Инфляциялық трансмиссионды (тасымалданды) механизм


Инфляция
Инфляция - жалпы құнның бұрынғы деңгейінен тұрақты өсуі. Инфляцияның белгілері ақшаның кең таралуымен айтарлықтай байқала бастады. Инфлияциондық процестер соғыс, халық санының күрт өзгеруі, ақша массаның ағынына әкеліп соқтырады.
Инфляциялық трансмиссионды (тасымалданды) механизм
Инфляциялық трансмиссионды механизм деп шекті сұраныс құн деңгейі мен жалақы мөлшерлемесінің өсуіне ықпал ететін процесті айтамыз. Оны келесі түрде көрсетсе болады:
Инфляциялық трансмиссионды механизмде бірінші реттік сұраныс пен құн деңгейінің өсуінде кешіктіру (лаг) байқалады. Бұл кешіктіру құнды реттеудегі кешіктіру деп аталады, ол бірнеше ай көлемінде жалғаса алады. Өндіріс факторларына деген құн өсе бастағанда, екі қосымша фактор көтеріледі. Біріншіден, бұл дайын өнімге деген құнның (6 блок) өндіріс факторларына (4 блок) баратын кері байланысы. Екіншіден, болашақтағы инфляцияға деген қызметкерлердің күтуі (7 блок) : жұмысшылар келешектегі инфляциядан қорқып, жалақыларының жоғарылатуын талап етеді. Нәтижесінде бақылауы қиынға түсетін инфляциялық ілмек пайда болады.
Сұраныс инфляциясы
Сұраныс инфляциясын, әдетте, тым аз тауар көлемі жағдайындағы тым көп ақша мөлшерімен түсіндіреді. Басқа сөзбен айтқанда, бұл - шектен тыс жиынтық сұраныс әсерінен құнның өсу тенденциясы.
Макроэкономикалық тепе-теңдік және оның үлгілері.
Экономикалық теорияда негізінен, макроэкономикалық тепе-теңдік үлгілеріне классикалық және кейнстік көзқарастар қалыптасқан. Алдымен, классикалық макроэкономикалық тепе-теңдік үлгісін талдауды қарастырамыз.
Классикалық үлгі француз экономисі Жан-Батист Сэйдің (1762-1832) заңымен тығыз байланысты және осы тұжырымға сәйкес құрылады. Сэй заңы бойынша, толық жұмысбастылық жағдайында жасалған өнімді сатып алатын шығындар мен оны сататын табыстар әрқашанда бір-біріне тең болады. Өндірілген өнімдердің құны автоматты түрде табыстарды қамтамасыз етіп отырады, яғни ұсыныс сұранысты тудырады. Бұл жерде, алынған табыстар бірден шығынға айналып отырады, олардың белгілі бір бөлігі жинақталмайды, түгелімен жұмсалып отырады деген болжамдар айтылады.
Жиынтық ұсыныстың ұзақ мерзімдегі қисығы классикалық кесінді деп аталады және ол тік сызық түрінде сипатталады. Классикалық кесіндіде экономика жұмыспен толық қамтылған жағдайда болады және жиынтық өнімнің нақты көлемі өзінің әлеуетті деңгейіне тең болады. Ал нарық икемді көрсеткіштер (баға деңгейі, атаулы жалақы, пайыз мөлшерлемесі) арқылы тепе-теңдікті ұстап тұрады. Жиынтық сұраныс өзгерген жағдайда жиынтық өнім көлемі өзгермейді, тек бағалар деңгейі ғана өзгереді (сурет 11. 3) .
Сурет 11. 3 Классикалық макроэкономикалық тепе-теңдік
Е нүктесінде классикалық үлгі бойынша макроэкономикалық тепе-теңдік қалыптасады. Классикалық макроэкономикалық тепе-теңдік автоматты өзін-өзі реттейтін нарықтың тетігі ретінде қарастырылады және ол мемлекеттің экономикаға араласуын қаламайды. Сэй заңын алға тартанын осындай идеяны А. Смит, Д. Рикардо, Дж. Ст. Милль, А. Маршалл және А. Пигу сияқты классика-лық және неоклассикалық теорияның өкілдері жақтайды.
Кейнстік үлгідегі макроэкономикалық тепе-теңдік үлгісі классикалық үлгіге мүлдем қарама-қарсы болып табылады. Кейнс өзінің теориясында Сэй заңын қатты сынға алды және ол экономикаға мемлекеттің араласуын жақтады. Оның айтуынша, бір жылда өндірілген жиынтық өнім толығымен сатылмауы және сатып алынбауы мүмкін, яғни табыстар мен шығындар бір-біріне тең болмайды. Осы кезде кейбір адамдар жұмыссыз қалады және өндіріс қысқарады, ал соның салдарынан экономикада дағдарыс орын алады. Экономикалық дағдарыс жағдайында жиынтық ұсынысты емес, керісінше жиынтық сұранысты ынталандыру қажет, олай болса, сұраныс ұсынысты тудырады.
Жалпы алғанда, кейнстік үлгі қысқа мерзімге сәйкес келеді. Қысқа мерзімді кезеңде жиынтық өнімнің нақты көлемі өзінің әлеуетті деңгейіне сәйкес келмейді және сұраныс өзгергенде бағалар деңгейі өзгермейді және жиынтық өнім көлемі өзгеріске ұшырайды. Экономикалық дағдарыс кезінде мемлекеттің экономикаға араласуы арқылы жиынтық сұранысты арттыруды ынталандыру қажет, соған байланысты жиынтық сұраныс жиынтық өнімнің нақты көлемі өзінің әлеуетті деңгейіне жеткенше дейін арта береді (сурет 11. 4) .
Сурет 11. 4 Кейнстік макроэкономикалық тепе-теңдік
Е нүктесінде кейнстік үлгі бойынша макроэкономикалық тепе-теңдік қалыптасады. Кейнстік макроэкономикалық тепе-теңдік жиын-тық сұранысты реттеуге негізделген және мемлекеттің экономикаға араласуын талап етеді.
Тұтыну және жинақтау функциясы
Ұлттық экономика шеңберінде тұтыну, жинақтау және инвестиция деңгейлерін қолда бар табыс пен пайыз мөлшерлемесі көрсеткіштері анықтайды.
Классикалық макроэкономикалық үлгіде жинақтау мен инвестиция деңгейлері пайыз мөлшерлемесі арқылы автоматты түрде ретке келіп отырады, олай болса, қолда бар табыс факторы екінші орынға қойылып, пайыз мөлшерлемесіне шешуші мән беріледі.
Кейнстік макроэкономикалық үлгіде көбінесе экономикалық агенттердің психологиялық факторлары мен мінез-құлықтары ескеріледі. Тұтыну мен жинақтау функцияларын қолда бар табыс деңгейі анықтайды, ал инвестиция көлемі пайыз мөлшерлемесіне тәуелді болып табылады. Негізгі макроэкономикалық көрсеткіш - қолда бар табыс (Yd) тұтынылады (С) және жинақталады (S) :
Yd = C + S.
Мұндай тұтыну мен жинақтау Кейнстің психологиялық заңымен және бейімділіктің түрлерімен тығыз байланысты, яғни ол заң былай суреттеледі: «адамдардың табыстары артқан сайын тұтыну да артады, бірақ тұтынудың артуы табыстың артуындай болмайды». Олай болса, табыстың артуынан тұтыну деңгейі салыстырмалы түрде төмендей береді, ал жинақтау салыстырмалы түрде арта береді. Ал бейімділіктің төрт түрі бар:
1.
Тұтынуға шекті бейімділік (МРС)
- қолда бар табыстың өзгеруіне байланысты тұтынудың салыстырмалы түрде өзгеруі:
МРС = ∆С / ∆Yd.
2. Жинақтауға шекті бейімділік (МРS)
- қолда бар табыстың өзгеруіне байланысты жинақтаудың салыстырмалы түрде өзгеруі:
МРS = ∆S / ∆Yd.
3. Тұтынуға орташа бейімділік (АРС)
- қолда бар табыстың тауарлар мен қызметтерді сатып алуға жұмсалатын бөлігі:
АРС = С / Yd.
4. Жинақтауға орташа бейімділік (АРS)
- қолда бар табыстың тұтынудан қалған бір бөлігі:
АРS = S / Yd.
Тұтынуға шекті бейімділік пен жинақтауға шекті бейімділік қолда бар табыстың қосымша бірлігінің қаншасы тұтынуға жұмсалатынын және қаншасы жинақтауға кететінін көрсетеді. Сондықтанда, олардың қосындысы әрқашанда 1-ге тең болады:
MPC + MPS = 1
Кейнс бойынша тұтыну функциясы былай қалыптасады:
C = a + b (Y - T),
мұнда, а - автономды тұтыну (табысқа байланысты емес тұтыну) ; в - тұтынуға деген шекті бейімділік.
Жинақтау функциясы:
S = - a + (1 - b) (Y - T),
мұнда, S - жеке сектордың жинақтары; 1-b - жинақтауға шекті бейімділік.
Сонымен, тұтыну мен жинақтауға мынадай анықтамалар беруге болады:
Тұтыну
- қолда бар табысқа байланысты ел азаматтарының ағымдық қажеттіліктерін қанағаттандыруға жұмсайтын тауарлары мен қызметтерінің жиынтық құны.
Жинақтау
- ел азаматтарының ағымдық қажеттіліктерін қана-ғаттандырып болғаннан кейінгі қалған қолда бар табыстың тұтыныл-майтын бөлігі.
Инвестицилар
Ұлттық экономика шеңберінде жасалатын жалпы ішкі өнімнің құрамындағы инвестицияларды талдаудың маңызы аса зор. Инвестициялар - жеке, мемлекеттік және шетелдік секторлардың пайда табу мақсатында өндіріске, тауарлы-материалдық қорларға және тұрғын үй құрылысына ұзақ уақытқа салатын күрделі қаржылық жұмсалымдары. Инвестициялардың негізгі көзі болып жинақтаулар табылады және олардың көлемі пайыз мөлшерлемесіне тәуелді болып саналады.
Классикалық және кейнстік үлгілерге сәйкес, инвестициялар мен жалпы ішкі өнім көлемі бірін-бірі әрдайым қолдап отырады. Алдымен, инвестициялар жалпы ішкі өнімнің артуына және экономикалық өсуге жағдай жасайды, содан кейін жалпы ішкі өнімнің артуы қайтадан инвестицияларды ынталандырады. Сондықтанда, жиынтық сұраныс пен жиынтық ұсыныстың тепе-теңдігі ауытқымалы кезеңмен (циклдік) дамып отырады.
Инвестициялардың екі түрі бар:
1. Автономды (тәуелсіз) инвестициялар
- ұлттық табыстың өсіміне байланысты емес тұрақты инвестициялар. Автономды инвестициялар техникалық прогрестің құбылмалы болуы, халық санының өсуі, сыртқы нарықтардың кеңеюі, адамдар талғамының өзгеруі сияқты себептерге байланысты пайда болады. Мұндай инвестициялардың көзі болып әдетте, мемлекет бюджет табылады.
2. Туынды (индуцирлі) инвестициялар
- ұлттық табыстың өзгеруіне байланысты жүзеге асырылатын тәуелді және ынталандырушы инвестициялар. Автономды инвестициялар жиынтық табысты арттырып, соның өсуімен байланысты тәуелді инвестицияларды ынталандырады. Мұндай инвестициялардың көзі болып әдетте, кәсіпкерлік пайда табылады, ал соңғысы Y ұлттық табыстың өсуімен қатар ұлғаяды. Олай болса, туынды инвестициялар да артады. Бұл жерде жиынтық табыстың өсуіне орай, өндірістік инвестициялармен бірге, тауарлы-материалдық қорларға және тұрғын үй құрылысына да инвестициялар артады. Демек, экономиканың жандануы жағдайында ескі капиталдардың қоры жаңартылады және тұрғын үйге сұраныс ұлғаяды.
Инвестициялауға шекті бейімділік (MPI)
- жиынтық табыстың кез-келген өзгерісіндегі инвестициялауға кететін шығындар өсімінің пайыздық үлесі:
МРІ = ΔI / ΔY,
мұнда, ΔI - инвестициялар шамасының өзгеруі; ΔY - табыстың өзгеруі.
Кейнстік үлгі әрқашанда жиынтық сұраныс тарапынан дағдарыстық экономиканы зерттеуге бағытталады. Экономикалық белсенділіктің төмен болуы жағдайында жиынтық сұранысты үнемі ынталандырып отыру қажет. Сол себепті өндірістің терең құлдырауын болдырмау үшін жиынтық сұранысты реттеу бойынша мемлекеттің белсенді экономикалық саясаты қажет.
Кейнс кресі
Өндірістің құлдырауындағы елеулі шығындарды болдырмау үшін жиынтық сұранысты реттейтін белсенді мемлекеттік саясат қажет. Сондықтан Кейнстің теориясы жиынтық сұраныс теориясы деп аталады. Нақты инвестициялар жоспарланған және жоспарланбаған тыс инвестицияларды қамтиды. Соңғы инвестицияларда күтпеген өзгерістер болады. Олар нақты жинақ қоры мен инвестицияларды келістіріп, макроэкономикалық тепе-теңдікті белгілейді. Жоспарланған шығындар - үй шаруашылықтары, фирмалар, мемлекет және сыртқы әлемнің тауарлар мен қызметтерге жұмсайтын шығындар көлемін көрсетеді. Нақты шығындар - фирмалар сату деңгейінің өзгерісіне байланысты жоспарланбаған инвестициялар жасағанда көрініс табады.
... жалғасы- Іс жүргізу
- Автоматтандыру, Техника
- Алғашқы әскери дайындық
- Астрономия
- Ауыл шаруашылығы
- Банк ісі
- Бизнесті бағалау
- Биология
- Бухгалтерлік іс
- Валеология
- Ветеринария
- География
- Геология, Геофизика, Геодезия
- Дін
- Ет, сүт, шарап өнімдері
- Жалпы тарих
- Жер кадастрі, Жылжымайтын мүлік
- Журналистика
- Информатика
- Кеден ісі
- Маркетинг
- Математика, Геометрия
- Медицина
- Мемлекеттік басқару
- Менеджмент
- Мұнай, Газ
- Мұрағат ісі
- Мәдениеттану
- ОБЖ (Основы безопасности жизнедеятельности)
- Педагогика
- Полиграфия
- Психология
- Салық
- Саясаттану
- Сақтандыру
- Сертификаттау, стандарттау
- Социология, Демография
- Спорт
- Статистика
- Тілтану, Филология
- Тарихи тұлғалар
- Тау-кен ісі
- Транспорт
- Туризм
- Физика
- Философия
- Халықаралық қатынастар
- Химия
- Экология, Қоршаған ортаны қорғау
- Экономика
- Экономикалық география
- Электротехника
- Қазақстан тарихы
- Қаржы
- Құрылыс
- Құқық, Криминалистика
- Әдебиет
- Өнер, музыка
- Өнеркәсіп, Өндіріс
Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор #1 болып табылады.

Ақпарат
Қосымша
Email: info@stud.kz