулық жасау66 бет
Деректермен жүргізілетін операциялар. мб құрылымын жоспарлау және құру13 бет
Мәліметтер базасы және мәліметтер базасын басқару жүйесі13 бет
Мәліметтер базасын ұйымдастыру туралы7 бет
Мәліметтер визуализациясы және зерттеу қорытындылары4 бет
Мәліметтер қоры29 бет
Мәліметтер қоры туралы ақпарат17 бет


Исходниктер
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь