Жеткіншек жасындағыларда кездесетін эмоционалдық үйлеспеушілікті диагностикалау және коррекциялау

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

1 бөлім. ЖЕТКІНШЕКТЕР ДАМУЫНДА ОРЫН АЛАТЫН АУЫТҚУЛАР ЖӘНЕ ОНЫҢ СЕБЕПТЕРІ

1.1. Жекіншектердің тұлғалық даму ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .6

1.2. Эмоция . мінез . құлық негізіне жататын феномен ... ... ... ... ...19

1.3. Жеткіншектерде кездесетін эмоционалдық
тұрақсыздықтың себептері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 30

2 бөлім. ЖЕТКІНШЕКТЕРГЕ ТӘН ЭМОЦИОНАЛДЫҚ ҮЙЛЕСПЕУКШІЛІКТІ ДИАГНОСТИКАЛАУ ЖӘНЕ КОРРЕКЦИЯЛАУ

2.1. Эмоционалдық жағдайды зерттеу әдістерін пайдалану ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...35

2.2. Жеткіншектердің эмоционалдық жағдайына байланысты
мінез үйлеспеушіліктерін коррекциялау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 53

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .63

ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 65

ҚОСЫМШАЛАР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .68
КІРІСПЕ

Зерттеудің көкейкестілігі. Жеке адамның эмоциялық жағдайының тұрақты болуы оның өмір сүретін ортасына, экономикалық және ғылыми техникалық жетістіктеріне байланысты екені ҚР Президент Н.Ә. Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауында балаларға салуатты өмір салтын үйретіп, «әр оқышының білімі мен қабілет деңгейінің тиімділігін» /1/ арттыру қажет екендігі көрсетілген. Оқушылардың жеке тұлғалық даму ерекшеліктерін дер кезінде диагностикалау, олардың эмоционалдық жағдайында нормадан ауытқуы байқалған кезде көмек көрсету көкейкесті мәселердің бірі болып отыр. ҚР Президент Н.Ә. Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауында балардың эмоционалдық жағдайының ауытқулары қандай себептермен байланысты екені келесі сөздермен айтылған: «Біріншіден, осы өңірде тұрақсыздық пен діни экстремизм етек жая бастауы. Екіншіден, географиялық орналасуы жағынан алғанда Қазақстан бел ортасында тұрған өңірде есірткі таратудың тыйылмай отыруы» /2/. Эмоцияның теріс көріністері ерекше дамуымен байланысты өзгеге қиянат зорлық көрсету, нашақорлық, токсикомания, адам бойында кері әсердің жиылуы, агрессивтілік әрекеттің бой көрсетуіне алып келетіндігі психологияда дәлелденген.
Жеткіншектердің жас ерекшеліктерімен байланысты орын алатын эмоционалдық үйлеспеушілікті зерттеушілер А.Бек /46/, Л.С.Выготский /29/, Л.А.Орбели /46/, Г.Селье /87/, К.Роджерс /46/, К.Юнг /99/, В.Франки /94/, Р.Бэрон /24/, Перлз /74/, Изард /45/, З.Фрейд /91/, Қ.Жарықбаев /40/, С.Н.Ениколапов /43/ т.б. көптеген ғалымдар еңбектерінде эмоционалдық жағдайлардың аныќтамасы мен сипаттамасы, эмоционалдық үйлеспеушіліктің табиғаты, пайда болу себептері және одан шығу жолдары талданған. Осының негізінде мектеп жасындағы балалардың бойында кездесетін эмоционалдық үйлеспеушіліктер түрлері мен көрініс беру ерекшеліктері талданған.
Жеткіншектер ағзасында орын алатын психофизиологиялық өзгерістер пайда болуымен байланысты кризистік даму кезеңі орын алады және осы ахуалмен байланысты бала мінезінң кейбір көрсеткіштері шамадан артық дамып кетуі, мазасыздануының, агрессиясының орын алуы байқалады. К.Леонгард, Л.В.Личко, Р.Д.Шмишек, Филипс, Басс және Дарки т.б.ғалымдар осы құбылыстардың ерекшеліктерін жан-жақты зерттеп, оның типологиясын, зерттеу әдістемелерін жасаған. Қазіргі кезде жеткіншектердің психоэмоционалдық үйлеспеушілігін болдырмау және осы жағдайдан шығару әдістемелерін тиімді пайдалану жолдары анықталған. Жеткіншектердің эмоционалдық үйлеспеушілігі орын алғанда оларға нақты көмек көрсету жолдары мен құралдарын анықтау қажет болғандықтан біз дипломдық зерттеу тақырыбын «Жеткіншек жасындағыларда кездесетін эмоционалдық үйлеспеушілікті диагностикалау және коррекциялау» деп анықтадық.
Зерттеу объектісі: білім беру жүйесіндегі психологиялық қызмет.
Зерттеу пәні: мектеп психологінің жеткіншектерге психологиялық қызмет көрсету мазмұны.
Зерттеудің ғылыми болжамы: жеткіншектердің эмоционалдық үйлеспеушілігінің себептерін анықтап, одан шығару амалдарын өз уақытында жүргізу арқылы балалардың психоэмоционалдық жағдайын жақсартуға және тұрақтандыруға мүмкіндік туады.
Зерттеу мақсаты: жеткіншектерде кездесетін эмоционалдық үйлеспеушіліктің теориялық негіздерін талдау арқылы оның алдын алу және коррекциялаудың жолдарын анықтау.
Зерттеу міндеттері:
- жеткіншектердің эмоционалдық даму проблемасы бойынша ғылыми-әдістемелік еңбектеді талдау;
- жеткіншектердің эмоцияларының көрініс беру түрлерін және себептерін анықтау;
- жеткіншектерде орын алатын акцентуация, мазасыздану, депрессия жағдайларын диагностикалау;
- мектеп психологінің эмоционалдық үйлеспеушілік жағдайындағы балаларды коррекциялау әдістемелерін пайдалану, нәтижелерін талдау.
Зерттеу базасы: Шымкент қаласындағы Жамбыл атындағы № 26 гуманитарлық мектеп-гимназиясы және № 36 орта мектеп.
Ғылыми зерттеу әдістері: Зерттеу барысында келесі психологиялық ғылыми зерттеу әдістері пайдаланылды: психологиялық ғылыми еңбектерді теориялық талдау арқылы бастауыш сынып оқушыларының эмоциясына сипаттама жасау, оқушылардың жекелік қасиеттерін зерттеуге Леонгард-Шмишек тестін, «М және Д», Басса-Дарки әдістемесін, пиктограмма, «Әлеуметтік мазасыздану шкаласы» т.б. әдістемелер көмегімен балалардың акцентуациясын, мазасыздануын, депрессиясын анықтау, жиналған мәліметтерді талдау нәтижелері бойынша психокоррекциялық жұмыстар жүргізу.
Зерттеу кезеңдері: Жоспарланған зерттеу жұмысы екі кезеңде ұйымдастырылады. Бірінші кезеңде оқушылардың жас ерекшеліктеріне байланысты психоэмоционалдық жағдайларын зерттеідің теориялық негіздері талданып, оларды анықтауға арналған психодиагностикалық әдістемелер жинақталды. Екінші кезеңде Шымкент қаласындағы Жамбыл атындағы № 26 гуманитарлық мектеп-гимназиясының психологиялық қызмет көрсету жүйесі арқылы мектеп оқушыларының эмоционалдық жағдайлары зерттелінді. Барлық психодиагностикалық зерттеу нәтижелері ережелерге сай талданып келесі кезеңдегі психологиялық кеңес беру және психокоррекция жүргізілді.
Дипломдық жұмыс кіріспе, екі бөлім, қорытынды, әдебиеттер тізімі және қосымшалардан тұрады.
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1. ҚР Президенті Н.Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауы, 2007.
2. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Назарбаевтың халққа жолдаған «Қазақстан 2030» үндеуі, 1997.
3. Қазақстан Республикасының «Білім беру туралы» Заңы, 1999.
4. Балалар құқығы туралы Конвенция, 1995.
5. Қазақстан Республикасының 2015 жылға дейінгі білім беруді дамыту тұжырымдамасы, 2004.
6. Қазақстан Республикасының «Балалар құқығы тіралы» Заңы, 2002.
7. Абеуова И.А., Дусманбетов Г.А., Махаманова М.Н., Шерьязданова Х.Т. Психологическая служба в вузе. – Алматы: 2004.
8. Абрамова Г.С. Практическая психология. - М.: 2001.
9. Айғабылов Н. Бала мінезінің қалыптасуы және оны тәрбиелеу жолдары. – Алматы, 1972.
10. Анциферова Л.Н. Психология формирования и развития личности. - М.: 1981.
11. Анастази А. Психологическое тестирование. В 2 т. М., 1982.
12. Асмолов А.Г. Личность как предмет психологического исследования. - М.: 1984.
13. Афанасьева Т.М. Семья. Жоғары сынып оқушыларына арналған кітап. Алматы: Мектеп, 1985.
14. Айзенк Т.Дж. Проверьте свои способности – М., 1972.
15. Аткинсон Р. Человеческая память в процессе обучения – М.,1980.
16. Альманах психологических тестов – М., 1995.
17. Әтемова Қ.Т. Оқушылар бойындағы гумандық қасиеттерді қалыптастырудағы отбасының рөлі. – Алматы: 2000.
18. Бодалев А.А. Личность и общение – М., 1995.
19. Брунер Дж. Психология познания – М., 1977.
20. Божович Л.И. Проблемы формирования личности – Воронеж, 1995.
21. Бекмұратова Г.Т. Мінез-құлқында ауытқушылықтары бар балалардың ерекшеліктерін психологиялық тұрғыда зерттеу. - Алматы: 2005.
22. Битянова М.Р. Практическая психология. - М.: 1997.
23. Байярд Р.Т., Байярд Д. Ваш беспокойный подросток: практ. Руководство для отчаявшмхся родителей. Пер. С англ. – М: Просвещение, 1991.
24. Бэрон Р., Ричардсон Д. Агрессия. - С-Пб.: 1998.
25. Бютнер К. Жизнь с агрессивными детьми. - М.: 1991.
26. Веккер В.К. Психические процессы – Л., 1981.
27. Вилюнас В.К. Психологические механизмы мотивации человека – М., 1990.
28. Валлон А. Психологическое развитие ребенка. - М.:, 1967.
29. Выготоский Л.С. Собрание сочинений в 6 томах. - М.:, 1982.
30. Введение в психологию /Под ред. А.В. Петровского – М., 1995.
31. Голубева Э.А. Способности и индивидуальность – М., 1993.
32. Гиппенрейтер Ю.Б. Введение в общую психологию – М., 1996.
33. Грановская Р.М. Элементы практической психологии. - М.:, 1997.
34. Гудкина Н.И. Несколько случаев из практики школьного психолога. - М.:, 1991.
35. Добсон Дж. Непослушный ребенок. Под ред. Н.Коршуновой. - М.:, 1992.
36. Донченко Е.А., Титаренко Т.М. Личность: конфликт, гармония. - Киев: 1989.
37. Дружинин В.В. и др. Введение в теорию конфликта. - М.: 1989.
38. Дубровина И.В. Настольная книга школьного психолога. - М.: 1996.
39. Жарықбаев Қ. Жалпы психология. - Алматы: 2004.
40. Жарықбаев Қ., Калиев С. Қазақ тәлім-тәрбиесі. – Алматы: 1995.
41. Зейгарник Б.В. Патопсихология. - М. : 2000.
42. Зинченко В.П., Смирнов С.Д. Методологические вопросы психологии. - М.: 1983.
43. Ениколапов С.Н. Некоторые результаты исследования агрессии. - М.: «Наука», 1979.
44. Иванников В.А. Психологические механизмы волевой регуляции – М., 1991.
45. Изард К.Е. Эмоции человека – М., 1980.
46. История зарубежной психологии. Тексты. /Под ред. П.Я. Гальперина, А.Н. Ждан – М., 1986.
47. Кроник А., Кроник Е. В главных ролях: вы, мы, он, ты, я – М., 1989.
48. Калиев С., Майғарапова Ш. Оқушылардың тұлғалық қасиеттерін дамытудың педагогикалық негіздері. – Алматы, Рауан: 1990.
49. Қоянбаев Ж. Семья және балалар мен жеткіншектер тәрбиесі.- Алматы, Рауан: 1990.
50. Квимен В. Прикладная психология. - С-Пб.: 2001.
51. Кле М. Психология подростка: Психосексуальное развитие. М., 1991.
52. Козлов Н.И. Как относиться к себе и людям, или Практическая психология на каждый день. М., 1998.
53. Кон И.С. Психология ранней юности. Книга для учителя. - М.: 1989 – 184 б.
54. Кристофер Э., Смит Л. Тренинг лидерства. - Питер: 2001.
55. Леонтьев А.Н. Проблемы развития психики.- М.: МГУ: 1981.
56. Лучшие психологические тесты /Под. ред. А.Ф. Кудряшова – СПб., 1992.
57. Малашкина М.М. Популярная история психологии – М., 2000.
58. Маркова А.К. Психология профессионализма – М., 1996.
59. Леонтьев А.Н. Деятельность. Сознание. Личность – М., 1975.
60. Леонтьев А.Н. Проблемы развития психики – М., 1972.
61. Миренский Б.А. Семья и подросток. – Ташкент: Уқитувчи, 1991.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
ДИПЛОМ ЖҰМЫСЫ
«Жеткіншек жасындағыларда кездесетін эмоционалдық үйлеспеушілікті
диагностикалау және коррекциялау»
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ................................................................
.............................................3
1 бөлім. ЖЕТКІНШЕКТЕР ДАМУЫНДА ОРЫН АЛАТЫН АУЫТҚУЛАР ЖӘНЕ ОНЫҢ
СЕБЕПТЕРІ
1.1. ... ... ... ......... ... жататын
феномен...................19
1.3. Жеткіншектерде кездесетін эмоционалдық
тұрақсыздықтың
себептері..........................................................
..........30
2 бөлім. ЖЕТКІНШЕКТЕРГЕ ТӘН ЭМОЦИОНАЛДЫҚ ... ЖӘНЕ ... ... жағдайды зерттеу әдістерін пайдалану
ерекшеліктері......................................................
.....................................35
2.2. Жеткіншектердің эмоционалдық жағдайына байланысты
мінез үйлеспеушіліктерін
коррекциялау............................................53
ҚОРЫТЫНДЫ...............................................................
..................................63
ӘДЕБИЕТТЕР
ТІЗІМІ.............................................................
.......................65
ҚОСЫМШАЛАР...............................................................
..............................68
КІРІСПЕ
Зерттеудің көкейкестілігі. Жеке адамның эмоциялық жағдайының ... оның өмір ... ... ... және ... ... байланысты екені ҚР Президент Н.Ә. Назарбаевтың Қазақстан
халқына Жолдауында балаларға салуатты өмір салтын үйретіп, «әр оқышының
білімі мен ... ... ... /1/ ... ... ... Оқушылардың жеке тұлғалық даму ерекшеліктерін дер кезінде
диагностикалау, олардың эмоционалдық ... ... ... ... ... көрсету көкейкесті мәселердің бірі болып отыр. ҚР
Президент Н.Ә. Назарбаевтың Қазақстан халқына ... ... ... ауытқулары қандай себептермен байланысты екені
келесі ... ... ... осы ... ... пен діни
экстремизм етек жая бастауы. Екіншіден, географиялық орналасуы жағынан
алғанда Қазақстан бел ортасында тұрған өңірде ... ... ... /2/. ... ... ... ... дамуымен байланысты
өзгеге қиянат зорлық көрсету, нашақорлық, токсикомания, адам бойында
кері әсердің ... ... ... бой ... ... ... ... жас ерекшеліктерімен байланысты орын алатын
эмоционалдық үйлеспеушілікті зерттеушілер ... /46/, ... ... /46/, ... /87/, К.Роджерс /46/, К.Юнг /99/,
В.Франки /94/, Р.Бэрон /24/, Перлз /74/, ... /45/, ... ... /40/, ... /43/ т.б. ... ғалымдар
еңбектерінде эмоционалдық жағдайлардың ... мен ... ... ... пайда болу себептері және одан
шығу жолдары талданған. Осының негізінде ... ... ... ... эмоционалдық үйлеспеушіліктер түрлері мен көрініс
беру ерекшеліктері талданған.
Жеткіншектер ағзасында орын алатын психофизиологиялық өзгерістер
пайда ... ... ... даму ... орын ... және осы
ахуалмен байланысты бала мінезінң кейбір көрсеткіштері шамадан артық
дамып кетуі, мазасыздануының, ... орын алуы ... ... ... ... Басс және ... ... құбылыстардың ерекшеліктерін жан-жақты зерттеп, оның типологиясын,
зерттеу әдістемелерін жасаған. ... ... ... үйлеспеушілігін болдырмау және осы жағдайдан шығару
әдістемелерін тиімді пайдалану жолдары анықталған. Жеткіншектердің
эмоционалдық ... орын ... ... нақты көмек көрсету
жолдары мен құралдарын анықтау қажет болғандықтан біз дипломдық зерттеу
тақырыбын ... ... ... ... ... және ... деп анықтадық.
Зерттеу объектісі: білім беру жүйесіндегі психологиялық ... ... ... ... ... психологиялық
қызмет көрсету мазмұны.
Зерттеудің ғылыми болжамы: жеткіншектердің ... ... ... одан ... ... өз ... арқылы балалардың психоэмоционалдық жағдайын жақсартуға және
тұрақтандыруға мүмкіндік туады.
Зерттеу мақсаты: ... ... ... ... ... талдау арқылы оның алдын алу және
коррекциялаудың жолдарын анықтау.
Зерттеу міндеттері:
- жеткіншектердің эмоционалдық даму проблемасы ... ... ... ... жеткіншектердің эмоцияларының көрініс беру ... ... ... ... орын ... ... ... депрессия
жағдайларын диагностикалау;
- мектеп психологінің эмоционалдық үйлеспеушілік жағдайындағы
балаларды коррекциялау ... ... ... ... ... ... ... атындағы № 26
гуманитарлық мектеп-гимназиясы және № 36 орта мектеп.
Ғылыми зерттеу ... ... ... ... ... зерттеу әдістері пайдаланылды: психологиялық ғылыми еңбектерді
теориялық талдау арқылы бастауыш сынып оқушыларының эмоциясына сипаттама
жасау, оқушылардың жекелік қасиеттерін зерттеуге ... ... және Д», ... ... пиктограмма, «Әлеуметтік
мазасыздану шкаласы» т.б. ... ... ... ... ... ... ... талдау нәтижелері бойынша психокоррекциялық жұмыстар
жүргізу.
Зерттеу кезеңдері: Жоспарланған зерттеу ... екі ... ... ... ... жас ерекшеліктеріне
байланысты психоэмоционалдық жағдайларын зерттеідің теориялық негіздері
талданып, оларды анықтауға ... ... ... ... ... ... қаласындағы Жамбыл атындағы № ... ... ... ... ... ... ... оқушыларының эмоционалдық жағдайлары зерттелінді. Барлық
психодиагностикалық зерттеу нәтижелері ережелерге сай ... ... ... ... беру және ... жүргізілді.
Дипломдық жұмыс кіріспе, екі бөлім, қорытынды, әдебиеттер тізімі
және қосымшалардан тұрады.
1 бөлім. ЖЕТКІНШЕКТЕР ДАМУЫНДА ОРЫН АЛАТЫН АУЫТҚУЛАР ЖӘНЕ ОНЫҢ ... ... ... ... ... және оның себептері
Жеткіншек жас кезеңінде орын алатын мінез ауытқуларын зерттеу және
оның негізінде мінез типологиясын жасау ХІХ ... ... ... ... ... ... ерекшелерінің жеке тұлғаның қоршаған
әлеуметтік ортаға икемделуіне және ... ... ... ... атай отырып, типология жасаудың қажеттілігін көрсеткен. Бірінші
типологияны жасан неміс психиатры Э.Кречмер, кейінірек бұл ... ... ... ... ... ... т.б.
ғалымдар. Мінез типологиясын жасаушылар келесі ортақ пікірлерге сүйенген:
Л.С.Выготский «Кризистік ... ... ... кризистік жас
дегеніміз, бір жағынан балалардың қоғамдық қарым-қатынас жүйесіндегі
өзгерулері жататын, екінші жағынан баланың «ішкі ... ... ... ... ... ... құрылу нәтижесі.
Осы ерекшеліктерге байланысты, жалпы АҚШ психологтарының жүргізген
зерттеулері нәтижесінде, оқушылардың мінез-құлқының үйлеспеуі 80% осы
жеткіншектік ... тән ... ... ... ... ... ... кіші және орта мектеп жасындағы ... өте ... ... ... сонымен қатар, оқушылардың
дүниеге көзқарасы, жағымды қасиеттерінің ... келе ... Осы ... ... ... ете ... ... бір топ Болгария психологтарының жүргізген ... 5-17 жас ... ... ... тән ... ... ... қатар, олардың психикалық нормаларының үлкендерден
айқын ерекшеленіп тұратындығын 14-15 ... 15 000 ... ... ретінде жүргізген «даралық минесоттық»
тестімен дәлелдеуге болады. Өйткені, бұл тест ... ... ... ... «псиопатия», «шизофрения», «гипомания», ... ... ... ... ... ... үшін ауру
симптомы болып ... бұл ... ... немесе
жасөспірімдер үшін норма болып табылады деген қорытындыға келеміз.
Оқушылардың басқа да ... ... ... С.Хатауэй және Э.Монакези жүргізген «Роршах» және «Тақырыптық
апперцепция» тесті бойынша 12-16 жас ... ... ... ... ... ... ... Кеңес уақытында
үлкен маман болып табылатын ... ... ... ... осы жас ... балалардың жекелік ауытқуларының
бірден өсетіндігі дәлелденді. Сонымен қатар, әр жас ... ... ... ... ... «проективті
тест» көмегімен мазасызданудың жас ерекшелік динамикасын қарастырды.
Оның нәтижесі бойынша, кіші ... ... ... мазасыздану
бейтаныс үлкен адамдармен қарым-қатынас кезінде және қатарластарымен
қарым-қатынас ... ... ... ... ... ... ... және ата-анасымен қарым-қатынас
кезінде, ал ... ... ... ... сферасында,
әсіресе ата-аналармен немесе балалар тәуелді болып табылатын басқа ... ... ... ... екен және жасөспірімдерге
мазасыздану деңгейінің жоғарылылығы тән ... ... ... ... ... ... ... әсерінен дифференциацияның
жалғаса беруінде және ... ... ... ... ... ... психологиялық жағымсыз фактор ... ... ... ... Калифорниялық лонгютидтің зерттеу
нәтижесі бойынша төмен эмоционалды реактив тән жеткіншектер ... ... ... тән, ... ... икемсіздеу
және қарым-қатынассыздау болып келеді екен.
1. Мінез онтогенезде қалыптаса ... және ... ... ... ... ... береді.
2. Мінез ерекшеліктерін сипаттайтын жеке тұлға көрсеткіштері
кездейсоқ болмайды, олар анық байқалатын типтерді ... ... ... ... ... ... ... Адамдардың басым көпшілігін типтерге жатқызып зерттеуге болады.
Э.Кречмер /29/ жеке тұлға құрылымындағы ... ... ... ... ... деп ... жасап, барлық
адамдарды дене құрылысына байланысты конституционалды типтерге бөліп,
олард: астеникалық, ... және ... ... ... Әр ... өздеріне тән ерекше темперамент иелері деп көрсетті. Сонымен
қатар әр тип өкілдері психоз ауруына ... оның бір ... ... атап ... ... ... бойынша, психоз ол «нормадағы
жеке тұлғаның келемежденген сипаты».
Кейінгі ... ... ... осы ... ... ... /46/ ... өз-өзін бағалауындағы өзгерістердің
динамикасын алты ... ... ... ... ішіндегі ең
бағалыларын қарама-қарсы көрсеткіштермен бағалайды, мысалы: күшті-әлсіз;
дені сау-ауыру; сұлу-ұсқынсыз. Жеткіншектерді осы қоршаған ортадағыларды
бағалауын негізгі ... ... ... ... ... ... /46/ ұсынған. Леонгард жеткіншектік жас кезеңінде орын ... ... ... ... Оның айтуынша акцентуация ол
нормадағы ... ... ... ... ... ... болып
табылады. Акцентуация жеткіншектер алдына көптеген проблемалар қояды ... ... ... ... ... ... туғызады. Безумен, Леоггард, Личко т.б. ... ... ... жартысынан көбінің мінезінде
акцентуация байқалады. К.Леонгардтың концепциясы бойынша, акцентуация деп
барлық адамға тән ... ... ... ... ... ... шыққанын айтады. Типология жасағанда оны ... ... ... деп екі түрге бөледі.
Осы айтылған факторлардың себебі, Л.Е.Личко /65/ пікірі бойынша,
осы ерекшеліктердің негізгі себебі, 12-18 жас ... ... ... болуында. Сондықтан да дәл осы кезеңде оларға аса көңіл
бөлінбесе олардың мінез-құлқының эмоционалды ... ... ... Бірақ, эмоционалды үйлеспеушілік тек қана ... ... ... ... ... ... және тәрбие
шартына тәуелді және ...... ... ... ... Өсіп келе жатқан балаға әсер ... және ... ... ... ... және ішкі ... ... білу
күрделі нәрсе. Сондықтан да есеюдің ... ... ... және ... ... ... сияқты жеткіншектерге тән
эмоционалды күштену ерте жасөспірімдерде болады ... алып ... ... ... ... ... ... яғни,
оқушылардың өзінің денесіне және сыртқы көрінісіне ... ... ... ... ... олардың эмоционалды үйлеспеуіне әкеліп соғады. Бірақ
нормадағы оқушылардың эмоционалды ... ... аз ... болады. Жалпы эмоционалды үйлеспеушілік ... ... ... тән және олар қиын балалар қатарына жатады.
Мұндай балаларға оқудың өзі қиын, үйде ... ... ... ... ... ... Олардың өзіндік бағасы оқудағы
жетістіктерге жетпеуіне байланысты төмен болады. Бұл жағдайда бала ... ... ... ... оқу ... ... ... өкпе, түңілушілік кездесіп отырады, сонымен бірге, олардың
мінез-құлқына тітіркенудің ... ... тән ... ... ... ... түсіну үшін балада орын алған акцентуацияның
түрлерін ... ... алу ... Оны ... үшін ... сүйене отырып жасалған және бүл мәселені зерттеуге кеңінен
қолданылып жүрген ... бірі ... ... мен ... сипаттамасын ұсынған.
Личко ұсынған сыныптастыру бойынша жеткіншектер акцентуациясы келесі
сипатта көрініс береді.
1. Гипертимдік тип. ... ... - ... барлық уақытта
көтеріңкі болып жүретін, болашағына үлкен үмітпен қарайтын оптимистер.
Олар өте сирек ашуға ... ... ... Барлық уақытта
көпшіліктің ішінде болуға, жетекші болуға құмар. Қызығушылығы өзгермелі,
сондықтан бір істен екінші түріне тез ... ... ... аяғына
жеткізбей тастап кетуге, теріс мінез көрсетуге жақын. Гипертимияның
белгісі бар жасөспірімдер неше ... ... ... ... өз ... билік жүргізгенін жақтырмайды, ал өзінен үлкен
балалар қамқорлық көрсеткенін ұнатады, олардың әсеріне тез ... ... өте ... ... тез басылады. Паталогияда
жабысыңқы идеялар неврозы түрінде көрініс береді.
2. ... тип. ... ... кей ... ... ... тез және кенет өзгеретін адамдар. Барлық қарым-
қатынасы және іс-әрекеттері ... ...... ... ... т.б. ... өте нәзік
ұйымдастырылған: терең сезінуге және ... ... ... ... ... ... ... болуға бейімді.
Оны мақтағанда, мадақтағанда, сыйлағанда шын жүректен қуанып, үзақ уақыт
шат болып жүреді. ... ... ... ... ... ... көрсетуге, қорғауға даярлық көрсетеді.
3. Сенситивтік тип. Үлкен компанияларды, дабр-шу шығаратын
ойындарды жақтырмайды. ... ... ... ... ... ашық-жарқындық белгілері басым. Оларға бір
эмоциялық жағдайдан екіншісіне көшу ... ... ... өз
орнында болғанын, адамдар өз ойларын анық жинақтап айтқанын ұнатады.
Ескертулерге өте ... ... ... ... ... қарсылық
көрсетпестен іштен тынып жүруге бейімді, кекшілдік білдіреді. Өзін өзі
қатал бағалап, кемістіктерім өте көп деп ... ... ... ... көрініс береді.
4. Шизойдтық тип. Тұйық, ... ... ... - ... өте ... ... ... достары жоқтығынан жалғыздық сезіміне бөленіп жүреді де одан
да бетер тұйықталады. Өздеріне ... ... өз ... ... ... ... өзін ... жүретін
адамдар. Ұялшақ, жауапкершіліктен қорқады. Олардың аффектілік
реакциялары ... ... ... ... тип. ... ... Көңіл-күйі тұрақсыз,
көтеріңкі болуы қысқа мезгілге созылады, ал ... ... ... өте терең жүруімен сипатталады. Аффект барысында ерекше
және себепсіз қатыгездік көрсетіп, ... ... ... дейін
барады. Депрессия кезінде тынымсыз, тез шаршайды, ... ... ... тип ... ... ... ... уақытын
бос өткізуге әуесқой, импульсивті, реактивті. Ерік күші дамымаған,
эмоциясы тұрақсыз. Патологияда -эпилептоидты ... ... тип. ... ... ... ... ... нәрсенің сылтауымен ұрыс-қағыс шығарып,
агрессиясын анық ... ... ... ... ... ... шаршағыш, қабілетсіз, жалғыздықты жақсы көреді.
8. Демонстративтік тип. Эгоцентризмі шексіз, өзіне көпшіліктің
көңлін аударып отыруды, ... ... ... ең болмаса басқалардың
наразылығына бөленіп жүруді қажет етеді. Артистікке құмар, ашық-жарқын,
экстровагантты, өз ... ... үшін көп ... ... паталогиялыққа жақын, ассоциалдық әрекеттермен көзге түседі.
Патологияда - истериялық психопатия.
9. Циклоидтық тип (тұйықталып қалушылық). Балалық шақта гипертимдік
типтен айырмашылығы жоқ. ... ... ... ... ... ... ... жекеленіп жүрумен ерекшеленеді.
Бүл түрі көрініс бергендер майда-шүйде сәтсіздіктерге өте көп көңіл
бөлетін
10. ... ... ... ... ... ... ... эмоцияға тез бөленетін, дінге берілген,
педант, кекшіл, жәбірленгенін, ... ұзақ ... ... ... Осы ... ... жабысқақ идеялар жиі пайда
болуы мүмкін, ішкі кернеуі күшті, кейде аффект
Оқушылардың ... ... ... ... ... ... ... нәрселерді атап өткен жөн.
Оқушылардағы үйлеспеушілік құрамына қарай едәуір болады. Олардың ... ... ... ... тән сипаттың бірі –
олардың ... ... ... ... ... Оның ... - ... қиындықтар, әсіресе отбасындағы түсінбестік
еркелетудің, ... ... ... ... ... ... жан
талаптары отбасында қанағаттандырылмайды, оның әрбір қадамда көңілі
қалып отырады.
Өмірдегі мұндай жағдайлар балаларға ... ... ... екіншілері,
керісінше барлығына көңілі толмай кек алғысы келіп тұрады, ... ... ... ... ... ... ... Егер оқушыларының бірнеше мағынасы бар мінез-құлқын нақты
жағдайдағы шындық өмірге ... онда ол ... ... мағынасы
үйреншікті «басқаша оқу» немесе айналадағыларға жаңаша тіл болып
көрінеді. Ол ... ... ... ... ... аффективті түрде қабылданбайды. Осы ... ... ... ... ... ... ... оқушыларды
зерттеу барысында олардағы қажеттіліктер отбасында қанағаттандырылмайды
және ата-аналардың өз ... ... ... ... ... етуі
оларға керісінше әсер етеді. Оқушыларда еліктеу жоғары дәрежеде болады,
сондықтан да ... ... ... ... ... ... ... талап
етушілігі, олардың мінез-құлқының бұзылуына әкеліп соғады. Оқушылардағы
мазасыздану деңгейінің ... ... ... стерстермен сипатталады. Мұндай балалардан ашық агрессия
сирек пайда болады.Оларға когнетивті стиль, өзінің ... ... тән және ... ... көмектеспейді» деген көзқарас немесе
айналаға жаушылық көзқараспен қарау тереңдік алып ... ... ... жеке ... ... ... ... мен психикасының бұзылуына алып келеді де олардың ... ... ... ... Оның ... ... мен оқушы арасындағы
қатынасының бұзылуы. Бүл педагогтың өзін дұрыс ... ... ... ауыр сөз ... т.б. ... үлкендерге елеусіз себептерден
басталады.
Балаларда эмоционалды үйлеспеу олардың ... ... ... ... ... көмектескенде егер де ол тапсырманы ұзақ
түсінбесе кері эмоцияны ғана емес, сонымен бірге, ... ... ... қарастырмай мұндай әрекетттерден алдын-ала іштей бас
тарта бастайды. Оқушыларды ... ... ... және
төмендеуі болады, осының әсерінен балалар бір уақытта көңілсіз болып
жүрсе, бір ... ... ... көрсететіндігі және жақсы
бейімделген қабілетте ... Бұл ... ... ... ... ... жиі ... Сондықтан да баланың өмір жағдайына көңіл бөлу
керек. Мысалы, бала отбасындағы ... ... ... ... ... ... көрсете бастайды, сондай-ақ мектеп ауыстыру дәрежесінде
тәуелділік, мазасыздану сезімі пайда ... ... ... ... ... нәрсе - көп балаларда ... ... ... ... ... ... ... нәтижесінде
оқушылардың эмоционалды үйлеспеуіне әсер ететін негізгі факторларды
анықтадық. Олар:
1. Биологиялық ерекшеліктер;
2. Әлеуметтік ... ... ... ... орын ... және
одан шығу жолын В.М.Астапов /76/ келесі нұсқамен ... ... ... ... ыңғайсыз күй-жағдайдың орын алуына
түрткі болады, сонымен қатар ... орын ... одан ... ... ... ... функциясын атқарады. Мазасыздану жеке
тұлғалық (ағзада орын ... ішкі ... ... ... ... ортада орын алған көптеген қайшылықтар, дау-дамай,
келіспеушілік т.с.с. ... ... Осы ... ... ... ... отбасылық т.б. баланың өмір сүру
ортасына байланысты орын алады. Мазасыздану агрессияның орын алуына ... ... ... үйлеспеушілік және одан шығу нұсқасы
Л.С.Выготский /29/ өз еңбектерінде жеткіншек жасындағыларды
зерттеуде жаңа проблемалар анықтады: санадағы негізгі жаңа ... ... және ... ... ... ... ... күн
тәртібіне қойды. Оның айтуынша, бұл жағдай әрбір шақта бала мен ... ... ... ... ... ... Ол ... жүйесін қайта құру өтпелі ... ... ... кұрайды деп пайымдады.
Сонымен, жеткіншектік кезеңдегі «дағдарысты» түсіндіруде теориялық
ой-пікірдің дамуы жеткіншектік ... ... мен ... жеткіншектің өмірі мен дамуының ... ... оның ... ... дүниесіндегі қоғамдық жағдайымен
анықталатынын көрсететін қорытындылардың біртіндеп жинақталуы болды.
Жеткіншектің дамуындағы негізгі өзгерістерге ... ... ... ... ... организмінде нақ осы шақта
биологиялық толысу жолына түбегейлі ... ... ... ... ... жаңа ... басталып, жыныстық жетілу процесі
өрістейді. Бұлардың бәрінің сыртында организмнін ... ... ... ... ... ... шақта организмнің ішкі ортасында белсенді қызмет
атқаратын ішкі секреция бездері жүйесіндегі өзгерістерге байланысты күрт
ауысулар болады, ... ... ... ... мен ... ... атап ... зат алмасудың катализаторлары болып табылады.
Эндокриндік және жүйке жүйелері функциялық жағынан өзара байланысты
болғандықтан, жеткіншектік шақ, бір ... ... ... өсуімен,
ал екінші жағынан, патогендік әсерлерге ... ... ... ... ... ... дене ... қажуы, ұзақ уақыт
жүйкеге күш түсу, аффектілер, күшті эмоциялық толғаныстар (қорқыныш,
ыза, ... ... ... ... ... орын ... және
жүйке жүйелерінің функциялық бұзылуларына себеп болуы мүмкін Олар тез
шамданғыштықтан, тежегіш механизмдердің әлсіздігінен, тез ... пен ... ... ... ... ... ... Жеткіншектік шақта эндокриндік және ... ... ... ... ... тепе-теңдік бұзылады да,
жаңа тепе-теңдік енді ғана қалыптаса ... Бұл ... ... ішкі ... ... ... күйіне әсер етіп,
оның жалпы ... ... ... ... белсенділігінің, мезгіл-мезгіл селсоқтануының,
енжарлануының негізі болады. Қыз балаларда мүндай ... ... ... ... ... ... ... осы цикл кезінде байқалады.
Жыныстық толысу мен дене күші дамуындағы өзгерістердің жаңа
психологиялық ... ... ... ... ... ... ... өзі анық сезетін бұл өзгерістер оны объективті
тұрғыдан ересекке ... және оның ... ... ... ... ұқсастығын. түсіну негізінде) басталуына негіз
болады. Екіншіден, жыныстық толысу басқа жынысқа ден ... ... ... ... ... ... ... болады.
Өзімен өзі болу жеткіншектің жаңа түйсінулер мен толғаныстарына ... ... оның ... ... орны ... өмірінің кең
әлеуметтік жаәдайлары мен нақтылы дара. ... оның ... ... ... қарай анықталады. Үлкендерге
арналған кітаптар мен кинофильмдер де теріс ... ... ... Осының
бәрі, сондай-ақ махаббат пен жыныс проблемалары ... ... ... ... интимдік жағына көбірек көңіл
бөлудің, эротикалық ойысушылықтар мен ерте сексуалдылықтың ... ... Қыз ... ұл ... жеткіншектерде алғашқы романтикалық
сезімдердің оянуы—қалыпты құбылыс.
Жеткіншектік кезеңнің баланың дамуындағы ерекше орны психологияда
өтпелі, ... ... ... ... ... бейнеленген. Бұл
атауларда осы жастарда болатын, өмірдің бір дәуірінен екіншісіне өтумен
байланысты даму, процестерінің ... мен ... ... ... ... өту ... ... ақыл-ой, адамгершілік,
әлеуметтік дамудың барлық жақтарының негізгі мазмұны мен ... ... ... ... Барлық бағыттарды сапалық жаңа құрылымдар
қалыптасады, организмнің сана-сезімнің, үлкендермен және жолдастарымен
қарым-қатынастың, олармен ... ... ... ... ... және оқу іс-әрекетінің, мінез-құлыққа, іс-әрекет
пен қарым-қатынасқа арқау болатын моральдық-этикалық нормалар мазмұнының
қайта құрылуы нәтижесінде ересектік элементтері пайда болады.
А.Е.Личконың ... ... ... жеке басы ... ... ... - оның өзінің ауқымды әлеуметтік белсенділігі; ол
белгілі бір үлгілер мен ... ... және ... ... ... қанағаттанарлық қарым-қатынас орнатуға (өзінің жеке басы
мен өзiнің болашағын және ниетін, мақсаты мен міндетін жүзеге ... ... ... ... ... процесі біраз уақытқа созылады және
көптеген жағдайларға байланысты болады. Осы ... ... ... ... әр ... әркелкі болуы мүмкін. Мұның өзі, бір жағынан,
жеткіншекте «балалық» пен «ересектіктің» қатар болуымен ал, ... сол бір ғана ... толу ... ... ... ... даму ... елеулі
айырмашылықтардың болуымен анықталады. А.А.Бодалев қазіргі мектеп
окушыларының өміріндегі жағдайларда екі ... жай ... ... деп ... Жеткіншектерде ересектіктің дамуын тежейтін
жайлар:
1) балалардың көбінде басқалардай тұрақты және байыпты міндеттер болмай
тек оқумен ғана шұғылдануы; ... ... ... ... ... қорғаштауға, түгелдей
қамқорлыққа алуға тырысуы;
2) ересектендіретін жағдайлар мазмұны сан алуан ... ... ... ... көптеген ата-аналардың бос уақытының аздығы
және осының салдары ретінде балалардың дербестікке ерте ... ... ... ... дене күші дамуымен
жыныстық толысудың акселерациясы.
Осының бәрі ... ... ... ... ... ... осыдан келіп оның белгілі бір жақтары дамуының алуан түрлі
көріністері мен ... ... ... ... ... басым көпшілігінің бет-пішіні мен мүдделері әлі балаға
ұқсас ер балалар да бар, сонымен ... ... ... ... ... өте ... ... да бар; өздігінен білім алып
жүрген «интеллектуалдар» да бар, бірақ, сонымен қатар, оқу материалының
өзін өздігінен игере білмейтін ... де бар; ... ... ... ... ... оқушылары бар, ал болашақ мамандығына саналы
түрде даярлана бастағандар да бар; кейбір қыз балалардың бар ... қуу мен ер ... ... ... ... онша мән бермейді; кейбір
балалар үйінде нағыз ... ... енді ... ... ... кеткен, тіпті тұрмыстағы қарапайым жұмыстарға да ебі жоқ.
Л.Колбергтің пікірі бойынша ... ... ... ... әр ... және ... бағыттың көптеген варианттары
болуы мүмкін. Мәселен, қайсыбір «интеллектуал» үшін өмірде ең бастысы
кітап пен білім болады, ... ... оны әлі ... ... бір ... ... үйде электроника туралы мақалаларды оқып,
радиотехникамен, комьютермен әуестенсе, ал екіншісі сабақта ... ... ... ... төтенше шұғылданып, өмірдің мәнін
шаштараз туралы мәселеге айналдырып отыратын ересек жасөспірімдер.
Үшіншілерін ... ... ... ... ... бірақ ол шешесінің сүйеніші, өзін ... ... Қыз ... ... осы қыздардың пікірінше, өзін
балаша ұстайды, галстугін тартқылап, шаштарын ұйпалап кетеді.
Осы үш ... ... ... әр қилы болады да, бұл орайда
мазмұны әр түрлі өмірлік ... ... ... үшін ... ... құны жоқ болып шығады. Жеткіншектік кезеңнің маңыздылығы
адамның жеке басының моральдық дамуы және барлық құндылықтардың ... ... ... ... ... ... пайда болуында биологиялық және әлеуметтік жайлардың ролі
туралы теориялық талас ұзақ ... бері ... ... ... осы ... жеткіншектердің дамуындағы позитивтік ... ... ... әсерін тигізеді.
Жеткіншектің дамуындағы биологиялық фактор проблемасы ... нақ осы ... ... толысу жолына түбегейлі
өзгерістердің болуынан туындайды, дене ... ... жаңа ... ... жетілу процесі өрістейді. Бұлардың бәрінің сыртында
организмнін морфологиялық және физиологиялық қайта ... ... ... ... ... ... ... өзгерістерден
басталады. Гипофиздің, әсіресе оның алдыңғы бөлігінің қызметі күшейеді,
ал мұның гормондары талшықтардың өсуіне және ішкі ... ... ... ... бездерінін, (қалқан жыныс, бүйрек үсті бездерінің) қызметіне
қолайлы ... ... ... ... ... ... ... соның ішінде неғұрлым анық көрінетін өзгерістер
туғызады (жыныс органдарының дамуы және ... ... ... ... ... салмақтың артуы, кеуде клеткасы шеңберінің өсуі
– жеткіншек шақтағы дене толысуының өзіне тән ... ... күрт ... ерекше терминмен белгіленеді. Осының нәтижесінде баланың пішінімен
салыстырғанда жеткіншектің пішіні өзгереді, дененің пропорциясы ... тән ... ... ... ... және бұлшық ет күшінің
неғұрлым жедел артуы жыныстық жетілудің аяғында болады. ... ... ер ... ... типінде, ал қыз балаларда әйелдер типінде
болады, осыдан келіп әр ... ... ... тән ... тән ... ... ... бұл процестің аяқталуы
жеткіншектік шақтан өткеннен кейін ... ет ... ... ... дене ... мүмкіндіктері
үлғаяды. Мұны ер балалардың өздері де ұнатанады және олардың әрқайсысы
үшін оның ... ... бар. ... ... ... ... ... тез шаршайды, сондықтан ұзақ уақыт жұмыс істейтін қабілеті
әлі болмайды, спортпен және дене еңбегімен ... ... ... ... ... ... аппаратының қайта құрылуымен қатар көбіне
козғалыстардағы үйлесім ... өз ... ... ... ... ... тыс көп қозғалу, олардың жете үйлестірілмеуі, жалпы
ебедейсіздік, колапайсыздық). Бұдан күйзеле қынжылу, өзіне ... ... ... ... ... 6—14 жас ... көптеген
қозғалыс сапалары оптималды дамитын, қозғалыс ... ... ... артып жетілетін кезең. Сондықтан спортта,
хореографияда ерекше шеберлік ... ... ... иесі ... де ... түрлі мүшелер мен талшықтардың өсуі жүректің қызметіне ... ... ... Жүрек те өседі, әрі қан тамырларына қарағанда ... ... өзі ... ... жүйесінің қызметіндегі функциялық
бұзылулардың себебі болып, жүректің қағуы қан қысымының артуы, бастың
ауруы бастың айналуы, тез ... ... ... ... мүмкін.
Жеткіншектік шақта организмнің ішкі ортасында ... ... ішкі ... ... ... ... ... күрт
ауысулар болады, осының өзінде қалқан бездері мен жыныс бездерінің
гармондары, атап ... зат ... ... ... ... және ... ... функциялық жағынан өзара байланыста
болғандықтан, жеткіншектік шақ, бір жағынан, энергияның қауырт, өсуімен,
ал екінші ... ... ... ... ... ... ... ақыл-ой немесе дене күшінің қажуы, ұзақ уақыт
жүйкеге күш ... ... ... ... ... ... ... және жүйке жүйелерінің функциялық бұзылуларына себеп болуы
мүмкін. Олар тез шамданғыштықтан, ... ... ... шаршаудан, ұмытшақтық пен аңғалдықтан, жұмыста өнімділіктің
төмендеуінен, ұйқының ... ... ... ... және ... жүйелерінің қызметіндегі балалық шақта болатын
тепе-теңдік бұзылады да, жаңа ... енді ғана ... ... ... ... ... ішкі ... әсерлеріне, көңіл
күйіне әсер етіп, оның жалпы ұшқалақтылығының, ашуланшақтығының,
шамданғыштығының, қозғыштығының, ... ... ... ... ... ... Қыз балаларда мүндай
жағдайлардың көрінуі етеккір циклі басталардан біраз бұрын немесе осы
цикл кезінде ... ... ... елеулі өзгерістер ұзақ уақыт
бойы осы кезеңдегі жеткіншектер ерекшеліктер мен ... ... ... шарттастығы туралы әр түрлі теорияларға негіз
болды. Мұндай ұғым біздің ғасырымыздың ... ... ... ... ... негізін салушылар С. Холл мен З.Фрейд
/91/ болды. Олар ... ... ен ... тән ... ... ... себепті болмай қоймайтын әрі
универсал құбылыс деп санады. ... ... ... ... әр ... ... және ... аймен шектелуі мүмкін
екені анықталды.
Р. ... ... ... ... екі типін бөліп
көрсетті:
1) үздіксіз жүретін;
2) үзіліспен жүретін.
Баланың ... ... оқып ... мен ересектің ролі жүзеге
асыру үшін қажетті іс-әрекет тәсілдері мен түсініктер арасында үзілістер
болатын типі. Осы кезеңге ... ... типі ... мен ... бірқатар маңызды нормалар мен ... ... ... ... ... даму ... өтеді, бала
ересектік іс-әрекет тәсілдеріне біртіндеп үйренеді де, ... ... ... даяр ... ... Осы ... ... типі балалар мен ересектерге қойылатын мәнді талаптарда болған
кезде байқалады ... пен Мид оны ... ... американ қоғамына
және өнеркәсібі жоғары ... ... тән деп ... ... балалықтан ересектікке өту әр түрлі қиыншылықтармен
қабаттасып жүреді және оның ... тән ... ...... ... ... баланың ересектер ролін атқаруға әлі ... ... анық ... ... ... өтетін жол, деп
атап көрсетті Бенедикт, әр түрлі ... әр ... ... және ... да ... ... «табиғи» соқпақ деп
қарастырылмайды.
АҚШ ... ... /46/ ... ... ... ... ... ересектікке талас-тартыспен өтуіне талдау ... Ол ... ... тобы мен ... ... бар екенін,
әрқайсысының өзіне тән артықшылықтары болатындықтан олардың ... ... ... баланың балалар тобынан ересектер
тобына қарай ілгерілейтінін атап көрсетті. Жеткіншекте ересектер ... және ... ... жоқ ... ... ... ұмтылысы болады. Алайда ересектер оны әлі
қабылдамағандықтан ол ... ... ... ... ... ... мен ... болуын Левин қоғамда
балалар тобы мен ... ... ... ... және жеткіншектер
топтарының аралыәындағы жағдайда болатын кезеңінің ұзақтығына байланысты
етіп қояды. Левиннің жеткіншектің «өз ... ... ... ... ... Д. ... және ... шетел психологтары дамытуда, олар
жеткіншектердің ерекше бір «субмәдениеті» бар дегенді, яәни ... ... ... бар дегенді айтады. Л.С.Выготский сын
жастарды зерттеуде жаңа ... ... ... жаңа ... ... және ... әлеуметтік жағдайын анықтау қажеттігін қойды,
бұл жағдай әрбір шақта бала мен ... ... ... ... ... ... Ол осы ... жүйесін қайта құру
өтпелі шақтағы «дағдарыстың» басты мазмұнын кұрайды деп пайымдады.
Жеткіншек жас кезеңіндегі балалардың даму ... ... бұл жас ... ... ... ... ой-пікірлердің барлығы осы кезеңде орын алатын ... ... ... ... өте ... психофизиологиялық
өзгерістермен байланысты екенін көрсетеді. Жеткіншек жас кезеңіндегі
пайда ... жаңа ... ... ... жетілуі т.б.
өзгерістер бала ағзасының сапасы ... оның ... ... ... ... сапасына өтуіне байланысты болатыны дәлелденген. Осы
өзгерістер баланың эмоционалдық жағдайына әсерін тигізіп, оның ... ... ... ... Сонымен қатар жеткіншек жасындағы
балалардың өмірі мен дамуы нақты әлеуметтік жағдайлармен байланысты ... ... ... ... ... жағдайды меңгеруімен
анықталады.
Психологиялық қызмет көрсету барысында жеткіншектердің ... ... ... ... ... орын ... ... мінез-құлыққа тигізетін әсерін, ... ... болу ... оның ... бері ... жан-
жақты зерттеп, толық түсіну қажет.
1.2. Эмоция – мінез – ... ... ... ... ... ... білімнің маңызды түрі ретінде
қарастырылады. ... ... ... ... ... ... Қазіргі эмоция психологиясында «эмоция» түсінігінің
түрлі ... ... ... ... ... тәжірибелі тұрғыдан сай келуі осы «эмоция»
түсінігінің ... ... ... жоқтығында. Сондықтан да
«эмоция» категориясы мамандар ... ... ... ... ... ... Э. ... прототивтік ағым бойынша
талдаған эмоция ... ішкі ... ... П. ... ... ... бұл ағым бойынша,
табиғи категория прототип бойынша ... ... ... 4 ... бойынша суреттеледі.
1. ... ... ... ... ... Дж. Клор және А. ... /45/ ... конгетивті құрылымы», ... ... тек ... бар ... ... ... ғана жатуы керек, яғни,
жағымды немесе жағымсыз сияқты ... ... ... және осы сияқты феноменттер эмоция ... ... ... ... ... ... нәтижесі
бойынша, таңқалу эмоцияға кіргізіледі.
К. Изарды ... ...... ... ... ... қабылдауды, ойлауды және әрекетті ... ... ... табылады, барлық эмоция эволюция барысында
дамитын адаптивті функцияларға ие» деп, атап ...... ... ... жүйесін құрады.
Мауер: ... өз ... ... – құлықты өзгерте ... ол адам ... ... роль атқарады. Сонымен қатар,
эмоция интелектінің жоғары тәртібін көрсетеді» деп, атап ...... ... қозғаушы күші эмоция болып табылады. ... ... ... әсер етеді. Оны жекелеп қарастырайық.
Эмоция және дене. Бет ... ... ... кезінде
электрофизиолгиялық өзгерістер жүреді. Сонымен қатар ... ... ... қан жүру және ... жолдарында
да жүреді. ... 1975) ; ... ... ... ... ... ... минутына 40 – 60 ... ... ... ... кезіндегі соматикалық функциялардың бұлай
бірден өзгеруі барлық ... ... көп ... ... бір – ... ... ... соқты. Мұндай
өзгерістер қабылдауға, ойлауға, субьектінің іс ... ... ... ... бұзылуға да әкеліп соғуы ... және ... ... ... байланысты. Эмоция
басқа мотивациялық ... ... ... әсер ... ... ... дұрыс қабылдаса, ал қайғырып немесе
уайымдап жүрген адамдарға ... ... ... ... ... тән.
Сонымен қатар, эмоция танымдық процестердің басқада
бөліктеріне әсерін тигізеді. ... ... ... мінез –
құлқы өзгереді.
Томкинс пен Изард эмоцияның пайда ... ... ... роль ... деп атап ... ... эмоция
фудаментальді деп аталады. Өйткені ол 3 ... ... ... ішкі ... ... ... ... немесе жүйкелі бұлшықет тән комплекс;
3. Субьективті уайымдаумен ... ... ... 3 ... ... ... ... Ал осы пайда
болған эмоцияға түрлі сипат тән:
1. Қызығу – толқу – жиі ... ... ... ол ... ... және ... талпынуды мотивациялайды. Яғни,
осы қызығу ... ... ... ... ... ... ... – максималды қажет эмоция. Ол ... ... Бұл ... ... ... ... - ... градиентінің қатты төмендеуінің нәтижесінде пайда
болады.
3. Таңқалу эмоцияның ... ... ... ... ... емес. Басқаларға қарағанда таңғалудың ерекшелігі - ол
барлық ... ... ... сипатталады. Ол жүйке
стимуляциясының ... ... ... ... ... ... – қасірет - бұл эмоция нәтижесінде адам өзін ... ... ... ... ... сезінеді,
өзіне жалынышпен қарайды.
5 . Ашу – бұл кезде бет қызарып, қан ... ... Жек көру – ... ... ... болады. Ол физикалық немесе
физиологиялық бұзылудың нәтижесінде ... ... Ол ...... алып ... мүмкін;
7. Көргісі келмеу – жоғарыдағы екеуімен бірге ... ... Осы, ... үш ... ... триадасы» деп аталады. Өзін күштімін
яғни, басқадан ақылдырақпын, білімдімін, т.с.с) сезіну осыған алып
келеді. Мұның бір қауіптілігі ... ... ... ... ... ... ... деперсонизациялануына алып келеді. Бұл эмоция
біреуді өлтіруде көмегін тигізеді;
8. Қорқыныш – бұл эмоция адам психикасы үшін өте ... адам ... ... ... мүмкін;
9. Ұят – бұл адамның тығылу немесе жоғалып кетуіне кепіл болады немесе
керісінше;
10. Күнә - ... ... ... бұзу ... пайда болады.
Біз эмоцияны мінез - құлық бейнесі ... ... ... ... ... ... сипатын атап өттік, енді оның
комплекстерін атап өтеміз. Оның ... ... өмір ... ... яғни ... ... бір ... мазасыздық көрсетуі;
2. Депрессия – дипрессияның алғашқы психодинамикалық түсінігін ... ... Ол ... пен ... ... пен ... ретінде қарастырды. Дефференциалды эмоция теориясында
депрессия мазасызданудан да ... ... деп ... ... эмоциялармен қатар басқа да аффективті факторлармен
сипатталады, яғни, өзін физикалық нашар сезіну, ... ...... ... ... болып табылады;
4. Жаушылық – агрессияның негізі ретінде анықталады.
Жалпы осы сипаттамаларға сүйене отырып мынандай қорытындыға келеміз:
«Адам мінез-құлқының әр ... ... ... ... ... екенбіз».
Ал эмоция дегеніміз не? Оған анықтама бермес бұрын бірнеше теорияларға
тоқталамыз.
Фрейдтің психоаналитикалық теориялары психология ... ... ... ... бір ... байланысты үлкен роль алып
отыр. Фрейд санасыздық, түс динамикалығын сақтау мезанизмдері ... ... ... тұрақтылық, өзгергіштік, балалар сексуалдығы
сияқты эвристикалық концепцияларды шығарды. Мұның барлығы ... ... ... ... ... ... ... мотивацияның классикалық
психоланалитикалық теориясының ядросы болып табылады. Сөйтіп Фрейд:
«аффект немесе эмоция психикалық өмірде тек қана ... күш ... ... ... ол ... ... ... немесе
эмоцияны адам психикасына фантазияны және тілекті итеруші күш ретіндегі
интропсихикалық фактор» деп атап көрсетеді.
Психоаналитикалық теорияларды анықтай ... ... - ... ... мотивті интропсихикалық күш ретінде анықтайды.
Түрлі теорияларға сүйене отырып, эмоция механизмі ... ... ... ... қабылданған обьект танылмаған инстинкті
энергияны мобилизациялау инициаторы ... ... деп атап ... осы ... ... ашық ... ... (яғни, бұл
инстинктивті талаптың конфликті болу жағдайлары) онда ол басқа канал
арқылы жол ... ... ... ... ... ... ... түр» немесе эмоционалды сезім – симультанды немесе бірінен
кейін бірі немесе жалғыз иекті болуы мүмкін. Біздің қоғамда инстинктің
пайда ... ашық ... ... ... ... ... ... разряд жиі болып тұрады. Сондықтан да ... ... ... ... басқа (бірден көтерілу,
қорқыныш және т.с.с.) түгелдей эмоционалдық пайда болу иерархиясы бар
(яғни, ... ... ... ... ... ... ... жиынтығы секілді шындықты
танудың ойлау механизмі»:
Джон Боулби: «Үйреніп ... ... өте ... ... ... жоқ (нет ... ... более
сильным чувством чем привязанность)» - деп көрсеткен.
Сонымен, эмоцияның толық анықтамасын беру үшін біз үш ... ... ... ... Жүйке, эндокринді, тыныс және организмнің тағы басқа жүйелерінде
болып жатқан процестер;
б) Бақылауға берілетін эмоциялық ... ... ... түс
арқылы белгіленетіндігі.
Сөйтіп, Шахер /44/ берген ... ... ... ... қоздыру функциясымен біріккен функция оның бағасы ... сол ... ... Бұл ... ... теориясымен
байланысты.
Ал Лазарус, Авериль оқиғаларға, өмір жағдайларына адамның ... ... ... ... ... құбылыс деп суреттейді, ал
Арнольд болса бағаны интуитивті автоматтандырыланған ... ... ... бұл проблеманы неврологиялық ... ... ... нейронды стимуляцияның өзгеруімен бірге пайда болады
деп көрсетеді.
Сонымен, мінез-құлық - ... ... ... ... ... Биховиористер бұл терминді бақыланып отырған
реакцияның мәнін ашуға қолданды., бірақ көптеген ғалымдар оны ... ... ... ... ... когнитивтік немесе
қозғалыс) анықтауда қолданды.
Осыған байланысты, эмоция мінез-құлық ретінде қарастырылған жоқ, ол
мінез-құлық негізінде жататын феномен ретінде қарастырылды.
Әрбір адам ... ... ... ... ... Ол даралық өзгешелік мінез болып табылады. «Мінез» ... ... ... гректің «характер» деген ... ... – із ... ... да, ... ... әрбір
адамның жеке басына тән өзіндік ... ... ... Адам ... даралық еркшелік екендігін
ғылым тарихында тұңғыш рет сипаттап жазған – еретедегі грек философы
Теофраст (б.э.д. ... ғ.ғ.). ... ол ... ... ... тән ... дейді.
Лабюерде (ХҮІІІ ғ.) «Теофраст мінездері» деген еңбегінде мінезді осы
мағынада қолданған. ХІХ ғасырда ... ... ... ... ... ... дара ... ақыл-ойы мен сезімінің және ерік
ерекшеліктерінің қасиеті деп санады.
Т.Рибо мінезді сезім мен ерік ерекшелігі ... ал орыс ... ... ... ерік ... ... (ХҮІІІ ғ.) мінезді темпераментпен салыстыра отырып, оны
адамға жүре пайда ... ... деп ... ... ол ... қасиеттеріндегі туа пайда болатын ерекшеліктер мен жүре пайда
болатын ерекшеліктерді бөліп көрсетеді.
Т.Рибо мінезді адамда туа пайда болатын ... ... ал ... және тағы ... ... туа ... болуымен қатар жүре пайда
болатын ерекшеліктері де бар дейді.
Полан мінездің ... ... ... ... ... ... ... айтады. Сонымен, мінез жөніндегі мұндай екі
түрлі көзқарас қазірге дейін өзара талас-тартыс туғызып келеді, әйтседе
мінез ... жүре ... ... ... ... айтуы бойынша «баланың әлеуметтік-эмоционалды дамуы өзара
интроиндивидуалды және макрожүйелі күйі ... ... ... негізінде тума физиологиялық процесстерге
жататаны темперамент ерекшеліктері арқылы ... - адам туа ... ... ... ... ... адамның жүйке жүйесінің типтері арқылы анықталады. Өйткені,
жүйке жүйесі типтерінің сыр-сипаты темперамент типтерімен ... ... де дара ... бойындағы өзгешеліктерін сипаттайды. Жүйке
жүйесінің типі шыдамсыз болса – холерик, сергек болса – ... ... - ... ... ... – меланхолик. Сондықтан да, адамның
мінез-құлқы оның темперамент типіне байланысты болуы әбден мүмкін ... ... ... ... ... осы іс-әрекеттермен
айналысу барысында оларды белгілі бір ... ... ... Адамның
мінез-құлқын түрлі жағынан суреттеуге болады. Кез-келген мінез-құлықтың
басы мен аяғы болады. Адамның мінез-құлық ... ... ... көптеген психологиялық теориялары қолданылады. Мотивацияны
оқу - бұл адам белсенділігін арттырып отыратын себептер мен ... ... ... ... ... белсенділігінің
3 негізгі параметрі ... ... ... бар ... және ... деп ... екі фактор әрекетінің нәтижесі:
1. Жекелік ... – жеке ... ... ... дағды, бағыттылық);
2. Ситуациялы фактор – сыртқы, яғни, адамның ... ... ... ... ... қатынасы, физикалық
жағдайлары және т.с.с.).
Адам мінез-құлқының себептері американ психологтары Эдвард, Лиси,
Ричард және Руян ... ... және ішкі ... ... Ол бойынша мотивацияның екі типі және оған
сай мінез-құлықтың да екі типі ... ... ... және оған сай ... ... себебі бар мінез-
құлық;
2. Ішкі мотивация және оған сай ... бар ... ... бар мінез-
құлық.
|Сыртқы мотивацияның әсері |Ішкі ... ... ... - ... ... ... ... ... ... бар ... ... ... бар ... оған пайда|
|сыртқы күш кеткеннен кейін тоқтап|болуына әсер ететін заттар жоқ ... ... ... де, ... ... ... ... |
|Зерттелушілер біршама жай |Біршама қиын ... ... ... ... ... оны| ... қана ... ... ғана | ... | ... - ... ... ... ... ... әсер ... жағымды әсер қалдырады. |
|қалдырады. Алгоритмдік әдістерді |Эвристикалық ... ... ... ... ... іс - әрекеттердің |- әрекеттердің орындалуын жеңілдетеді.|
|орындалуын жеңілдетеді. | ... ... ... | ... ... | ... | ... ... ... ... мүмкіндік береді. |
|Спонталдылықты төмендетеді. | ... ... ... ... ... ... эмоциялары пайда болады, |
|жағымсыз эмоцияларда пайда ... қозу ... ... ... | ... оқу |
| ... мотивация кезінде мектеп |
| ... ... ... ... ... мәліметтерді игеруде жоғары|
| ... ие ... ... |
| ... ... ... |
| ... ... ... |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... ... мен ... ... Л.С. ... ретпен схемалық түрде көрсетеді.
1. Кең мағынасындағы жоғарғы психикалық функция:
Түрлері: 1. Сыртқы (экстрапсихикалық);
2. Ішкі (интрапсихикалық):
а) спонтанды түрі,
ә) ... ... (Тар ... ... ... ... жоғары формасы:
Түрлері. 1. Әлеуметтік.
2. Даралық.
3. Мінез-құлықтың мәдениетті формасы:
Түрлері: 1. Әлеуметтік (интерпсихикалық):
а) примитивті.
ә) жоғары.
2. Даралық:
а) примитивті.
ә) жоғары.
4. Мінез-құлықтың ... ... ... мінез-құлық),
5. Элементарлы психофизиологиялық функция.
Жоғары психикалық функцияның құрылымы:
1. ... және ... ... – психологиялық қару ретінде:
Түрлері: а) Сыртқы;
ә) Ішкі.
3. ... 1. ... ... ... ... ... мағынасы)
ә) Сигнификативті мағынасы (сонымен қатар, түсінік)
б) Ішкі формасы (этимологиялық мағынасы)
в) Мазмұны
2. ... ... ... Заттың функционалды мағынасы.
4. Жағдайдың мағынасы немесе мазмұны.
5. Байланыстылық (салыстыру іс-әрекеті):
Түрлері:1. Затты шығару және қолдану.
2. Белгілерді шығару және қолдану.
5. ... ... ... 1. ... пен төменділіктің бірлігі.
2. Функционалдық аралық байланыс.
6. Сананың құрылымы:
Түрлері: 1. Жүйелілік.
2. Мағыналық.
Л.С.Выготский ... ... ... ... ... мен ... жүйелілігін былайша талдауға ... ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Л.С.Выготский «Жоғары психикалық функцияның дамуы мінез-құлықтың
жоғары формаларының дамуының екі бұтағын қамтиды» деп көрсетеді.
Бірінші – ... даму және ... ... түрлерін меңгерумен,
яғни, тілмен, жазумен, есеппен, суретпен көрінеді.
Екінші – дәстүрлі психологияда ерікті зейін, логикалық ес, түсінік
деп аталатын анық ... ... ... жоғары функцияның
даму процесстері; осы аталғандарды балалардың мінез-құлқының жоғары
формаларының даму процесі деп шартты түрде ... ... ... ... ... психикалық функцияны екі мағынада
қолданады.
1. Кең мағынада – мінез-құлықтың жоғары ... Тар ...... ... ... ... ... белгі және қару» деген еңбегінде
жоғарғы психикалық ... ... ... ... ... тек қана оның ... ... жалпы заттық әрекет,
тіпті оны қолдану жоғары формаларға жатады. Л.С.Выготский ... ... дәл ... ... ол «дәл ... ... бастамасына жатпайды, сондықтанда мен империкалық және
эвристикалық анықтамалармен ... ... ... соң, ... А.Р.Лурья шешуге тырысты. Ол Л.С.Выготский көзқарастарымен
келісе ... ... ... дәл және ... анықтама береді.
Сонымен, жоғары психикалық функция – бұл ... өзін ... ... ... ... ... болып табылады, қалыптасуы бойынша
байланысты және құрылу тәсілі ... ... ... берген анықтама өзінің белгілер санының көптігімен
ерекшеленеді. Мінез-құлықтың ... ... ... ... ... үшін жасанды, көмекші құралдарды қолдануда.
Жасанды стимулдарды қолдану мінез-құлықтың жаңа ... ... ... ... ... ... формаларының түріне
келесілер кіреді.
а) Жоғары формадағы ... ... ... ... ... жоғары психикалық функция.
в) Жоғары әлеуметтік функция (интерпсихологиялық функция).
Л.С.Выготский мінез-құлықтың негізгі ... ... тіл ... қолдану деп атайды. Л.С.Выготскийдің ... ... ... ... ... ... схемасы:
Л.С. Выготский мінез құлықтың нағыз табиғи формасына тек
қана шартсыз ... ... ... ... ... ... (инстинк, интелект) теориясын жатқызады.
Үйлесімсіз психикалық жағдай күрделі өмір жағдайына ... ... Олар ... ... ... ... олар белгілі
бір жағдайға және жасқа байланысты түрлі ұзақтықпен көрінеді, сонымен
қатар ... ... ... не ... не
жоғарылауымен сипатталады. Үйлесімсіздік келесі ... ... Бұл ... ... ... ... тұрады. Үйлесімсіздік
психикалық жағдайды құрушы эмоционалды компоненттер болып табылады.
2. Күрделі өмір ... ... ... ... өзгеруі синусоидалды типтің фазалық процестерімен, екі
еселенудің өсуімен және жоғары информациялық жағдайлар кезіндегі ... ... және ... ... ... ... қатар, психикалық процестердің
бір бағытты динамикасының бөлінуімен, яғни, стабилизациялану жаққа және
әрекет нәтижесінің жоғарылылығы немесе ... ... ... ... ... сипатталады. Бұл жағдайлар
психикалық процестердің пайда болу диапазонын негіздейді.
3. Үйлеспеушіліктің жас ерекшелік және ... ... Жас ... даму ... ... күрделілігі және үйлесімсіз
психикалық жағдайдың құрылымы мен ұзақтығының ... ... ... ... әрекеттік фактордың ролі күшейеді.
Сонымен қатар, ауытқып бара жатқан мінез-құлықтың ... ... үш ... ... ...... формалары мен функциялары |
| ... | ... ... |
| Әлеуметтік интерпсихикалық ...... және ... |
| ... ... |
| | ... | ... | ... ... | | | ... ... ... ... функция ... ... ... ... психикалық |
|функция |
1. Кіші ... ... ... ... ... ... оқу ... жеткіншектің кезеңде де негізгі әрекет болып қала
береді. Яғни, ... ... ... құмарлық күлкі болып табылады.
Сөйтіп олар қатарларымен араласа алмай қалады. ... ... ... болып табылады.
2. Жеткіншектер әлі «ойын кезеңін» басынан өткізе алмай жатыр,
сөйтіп жеткіншектің кезеңде ойын бірінші ... ... Көп ... ... ... ... ... және оқу-кәсібі
жақтарының дисбаланс тудыруы.
Дж. Эйсондорфпен жазылған мотив аралық теория бойынша, балалардың
әлеуметтік дамуындағы ауытқудың түрлі ... ... ... ... қашу мотивациялық механизмі арқылы қарастырылады. Осы мотивацияның
бұзылуы қарым-қатынасты қиындыққа әкеледі. Дж. Эйсондорф ... үш ... ... Бұл жақындасудың төмен мотивациясымен ... ... ие ... ... ... ... қалайды. Бұл
балалармен ерте кездегі жалғызды конструктивті және зерттеу ... ... ... және бұл ... әлеуметтенген адаммен байланысты
емес. Жақындасудың төменгі мотивациясы балалардың заттық ... ... ... ... және қашу ... арасындағы конфликтіге байланысты.
Ол баланың басқа адамдармен араласқысы келеді, бірақ белгілі себептерге
байланысты қатынас ... ... ... конфликт мінез-құлықтық
компромиске әкелуі мүмкін.
Әлеуметтік жақындасу ... ... қашу ... ... ... мотивтердің іс-әрекетінен туады. Бұл
мотивациядағы балалар басқа адамдармен қарым-қатынас шегі ... ... ... ... ... одан жиі ... ... мінез-құлық тән.
Жоғары психикалық жағдай (қуаныш, мазасыздық, таңқалушылық) немесе
төменгі психикалық жағдай (өкіну, көңілсіздік т.б.) ... ... Осы ... ... ретінде А.О.Прохоровтың
жүргізген зерттеулерінің нәтижесін ... ... ... ... ... Оқу әрекетінде жеткіншектер
апатия, зұлымдық, ашу, өкпе сияқты жат ... ... ... ... ... ... ... бақыт, таңқалу, қозу сияқты
мінез-құлық қасиеттері кездесіп отырған. Сонымен қатар, ... ... ... ... ... ... ... формасы қиын жағдайға тән ... ... ... Сонымен қатар, К.Рубин өз ... ... ... ... Әлеуметтік бөлектенудің
инициаторы болып баланың өзі табылады. Оның бір ... ... ... – бала ... ... кездескенде қорқу немесе
мазасыздану пайда болады. Оның негізгі себебі әлеуметтік ... ... ... ... тағы бір ... - ... ... немесе шегінушілік. Бұл жағдай баланың ... және ... ... ... да туып ... ... ... және әлеуметтік бағадан қорқумен байланысты. Бұл жақындаудан
қашудан күресуге негізделген ішкі конфликтілік ... ... ... ... ... ... одан ... «ұстамды» міне-
құлық бар. Мұны жақын немесе бейтаныс адамдардың арасында баланың өзін
ұстап, олармен ... ... ... әректені бақылаумен шектелу.
Мұндай мінез-құлық ... ... ... ... ... бейнелейді. Сонымен қатар, мұның негізінде қашу себебі ... Бұл ... ... тән. Осы ... ... ... ерекше өмір жағдайында туады, яғни адам өмірінің күрделі
де, қиын кезеңдерінде пайда болады. Оның ... ... ... ... ... кей кезде қайғылы да мінез-құлықтың себебі
болуы мүмкін. Сондықтан да, ... үшін бұл ... ... күрделі
болып табылады.
Жүйелі ағым және өзін ұйымдастыру концепциясы ... ... ағза және орта ... ... ... ... болатын күрделі функционалды құрылым болып табылады.
Симметрия бұзылысы ашық жүйеге келетін ... және ... ... ... ... ... болады. Төмен
тұрақтылық үйлеспеушіліктің маңызды ... ... ... үйлеспеушілік қарым-қатынастың үйреншіктік жүйесінің бұзылуынан,
шектен тыс белгілі бір жағдайлардан пайда болуы мүмкін. Үйлеспеушіліктің
пайда болуына әсер ететін ... ... бар. Атап ... ол
құрылымның негізгі белсенді ... және жеке адам ... ... болып табылады. Яғни, негізгі себептер арасындағы
мақсаттар, қажеттіліктер және «мен» құрылымы арасындағы ... ... ... ... ... ... өте ұзаққа
созылуы мүмкін және бұл сол ... сай ... ... Егер энергеетика тұрғысынан қарайтын болсақ, үйлеспеушілік
жете зерттелмеген олар тек уақытша координат ретінде қарастырылады. Осы
себептерге ... ... ... ... ... ішкі және ... ... белгілі бір
жағдайдың динамикалық өзгеруі және ... ... ... ... ... ... ... үйлеспеушіліктің
субьектінің мінез-құлқына тигізетін әсері жете зерттелмеген. ... ... ... ... жас ... деп ... тырысады. Бұл көзқарас түсінікті, өйткені бұл
мәселе бала дамуының жас кезеңге бөлінуінің әртүрлілігіне байланысты.
Сонымен «үйлеспеушілік», ... және ... ... ... ... ... эмоцияның белгілі бір сипаттары
үйлеспеушілікті ... ... ... ... эмоцияның өзі де) тудырса,
пайда болған үйлесімсіздік (немесе үйлесімділік) мінез-құлықтың белгілі
бір көріністерін береді, яғни теріс немесе оң ... ... ... кездесетін эмоционалдық тұрақсыздықтың себептері
Бала дүниесінің басқа балалар дүниесімен, үлкендермен және түрлі
заттармен ... олар үшін әсер ... ... ... ... көзқарастарының және жалпы қалыптасуының бұзылуы,
тілек және ... ... орын ... ... келеңсіз
жағдайлардың барлық бала өмірінде кездеседі, ал ... ... ... ... ... ... ... оқушылары үшін «сыналу»
кезеңі болып табылады. Сыналу кезеңі дейтініміздің себебі, бала нақ ... ... жас ... кезеңдестіру бойынша маңызды болып
табылатын бірнеше қиын ... ... ... ... ... түрлі құбылыстарға толы белгілі бір өтпелі кезең және баланың
осы кезең аралығынан өте алу мүмкіндігі.
Бірінші кезең – ... ... ... жаңа ... бейімделуімен
сипатталады. Сонымен қатар бала ағзасында дененің күрт ... ... ... вегетативті қайта құрулар сияқты эндокриндік
өзгерістер бірден жүреді. Бұл ... ... ... ... ... ... кординалды өзгерістер оның
ағзаларындағы барлық жүйелер мен функцияларының ... ... ... ... бұл ... үлкен күшті талап етеді;
Екінші кезең – баланың өтпелі кезеңімен тап келуімен, яғни қиын
саналатын кризистік кезеңмен сай ... Бұл ... ... ... ... ... және ... өзгерістер
жеткіншектік ағзасын біршама өзгертуге ұшыратады да, ... ... ... ... сонымен бірге, тура осы
жеткіншектік кезеңде көптеген ... және ... ... ... ... осы ... тән әлеуметтік қарым-қатынас сферасының
(позитивті болмауы мүмкін) кеңеюі жеткіншектерге меңгеруге қиын ... жаңа ... ... ... ... ...... дамудың өте жауапты ... Бұл ... ... ... ... еңбектерінде анық жазылған.
П.П.Блонский өтпелі кезеңде жүріп жатқан өзгерістердің бірден болып
жатқанына ... ... ... бұл ... ... өшуін
сипаттайтын жас деп көрсетеді. Олай болса, өтпелі жас дегеніміз, баланың
бір сатыдан екінші сатыға өту ... ... бұл ... ... ... жоғары сатыға дайындайтын барлық негізгі психологиялық жаңа
құрылымдар қалыптасуы қажет. Әйтсе де, бұл екі жас ... ... ... тууы ... Ал ... ... ... байланыстарды
шақырушы, мінез-құлық моделінің ауытқуын көрсететін негізгі құбылыс.
Үшінші кезең – бұл оқушылардың жеткіншектік жаспен ... ... және ... 10-11 ... ... қиындықтарымен сай
келеді. Бұл уақыт адамның тұлғалық дамуының өте маңызды және ... ... ... ... ... ... немесе «Тәрбие
еңбегінде») саналық өзіндік анықтауды жасөспірімдік кезеңдегі тұлғаның
екінші туылуының негізгі мазмұны ретінде ... ... ... ... ағзаның физикалық дамуы, жыныстық жетілуі жүреді
және бұл ... ... ... ... ... ... де ... Сондықтан да, бұл кезеңдегі әрбір қадамның
жауапкершілігі артады, ... бұл ... ... ... ... бір
көлемді салдары болуы мүмкін, ал кей кезде ол ... ... ие ... ... ... да бұл жас ... ... осы жас аралығындағы
оқушыларды «қиын жас» немесе «қиын балалар» ... ... ... ... екі ... талдау арқылы түсіндіруге болады: 1.
Кризистік; 2. Өте қиын, ... ... бұл ... де ... ... ... ерекшеліктері, қарым-қатынас ерекшеліктерінің
жоқтығы, эмоционалды жетілмеушілік, жағымсыз сыртқы ... ... т.б. ... ... ... ... ... Осындай
факторлардың салдарынан «қиын балалар» пайда болуы мүмкін.
Қиын балалар дегеніміз, дамуы мен мінез-құлқында жалпы қабылданған
нормалардан ауытқуы бар, ... ... ... ... сатысын басынан нәтижелі өткізе алмайтын балалар.
Сонымен мектептегі үш кезеңге сүйене ... біз ... ... ... кризистік жас деп айта аламыз.
Л.С.Выготский «Кризистік кезең» теориясы ... ... ... бір ... ... қоғамдық қарым-қатынас жүйесіндегі
өзгерулері жататын, екінші жағынан баланың «ішкі позициясынан» өзгеруі
жататын ... ... ... ... ... ... бұл жас ... мағынасы дамудың жалпы циклында
оның орнымен анықталатын және ... ... ... ... ... да, ... сипаттарды тауып алатын дамудың жабық немесе өзіндік
кезеңі ... ... ... жас ... бала мен орта ... ... тән ... да, қайталанбас өзіндік спецификалық ... ... Мұны ... сол ... ... әлеуметтің
жағдайы деп көрсетті. Бірақ, барлық жас аралығындағы өтпелі кезеңдердің
симптоматикалары мен мазмұндары ... ... және олар ... ... бір кезеңнен екінші кезеңге өтуде дамудың
өзіндік қиындықтары пайда болады және ... ... ... яғни, тұрақты кезеңдегі даму ерекшеліктерінен біршама
айырмашылықтары бар.
Сонымен, баланың жас ерекшелік психологиялық сипаты оның ... жаңа ... ... ... ... анықталмайды, ол
оның әр жас кезеңіндегі жеке адамдық ... ... ... ... жалпы американ психологтарының
жүргізген зерттеулері нәтижесінде, оқушылардың мінез-құлқының ... осы ... ... тән екендігі белгілі болады, өйткені,
мектеп оқушыларында, яғни, кіші және орта ... ... ... өте ... ... белгілі, сонымен қатар, оқушылардың
дүниеге ... ... ... ... келе ... Осы ... мәліметтерді негіз ете отырып, Г.Д.Пировтың
басшылығымен бір топ ... ... ... ... 5-17 жас ... ... «ашушаңдық» тән екендігі
белгілі ... ... ... ... ... нормаларының
үлкендерден айқын ерекшеленіп тұратындығын 14-15 жастағы ... ... ... ретінде жүргізген «даралық
минесоттық» тестімен дәлелдеуге ... ... бұл тест ... ... ... ... «псиопатия», «шизофрения»,
«гипомания», шкалалары бойынша ... ... ... ... үшін ауру ... болып табылатын бұл көрсеткіштер жеткіншек
немесе жасөспірімдер үшін норма болып ... ... ... ... да ... ... ... КСРО мамандары С.Хатауэй және Э.Монакези жүргізген «Роршах»
және «Тематикалық апперцепция» тесті бойынша 12-16 жас ... ... ... ... ... сонымен қатар,
Кеңес уақытында үлкен маман болып табылатын жасөспірімдер психиатры
А.А.Мехрабянның мәліметі ... осы жас ... ... ... бірден өсетіндігі дәлелденді. Сонымен қатар, әр
жас кезеңіндегі мазасыздану ... ... ... ... ... көмегімен мазасызданудың жас ерекшелік
динамикасын қарастырды. Оның нәтижесі бойынша, кіші ... ... ... ... ... адамдармен қарым-қатынас
кезінде және қатарластарымен ... ... ... ... ... ... гөрі, қатарластары
және ата-анасымен қарым-қатынас ... ал ... ... ... ... әсіресе ата-аналармен немесе балалар
тәуелді болып табылатын басқа да ... ... ... екен және жасөспірімдерге мазасыздану деңгейінің жоғарылылығы
тән болып шықты. Мұның себебі, жеткіншек кездегі эмоционалды ... ... ... ... және эмоционалды
реактивтіліктің төмен дәрежеде болуында.
Оқушылардың мінез-құлқындағы ... ... ... ... ... ... нәрселерді атап өткен жөн.
Оқушылардағы үйлеспеушілік құрамына ... ... ... ... күрделі. Оқушылардың мінез-құлқының үйлеспеуіне тән сипаттың
бірі – олардың ... ... ... ... ... ... себебі - өмірлік қиындықтар, әсіресе ... ... ... жетіспеушілігі болып табылады. Яғни, баланың
жан ... ... ... оның ... қадамда
көңілі қалып отырады. Өмірдегі мұндай жағдайлар ... ... ... екіншілері, керісінше барлығына көңілі толмай кек алғысы ... ... ... істейді. Олардың себепсіз іс-әрекеттері
өздіктерінше дұрыс саналады. Егер оқушыларының бірнеше ... ... ... жағдайдағы шындық өмірге көрсетсе, онда ол ... ... ... ... оқу» ... ... тіл ... көрінеді.
Ол біріншіден, түсініксіз екіншіден, ... ... ... ... ... Осы ... қиын тәрбиелену
қиыншылықтары туындайды. Сонымен бірге эмоционалды үйлеспеген оқушыларды
зерттеу барысында олардағы қажеттіліктер отбасында қанағаттандырылмайды
және ата-аналардың өз дегені бойынша ... ... ... ... ... әсер ... Оқушыларда еліктеу жоғары дәрежеде болады,
сондықтан да ... ... ... ... ... ... ... етушілігі, олардың мінез-құлқының бұзылуына әкеліп соғады.
Оқушылардағы мазасыздану деңгейінің ... ... ... ... ... ... ... балалардан ашық
агрессия сирек пайда болады. Оларға когнетивті стиль, ... ... ... тән және ... ... ... көзқарас немесе айналаға жаушылық көзқараспен қарау тереңдік алып
отырады. Жеткіншек жасындағы балалардың өмірі мен дамуы нақты әлеуметтік
жағдайларымен байланысты және ... ... ... ... жағдайды меңгеруімен анықталады.
Балаларда эмоционалды үйлеспеу олардың сабақты үлгермеушілігімен
де сипатталады. Мысалы, балаларға көмектескенде егер де ол ... ... кері ... ғана емес, сонымен бірге, тапысрманы
нәтижелі орындаудың жолдарын қарастырмай мұндай әрекетттерден алдын-ала
іштей бас ... ... ... ... ... және төмендеуі болады, осының әсерінен балалар бір ... ... ... бір ... жеткілікті қарсылық көрсететіндігі
және жақсы бейімделген қабілетте ... Бұл ... ... ... жағдайға қарағанда жиі көрінеді. Сондықтан да ... ... ... бөлу ... ... бала ... ... баланың
пайда болуына байланысты жат қылықтар көрсете бастайды, сондай-ақ
мектеп ауыстыру дәрежесінде тәуелділік, мазасыздану ... ... ... ... көңіл бөлу керек нәрсе - көп балаларда ... ... ... ... зерттеушілер пікірін
талдау нәтижесінде оқушылардың эмоционалды үйлеспеуіне әсер ететін
негізгі факторларды анықтадық. Олар:
1. ... ... ... орда.
Осы факторлар бойынша, А.Бек жүргізген зерттеулер ... әсер ... ... ... ... келтірілген және
олар біртіндеп балалардың мінез-құлқындағы үйлеспеушілікке алып келеді
деп ... ... А. ... ... үйлеспеуінің негізгі қозғаушы күштері:
|Семьялық ... ... ... болуына әсер ететін семьялық жүйенің ерекшеліктері |
| ... ... ... семьялық жүйе |
| ... ... ... ... сенбеушілік, |Семьялық қатынастағы эмоцияларды |
| ... ... ... ... ... |елемеушілік және пайда болуына |
| ... ... | |жол ... ... адам ... |Адамдармен қарым-қатынас құрудағы және эмоционалдық көмек ... ... |
| ... ... және ... ... ... |өз ойын және басқаларды |
| ... ... ... ... ... |
| ... | | ... ... ... ... ... ... ... және түсіністіктегі қиындық |
| ... ... ... ... ... |
|Когнитивті ... ... және қиын ... ... ... ... |
| ... |
| ... ... ... ... ... сезімдер» |
| ... ... айту ... |
| ... ... ... ... ... ... |
| ... ... | ... және ... ... ... өзіне жат дене ауырлығын сезіну, әлеуметтік дезадоптация |
|симптоматикалық | |
| ... ... ... кету ... көмекті |Эмоциялар психикалық шағымсыз |
| ... ... ... ... ... ... |
| ... көңілі қалған|кризистік қатынастан қорқуы |уайымдалып, жинақталады |
| ... | | |
2 ... ... ТӘН ... ... ДИАГНОСТИКАЛАУ ЖӘНЕ
КОРРЕКЦИЯЛАУ
2.1. Эмоционалдық күй-жағдайды зерттеу нәтижелері
Айқындау экспериментін Жамбыл атындағы № 26 мектеп гимназияда және
Қазыбек би атындағы № 36 орта ... 7 ... ... ... ... акцентуациясы мен мазасыздануының көрініс беруін
зерттеудің нәтижелерін бір-бірімен ұштастырып ... ... ... ... ... мен оның ... беру ... үшін Шмишек-Леонгард тестін пайдаландық.
Жеткіншектердің мінез акцентуациясының қыр-сырын жан-жақты ... ... ... ... ... отырып көптеген зерттеу
әдістемелері жасалған. Бұл ... ... ... ... баланың өмір жағдайы мен психологиялық дамуының түрлі жақтарын
анықтауға бағытталған. Осы ... ... үшін 7 ... ... ... агрессия көрініс беруін және оның себептерін
анықтауға арналған тестілерді жүргіздік. Жеткіншектердегі тек сол жасқа ... ... ... үшін арнайы психодиагностикалық әдістер
жүргізіледі.
Тест нәтижесін талдау. Балалардың тест ... ... ... ... ... ... түрлерінің мінездемесі
бойынша жүргізіледі.
Осы тест нәтижесін ... ... ... ... ... бір ... ... одан көп түрлерінің белгісі бар екені
анықталды. ... ... ... ... оқушыларында орын алған
акцентуация түрлерін ... жас ... ... салыстырып
көргенде жағдай шектен шықпаған, норма ... ... ... Тек қана 4 ... ... нормадан шамалы
асық болды.
Шмишек тесті бойынша ... ... ... ... типі ... ... саны |
| 1 |Гипертимдік тип. |5 ... ... тип. |7 ... |Сенситивтік тип. |3 ... ... тип. |0 ... ... тип. |0 ... ... тип. |3 ... ... тип. |0 ... ... тип. |0 ... ... тип. |6 ... |Аффекті-экзальтациялық |0 ... ... ... 7 сынып оқушыларында акцентуацияның
көптеген түрлері орын ... ... Олар ... қосарланып, бірнеше
түрі бір балада кездесетіні де орын алатын жағдай екенін байқадық. Жетінші
сынып жағдайы кестеде көрсетілген.
Акцентуация ... ... ... | ... түрі |
| ... аты | ... ... |9-ші түрі анық ... ... ... ... |2-ші түрі анық ... ... ... ... |2-ші түрі анық ... ... ... |Азиза |8-ші түрі анық ... ... ... ... |9-шы түрі анық ... ... |
|6. |Гүлайша |1-ші түрі анық ... ... ... ... |2-ші түрі анық ... ... ... |Даурен |9-ші түрі анық ... ... ... ... |8-ші түрі анық ... берді |
|10 ... |1-ші түрі анық ... ... ... ... |1-ші түрі анық ... ... |
|12 ... |8-ші түрі анық ... ... ... ... |3-ші түрі анық ... берді |
|14 |Лаура |1-ші түрі анық ... ... ... |Нұрғали |2-ші түрі анық ... ... ... |Нұрсұлу |9-ші түрі анық көрініс берді ... ... |8-ші түрі анық ... ... ... |Раиса |9-шы түрі анық көрініс ... ... ... |3-ші түрі анық ... ... ... |Тимур |2-ші түрі анық ... ... ... ... |9-ші түрі анық ... ... ... |Халил |3-ші түрі анық ... ... ... нәтижелерін талдау кестесінде көрсетілгендей балалардың басым
көпшілігінде сенситивтік және ... ... ... ... сонымен қатар тұрақсыздық (ұш балада), акцентуацияның ... 2-3 ... ... байқалды, ал акцентуацияның
эпилептойдтық және экзальтациялық ... ... ... ... бермеді, сондықтан ондай көрсеткішке ие болғандар жоқ деп есептедік.
Акцентуацияның түрін дәлірек бағалау үшін біз ... ... ... мазасыздану шкаласы» ... ... ... ... ... шкаласы» әдістемесін әдістемесін
жүргіздік. Бұл шкала бойынша мазасызданудың негізгі көзі болып табылатын
объектілерді ... ... ... И.Спилбергердің «Ситуативті мазасыздану шкаласы» тестін
жүргіздік. Ситуативті мазасыздану ... ... ... бұл стресті жағдайларға әсер ететін эмоционалды реакция болып,
интенсивті жағынан әртүрлі ... ... ... болуы мүмкін.
И.Д.Спилбергертің ситуативті мазасыздану шкаласы мазасыздану деңгейін
дифференциалды өлшеуге ... ... ... әдіс болып табылады.
Шкала 40 тапсырмадан тұрады, оның 20 ... ... ... 20 ... ... деңгейін бағалауға арналған. Әдістемені
топпен де, жеке де ... ... ... ... ... жауап
береді. Тапсырмаларды орындау барысында зерттелінушілерге тапсырмалар
номерлері қойылған жауап ... ... ... ... анықтау үшін
жиналған баллдар қосындысы шығарылады.
И.Спилбергер ұсынған «Әлеуметтік – ... ... ... ... ... ... мазасыздануы өзіндік,
адамаралық, отбасы мүшелерімен тіл тбыса ... ... ... ... ... екендігін анықтадық. Берілген ... ... ... ... және ... ... үш түріге бөліп
бағаланады. Мектепішілік мазасыздану ... ... ... ... ... ... ... көрініс береді,
өзіндік сипаты баланың алдында ... ... ... ... ... болу ... ... қашу болуымен байланысты, ал
адамаралық – жалпы қарым-қатынас мәдениетінің қалыптасқандығына тәуелді
болады. Олардың деңгейі ... ... ... ... шкаласы.
|Мазасызданудың түрлері |Шкаладағы пункт саны ... |4 ... | ... | |
| | ... ... ... |Жеке |
| | | | ... ... |
|1 ... |17-54 | 4-17 | 4-18 | 5-17 |
|2 ... |55-73 |15-20 |19-25 | 20-26 |
|3 ... |74-91 |23-28 |26-32 | 26-31 |
|4 |өте ... | 92 | 31 | 33 | 31 |
|5 ... тыс салмақтылық | 16 | 1 | 3 | 3 ... ... ... ... ... немесе
төмен екендігін анықтау үшін жүргізілген психодиагностикалық әдістеменің
нәтижесін келесі кестеден көреміз:
| Мазасызданудың ... ... саны ... ... |15 ... ... ... |13 ... жекеадамаралық |20 ... |24 ... ... ... және ретке келтіру нәтижесінде
зерттелінушілердің акцентуациясы олардың өмір ... ... ... ... анықталды және мұндей көрініс осы ... ... үшін ... деп ... ... ... ... сыныптарда
жүргізілген зерттеулердің нәтижесі осы көрсеткішке жақын болды.
Зерттеу нәтижесінде оқушылардың мазасыздануын ... ... ... сынып ішіндегі қарым-қатынасқа, ұялшақтыққа, өзіне және
айналадағыларға ... ... ... ... тіреледі. Бұл
жағдайлар тереңдеп кетпес үшін, мазасыздану ... ... ... көбірек көңіл бөліп, жеке әңгімелесу жүргізілді. Сонымен қатар,
сынып ішінде, топтық іс шаралар кезінде көбіек арластырып, ... ... ... ... ... ... ... әңгімелер, баланың жеке
мәселесін үмыттыруға негіз болатын жеке әңгімелерді жүргізілді.
«Ситуативті мазасыздану шкаласы» бойынша зерттеу нәтижесі.
|№ ... және ... саны |
| ... деңгейі | ... ... |8 ... |Орташа |10 ... ... |2 ... ... |2 ... әдістеме жоғарыда көрсетілгендей жетінші сынып оқушылары арасында
жүргізіледі. Зерттелінушілердің ситуативті ... ... ... ... ... 33 пайыз, жекелік мазасыздану
көрсеткіші бойынша 51 пайыз мазасыздану көрсетті. ... ... ... және ... мазасыздану қатар көрініс беретіндігі анықталды.
Мектеп оқушыларының ішіндегі жеткіншек жас ... және осы ... ... ... ... ... ... жалпы жағдайын анықтап, қиындық көріп жүрген
баларға психологиялық ... ... ... ... ... ... ... жеткіншектердің жас ерекшелігін ескере отырып
жүргізілген ... ... ... сүйене отырып
балалардың ерекше мінез-құлық көрсетуінің ... ... - ... өмір сүретін ортасымен қарым-қатынасының қалыптаспағандығы және
қарым-қатынас мәдениетінің ... ... ... ... ... төмендігімен байланысты деген қорытынды жасадық.
Филипстің «Оқушылардың мектептегі мазасыздануын анықтау» тестімен зерттеу
нәтижесі.
|№ |Аты жөні ... түрі |
| | |1 ... ... ... ... ... |5 ... Жанама агрессия |Жоғары, орта, төмен |4 ... ... ... ... ... |2 ... ... ... ... ... |6 ... ... ... орта, төмен |8 ... ... ... ... ... |6 ... ... ... ... орта, төмен |11 ... ... ... ... ... ... |6 ... ... ... ... оқушылары арасында
вербалдьдық агрессия өте жоғары дамығандығын көрсетті. Ол ... ... тән, олар ... ... өте көп қолданатыны анықталды. Сонымен
қатар қыздар арасында да вербалдық агрессия сирек емес.
Екінші ... ... пен ... ... ... ... жоғары болуы заңды нәрсе, ол ... орын алуы және ... ... ... ... ... екені көптеген зерттеулерде дәлелденген.
Айқындау экспериментінің екінші ... ... ... ... ... онша ... ... анықтау үшін Айзенк тестін, Собчик әдістемесін пайдаландық.
Темперамент ... ... оны ... байланысты
типологияны ұсынған Собчик. Мақсаты: Зерттелінушінің жеке ... ... Әр тип ... ... баллдарды циклограммаға
түсіріп, шеңбердің ортасынан көрсеткіштің түскен жеріне дейін штрихтап анық
байқалатындай ету керек. Барлық типтер бойынша ... ... ... ... ... жоғары түссе, сол қасиет анық байқалады
және нормадан артық дамығандығын көрсетеді.
Собчик әдістемесі бойынша зерттеу нәтижелері.
Өңдеу ережесі. Кілтке сай ... ... бір балл деп ... |Тип ... ... саны ... | ... |12 ... | ... |11 ... | ... |14 ... | ... |4 ... | Интроверсиялық |7 ... | ... |9 ... | ... |16 ... | ... |5 |
| | ... ... |19 |
| | ... ... |
| ... ... | ... ... ... ... |Байсалдылар |
|байқалғандар ... | | ... |10% |45% |25% ... ... ... оқушылардың біршамасы әлі де өзін
шектелген деп сезінеді, дегенмен агрессия көрінісі күрт төмен түскені анық
байқалады. ... ... ... ... ... ... саны көбейгені анықталады. Бұл қысқа мерзімде жүргізілген жұмыс,
ал мектеп психологі психокоррекциялық әдістемелердің ... ... ... ... жүрсе оның оң әсері терең болатыны сөзсіз.
Әлеуметтік ортадағы қарым-қатынас ерекшеліктерін зерттеуге арналған
көптеген әдістемелер жасалған. Олардың ... ... ... ... ... ... ... оқушының
әлеуметтік статусын зерттеуге кеңінен пайдаланып жүрген түрлері социометрия
және трансактілі талдау жүргізу. ... ... ... ... ... бағалап, қажетті болған кезде коррекциялау,
тәрбиелік мәні бар қосымша ... ... үшін ... ... ыңғайлы.
Баланың өзі оқитын сыныпта жолдастары, достары, бірге ойнайтын, бос уақытты
бірге өткізетін ... бар. Осы ... ... ... ... ерекшеліктерін зерттеу арқылы балардың қарым-қатынас мәдениетінің
қалыптасу деңгейін анықтауға мүмкіндік болады.
Жеткіншектерге тән мінез ерекшеліктерін зерттеу кіріс және ... ... ... ... Кіріс диагностика барысында
зерттелінген оқушылардың барлығында ... ... ... ... өте ... ... анықталды. Олар мектеп
талаптарын бұзуға жиі ... кей ... ... ... де ... және Д» әдістемесі» (мазасыздану және депрессия)
Мақсаты: жүйке процестерінің ... ... ... ... және ... ... орын алуын анықтау.
Орындау ережесі. Тапсырманы топпен немесе жеке-дара орындатуға болады.
Зерттелінушілерге келесі нұсқау беріледі: «Сіздерге 20 ... ... ... Бұл тест ... ... күй-жағдайларыңыз
бағаланады. Сұрақтарға тез және барынша ... ... ... ... бес ... ... мүмкін: «еш уақытта», «өте сирек»,
«сирек», «жиі», «өте жиі» ... ... ... ... ... ... осы варианттардың біреуін (+) плюс деп белгілеңіз. Жауаптарыңызды
талдау ... ... ... жағдайларыңыз баллдық жүйемен
бағаланады. Тапсырмаға түсінбей ... оны ... ... ... жауап парақ беріліп, оны толтыру ережесі түсіндіріледі.
Тапсырмалар.
1. Сіз өзіңіздің бұрынғыдай жылдам қимылдамай, асықпай, аяқты жай ... ... ... ... бір ... ... ұйқыңыз бұзылады ма?
3. Сіз өзіңіз жабырқаңқы сезімде, тұнжыраңқы болап жүресіз бе?
4. Ешқандай себепсіз мазасызданып, бірнәрсе ... ... ... ... болады ма?
5. Достыққа және мейірмандыққа қажеттілігіңіз төмендегенін ... ... ... өміріңізде құаныш пен баққыттылық аз деген ойға бөленесіз бе?
7. Сіз өзіңізді ... ... ... ... ... ... ... бе?
8. Сіз бір орында отыра алмайтындай мазасызданған кезіңіз болды ма?
9. Бір нәрсені күту сіздің жүйкеңізді тоздырады ма?
10. ... түс ... ... Сіз ... ... басқа біреулерге немесе бір нәрсеге байланысты
қауіптеніп, мазасызданған ... ... ... ... ешкім көңіл аудармай, ешкімнің сізді түсінгісі келмей жүргендей
сезімге бөленіп, өзіңізді жалғызсыраған кездеріңіз болады ... ... бен ... орын таба ... ... ... ба?
14. Сіз өзіңіздің шыдамсыз, тұрақсыз, әбігерленгіш ... ... ... жалғыз қалғаңыз жиі келеді ме?
16. Жақын адамдарыңыз сізді жақтырмайтын немесе нем ... ... ... ... ... ішінде өзіңізді ыңғайсыз сезініп, бөгеліп қалған кездеріңіз
болды ма?
18. ... ... ... ... ... сізден гөрі бақытты
деген ой келеді ме?
19. Шешім қабылдау үшін көп ойланасыз ... ... ... өзім кінәлімін деген сезім сізді мазалайды ма?
Жауап парақ
|Тапсырмалар ... ... |
| |1 |2 |3 |4 |5 |
|2 |-1,38 |-0,44 |1,18 |1,31 |0,87 |
|4 |-1,08 |-1,3 |-0,6 |0,37 |1,44 |
|8 |-1,6 |-1,34 |-0,4 |0,6 |0,88 |
|9 |-1,11 |0 |0,54 |1,22 |0,47 ... |-0,9 |-1,32 |-0,41 |-0,41 |1,2 ... |-1,19 |-0,2 |1,04 |1,03 |0,4 ... |-0,78 |-1,48 |-1,38 |0,11 |0,48 ... |-1,26 |-0,93 |-0,4 |0,34 |1,24 ... |-1,23 |-0,74 |0 |0,37 |0,63 ... |1,92 |-0,36 |0,28 |0,56 |0,1 ... ... суммасы +1,28 және одан көп ... ... ... ... ... ... белгісі.
Суммасы -1,28 және одан төмен ...... ... және ... ... ... екенін көрсетеді. Аралық
көрсеткіш (-1,29-дан +1,27-ге дейін) мазасызданудың орта мағнада екенін
көрсетеді.
|№ | ... ... |
| ... аты | ... ... |-1,38 ... |Асан |-1,08 ... ... |-1,6 ... ... |-1,11 ... ... |-0,9 ... ... |-1,19 ... ... |-0,78 ... ... |-1,26 ... ... |-1,23 ... ... |1,92 ... ... |-1,38 ... ... |-1,08 ... |Луиза |-1,6 ... ... |-1,11 ... |Нұрғали |-1,38 ... ... |-1,08 ... |Маншук |-1,6 ... ... |-1,11 ... |Толик |-0,9 ... ... |-1,19 ... ... |-0,78 ... ... |-1,26 ... талдау ережесі.
Зерттелінушінің берген жауабы бойынша оның алған ... ... ... ... ауыстырылады. Сонан соң барлық
коэффициенттердің арифметикалық суммасы шығарылады.
Мазасыздану көрсеткішінің ... ... ... ... орын ... ... және ... денсаулығына деген
уайымдауының жоғарылауымен сипатталады. Егер көрсеткіші ... ... неше ... тітіркендіргіштерге әсерленуі төмен болады.
Мазасыздану және депрессияны анықтау шкаласы
Мазасыздану мен депрессияны анықтауға Д.Голдбе ұсынған ... ... ... қадамдық алгоритм әдістемесі көмегімен аз уақыт жұмсап
мазасызданудың көрініс беруін дұрыс ... ... ... әдістемені дұрыс пайдалану үшін келесі ... орын ... ... ... анық ... ... Оны ... стресске дұрыс жауабы деп есептесеңіз.
3. Егер мазасыздану соматикалық аурулармен байланысты болмаса.
Мазасыздану шкаласы
1. Сіз өзіңізді ашу кернеп абырдығаныңызды сезінесіз ... ... тыс ... ... Тез ... ... ... оңай ма?
Егер сіз бір сұраққа ғана «иә» деп жауап берсеңіз, сіздің ... Егер екі ... оң ... берсеңіз келесі сұрақтарға жауап
беріңіз.
1. Ұйқыңыз тынышсыз ба?
2. Басыңы немесе мойныңыз ауырып, тамағыңыздың ... ... ... Сізде келесі симптомдар байқалады ма: бас айналу, қалшылдап кету, бірден
терлеу, іш өту, тіл шаншып кету және ... ... ... Ден ... ... жиі ... ... Ұйықығы бөленуіңіз қиын ба?
Нәтижесін талдау
Жоғарыда берілген тоғыз ... ... ... ішіндегі әр «иә»
дегені бір баллмен бағаланады. Жинаған ... 5 және одан көп ... ... өте ... деп ... ... үшін әр адам өзінің психологиялық жағдайына
теріс әсерін тигізетін симптомдарды анықтап ... ... ... алгоритмді пайдалануға болады.
Қорқыныш тудыратын симптомдар:
1. жүректің күшті немесе жылдам соғуы;
2. тершең болу;
3. дірілдеп, қалтырап кету;
4. ауыздың құрғап қалуы ... ... ... пен іш симптомдары:
1. тыныс алудың қиындағаны;
2. тұншығып қалу;
3. көкіректің ауыруы;
4. жүрек ... ... ... ... ... көрсететін симптомдар:
1. бас айналуы, талып қалу;
2. заттардың бұлыңғырланып, оларды қабылдау ақиқатқа сай болмауы;
3. өз-өзін басқара алмай қаламын ... ... ... деген қорқыныш;
4. өліп қалатын шығармын деген қорқыныш.
Жалпы симптомдар:
1. бірде дене қызып, бірде қалтырап-дірілдеу;
2. дененің ұйып қалуы.
Ішкі кернеу симптомдары:
1. бұлшық ... ... ... ... ... ... тыс зорлану, өзін «атылуға даяр мылтықтай» сезіну;
4. тамаққа бір нәрсе тұрып қалғандай болып жұтынуға қиналу.
Басқа ерекше симптомдар:
1. күтпеген нәрселерден ... ... ... ... ... ... ... қиналу;
3. ызақор болу;
4. ұйқының бұзылуы.
Осы диагностикалық тұжырымдамалардың ... ... ... ... ... ... соң оның немен байланысты орын
алғанын ... ... ... ... ... бұл ауытқулардың басым
көпшілігі соматикалық мәселелермен байланысты ... ... ... ... бұлшық еттерге салқын тиген, невралгия т.с.с.). ... ... адам ... өзін ... жүрген симптомдардан қол үзіп
кетеді.
Қақтығыс жағдайдан шағып кете аласыз ба?
Томас Килмен сауалнамасы
Мақсаты: мінез-құлық ерекшеліктерін, ... ... ... түсініктеме.
Орын алған дау-дамайдан шығып, келісімге келу жолын басқаларға көрсетіп
беру үшін, зерттелінушінің ... орын ... ... ... ... ... ... айтуы бойынша келіспеушілікке алып
келетін шатақ мінезді екі ... ... ... басқа адамдардың, қызығушылықтарына, тіршілігіне
зиянкестікпен ... ... ... өз ... ... ... қайсарлығы.
Осы екі себепке байланысты қақтығыс келіспеушілікке алып ... ... ... ... ... ... ... барысында басқаны жеңу арқылы өзінің мәртебесін
көтеріп, өзгенің намысына тиу, ең жиі ... және ең ... ... ... ... ... келетін әрекет, өзгенің пайдасын
ойлап өз қызығушылығын құрбандыққа келтіру;
В) ымыраға, компромисске келу, ... ... ... ... ... ( ... аулақ салу, қашып кету) басқаның тіршілігіне де, өзінің
мақсатына да ынталануы төмендігі;
Д) ынтымақтастық, екі жақты да қанағаттандыратын альтернативаға ... ... «а» және «б» ... ... ... пен
икемделуарқылы келісімге келгенде дауласқандардың біреу ұтса, екіншісі
ұтылады, немесе компромисске келу ... ... де ... ... тек
қана ынтымақтастық дау-дамайды шешудің ең тиімді жолы болып табылады.
Сауалнамада 60 ... бар. ... ... ... ... ... ... ережесі. Сауалнаманың әр бабы «А» және «Б» ... екі ... ... ... Оның қайсысы сіздің
мінезіңізге жақын болса, сол вариантты белгілеңіз.
Сауалнама.
1. А. Кейде тартыс-талас мәселені шешу үшін басқаларға ... ... ... ... ... көзқарасымыздағы қарама-қайшылықтарды талқылаудың орнына,
екеуміздің де келісетін нәрселерге көңіл ... ... А. Мен ... ... ... ... Мен ... өзімнің де басқаның да көңілін табатындай етіп ... А. ... мен өз ... ... ... ... ... қызығушылығын қарғау үшін қейде өз қызығушылығымды
жанпида етемін.
4. А .Мен компромисстік шешім ... ... ... сезімін аяққа таптамауға тырысамын.
5. А. Тарты-талас сұрақтарды шешу үстінде біреудің қолдауын іздеймін.
Б. Бостан-босқа шиеленістік ... үшін ... бар ... А. ... ... ... ... аулақ жүруге тырысамын.
Б. Мен өз айтқанымды орындауға тырысамын.
7. А. Тартыс-талас тудырған сұрақтарды кейінге қалдыруға тырысамын, өйткені
ондай мәселелерді уақыт ... соң ғана дәл ... ... ... Мақсатқа жету үшін кейбір ... ... ... деп ... А. Өз ... ... әбден тырысамын.
Б. Бірінші кезеңде барлық қаралған мәселелер мен тартыс-талас тудырған
сұрақтардың негізін ... ... ... А. ... бола ... ... болмайды деп ойлаймын.
Б. Өз дегеніме жету үшін бар күш-жігерімді жұмсаймын.
10. А. Өз дегеніме жетуге тырысамын.
Б. Мен компромистік шешім қабылдауға тырысамын.
11. А. Ең ... ... ... мәселе тартыс-талас тудырғанын анықтап алу
керек деп есептеймін.
Б. Екеуміздің арамыздағы сыйластықты ... үшін оны ... А. ... ... жағдайдан аулақ жүру ұстанымын сақтаймын.
Б. Егер маған қарсылық білдірмесе мен де оған өз пікірінде ... ... А. Мен ... ... ... ... Өз дегенімдей болуды қатаң талап етемін .
14. А. Өз ... ... ... ... және оның пікірін сұраймын.
Б. Өз пікірімнің логикасы мен ... ... ... ... А. ... сыйластық қатынасымызды сақтау үшін оны келісімге шақырамын.
Б. Ауыртпалық болмауы үшін бар жағдайды жасауға тырысамын.
16. А. ... ... ... ... ... тырысамын.
Б. Өз ұстанымымның артық ... ... ... ... А. Өз айтқанымды қатаң орындауға тырысамын.
Б. ... ... ... болу үшін бар ... ... А. Егер ... ... болатындай жағдай болса, мен оған ... Егер ол ... ... болмаса, мен оған өз пікірін ұстануға
мүмкіндік беремін.
19. А. Біріншіден ... ... ... мен ... ... қызығушылықпен анықтаймын.
Б. Тартыс-талас сұрақтарды кейінге қалдыруға тырысамын, өйткені ондай
мәселелерді ... ... соң ғана ... ... ... А. ... ... тез арада жеңіп шығуға тырысамын.
Б. Екеумізге де тиімды болатын үйлесімділікті табуға тырысамын.
21. А. ... ... ... ... болуға тырысамын.
Б. Мен әрқашанда мәселені тікелей талқылауға бас бұрамын.
22. А. Менімен басқалардың ұстанымдарына ... ... ... ... Өз ... ... А. Әр адамның тілегін қанағаттандыруды мақсат етемін.
Б. Кейде тартыс-талас ... ... ... өзге ... ... ... ... беремін.
24. А. өзгенің ұстанымы ол үшін өте ... ... ... мен оған ... Оны ... бару ... ... көзін жеткізуге тырысамын.
25. А. Менікі дұрыс екеніне ... ... ... ... ... зер ... А. Мен әдетте орта позицияны ұсынамын.
Б. Әрқайсысымыздың қызығушылығымызды қанағаттандыруға ... А. ... ... болдырмауға тырысамын.
Б. Егер осы жағдай біреуді бақытты ... ... мен оған ... ... ... ... А. Өз ... қайтпауға тырысамын.
Б. Шиеленіс мәселерді шешуде біреудің қолдағанын қалаймын.
29. А. Мен ортақ ұстанымды ұсынамын.
Б. Дау-дамайға бола толғанудың қажеті жоқ деп ... А. ... ... ... аяққа таптамауға тырысамын.
Б. Келіспеушілікті шешкенде екеуміз ... ... ... ... ... ... ... көрсетудің келесі бес түрі орын
алады: «бәсекелес», «ынтымақтас», «ымырашыл», «жалтарғыш», «бейімделгіш».
Осылардың ... ... ... ... тән ... ... үшін
жауаптарыңыздың төменде берілген кілтке сәйкес келгенін бір балл ... ... 3 «А», 6 «Б», 8 «А», 9 «Б», 10 «А», 13 «Б», 14, ... 17 «А», 22 «Б», 25, 28 «А».
«Ынтымақтас»: 2 «Б», 5 «А», 8 «Б», 11 «А», 14 «А», 19 «А», 20 «А», ... 23 «А», 26 «Б», 28 «Б», 30 ... 2 «А», 4 «А», 7 «Б», 10 «Б», 12 «Б», 13 «А», 18 «Б», ... 22 «А», 24 «Б», 26 «А», 29 «А».
«Жалтарғыш»: 1 «А», 5 «Б», 6 «А», 7 «А», 9 «А», 12 «А», 15 «Б», ... 19 «Б», 23 «Б», 27 «А», 29 ... 1 «Б», 3 «Б», 4 «Б», 11 «Б», 15 «А», 16 «А», 18 ... «А», 24 «А», 25 «Б», 27 «Б», 30 «А».
Нәтижесін талдау.
Дау-дамайдағы мінез-құлықтың 5 түрінің көрсеткіштері 0 мен 12 ... ... ... ... ... осы аталған 5 түрінің
элементтерін бір-бірімен ұштастырып пайдаланған стратегия тиімді ... ... 5-тен 7 ... ... ... ... қарым-қатынаста
сыйысымдылық, тіл табысқыштық білдіруге негіз бола алады.
Егер мінез-құлықтың бір түрі бойынша жинаған ... 5-тен ... ... 7 ... ... болса (барлық баллдың қосындысы 30-ға тең) -
сіздің ... ... ... ... мінез-құлқыңыздың тиімділігін арттыру үшін барлық бес ... 5-7 ... ... жинағаны дұрыс, яғни ... ... ... ... ... ұпай ... көбірек
қолданған дұрыс болады.
Дау-дамай мәселесін ... ... осы 5 ... тіл табысушылық, ынтымақтастық, жалтарушылық және жол
берушілікті ... ... білу ... ... ... ... деп ... «Стресс тесті»
Мақсаты: оқушының стреске берілгіштігін айқындау және талдау.
Уақыты: 15 минут.
Нұсқау: Пікірлерді оқып, өз ... ... ... шкалалар
бойынша белгілеуіңіз қажет.
- ешқашан (1 балл)
- кейде (2 балл)
- жиі (3 ... ... (4 ... Мені ... мәселелер кейде ашуландырады.
2. Біреуді күтуіме тура келсе, менің жүйкем жұқарады.
3. Ыңғайсыз жағдайға тап болғанда, мен ... Мен ... онда ... ... мүмкін.
5. Сынды көтере алмаймын, көтеріліп кетемін.
6. Егер мені көлікте итерсе, мен дәл ... ... ... ... Барлық бос уақытымда бір нәрсемен шұғылданамын.
8. Кездесуге әрқашанда алдын-ала келемін немесе кешігемін.
9. Тыңдай білмеймін, ... ... ... жоқтығынан қиналамын.
11. Еш себепсіз жиі қамығамын.
12. Таңертең ... ... ... ... шаршаңқы сезінемін, нашар ұйықтаймын ойымды басқаға аудара
алмаймын.
14. Ұзақ ұйқыдан кейін де ... ... ... ... ... бір ... ... Менің арқам және мойыным ауырады.
17. Үстел ... ... ... ... ... аяғымды
қимылдатамын.
18. Өзгелердің мойындамағанын армандаймын, менің жасағанымды мақтауын
қалаймын.
19. Мен ... ... деп ... Мен диета сақтаймын.
Бағалау шкаласы:
30 балл және төмен. Сіз туындаған мәселелерді шешіп, тыныш әрі ... ... ... жалған атаққұмарлық та, шектен тыс қарапайымдылық та
жоқ. Бұл адамдар бәріне жақсы жағынан ғана ... ... ... ... ... ... іс-әрекет пен арпалысқа толы, стресс
жағымды және жағымсыз ... ... ... Сіз ... ... де өзіңізге де уақыт бөліңіз.
46-60 балл. Сіздің өміріңіз күрес. Сіз атақты болуды ... ... ... ... ... пікірі маңызды, сондықтан да үнемі
стресте жүресіз. Егер дәл ... ... ... көп ... қол
жеткізесіз, дегенмен де бұл сізге қуаныш әкеле ме? ... сөз ... ... ұсақ-түйекке ашуланбаңыз. Әрқашан жоғары нәтижеге әкетуге тырысыңыз.
Уақыт-уақытымен толық тынығуға уақыт бөліңіз.
61 балл және одан артық. Сіз ... ... ... ... ... ... ... өмірсүресіз. Өмір салтыңызды өзгертіңіз. Сіздің стресс
жағдайыңыз, ... және ... ... келтіреді.
|№ | Аты ... ... ... |42 ... |Асан |39 ... ... |43 ... ... |52 ... ... |47 ... ... |39 ... ... |43 ... ... |52 ... ... |47 ... ... |39 ... ... |43 ... |Жаннұр |52 ... ... |47 ... ... |39 ... ... |43 ... ... |39 ... ... |43 ... |Раиса |52 ... ... |47 ... ... |39 ... ... |43 ... ... |52 ... ... ... ... басым көпшілігінің өмірі іс-
әрекет пен арпалысқа толы, сондықтан стресс жағымды және жағымсыз ... ... ... Олар өз ... ... онша ... дегенмен оларға өздерінің өмір салтын құруға уақыт бөлу ... ... ... ... ... эмоционалдық жағдайына байланысты мінез
үйлеспеушіліктерін коррекциялау
Коррекциялық ойын барысында келесі мәселелер шешіледі.
- Ойын ... ... өз ... ... ... ... меңгереді.
- Басқа адамдарға, үлкен, кішілер және ... ... ... ... ... ... және ... бағалауға, сыйлауға,
мейрімділік көрсетуге үйренеді.
- Өзіне деген сенімі нығайады.
- ... және ... ... ... ... ... ... Ойын қатысушыларды іскерлікке, қарым-қатынастың жаңа ... ... ... ... өз ... дербес, қажетті мәселелерді
өз бетімен шешуге шамасы келетініне сендіреді.
Коррекциялық ойындардың көптеген ортақ ... ... ... сипаттары бар. Сондықтан оны ұйымдастырған ортаның
коррекцияға ... ... ... ... ... ... ... талаптар ретінде көрсетуге болады.
Бірінші талап - тотық кездесулер арнайы ... ... ... ... кең ойын ... ... Ол бөлмеде ойын
барысында пайдалануға ... ... ... ... доптар,
орындықтар немесе көпшіктер, қағаз, қалам, фламастер, ... ... ... ... шар, ... май, шәй» ... Тотағы жұмысты екі психолог (әйел және ер ... ... ... ... ... Олар үлкендердің үлгісі болғандықтан әр
жыныс өкілдерінің ерекшеліктерін көрсетуге ыңғайлы жағдай орнатады, сонымен
қатар кейбір жаттығуларды ... ... ер ... қара күші де ... ... әр ... бір ... екі рет, ұзақтығы 1,5-2 сағат деп
анықтап алу ... ... ... саны 7-9 , ал кей кезде 12-ге
дейін болуы мүмкін. Үлкендермен де осындай бөлмеде ұйымдастыруға ... ... - ... ... ... бала ... ... өміріндегі қысым көріп жүрген шарттардан шығуына жәрдем беретіндей
жағдайда болуы керек. Өйткені қақтығыс ... ... ... ... ... ... негізгі себебі болуы мүмкін. Сондықтан
тілектестікке, мейрімділікке негізделген қарым-қатынас басқаларға ... ... ... ... ... ... көрсетеді және өзгелермен
мәдениетті араласудың жаңа түрін іздеуді талап етеді. Осы ізденіс ... жаңа ... ... түрінің дұрыс үлгісі ... Ол ... ... мен ... қарым-қатынасы жайбарақат, тілектестік
негізінде жүргізіледі;
б) ешкім ешкімге ... ... мін ... сын айыптап, жіберілген
қателіктер үшін ұрыспайды;
в) әркім өзін емін-еркін сезінуге жағдай жасалады.
Үшінші талап - шектеудің шектеулілігі. Нені ... ... а) ... (ойын бөлмесінің жұмыс уақыты шектеулі); б) бөлмеден рұқсатсыз
шығуға ... в) ... ... құралдарды алып кетуге
болмайды. Кішкентайлармен ұйымдастырған ... ... ең ...... іс-әрекеттерін ұйымдастыру барысында оларға ... ... ... ... ... ... ... көрсетуге мүмкіндік беру.
Төртінші талап - өзінше талдауды ... ... ... ... және коррекциялау барысында олардың
әрқайсысына өз ойын тұжырымдап айтқызу. Бұл әдістің орындайтын міндеті -
адам жағдайды ... ... ... ... терең үңіліп, оның
түбірін, болашаққа әсерін т.б. көрсеткіштерін бір-бірімен ... ... Бұл өте ... техника. Оны тиімді ... ... ... ... ... ... интерпретацияны қабылдауға, түсінуге даярлығы;
- интерпретацияны қолдануға ыңғайлы жағдайдың орын алуы.
Жағдайды өзінше талдау ... ... ... ... өте ... айтылуы қерек, күрделі мәселелерді талдауға арналған сұрақтар
шектеулі болады және ... ... өте аз ... сөйлемдер құрылым
жағынан клиенттің тіліне жақындатылған, оған түсінікті, қарапайым болады.
Бесінші талап - әр адамға өзінің ойын өз сөзімен басқаларға ... ... ... Ол ... проекциялау» деп аталады. Клиенттің айтқан
шағымын психолог өзінше ... оның ... ... ... ... болған
оқиғаның жақсы жағы да бар екенін көрсетеді, ... ... ... ... ... төмен екендігін дәлелдеп береді. Мысалы: баласы оқуды
тастап кеткен. ... осы ... ... ... оқу ... ... ... ойына сай келмеген болуы керек, сондықтан ол өз жолын
іздеп тапқысы келгенін түсіндіреді.
Алтыншы талап - клиентті ... ... ... негізіндегі қарым-
қатынасты қалыптастыру. Қарым-қатынас ауызша ... ... ... ... және тілсіз қатынас және вербалды емес ... ... оның ... ... түсіну, көбісінің басқаларға ұнайтынын және
ұнамды қылықтары бар екенін ... ... ... әр адам ... ... ... екенін сезінуі қажет. Тек қана толық сенім болғанда
клиент өз проблемасын ашып ... ... ... ... ... ... әр клиенттің шағымын ... ... ... ... тілектестік белгісімен қабылдау қажет (қолын
сипап, күлімсіреп қарап, басын шайқап…)
Жетінші талап - әр адам өз ... иесі ... ... Осы
позицияны тәрбиелеу үшін әр адам өз ... өзі ... ... ... қажет. Сондықтан бірінші, екінші кездесу барысында
клиентті асықтырмай оның белсенділігін ... ... ... ... күшті
жақтарын қолдап, соған сүйену – коррекцияның маңызды шарты.
Оқушылардың психологиялық проблемаларын шешуге көмек көрсету жолдарын
нақты ... үшін ... ... ... 24 ... ... ... бойынша психологиялық кеңес беру және коррекциялық іс-шаралар
жүргізлді. Қарым – қатынас және оқу ... ... кең ... ... ... түсу болып табылады. Психокоррекциялық
жұмыстардан соң жүргізілген шығыс диагностикасы жағдайдың аз да ... ... ... ... ... ... іс-шаралар жеткіншектермен
жүргізетін жұмыста өз орнын табу ... ... ... деп айта аламыз.
Топтағы ойындарды ұйымдастыру арқылы жүргізілетін жұмыс барысында,
біріншіден, топтағылардың ... ... ... ... ... ... ... шешіледі.
«Өз проблемаларын түсінуге үйрету тобы» деп атадық.
Мақсаты: адам өз проблемаларына ... ... оны ... шығу ... ... келсе ол тұлға өзін-өзі қоршаған ортамен тепе-теңдікте
ұстауға болатындығына сенімін күшейеді.
Бұл топ жұмысына ... ... ... ... ... ... ... арқылы жүзеге асырылады.
А) Шағылыстыру тәсілі адамның ... ... ... ... ... ... ... ақиқатқа сай еместігін көрсету және
оның себебін түсіндіріп қабылдату. Бұл ... ... ... клиент
проблемасын шешудің жаңа жолын іздеп, өз болашағын және осы ... ... ... қарым-қатынасының моделін жасауға кіріседі.
Сонымен, бұл тәсілдің негізгі мақсаты – адам өз қателерін өз санасынан
өткізіп, шағылыстырып шығарып жіберу (айнадан шағылысқан ... ... ... ... талқылау (интерпретация).
Бұл тәсілдің негізгі мақсаты – қақтығыс туғызған ыңғайсыз, ... орын ... ... ... ... талдап, пациентке өзінің
де кіналы екенін түсіндіріп, қай жерде, қандай қателік жібергенін, оның мән
мағынасын толық түсінуге жәрдем береді.
В) ... ... ... ... ... мен ... тәсілді қолдану нәтижесінде адамдардың бір-бірін ... ... ... Осы ... ... үшін топтағы адамдардың
бір-біріне деген адамгершілікпен, жанашырлықпен қарауын, барлық адамдарды
өз туысқанындай қабылдауын қалыптасуы керек.
Г) «Жанама ... ... ... ... ... пайдаланғанда топтағылар
бір-біріне сұрақ беруі арқылы қатысушылар өз мінез ... ... ... ... оны ... жол ашылады.
Түсінген мәселердің ішінде отбасында қалыптасқан, еркеліктің қалдығы
деп есептеуге болатын мінез-құлықтың ... ... ... ... ... ... ойын әдістері көмегімен ... орын ... ... әсерін төмендету, мазасызданудан, депрессиядан шығару, басқа да
невроз сырқаттары, эмоционалдық дүниесінің ... ... ... мен жаны сау ... бейадекваттық реакцияларын реттеу үшін
жүргізілетін коррекциялық жұмыстарда, көптеген шиеленіс ... ... ... Ойын ... ... оның ... сай
болуға тиіс. Үлкендер ойнаған кезде олар өздерінің стереотиптік ... ... ... Осы ... құруды алты типте көрініс береді.
1. Ойындағы әрекеттер ретін ауыстыру.
2. Реттегі кейбір көріністерін ұлғайтып, арттырып жіберу.
3. ... ... ... ... рет ... ... ... басқа, бөтен әрекеттерге көшу.
5. Кейбір қимылдарға ерекше көрініс беріп оны бірнеше рет ... ... ... ... ... қалуы.
Сонымен қатар ойын барысында нешетүрлі ... ... ... ... ... ... ... құруды зерттелінушінің жас ерекшелігімен салыстырып бағалау кеңінен
пайдаланылады. Ойынның ... және ... ... ойнға қатысушылардың келесі көрсеткіштерін бағалауды ұсынады:
әрекеттерінің бағыттылығы, қозғалу ... ... ... ... ... мен ... ... иелері ойынға беріліп кетеді, ал бұл ... ойын ... ... болады да олардың дамуында
мешеулік орын алуы мүмкін. Сондықтан ойынның ... ... деп ... ... ойын көп функция атқарады: бір адамға өзін-өзі бағалауын жоғарылату
жолы; екіншілерге – сергіту, ... ... және өзін емін ... ... ... ... – көпшілікпен тіл табысып өмір сүруге,
ұжымдағы адамдармен санасуға үйрететін ... Осы үш ... ... ... ... ... әр адамның праблемасына байланысты жеке
мәселелер тууы мүмкін. Коррекцияны ойынның ... ... осы ... ... ... ... ... стереотинтерді бұзу тобы.
Мақсаты: ұнамды мінез құлықты ... ... ... ... үйрету.
Бұл топтың ерекшелігі келесі екі көрініспен сипатталады.
А) Жағымсыз мінез – құлыққа қарсы ... ... ... ... ... ... мінез көрсетуіне тосқауыл қойып, агрессия
(басқыншылдық мінез, басқаларға толық тиым ... ... ... Бұл тәсіл клиенттің елермелігін, желікпелі қызулығын шақырып,
барлық теріс мінезін толық, аффект жағдайында көрсетуге ... ... ... клиентке барлық эмоциясын шығаруғы мүмкіндік ... ... ... психикасын жарақаттандырған оқиғаларды ... ... ... ... қою ... іс- ... ... жұргізіледі: қолынан
ұстап отырғызып қою, қағып жіберу, мықтап ұстап орнынан ... ... ... ... сөз ... қоршауға алып баламен одақтасу.
Қатысушыға ... ... өте ... ... ... ... ... оның басқа позицияға тұруы қажет екенін, шыдамды,
байсалды болуы қажет екенін көрсету. Өз-өзін өзінің ... ... ... ... және мүмкін екенін анық байқату. Сонан соң ақиқатқа ... ... оны ... ... ... үйрету.
Жүргізілген зерттеулер нәтижесінде сынып оқушыларының мінез-құлық
ерекшелігі анықталады. Осыған орай келесі негізгі міндет – ... ... ... коррекциялық жұмыс жүргізу және оның
нәтижесін талдап, баланың психологиялық ... ... ... жасындағы оқушылардың мінез-құлық ерекшелігінің негізгі
көрінісі – көкіректік, яғни, өзімшілдік, ... және ... ... ... ... психодиагностика дәлелдейді. Ал
эгоизм (өзімшілдік, дарашылдық) түрлі ... ... ... ... байлығымен, өз кемшілігін жасырғысы келуімен және баланы
қоршаған көпшілік орта ыңғайына ... ... ... ... ... ... ең ... бағдарлау фазасынан өткізген дұрыс
болады. Бұл ... ... ... емін-еркін қарым-қатынас
қалыптасып, келесі міндеттер атқарылады:
1. Оқушылардың ... ... ... қамтамасыз ету;
2. Клиенттің көңіл-күйін көтеріп, әр қатысушы өзін-өзі қауіпсіз
жағдайда сезінуін қамтамасыз ету;
3. ... ішкі ... ... ... ... ... ол үшін ... емес қарым-қатынас түрлерін қолданып,
бір-біріне жақындастыру.
Бұл фазада топ қалыптастырып, бір-бірімен эмоционалдық ... ... ... ... Осы ... ... соң ... түрде керек деп тапқан оқушыларды бір топқа жинақтаған дұрыс. Бұл
топппен жүргізілген коррекциялық ... ... ішкі ... ... ... ... психологиялық мінездеме.
Психокоррекциялық тренингтерді жүргізуде «Мәдениаралық өзара әрекет»
тренингі алдымыздағы мақсатқа жетуге негіз болады деп ... ... әр ... өмір ... ... жағдайларды
қалыптастырудың ең тиімді жолы – ойын тренингін жүргізу. Ойын ... ... ... әлеуметтік ортада өзін ыңғайлы сезінуге үйретіп, өз
құрбыларымен, оқытушылармен ... ... ... ... ... ... ... құндылықтары мен таныстыру үшін тиімді әдіс-
тәсілдер жинағы болып табылады. Сондықтан коррекцияның басым көпшілігі ойын
арқылы жүргізіледі.
Ойын ... ... ... ... ... ... ... балалардың жалпы мәдениетін көтеруге мүмкіндік туды. Топтағы
балалардың ... ... ... ... ... жете ... ... көрсетіледі және серіктерстік қатынас
барысында кеңістікте орналасудың өзінің өте маңызды екенін, оның ... ... ... ... біраз түрлерін осы
жерде басндап өткенді дұрыс көрдік.
1. «Кімде қандай қасиет бар» ойыны.
Малдың түрі бейнеленген карточкаға ... оның ... ... ... басқа карточканы таңдап алады. Мысалы, ит және ... түлк і және ... түйе және ... және ... ... оң және ... ... сырт көріністен
белгілі екенін түсінеді.
2.«Сүйіспеншілік» ойыны.
Бұл ойын барысында қатысушылар бір-біріне деген сүйіспеншілігін, жақсы
көретініндігін неше түрлі теңестіру сөздермен жеткізуі ... ... ... ... ... ол өзбен өзінің
сүйіспеншілігін білдірген адамына допты ... ... ... сол
аймақтағы жылы сөздерді айтып, допты келесі ойыншыға лақтырады. Айтылған
сөзді қайталаған дұрыс. ... бір ... ... ... ... ... болады.
Ойын соңында қатысушылар құнды қасиеттерді білдіретін бірнеше сөздер
жинақтап, олардың адам өміріндегі маңызы туралы әңгімелеседі.
3. ... ... бала ... ... бірі ... бірі ... болып, бір-бірімен
сәлемдесуі қажет.
Інісі ағасына қандай ... ... ... ... інісіне қандай жақсылықтар жасауы мүмкін.?
«Өзің жалғастыр...»
Марат коррекция сабаққа кешіккенін енді ғана ұқты...
Айнұр досын ренжітп алғандай болды...
Оспан ағасына бір нәрсені ... ... ... одан әрі ... ... ... аяқталуларын
тауып, соңынан әрқайсысының ойын талқылауға болады.
4. «Бір-бірінің жақсы мінезі мен қылықтарын айтып, мадақтау» ойыны.
Балалар шеңбер ... ... ... ... ... ... біріне ұсынады. Ол жанындағы баланың жақсы жақтарын
айтып, мадақтайды да таяқшаны оған береді . Ол осы ретпенен таяқшаны ... ... Ойын ... ... ... ... ... жағымды
сөздер мынадай болуы мүмкін: Айгүл, сенің даусың қандай ... ... ... ... ... ... ... маған сенің ақкөңілділігің
ұнайды т.с.с.) Соңында балалар бір-біріне жақсы көңілі мен пікіріне рақмет
айтады.
5. «Түспен ... ... ... ... ... бояумен көрсетіп, жағымды,
жағымсыз ... ... ... ... ... қасиеттін кемпірқосақ тәрізді етіп бояуды
тапсырады. Қандай қасиетті қай түспен бояуды ... өзі ... ... ... ... ... үшін қай түсті неге таңдағанынын ... ... ... ... ... тапсырмаға қорытынды жасап, баға беруге негізделген.
Жүргізуші балалардан портретке немесе суретке қарап, ондағы адамдардың
мінез-құлқын, қасиеттерін ажыратып беруді тапсырады. ... ойын ... баяу ... ... ... бір уақыт беріледі.
Бұл ойын баланың адамды тани білу келбетін дамытады, ... ... ... ... ... ойын ... ... эмоция арқылы танып білуін көздейді.
Мысалы, топтарға бөліп, түрлі ... ... ... ... ... немесе шаршаған шешесін баласы қалай аймалайды;
- оқушы қартты жолдан қалай өткізу керек.
- әжесінің алдында бала өз кінәсін қалай ... ... екі дос ... ... ... топ ... сүйемелдеуімен өздері құрастырған сюжетті көрсетеді.
Соңынан тапсырмалардың мазмұны ашылған соң, олар берілген сұрақтарға
жауап дайындап, ... ... ... ... әр ... өз бойындағы жақсы ... пай ... ... әңгімелер кейіпкерлерінің батылдық,
ұстамдылық, мейірмандық, сыйысымдылықжәне ертегі баланың ... ... ... туғызады. Адам бойындағы қасиеттердің ара-жігін ажыратып,
жағымды жақтарын өзіне азық етуге тырысады.
Осы тренигтерден балаларды ... ... ... ... ... ... ... тілтабысу, ізгілікке бағытты болу, кішкентай
баланы да азамат деп ... ... ... ... ... үлес ... үлкендер түсінді. Нәтижесінде көптеген ... ... ... ... талдау ата-аналарды қызықтырды және
болашақ отбасылық ... ... ... ... ... түсінді.
8. «Құпия» ойыны.
Жүргізуші қобдишадан әр ... ... ... деп ... ... салып береді. Қобдишада түйме, ескі сағат, значок, ... ... ... ... моншақ, түйрегіш, прищепка т.с.с. майда заттар
болуы керек. Әр бала ... ... не» ... ... білуі керек. Барлық
құпиялар ашылғаннан соң әр бала өзінің жүргізген зерттеуінің ... ... ... ... ол ... қай ... және
қалай пайдалануға болатынын айтып беруі керек.
Баланы заттармен таныстырады және олардың тіл байлығын ... ... ... ... беру ... қалыптастырады.
Психодиагностикалық әдістемелердің ішінде балаларды мектеп ... ... ... де бар. Осындай әдістемелердің бірі
«Жануарлар мектебі» деп ... Бұл ... әлі ... ... орын ... біз оны ... ... келтіргенді
дұрыс көрдік.
9. «Тұсаукесер» ойыны.
Топтағы қатысушылар шеңбер құрып, психолог бастап, топқа өз бейнесін
таныстырады. Психолог: "Ыммен, қол қимылы, дене ... ... ... ... ... ... ... Таныстыру барысында өзіңізді қандай
адам тұрғысында сезінетініңізді, ... ... ... ... ... ... сол ... айтып беруге ұмтылыңыз"- деп түсіндіреді.
Психолог өз ... ... ... өзі ... мағлұмат береді. Содан кейін әр
қатысушы сағат тілі бойынша шеңбер бойымен өзін басқаларға таныстырады.
Тұсаукесер аяқталғаннан кейін, өзі айтқаны жайлы, ... ... ... жүргізіледі. Психолог келесі сұрақтарды қояды:
- Сізге кімнің өзін таныстыруы өте ... есте ... ... Сіз үшін ... танысу өте ерекше, әрі күтпеген танысу болды?
- Кімнің өзін таныстыруы Сізге бірден жақын адам ... ... ... ... ойы ... ... ... таң қалатындай болды?
- Мүмкін, сол адамға ... ... ... бар ... ... көмегімен балалардың тілдік белсенділігін
шақырып, олардың ... ... ... ... бар ... па ... ... алуға мүмкіндік туады. Барлық сұрақтарды талдап
алғаннан соң келесі ... ... ... балалардың ұсынысы бойынша
ұйымдастырған дұрыс.
10. «Көпір» ойыны.
Қатысушылар шеңбер құрып отырады. Психолог диагонал бойынша бормен
сызық ... ... ... ... ... "Бұл сызық - тасып ағып
жатқан тау суынан өтетін көпір. Төменде желге ... ... ... ... сарқыраған өзен. Көпірдің аяғына дейін бір ізді жол. ... бір адам ғана өте ... әрі ... ... ... ... жол жоқ. ... қарама-қарсы келе жатқан екі адам - екі ұлттың өкілі. Олар бір-
бірінің тілін түсінбейді. ... да ... ... ... ... ... ... Тапсырманы орындауға бір минут уақыт беріледі".
Талдау:
- Тапсырма ненің көмегімен орындалады?
- ... ... ... ... Осы ... ... ... құралдары (вербалды немесе
вербалды емес) маңызды?
- Қай ұлттың вербалды емес ... ... ... ... ... ... арал» ойыны.
Психолог ойынның шарттарымен қатысушыларды таныстырады: «Мұхит бойындағы
бірнеше күнгі ... ... ... ... ... аралға орналасады. Осы
уақыт аралығында тек үрленген салдан басқа ештеңе қалмады. Әрі ол ... ... ... ... ... ... аралда қалдыңыздар. 20 жылға дейін Сіздер
басқа адамдармен кездесе алмайсыздыр. Енді үш ... ... ... бір ... ... Ұлттарын шек тастап анықтап
алуға болады. Ойынның ... ... ұлт ... ... ... ұлтын
білмейді және өздерінің ұлтын басқаларга айтуына болмайды.
Жиырма жылдың аралығында әр ұлт өкілдері қалай өмір ... ... ... нені ... ... кім басқаратынын,
құндылықтары мен ... тағы ... ... ... ... өздерін таныстыруы керек. Әр топ қағаз, түрлі-түсті
қарандаш, фламастер, ... және тағы ... ... ... ... топ ... ... кейін, екі сагаттай дайындық жұмысын
жүргізеді. ... ... ... 30 минут уақыт беріледі. Топ қай ... ... ... ... Олар ... жан-жақты таныстыру үшін
көрнекі құралдарды көп мөлшерде дайындайды. Көрермендер олар қай елдің ... ... ... екенін анықтайды.
Талдау:
- Қандай белгілер арқылы ұлтты анықтауға мүмкіндік болды?
- Аралды «мәдениеттендіру» ... ... ... ... ... адам ... ... ішкі және сыртқы шеңберлер құру
ұсынылады. Ішкі ... ... ... тұрады. Олар бір
минуттың аралығында ... ... ... ... ... ... карап тұруы керек. Содан кейін ... ... ... тілі бойынша бір орынға жылжып, келесі
серіктеске барады. Сонан соң осы ... ... ... ... ... өз орындарына отырады.
Ескерту: Жаттығу көптеген жеке түлғалық тосқауылдарды жеңуді талап етеді.
Топтың барлық мсүшелері өздерін ... және ... адам ... мүмкін. Мұндай жағдайларда келесі ... ... ... ... ... бәрі бірге дем тарту мен оны шығару;
Б) шеңбер құрып, барлыгы бірге тебінуі, бір мезетте қолы ... ... ... бар ... а-а-а деп айқайлауы.
Талқылау:
Қатысушыларға келесі сәттерді еске түсіру ұсынылады:
а) жаттығудың басында және ... ... ... ... ... не ... қандай әрекет жасағысы келгенін;
в) бір-біріне қарап тұрғанда қандай ойлар пайда болғанын;
г) серіктесің не туралы ойлағанын болжамдап ... ... ... бір-біріне талап қою немесе ақыл айтуға тиым салынады.
«Шынымды айтсам» жаттығуы
Мақсаты: айналадағылардың топтық ... ... ішкі ... ... ашық болуға бағыттау.
Уақыты: 15 минут.
Материал: аяқталмаған сөйлемдер топтамасы.
Нұсқау: Алдарыңда топтамалар жиынтығы жатыр.
Қазір әрқайсыңыз кезекпен шығып, аяқталмаған сөйлемдер жазылған ... ... ... ... сөйлемді аяқтау қажет. Мүмкіндігінше
шынайы болуға тырысыңыздар. Егер топ мүшелеріне жауабыңыз ... ... онда ... ... ... ... тура ... үлгілері:
Шынымды айтсам, тест, емтихан туралы ойлансам...
Шынымды айтсам тест, емтиханға дайындалып жатқанда...
Шынымды ... мен ... тест ... ... стресті ұмытқанда...
Шынымды айтсам, мен үйге келгенде...
Шынымды айтсам, мен осы ... ... ... ... ... ... ... бос уақыт болғанда...
Шынымды айтсам, мен көшеде серуендегенде немесе биге барғанда...
Шынымды айтсам мен қобалжығанда...
Шынымды айтсам, ойымды жинақтай алмай жатқанда...
Шынымды ... осы тест ... ... айтсам, мен консультацияға келгенде...
Шынымды айтсам, мен тренингке қатысқанда...
Талдау:
Ұсынылған сөйлемдерді аяқтау қиын ... ... ... ... жаңа бір нәрсе білдіңдер ме?
Сіздің қазіргі сәттегі өмірлік маңызды мақсаттарыңыз қандай?
Барлық коррекциялық ... және ... ... ... ... психокоррекциялық тренингтер барысында өздерінің
эмоционалдық ... ... оны ... ... ... ... ... керегі жоқ заттарға шығару, ойын ... ... ... меңгерді. Жалпы эмоционалдық жағынан
өздерін үйлесімді сезінгенін өздері де анық байқады.
ҚОРЫТЫНДЫ
«Жеткіншек ... ... ... ... және ... тақырыбында жүргізген дипломдық зерттеу
барысында келесі қорытынды жасадық.
1. Үйлесімсіз психоэмоционалдық жағдай бала ... ... ... ... ... Олар ... қарым-қатынаста
белгілі бір жағдайға байланысты түрлі ұзақтықпен көрініс береді және орта
мен адам ... ... ... ... пайда болатын күрделі
функционалды құрылым болып табылады. Күнделікті өмірде үйлеспеушілік қарым-
қатынастың үйреншікті ... ... ... тыс белгілі ... ... ... ... Эмоционалдық үйлеспеушіліктің негізгі
себептері ретінде ... ... және ... ... ... ... болады. Мұндай жағдайлар әсерінен пайда ... өте ... ... ... және бұл сол ... сай түрлі
мінез-құлықпен байланысты көрініс береді. Осы себептерге ... ... ... ... ... ішкі
және сыртқы фаторлары белгілі бір жағдайдың динамикалық өзгеруі ... ... ... ... әлі жете ... ... үйлеспеушіліктің негізгі ... ... ... ... деп талдайды. Бұл көзқарас жеткіншек жас
кезеңінің даму ... ... ... біз осы қағиданы
басшылыққа алдық.
2. Эмоционалдық үйлеспеушілік, «эмоция» және ... ... ... Өйткені, эмоцияның белгілі бір сипаттары үйлеспеушілікті
(тіпті эмоция болып ... ... өзі де) ... ... ... ... ... мінез-құлықтың белгілі ... ... яғни ... ... оң ... ... ... үйлеспеукшілік күрделі құрылымнан, құрамнан тұрады.
Үйлесімсіздік психикалық жағдайды құрушы эмоционалды компоненттер ... ... өмір ... ... ... жағдайдың
динамикалық өзгеруі синусоидалды типтің фазалық ... ... ... және ... ... ... кезіндегі сапалы
жақындықпен, физиологиялық және психологиялық сипаттардың ... ... ... ... бір бағытты динамикасының өрлеуімен
сипатталады. Бұл жағдайлар психикалық ... ... болу ... ... ... ... жас ... жий орын
алатындығы және іс-әрекеттік ерекшеліктері анықталған. ... ... және ... мен ... әртүрлі болып
жүреді. Даралық даму барысында әрекеттік фактордың ролі күшейеді.
5. Зерттеу барысында жеткіншектердің эмоционалдық ... беру ... ... ... ... ұшырау,
агрессияның анық байқалуы, қырсық мінез көрсетуі, сабаққа, мектепке деген
ынтасының төмендеуі, ашушаң, ... ... және ден ... байланысты
жағдайлар арқылы көрініс береді деп анықтадық. Эмоционалдық үйлеспеушілік
басқа да ... ... ... жүретіндігі анық байқалды. Әсіресе
баланың мектептегі тәртіпті бұзуы, ата-аналарымен келіспеушіліктердің орын
алуы, агрессивті мінез көрсетуі, ... ... ... осы жағдайдың
нәтижесі болып келеді. Сондықтан ... ... орын ... оған не ... ... ... үшін оның темпераментін,
акцентуацияның ... ... және ... ... ... (Басса-
Дарки, Собчик тесті, Флипс тесті, темпераментін анықтау, ... ... ... ... ... ... ... акцентуациясы анық байқалатын, мазасызданғыш, экстравертті,
агрессивті ... ... Бұл ... ... ... арасында өзін өте
жоғары бағалау, сондықтан мұғалімдер қойған бағаларды ... және ... ... анық ... мен ... ... байқалған жеткіншектерге психологиялық көмек
көрсетуді ұйымдастыру туралы келесі ұсыныстар жасадық.
1. Жеткіншектермен психокоррекция жүргізгенде оларды өздерінің ... ... ... диагностикалауға үйретіп,
өздерінің қарсықтығының кесірі тек өздеріне тиетінін түсіндіру арқылы
эмоционалдық жағдайын үйлесімді етуге қызығушылығын ... ... ... ... ... мәселерге ерекше көңіл аудару қажет:
- жеткіншекті әр түрлі жағдайларда ... ... ... ... жағдайында, қатынастың мүмкін ... ... ... ... баланы қоршаған ересектерге әрдайым психологиялық кеңес беу
жұмыстарын жүйелі ... ... ... ... ... ... болып отырған кейбір жеке
қасиеттерін ... ... ... ... және ... жеткіншектің отбасы және қатарластары арасындағы ... ... ... ... ... ... көріністерін реттеуге арналған ойын
коррекцияларын ұйымдастыру жұмыстарын арнайы психологиялық ойындарды
іріктеп алып, оларды зерттелінушілердің оң қасиеттерін ... ... ... нәтижелерін пысықтап, бекіту үшін нормадан ... ... ... ... кеңес беру жұмысы
жүргізу.
Дипломдық жұмыс материалдарын шамадан артық ... ... ... жүргізуге, ата-аналарымен психологиялық білім беру
жұмысын ұйымдастыруға және студенттерді ... ... ... ... ... ... ҚР Президенті Н.Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауы, 2007.
2. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Назарбаевтың ... ... 2030» ... 1997.
3. Қазақстан Республикасының «Білім беру туралы» Заңы, 1999.
4. Балалар құқығы туралы Конвенция, 1995.
5. Қазақстан Республикасының 2015 жылға ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының «Балалар құқығы тіралы» Заңы, 2002.
7. Абеуова И.А., Дусманбетов Г.А., Махаманова М.Н., Шерьязданова Х.Т.
Психологическая служба в вузе. – ... ... ... Г.С. ... психология. - М.: 2001.
9. Айғабылов Н. Бала мінезінің қалыптасуы және оны тәрбиелеу жолдары. –
Алматы, 1972.
10. Анциферова Л.Н. Психология формирования и ... ... - ... ... А. Психологическое тестирование. В 2 т. М., 1982.
12. Асмолов А.Г. Личность как предмет психологического исследования. - М.:
1984.
13. Афанасьева Т.М. Семья. ... ... ... ... ... ... ... Айзенк Т.Дж. Проверьте свои способности – М., 1972.
15. Аткинсон Р. Человеческая память в процессе обучения – М.,1980.
16. Альманах ... ... – М., ... ... Қ.Т. ... ... гумандық қасиеттерді қалыптастырудағы
отбасының рөлі. – Алматы: 2000.
18. Бодалев А.А. Личность и общение – М., 1995.
19. ... Дж. ... ... – М., ... ... Л.И. Проблемы формирования личности – Воронеж, 1995.
21. Бекмұратова Г.Т. Мінез-құлқында ауытқушылықтары бар балалардың
ерекшеліктерін ... ... ... - ... ... ... М.Р. ... психология. - М.: 1997.
23. Байярд Р.Т., Байярд Д. Ваш беспокойный подросток: практ. Руководство
для отчаявшмхся родителей. Пер. С ... – М: ... ... Бэрон Р., Ричардсон Д. Агрессия. - С-Пб.: 1998.
25. Бютнер К. Жизнь с агрессивными детьми. - М.: 1991.
26. ... В.К. ... ... – Л., ... ... В.К. Психологические механизмы мотивации человека – М., ... ... А. ... ... ... - М.:, ... Выготоский Л.С. Собрание сочинений в 6 томах. - М.:, 1982.
30. Введение в психологию /Под ред. А.В. Петровского – М., ... ... Э.А. ... и ... – М., ... Гиппенрейтер Ю.Б. Введение в общую психологию – М., 1996.
33. ... Р.М. ... ... ... - М.:, 1997.
34. Гудкина Н.И. Несколько случаев из практики школьного психолога. - М.:,
1991.
35. Добсон Дж. Непослушный ребенок. Под ред. ... - М.:, ... ... Е.А., Титаренко Т.М. Личность: конфликт, гармония. - Киев:
1989.
37. ... В.В. и др. ... в ... ... - М.: ... Дубровина И.В. Настольная книга школьного психолога. - М.: 1996.
39. Жарықбаев Қ. Жалпы психология. - Алматы: 2004.
40. ... Қ., ... С. ... ...... 1995.
41. Зейгарник Б.В. Патопсихология. - М. : ... ... В.П., ... С.Д. ... ... ... - М.:
1983.
43. Ениколапов С.Н. Некоторые результаты исследования агрессии. - М.:
«Наука», 1979.
44. Иванников В.А. ... ... ... регуляции – М., 1991.
45. Изард К.Е. Эмоции человека – М., ... ... ... ... ... /Под ред. П.Я. ... Ждан – М., 1986.
47. Кроник А., Кроник Е. В главных ролях: вы, мы, он, ты, я – М., 1989.
48. Калиев С., ... Ш. ... ... қасиеттерін дамытудың
педагогикалық негіздері. – Алматы, Рауан: 1990.
49. Қоянбаев Ж. Семья және балалар мен жеткіншектер ... ... ... ... В. Прикладная психология. - С-Пб.: 2001.
51. Кле М. Психология подростка: Психосексуальное развитие. М., 1991.
52. ... Н.И. Как ... к себе и ... или ... ... ... ... М., 1998.
53. Кон И.С. Психология ранней юности. Книга для учителя. - М.: 1989 – 184
б.
54. Кристофер Э., Смит Л. ... ... - ... ... ... А.Н. ... ... психики.- М.: МГУ: 1981.
56. Лучшие психологические тесты /Под. ред. А.Ф. ... – СПб., ... ... М.М. Популярная история психологии – М., 2000.
58. Маркова А.К. Психология профессионализма – М., ... ... А.Н. ... ... ... – М., ... Леонтьев А.Н. Проблемы развития психики – М., 1972.
61. Миренский Б.А. Семья и подросток. – Ташкент: Уқитувчи, 1991.
62. Мектеп оқушыларының психологиялық ... ... ... ... ... 2004 – 122 б.
63. Мұқанов М.М. Жас және педагогикалық психология. – Алматы: 1994 – 230
б.
64. Немчин Т.А. Состояния ... ... Л., ... ... Р.С. ... В 3 т. т.3. М., 1996.
66. Нұрмұхамбетова Т.Р. Тәжірибелік ... І т. – ... ... ... Т.Р. ... психология.ІІ т. – Шымкент: 2007.
68. Особенности обучения и ... ... ... 13-17 лет. ... ... ... М:, ... Овчарова Р.В. Семейная академия: Вопросы и ответы. - М.: ... ... А.А. ... в ... ... - М.: ... ... психология /Под. ред. А.В. Петровского – М., 1986.
72. ... ... ... Е.М. Рогов – М.,1995.
73. Петровский А.В., Ярошевский М.Г. Психологический словарь.- М ., ... ... ... для ... Под ред. ... ... Петровский А.В. Педагогикалық және жас ерекшелігі психологиясы.-
Алматы: 1987.
76. Психология. Адамзат ... ... 10т. ... ... ... ... ... О.Н. Конфликтология Москва 2000ж.
78. Рогов Е.И. Настольная книга практического психолога. - М.: 1996.
79. Рыбалко Е.Ф. Возрастная и ... ... М. : ... ... С.Л. ... ... ... В 2 т. – М., 1989.
81. Словарь практического психолога /Под. ред. С.Ю. Головина. – Минск: изд.
Харвест, 1997. – 660 ... ... Л.Д. ... психологии – М., 1996.
83. Столяренко А.М. Психология и педагогика – М., 2001.
84. Столяренко Л.Д. ... ... - . ... ... ... в ... ... Под ред. А.А.Бодалева,
В.В.Столина.- М.: 1999.
86. Снайдер Д. Практическая ... для ... - М.: ... ... Г. ... без ... М.: ... Тихомиров О.К. Психология мышления – М., 1957.
89. Теплов Б.М. Проблемы индивидуальных различий. М., 1961.
90. Учителям и родителям о психологии ... Под ред. ... ... ... З. ... в ... – М., 1991.
92. Фресс П., Пиаже Ж. Экспериментальная психология – М., 1975.
93. ... Э. Душа ... – М., ... ... В. ... в поисках смысла – М., 1959.
95. Хекхаузен X. Мотивация и деятельность. В 2 т. – М., ... ... Б.Г., ... С.В. ... и ... ... ... 1991.
97. Цукерман Г.А., Мастеров Б.М. Психология саморазвития. - М.: ... ... А.И. ... ... ... М., 1987.
99. Юнг К. Психологические типы (Психология индивидуальных различий) – М.,
1982.
Казақстан Республикасы білім және ғылым ... ... ... кездесетін эмоционалдық үйлеспеушілікті
дщиагностикалау және коррекциялау»
тақырыбында орындаған
ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫСЫНА
ҚОСЫМШАЛАР
№ 1 ҚОСЫМША
Жеткіншектерге арналған «Өзін-өзі дамыту» коррекциялық жаттығулар
жинағы.
1 ... ... ... ... мақсаты мен міндеттері.
Оқыту барысында оқытушы оқушыларға өзі алдын ала ... ... ... ... Біздің сабақтардың негізгі мақсаты: әр қатысушыға
психологиялық білімді өзін-өзі ... ... ... ... ... ... мен іскерлікті тек қана оны білгісі ... ... ... ... адамдармен ғана жүргізуге болады.
СҰРАНЫС пен СӘТСІЗДІККЕ НЕГЕ ЖИІ ... ... ... ... ... Мысалы, кішкентай баланың өзі өмірде көптеген қиындықтарға кездесіп
жүр, сондықтан ол неше түрлі шағымдар ... ... ... ... ... ... жаттап алуға шамам келмейді», «мектепке
күнделікті бара беруден жалықтым», «ұйқым ... ... ерте ... ... ... ... ... бермейді» т.с.с. Осы жағдайлардың
барлығы бала психикасына теріс ... ... ... Сондықтан бала шағымын
айтқанда үлкендерден көмек сұрап ... ... ... ... ... ... бір шара қолданыңыз» деген мағнаны білдіреді. Өйткені үлкендер
көп нәрсені біледі, қолынан барлық нәрсе келеді, ... ... өз ... ... ... ... – осы ... табылмай тұрған шағымды сол
адамның қажеттілігіне, сұранысына айналдыру. ... ... ... ... ... ... оның ... бірінші
қажеттілігіне, сұранысына айналдыруға бағытталған әдіс-тәсілдер жүйесін
меңгертіп, оны өз өмірінде пайдалануға ... ... ... ... ... ... курсының сабақтарын алдын-ала толық жоспарлап алу
мүмкін емес. Сабақтарда талданатын материалдарды тек қатынасушылардың,
оқушылардың ... ғана ... ... ... ... алдында тұрған
проблемалардың эксперті ретінде тек ... бола ... ... ... ... дамытуға негіз болатын ... ... мен ... ... ... ... пайдалану: оқушыға дайын ... ... ... ... ... ... бірге іздейді.
Сондықтан бұл қарым-қатынас ... ... деп ... ... ... бір-бірімен қарым-қатынасының ерекшелігі:
партнерлардың пікірлері сәйкес келмесе оны ... ... ... Әр адам өзінің «Мен-концепциясы» ерекшеліктерін анықтап, оны
тіркеп ... ... ... ... өзін жете түсіну.
4. Барлық қатынасушылардың ... ... ету, ... сенімін арттыру, бір-бірін қолдау
және көмектесу позициясын қалыптастыру.
2 жаттығу. Өзін-өзі дамыту ... ... ... күш ... өзім ... ... ... өңдеу керек екенін түсінуге және оны ... ... не үшін ... ... ... ... ... келмеген жерде;
3. ... мен ... ... ... мен қажетсізді түсінуге;
4. ... ... өмір ... икем
болуға және баршамен тілтабысқыш болуға.
Осы, күнделікті туатын тағы басқа проблемаларды шешу өте ... Өсу ... ... әр адам өзі жеке ... болып, өзінің әлеуметтік менін ашып,
адамаралық қатынаста өз орнын табуы, өз ... ... ... өте ... 10-12 жас ... бала тәрбие объектісінен
біртіндеп өз өмірінің субъектісіне ... ... ... ... ... ... ... өзі жасаған
қасиеттердің орнынын анықтай бастайды: білімі – басқалардың үйреткені; өмір
жоспарлары – ата-аналар ... ... ... ... - өзім ... ... ... болар еді (шашым, мұрным ...); туған ... - өзім ... ... - ... шамам келгнін киемін. Қазір, ... ... ... ... ... іс-әрекет басқалардың басшылығымен, солардың
айтқанымен жасалып келе жатыр.
Ал өзің өзіңнің «Мен» көрсеткіштеріңнің ... ... ... ... ... ... болашағыңды анықтауға, жақсы
адам болуға, жақсы маман болуға қандай үлесіңді қостың және қосуға ... ... ашу - ... өзін құруға қосатын үлесін анықтау. Ол
бірнеше бөліктен тұрады:
А) әлеуметтік ортадағы өміріңнің сапасына жауапкершілікті мойныңа ... ... ... ... ... шығу ... ... адамдардың ерекшеліктерін көріп, танып, басқаларды есту.
Егер осы құрамды бөліктерді адам түсінсе, ол өзін-өзі тек қана ... ... өзін ... шығармашылықтың бір қызықты түрі болады.
Адам өмір сүрудің бір үлгісін ... ... ... ол ... ... ... қайталауына мүмкіндік жоқ. Өмір бірден таза параққа және
бір экземплярда жазылады. Өзін-өзі жетілдіру - ең тиімді жолды ... ... ... ... ... ... керек.
Өзін-өзі танып білу - өзін бағалай білу, ... ... ... ... ... дамыту – саналы түрде өзінің ерекшеліктерін сақтау және саналы
түрде, мақсатты түрде өзінің кейбір ... ... ... ... білу. Әр адам өзінің даму мүмкіндіктерін анықтауы,
өзінің күшті және осал ... ... және ... ... күш ... ... туралы білім үздіксіз таяздан тереңге қарай жалжап отыруы үшін келесі
Өзін-өзі ... білу ... шешу үшін ... ... өзін саналы түрде бақылау, талдау, салыстыру, бағалау;
- өзін және өзінің жеке қасиеттерін бір белгілі ... ... ... ... модельден айырмашылығы қандай екенін
анықтап алу және осы айырмашылықты өзін-өзі ... ... ... ... оң ... ... және оларды тиімді пайдалану,
оларды ... ... ... өз ... мен ... адекватты бағалау жолдарын
анықтау;
- өз қателері мен кемістіктерін анықтау, оларды ... ... ... ... ... белсенділігіне түрткі болу - өзінің ішкі
потенциалдарын өзін-өзі жетілдіруге, ... және ... ... өзін
тарту. Негізгі тәсілдері: өзін-өзі сынау, ... ... ... ... ... бағдарламасы.
Өзін-өзі жетілдіру үздіксіз жүретін процесс. Ол тиімді болу үшін мақсат-
міндеттерін анықтап алып, оны орындау бағдарламасын ... ... түрі ... осы ... ... ... әр түрлі
вариантта болады. Мысалы:
1) өзінің ерекшеліктерін зерттеп, өзін-өзі дамытып жүру ... ... ... ... бітіру, магитратура түсу (не ... ... соң ... ... ... ... ... шешу жолдарын анықтау ...
3 жаттығу. Өз мақсаттарын іске ... ... ... іске ... ... ... үш ... тұрады:
1) ұйыдастыру-басқару тәсілдерін меңгеру;
2) интеллектуалдық даму тәсілдерін меңгеру;
3) психикалық жағдайларды реттеу.
Бағдарламаны іске асыру барысында көптеген ... ... ... жағдайлармен, қаржы мәселесімен т.с.с. ... ... ... ... Өз ... іске ... ... бойынша өзін-
өзі тәрбиелеудің негізгі ерекшелігі – ешқандай себеп-сылтаулармен өзіңді
ақтамастан сол мақсатқа жету ... ... ... ... ерте ... Оны ... үшін арнайы жаттығуларды ондаған,
жүрдеген, мыңдаған рет қайталау қажет (мысалы, дене күшін ... ... ... және оған ... ... бар сымбаттылықты сақтау). ... ... ... ... жүруді талап етеді.
Интеллектуалдық даму негізінде қабылдау, зейін, еске ... ... ... ... ... ... адамның білім мен іскерлікті
меңгеруге ынтасын және ... ... ... ... ... ... ... бақылау, қарым-қатынас мәдениетін жетілдіру
тәсілдерін пайдалану келесі көрсеткіші болып табылады.
4 жаттығу. Ешкім өзі туралы «мен ... ... ... деп ... ... ... алдына жаңа талаптар қоя береді, сондықтан өзін-
өзі ...... ... Адам ... қойылған мақсатқа
жеткеннен соң сол кезден бастап күн тәртібіне келесі, одан да ... ... ... ... дүние жүзі чемпионы болу мақсатына жеткеннен
соң не істеуі керек? Үлкен спорттан кеткеннен соң не істеуі ... ... сол ... ... алдында тұрған үлкен не кіші мәселені шешкеннен
соң ... ... ... ... ... ... Жеке ... психологиялық даму деңгейін
психодиагностикалау
Мақсаты:
1. өзін-өзі танып білу техникасымен танысу;
2. жеке тұлғалық қасиеттердің кәсіби ... ... ... «Мен-концепция»ның қалыптасу деңгейін анықтау;
4. өзінің психологиялық мінездемелерін талдау жолдарын үйрену.
Факторлық талдаудың өзін-өзі ... ... ... ережесі. Сізге 16 жеке тұлғалық психологиялық қасиеттердің
тізімі берілген. Олардың әрқайсысының өзіңізге тән ... ... ... ... ... ... берілген 10 санның біреуін
белгілеңіз. 1 саны сол бағандағы көрсеткіштің ... ... ... ... ал 10 саны – оң бағандағы көрсеткінштің
максималдығын байқатады. ... ...... ... ... бағалауға мүмкіндік береді. Осы ... ... ... шағыңыз. Барлық белгіленген сандарды бір-бірімен қосып шаққанда
зерттелінушінің психологиялық кескіні (пошымы, ... ... ... 8-10 9) ... 8-10 10) ... 7-10 11) ... 5-8 12) ... 1-5 13) ... 8-10 14) ... 5-8 15) ... 6-8 16) ... ... 1 2 3 4 5 6 7 8 9 ... ... төмен 1 2 3 4 5 6 7 8 9 ... ... ... ... 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 ... ... ... 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 ... ... ... ... 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 ... ... ... 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 ... ... ... 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 ... ... ... ... түрі суықтық 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 ... ... 1 2 3 4 5 6 7 8 9 ... ... ... 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 ... ... тікмінездігі 1 2 3 4 5 6 7 8 9 ... ... ... 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 ... ... ... ... 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 ... ... ... ... 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 ... өзімшіл
15. өзін қадағалауы төмен, 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 ... ... ... ... ... ... төмен 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 ... ... ... ... ... ... даяр бол.
1. Психолог, педагог, әлеуметтік қызмет көрсету жүйесінде қызмет
атқаруға қандай психологиялық қасиеттер ... ... ... ... ... жолдармен жетілдіруге болады?
Психологиялық қасиеттерді қандай жолменен тәрбиелеуге және жетілдіруге
болады?
Өзін-өзі бағалау және оны ... ... ... ... берілген тапсырмалар мен жаттығуларды орындауға даяр
болу.
Келесі ... жеке ... ... келесі сабаққа алып келу
керек.
1.
2.
3.
«Өз-өзін бағалау» тесті.
Парақта әр адам ... ... ... 20 жекелік қасиеттер
тізімі берілген. Солардың ішінен өздіріңізде ең ... ... ... ... ... оның сол жақ ... «№» ... бағанға «1»
деген белгі қойыңыз. Сонан соң келесі орында дамыған қасиетіңізді тауып,
оны сол жақ «№» ... «2» деп ... ... ... ... ... ... анықтаңыз.
Келесі кезеңде берілген тізімдегі ... ... ... ... ... ... ... бойынша тағы бір рет рандир
жасап, ол номерлерді оң ... «№» ... бар ... ... көрсеткіштерді бағалап болғаннан кейін ранг айырмашылығын
есепте тауып оны «Д» және «Д2» ... ... ... ... ... ранг пен әріптестеріңіз позицисымен
анықтаған рангтердің айырмашылығы. Оны ... ... ... ... ... алу арқылы табасыз.
«Д2» символы осы айырмашалақтың квадраты.
Осы көрсеткіштер бойынша корреляция коэффициентінің (R) мәнін табу
үшін ... «Д2» ... ... ... ... ... амалдарды жасау керек: R = 1 – 0,00075х Д2
Бағалау шкаласы:
R = 0,3 ке ...... ... = 0,7 – 1,0 - ... = 0,4 – 0,6 - ... ... ... № |қасиеттер | № | Д | Д2 |
|1 ... | | | |
|2 ... | | | |
|3 ... | | | |
|4 ... көрсету | | | |
|5 ... | | | |
|6 ... | | | |
|7 ... | | | |
| ... ... | | | |
|8 ... | | | |
|9 ... | | | ... ... | | | ... ... | | | ... ... | | | ... ... | | | ... |Шыдамдылық | | | ... ... ... | | | ... ... | | | |
| ... | | | ... |Белсенділік | | | ... ... | | | ... ... | | | ... ... | | | ... № 2.
Лири тестінің сауалнамасы және нәтижесін талдау ережсі.
Тұжырымдамалар.
1. Басқалар ізгі ниетпен қарайды.
2. ... ... ... ... ... алады.
4. Өз пікірін қорғай алады.
5. Ар-намысы бар.
6. Тәуелсіз.
7. Өзіне өзі қамқор бола алады.
8. Парықсыздық білдіреді.
9. Қатал бола алады.
10. Қатал, ... ... ... білдіреді.
12. Өзгелерге сын көзбен қарайды.
13. ... ... ... ... қар ... ... ... Сенімсіздік білдіреді.
16. Жиі көңілі қалады.
17. Өзін сынауға қабілетті.
18. Өзінің ... ... Шын ... ... Жолын бергіш.
21. Ризашыл.
22. Еліктегіш, таңданғыш.
23. Сыйлағыш.
24. Қолдауды іздейді.
25. Ынымақтас, ... ... ... сыйысымды болғысы келеді.
27. Ықылас танытқыш, ізгі ниетті.
28. ... ... ... Жігерлендіруші.
31. Көмек сұрағандарға қайырымдылық көрсеткіш.
32. Риясыз.
33. ... ... ... оны силайды.
35. Басшы болуға қабілетті.
36. Жауапкершілікті жақсы көреді.
37. Өзіне сенімді.
38. Өзіне-өзі сенген, қайсар мінезді.
39. ... ... ... ... ... Қажет болғанда тұрақты және қатал.
42. Ымыраға бармайды, алаламайды.
43. Кейігеш.
44. Ашық, тік мінезді.
45. Басқалардың ... ... Еш ... ... Әсер ету ... ... кінамшыл.
49. Ұялшақ.
50. Өзіне сенімсіз.
51. Көнгіш.
52. Қарапайым.
53. Өзгелерден ... ... ... ... ... ... құлақ салғыш.
56. Басқаларға сенгіш және өзгелерді қуантуға ... ... ... сыпайылық білдіреді.
58. Өзгелердің пікірін бағалайды.
59. Сыйысымды, ашық.
60. Ақ ... ... ... орнатады.
62. Жұмсақ мінезді, мейрімді.
63. Басқаларға қамқорлық көрсетуге құмар.
64. Адал, мырза.
65. ... ... Өзін ... етіп ... Әмірешіл, бұйрық бергіш.
68. Өктемшіл.
69. Мақтаншақ.
70. Менменшіл, тәкаппар.
71. Тек өзінің қамын ойлайды.
72. ... ... ... ... ... Тек өз ... ... Турашыл.
76. Ықылас танытпаушылығы жиі орын алады.
77. ... ... ... ... сезімі ұзақ сақталады.
81. Өзіне-өзі наразы.
82. Жасық.
83. Ынжық.
84. Ұяң.
85. Тәуелді, дербес емес.
86. ... ... ... ... ... береді.
88. Қиын жағдайға ұшырағыш.
89. Достарының әсеріне бөленгіш.
90. Өзгелерге сенім артқыш.
91. Талғамсыз баршаға сеніммен.
92. ... ... ... Жан ашырлығы шексіз.
95. Кең пейілді, кешірімді.
96. Жұртқа қорғаныс болады.
97. Табысты болғысы ... ... ... күтеді.
99. Өзгелерге үстемдік көрсетеді.
100. Қатыгез.
101. Өзгелерді лауазыдық орнына және қалталылығына қарай сыйлайды.
102. Мансапқор.
103. Өзімшіл.
104. Суық ... ... ... ащы тілді.
106. Ащулы, қатал.
107. Жиі ызалы.
108. Мейрімсіз, қатыгез.
109. Кек сақтағыш.
110. Қарама-қарсылыққа бөленген.
111. Қырсық.
112. Күдіктенгіш.
113. Именшек.
114. Ұялшақ.
115. Бағынышты болуға ерекше ... ... ... ... ... ... ... Қамқоршысының болғанын ұнатады.
120. Сенгіш.
121. Өзгелерге жағынышты болуға тырысады.
122. Барлығын мақұлдайды.
123. Барлық уақытта мейрімді.
124. Баршаны жақсы көреді.
125. Өзгелерге қамқорсынғыш.
126. Баршаны жұбатқысы ... Өз ... ... ... ... ... ... мейрімділігімен басқаларды бұзады.
Бағалау шкаласы.
Әр плюс (+) бір балл деп ... ... ... ... ... Ол үшін келесі кестеде көрсетілген сұрақтарға берілген жауаптар
көрсеткіштерінің қосындысы шығарылады.
1-ші октант: 1 – 4, 33 – 36, 65 – 68, 97 ... ... 5 – 8, 37 – 40, 69 – 72, 101 ... ... 9 – 12, 41 – 44, 73 – 76, 105 ... ... 13 – 16, 45 – 48, 77 – 80, 109 ... ... 17 – 20, 49 – 52, 81 – 84, 113 ... ... 21 – 24, 53 – 56, 85 – 88, 117 – ... октант: 25 – 28, 57 – 60, 89 – 92, 121 ... ... 29 – 32, 61 – 64, 93 – 96, 125 ... деңгейінің жоғары ұпайы 16 баллға тең, ол 4 деңгейге бөлінеді:
0-4 балл – ... ... ...... ... балл - ... ... нормада;
9-12 балл - қасиет жоғары дамыған, ... ... балл - ... ... ... ... ие.
Қосымша № 3.
Филипстің «Оқушылардың мектепте мазасыздануын анықтау» тесті.
Мақсаты: оқушылардың мектеппен байланысты мазасыздануының ... ... ... 58 ... ... тапсырма парақ
таратылып беріледі. Әр сұрақты мұқият оқып, оған шындыққа сай жауап ... ... ... ... ... қате жауап жоқ. Әр адамның ... ... ... және тек ол ... ғара ... болуы керек. Жауап
парақтың жоғарғы жағына зерттелінушінің ... және ... ... ... ... ... варианттары берілмеген.
Тест жүргізу барысында балаларға жауап парақ таратылып берілсе ... ... өте оңай ... ... алдын-ала төменде көрсетілген
үлгі бойынша жауап парақтарды даярлап алып, оны тест сауалнамасымен бірге
таратып беру керек. Оған ... ... ... ... түсіндіріледі.
Жауаптарды «иә» немесе «жоқ» деп беруге немесе сұрақтағы ... ... плюс (+), ... ... ... (-) белгісін қойып
орындауына болатындығы түсіндіріледі. Содан соң уақыт белгіленіп, ... ... ... ... ... ... тең ... қарым-қатынас жасау сізге
қиын ба?
2. ... ... ... ... ... ... ... кезде қобалжисыз ба?
3. Мұғалімнің барлық талаптарын орындау сізге қиын ба?
4. ... ... ... үшін ... ашуланғаны сіздің түсіңізге
кіреді ме?
5. Сізді сыныптасыңыздың біреуі ұрап-соққаны бар ма?
6. Жаңа сабақ өтіп жатқанда өзіңіз ... ... ... ... екен
дейтін кезіңіз жиі болады ма?
7. Тақта алдында ... ... ... ... беру ... ... ... Қандай да бір қателік жіберіп қоймаймын деп ойлап, ал ... ... ... ... қорықатын кезіңіз болған ба?
9. Тақтаға шығарғанда тізеңіз дірілдейді ме?
10. Әр түрлі ойын ... ... ... балалар сізді мазақтайды ма?
11. Сіз күткен бағаңыздан төмен баға қойған кезі болған ... ... ... ... ... ... ... ой и сізді қобалжытады ма?
13. Өзіңізді басқалар ... ... ... деген оймен таңдай
жүргізілетін ойындардан қашқақтауға тырысасыз ба?
14. Тақтаға ... ... ... ... ... ... ... келген нәрсені бірге оқитын жолдастарыңыздың
біреуініңде істегісі келмейтінін сезетініңіз болады ма?
16. ... ... ... ... ... ба?
17. Ата-анаңыз күткен бағаны алу сізге қиын ба?
18. ... ... ... деген қорқыныш сезімге жиі бөленесіз бе?
19. Жауап берген кезде қателессеңіз жолдастарыңыз күледі ме?
20. Бірге ... ... ... ... ... ... соң, оны ... орындадым деп
қобалжисыз ба?
22. Сыныпта тапсырманы орындау барысында ... ... ... ... ... сеніміңіз күшті ме?
23. Кейде тақта алдында жауап бере алмай тұрғаныңыз түсіңізге кіреді ме?
24. ... ... ... ... ... ... рас ... Істеген жұмысыңыздың нәтижесін басқалардың салыстырғанын білсезіз
ынталанып орындайсыз ба?
26. Жауап беріп ... ... ... байқайсыз ба?
27. Кейде айтыс-тартысқа түсуге қорқасыз ба?
28. Мұғалім сіздің сабаққа дайындығыңызды тексеремін дегенде жүректің ... ... ... ... ... баға ... жолдастарыңыздың ішінде кейбіреулері
жағымпазданып баға алды деп ойлайды ма?
30. Балалар ерекше көңіл аударатын жолдастарыңызбен ... ... ... ... балалар сізге тиістіріп сөйлейтін кезі болады ма?
32. Оқу жоспарын орындай алмаған ... ... ... ... жоғалтып
алады деп ойлайсыз ба?
33. Бірге оқитындардың көбісі сізге назар аудармайтындығы рас па?
34. Ерсі ... ... деп жиі ... ... Жолдастарыңыздың ата-анасы сияқты сіздің ата-аналарыңыз мектептегі
отырыстарды ... ... ... ... сізге деген көзқарасына ризасыз ба?
37. Айналадағы адамдар сіз туралы не ойлайтындығы сізді қобалжытады ма?
38. ... ... ... және ... жақсы оқитыныңызға
үміттенесіз бе?
39. Сіз ... ... ... ... деп ... ... ... жауап беру барысында басқалар сіз туралы не ойлап отыр екен
деп ойланасыз ба?
41. ... ... ... ... ... ... құқығы бар ма?
42. Бірге оқитын балалардың кейбіреуінен жақсы ... ... олар ... ... ... ... ... деген қатынасына ризасыз ба?
44. Мұғаліммен оңаша қалсаңыз өзіңізді ыңғайлы сезінесіз бе?
45. Сыныптастар сіздің қабілетіңізді, тәртібіңізді күлкіге көтереді ме?
46. Басқа ... ... ... деп ... ... Егер жауап бере алмай қалсаңыз жылармандай болып қалғаныңызды сезінесіз
бе?
48. Төсекке жатқаннан соң ертең мектепте не болар деген ой ... ... ... ... ... ... ... жақсы білгендеріңізді
мүлдем ұмытқаныңызды сезесіз бе?
50. Тапсырманы орындау барысында қолыңыздың аздап ... кезі ... ... ... ... ... ... мазасызданғанып, қобалжығаныңызды
сезесіз бе?
52. Біліміңізді тексерген кезде төмен баға аламын деп қорқасыз ба?
53. Сыныпқа ... ... ... ... деп қорықасыз ба?
54. Кейде түсіңізге сіз орындай алмаған нәрсені басқалар ... ... ... ... ... ... ... жақсы түсінгенін сезесіз бе?
56. Мектепке бара жатқанда бүгін ... ... ... ма ... ой сізді
мазасыздандырады ма?
57. Тапсырманы орындау барысында әдеттегіден нашар орындап ... ... ... ... сынып алдында тапсырманы орындау барысында қолыңыз
аздап дірілдейді ме?
Нәтижесін бағалау:
Келесі кестеде көрсетілген жауаптарды факторлар бойынша ... ... әр ... ... ... ... ... арналған
жауаптар кілті бойынша бағалап шығу керек. Оқушылардың жауаптары кілтке сай
келген кезде оның ... ... бір балл деп ... жауабы кілтке сай
келмесе – оны 0 балл деп бағалау ... ... ... төменде берілген
кестеде көрсетілген.
Әр фактор бойынша жиналған баллдар саны сол фактордың ... ... ... ... комиссиясының төрайымы!
Құрметті Мемлекеттік аттестациялық комиссия мүшелері!
Cіздердің назарларыңызға ... ... ... ... ... және ... ... диплом жұмысы ұсынылады.
Зерттеудің көкейкестілігі. Жеке адамның эмоциялық жағдайының тұрақты
болуы оның өмір сүретін ... ... және ... техникалық
жетістіктеріне байланысты екені ҚР Президент Н.Ә. Назарбаевтың Қазақстан
халқына Жолдауында балаларға ... өмір ... ... «әр ... мен ... ... ... /1/ арттыру қажет екендігі
көрсетілген. Оқушылардың жеке ... даму ... дер ... ... ... ... ... ауытқуы байқалған
кезде көмек көрсету көкейкесті мәселердің бірі болып отыр. ҚР ... ... ... халқына Жолдауында балардың эмоционалдық
жағдайының ауытқулары қандай себептермен байланысты екені келесі ... ... осы ... тұрақсыздық пен діни экстремизм етек жая
бастауы. Екіншіден, географиялық орналасуы жағынан алғанда Қазақстан бел
ортасында ... ... ... ... ... ... /2/. ... көріністері ерекше дамуымен байланысты өзгеге қиянат зорлық көрсету,
нашақорлық, токсикомания, адам бойында кері әсердің ... ... бой ... алып келетіндігі психологияда дәлелденген.
Жеткіншектердің жас ерекшеліктерімен байланысты орын ... ... ... ... /46/, ... /29/,
Л.А.Орбели /46/, Г.Селье /87/, К.Роджерс /46/, ... /99/, ... ... /24/, ... /74/, Изард /45/, З.Фрейд /91/, Қ.Жарықбаев ... /43/ т.б. ... ... ... эмоционалдық
жағдайлардың аныќтамасы мен сипаттамасы, эмоционалдық үйлеспеушіліктің
табиғаты, пайда болу себептері және одан шығу ... ... ... мектеп жасындағы балалардың бойында кездесетін эмоционалдық
үйлеспеушіліктер түрлері мен көрініс беру ерекшеліктері талданған.
Жеткіншектер ағзасында орын ... ... ... ... ... кризистік даму кезеңі орын алады және осы ... бала ... ... ... ... ... дамып кетуі,
мазасыздануының, агрессиясының орын алуы байқалады. К.Леонгард, Л.В.Личко,
Р.Д.Шмишек, Филипс, Басс және ... ... осы ... ... ... оның типологиясын, зерттеу әдістемелерін
жасаған. Қазіргі кезде ... ... ... және осы ... ... ... тиімді пайдалану жолдары
анықталған. Жеткіншектердің эмоционалдық үйлеспеушілігі орын алғанда ... ... ... жолдары мен құралдарын анықтау қажет болғандықтан ... ... ... ... ... ... ... диагностикалау және коррекциялау» деп
анықтадық.
Зерттеу объектісі: білім беру жүйесіндегі психологиялық қызмет.
Зерттеу пәні: мектеп ... ... ... ... ... ... ... жеткіншектердің эмоционалдық
үйлеспеушілігінің себептерін анықтап, одан шығару амалдарын өз ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндік туады.
Зерттеу мақсаты: ... ... ... ... ... ... ... оның алдын алу және
коррекциялаудың жолдарын анықтау.
Зерттеу міндеттері:
- жеткіншектердің эмоционалдық даму ... ... ... еңбектеді талдау;
- жеткіншектердің эмоцияларының көрініс беру түрлерін және себептерін
анықтау;
- жеткіншектерде орын алатын ... ... ... ... ... ... эмоционалдық үйлеспеушілік жағдайындағы
балаларды коррекциялау ... ... ... талдау.
Зерттеу базасы: Шымкент қаласындағы Жамбыл атындағы № 26 гуманитарлық
мектеп-гимназиясы және № 36 орта мектеп.
Ғылыми зерттеу әдістері: Зерттеу барысында ... ... ... әдістері пайдаланылды: психологиялық ғылыми еңбектерді теориялық
талдау ... ... ... ... эмоциясына сипаттама жасау,
оқушылардың жекелік қасиеттерін зерттеуге Леонгард-Шмишек тестін, «М және
Д», Басса-Дарки ... ... ... мазасыздану шкаласы»
т.б. әдістемелер көмегімен балалардың акцентуациясын, ... ... ... ... ... нәтижелері бойынша
психокоррекциялық жұмыстар жүргізу.
Зерттеу ... ... ... жұмысы екі кезеңде
ұйымдастырылады. Бірінші кезеңде оқушылардың жас ерекшеліктеріне байланысты
психоэмоционалдық ... ... ... негіздері талданып,
оларды анықтауға арналған психодиагностикалық әдістемелер жинақталды.
Екінші кезеңде ... ... ... ... № 26 гуманитарлық мектеп-
гимназиясының психологиялық қызмет көрсету ... ... ... ... ... ... Барлық
психодиагностикалық зерттеу нәтижелері ... сай ... ... психологиялық кеңес беру және психокоррекция жүргізілді.
Дипломдық жұмыс кіріспе, екі бөлім, қорытынды, ... ... ... тұрады.
Өмірдегі мұндай жағдайлар балаларға соққы болып ... ... ... көңілі толмай кек алғысы келіп тұрады, бәрін керісінше
істейді. Олардың себепсіз іс-әрекеттері өздіктерінше дұрыс саналады. Егер
оқушыларының бірнеше мағынасы бар ... ... ... ... ... онда ол ... ... мағынасы үйреншікті «басқаша
оқу» немесе айналадағыларға жаңаша тіл болып көрінеді. Ол біріншіден,
түсініксіз, ... ... ... ... ... ... Осы жерден тәрбиелену қиыншылықтары туындайды. Сонымен бірге
эмоционалды үйлеспеген оқушыларды зерттеу барысында ... ... ... және ... өз дегені бойынша
балалардан бірнәрсені талап етуі оларға керісінше әсер етеді. ... ... ... ... ... да олардың жоғары талап қоюшылығы
немесе біреуден бірдеңе талап ... ... ... ... соғады. Оқушылардағы мазасыздану деңгейінің жоғарылауы, отбасындағы
қарым-қатынастың шектелуімен, стерстермен сипатталады. Мұндай ... ... ... пайда болады.Оларға когнетивті стиль, өзінің
мүмкіншілігін байқай алмаушылық тән және ... ... ... ... ... ... жаушылық көзқараспен қарау тереңдік алып
отырады.
Мектептік мазасыздану баланың жеке басының неврозын ... ... мен ... ... алып ... де олардың шамадан тыс
зорлануымен сипаттауға болады. Оның себебі, мұғалім мен оқушы арасындағы
қатынасының бұзылуы. Бүл ... өзін ... ... ... оқушыға
байқамай ауыр сөз айтуынан т.б. сондай ... ... ... ... үйлеспеу олардың сабаққа үлгермеушілігімен де
сипатталады. Мысалы, балаларға көмектескенде егер де ол ... ... кері ... ғана ... ... ... тапысрманы нәтижелі
орындаудың жолдарын қарастырмай мұндай ... ... ... бас
тарта бастайды. Оқушыларды психологиялық «энергетиканың» жоғарылауы және
төмендеуі болады, ... ... ... бір ... көңілсіз болып
жүрсе, бір уақытта жеткілікті қарсылық көрсететіндігі және ... ... ... Бұл ... бірінші жағдай екінші жағдайға
қарағанда жиі көрінеді. Сондықтан да баланың өмір жағдайына көңіл ... ... бала ... ... ... пайда болуына байланысты
жат қылықтар көрсете бастайды, сондай-ақ мектеп ... ... ... сезімі пайда болады. Ата-аналарға негізгі ... ... ... - көп балаларда мұндай стресс эмоционалды үйлеспеушілікті
зерттеген зерттеушілер пікірін талдау нәтижесінде оқушылардың ... әсер ... ... ... ... Олар:
1. Биологиялық ерекшеліктер;
2. Әлеуметтік орта.
Жалпылап айтқанда эмоционалдық үйлеспеушіліктің орын алуын және одан
шығу жолын В.М.Астапов /76/ ... ... ... ... бойынша мазасыздану ыңғайсыз күй-жағдайдың орын ... ... ... ... ... орын ... одан шығудың көптеген
варианттағы жолын іздеу функциясын атқарады. ... жеке ... орын ... ішкі ... ... және ситуативті
(сыртқы ортада орын алған көптеген қайшылықтар, дау-дамай, келіспеушілік
т.с.с. себептерге байланысты. Осы ... ... ... ... ... т.б. ... өмір сүру ... орын алады. Мазасыздану агрессияның орын алуына негіз болады.
В.М.Астапов жасаған эмоционалдық ... және одан шығу ... /29/ өз ... ... ... жаңа ... ... санадағы негізгі жаңа құрылымды бөліп
көрсету және дамудың әлеуметтік жағдайын анықтау қажеттігін күн ... Оның ... бұл ... ... шақта бала мен ортаның арасындағы
қатынастардың қайталанбас жүйесі болып табылады. Ол осы қатынастар ... құру ... ... ... басты мазмұнын кұрайды деп
пайымдады.
Сонымен, жеткіншектік кезеңдегі «дағдарысты» түсіндіруде теориялық ой-
пікірдің дамуы жеткіншектік кезеңнің көріністері мен ... ... ... мен ... ... ... жағдайларымен, оның ересек
адамдар дүниесіндегі қоғамдық жағдайымен анықталатынын көрсететін
қорытындылардың ... ... ... дамуындағы негізгі ... ... ... ... ... ... ... нақ осы ... ... ... ... ... болуынан туындайды: дене
күшінің дамуында жаңа кезең ... ... ... процесі өрістейді.
Бұлардың бәрінің сыртында организмнін морфологиялық және физиологиялық
қайта құрылу процестері тұрады.
Эмоция ... ... ... ... түрі ... ... психологиясы психологияның белгілі аймағы болып
табылады. Қазіргі эмоция ... ... ... ... ... ... барлық теоретик –психологтардың
тәжірибелі ... сай ... осы ... ... ... анықтамасының жоқтығында. Сондықтан да «эмоция» категориясы
мамандар тарапынан ... ... ... ... ... Э. ... прототивтік ағым бойынша ... ... ішкі ... ... ... П. ... ... бұл ағым бойынша, табиғи категория прототип
бойынша анықталады. ... ... ... 4 ... ... ... Прототиптілік.
3. ... ... ... Дж. Клор және А. ... /45/ ... «эмоцияның
конгетивті құрылымы», еңбегінде эмоцияға тек қана валенттілігі бар
психикалық ... ... ғана ... ... ... жағымды немесе
жағымсыз сияқты ... ... ... ... және осы ... эмоция психологиясында қарастырылмауы керек дейді. Бірақ,
арнайы ... ... ... таңқалу эмоцияға кіргізіледі.
К. Изарды «Адам мінез – ... ... ... ... ... ... және ... ұйымдастыруы және
күшберуі болып табылады, барлық эмоция эволюция барысында ... ... ие» деп, атап ... – адамның негізгі мотивациялық жүйесін құрады. Мауер:
«эмоция өз ... ...... ... ... ... ол ... маңызды роль атқарады. Сонымен қатар, эмоция ... ... ... деп, атап ... Мінез – құлықтың негізгі
қозғаушы күші эмоция ... ... Осы ... ... әсер етеді. Оны жекелеп қарастырайық.
Эмоция және дене. Бет ... ... ... ... өзгерістер жүреді. Сонымен қатар ... ... ... қан жүру және ... ... ... (Симонов, 1975) ; Қатты ашулану немесе қорқу ... ... ... 40 – 60 дүрсілге ... ... ... ... ... ... бұлай бірден ... ... ... көп ... аз дәрежеде
бір – біріне қосылуына әкеліп соқты. Мұндай ... ... ... іс ... ... ... Өзгерулер
психикалық бұзылуға да әкеліп соғуы мүмкін.
Эмоция және ... ... ... ... ... мотивациялық жағдайлар секілді ... әсер ... ... ... ... ... ал қайғырып ... ... ... ... ... ... ... мән
бермеу тән.
Сонымен қатар, эмоция танымдық ... ... ... тигізеді. Осының әсерінен ... ... ... ... пен ... эмоцияның пайда ... ... ... роль ойнайды деп атап ... ... ... деп ... Өйткені ол 3 компанентен ... ... ішкі ... ... ... Мимикалық немесе жүйкелі бұлшықет тән комплекс;
3. Субьективті ... ... ... ... 3 ... бірігіп, эмоцияны көрсетеді. Ал осы ... ... ... ... ... Қызығу – толқу – жиі уайымдалатын жағымды эмоция, ол оқуды, дағды,
үйрену және ... ... ... ... ... нәтижесінде субьектінің белгілі нәрсеге деген процестері
артады.
2. Қуаныш – ... ... ... Ол ... ... Бұл ... ... тұрғысынан қуаныш - жүйке
стимуляциясының градиентінің қатты ... ... ... Таңқалу эмоцияның бірнеше ... ... ... ол ... Басқаларға қарағанда таңғалудың ... - ол ... ... ... ... Ол ... стимуляциясының
бірден жоғарлауы нәтижесінде пайда болады.
4. Қайғы – ... - бұл ... ... адам өзін ... ... ... ... жоқтығын сезінеді,
өзіне жалынышпен ... . Ашу – бұл ... бет ... қан қайнап кетеді.
6. Жек көру – ашумен бірге пайда болады. Ол физикалық немесе ... ... ... ... Ол ... ... – құлыққа
алып келуі мүмкін;
7. ... ...... ... ... пайда болады. Осы, яғни
эмоцоияның үш сипаты «жаушылық триадасы» деп аталады. Өзін ... ... ... ... ... ... осыған алып
келеді. Мұның бір қауіптілігі «суық» эмоцияға келіп тіреледі, ол индивид
немесе топтың ... алып ... Бұл ... ... көмегін тигізеді;
8. Қорқыныш – бұл эмоция адам психикасы үшін өте зиян: адам ... ... ... мүмкін;
9. Ұят – бұл адамның тығылу немесе жоғалып кетуіне кепіл ... ... Күнә - ... этикалық норманы бұзу нәтижесінде пайда болады.
Біз эмоцияны ... - ... ... ... көреміз. Сонымен қатар,
біз эмоцияның компоненттерін, сипатын атап өттік, енді оның ... ... Оның ... ... өмір ... ... яғни субьект психикасының
белгілі бір нәрсеге мазасыздық көрсетуі;
2. Депрессия – дипрессияның алғашқы психодинамикалық түсінігін Карл ... Ол ... пен ... ... пен ... аналогиясы
ретінде қарастырды. Дефференциалды эмоция ... ... да ... ... деп ... Депрессия фундаменталды
эмоциялармен қатар басқа да аффективті факторлармен сипатталады, ... ... ... ... ... ... ...
аффектінің маңызды комплексі болып табылады;
4. Жаушылық – ... ... ... ... осы ... ... отырып мынандай қорытындыға келеміз:
«Адам ... әр ... ... ... ... ... екенбіз». Ал
эмоция дегеніміз не? Оған ... ... ... ... ... ... деңгейінің қаншалықты жоғары немесе ... ... үшін ... ... ... келесі кестеден көреміз:
| Мазасызданудың түрлері |Зерттеушілер саны ... ... |15 ... ... ... |13 ... жекеадамаралық |20 ... |24 ... ... ... және ... ... нәтижесінде
зерттелінушілердің акцентуациясы олардың өмір сүретін ... ... ... анықталды және мұндей көрініс осы жас
кезеңіндегі балалар үшін ... деп ... ... ... басқа сыныптарда
жүргізілген зерттеулердің нәтижесі осы көрсеткішке жақын ... ... ... оны ... байланысты
типологияны ұсынған Собчик. Мақсаты: ... жеке ... ... Әр тип ... ... ... циклограммаға
түсіріп, шеңбердің ортасынан көрсеткіштің түскен жеріне дейін ... ... ету ... ... ... ... көрсеткіштерді циклограммаға
түсіргенде олардың қайсысы радиуста жоғары түссе, сол қасиет анық ... ... ... ... ... ... бойынша зерттеу нәтижелері.
Өңдеу ережесі. Кілтке сай келген жауаптар бір балл деп бағаланады.
.
|№ |Тип ... ... саны ... | ... |12 ... | ... |11 ... | ... |14 ... | ... |4 ... | Интроверсиялық |7 ... | ... |9 ... | ... |16 ... | Лабильділік |5 |
| | ... ... |19 |
| | ... ... |
| ... ... | ... кестесі:
|Агрессиясы |Шектелгендік ... ... ... ... | | ... |10% |45% |25% ... көрсетілгендей сыныптағы оқушылардың біршамасы әлі де ... деп ... ... ... ... күрт ... түскені анық
байқалады. Сонымен қатар, ашық-жарқындық, байсалдылық жақсы көрініс
беретіндер саны көбейгені ... Бұл ... ... ... жұмыс,
ал мектеп психологі психокоррекциялық әдістемелердің бірнеше түрлерін
жүйелі түрде қолданып жүрсе оның оң әсері ... ... ... ... ... ерекшеліктерін зерттеуге арналған
көптеген әдістемелер жасалған. Олардың көпшілігі мектеп психологиялық
қызметінде сынып ... ... ... ... ... ... ... пайдаланып жүрген түрлері социометрия
және трансактілі талдау жүргізу. Сондықтан ... ... ... ... ... қажетті болған кезде коррекциялау,
тәрбиелік мәні бар ... ... ... үшін ... ... ... өзі ... сыныпта жолдастары, достары, бірге ойнайтын, бос уақытты
бірге өткізетін құрбылары бар. Осы ... ... ... ... ... зерттеу арқылы балардың қарым-қатынас мәдениетінің
қалыптасу деңгейін ... ... ... тән ... ... зерттеу кіріс және шығыс
диагностика арқылы ретке келтірілді. ... ... ... ... ... акцентуацияның көрінісі, олардың
агрессиясының, эгоцентризмінің өте жоғары екеніні анықталды. Олар мектеп
талаптарын бұзуға жиі ... кей ... ... ... де ... жасындағыларда кездесетін эмоционалдық үйлеспеушілікті
диагностикалау және коррекциялау» тақырыбында жүргізген дипломдық ... ... ... ... Үйлесімсіз психоэмоционалдық жағдай бала өміріндегі ... ... ... ... Олар ... ... бір жағдайға байланысты түрлі ұзақтықпен көрініс береді және орта
мен адам арасындағы симметрияның бұзылысы нәтижесінен пайда болатын күрделі
функционалды ... ... ... ... ... үйлеспеушілік қарым-
қатынастың үйреншікті жүйесінің бұзылуынан, шектен тыс ... ... ... ... мүмкін. Эмоционалдық үйлеспеушіліктің негізгі
себептері ретінде мақсаттар, қажеттіліктер және ... ... ... ... болады. Мұндай жағдайлар әсерінен пайда болатын
үйлеспеушілік өте ұзаққа ... ... және бұл сол ... сай ... ... ... береді. Осы себептерге байланысты
үйлеспеушіліктің феноменологиясы, құрылысы, ... ... ... сыртқы фаторлары белгілі бір жағдайдың динамикалық өзгеруі және
кезеңі, өзара өтулері, ... әлі жете ... ... ... ... ... балалардың жас
ерекшеліктеріне байланысты деп талдайды. Бұл көзқарас жеткіншек ... даму ... ... ... біз осы қағиданы
басшылыққа алдық.
2. Эмоционалдық үйлеспеушілік, «эмоция» және «мінез-құлық» бір-бірімен
тығыз байланысты. Өйткені, эмоцияның белгілі бір ... ... ... ... ... эмоцияның өзі де) тудырса, пайда болған
үйлесімсіздік (немесе үйлесімділік) ... ... ... ... яғни теріс немесе оң мінез-құлықты көрсетеді.
3. Эмоционалдық үйлеспеукшілік күрделі ... ... ... ... ... құрушы эмоционалды компоненттер болып
табылады. Күрделі өмір әрекетіндегі ... ... ... ... ... ... ... процестерімен, екі
еселенудің өсуімен және жоғары ... ... ... ... ... және ... ... жоғарлылығымен,
сонымен қатар, психикалық процестердің бір бағытты динамикасының өрлеуімен
сипатталады. Бұл жағдайлар психикалық ... ... болу ... ... ... ... жас ... жий орын
алатындығы және іс-әрекеттік ... ... ... ... және құрылымы мен ұзақтығы әртүрлі болып
жүреді. Даралық даму барысында әрекеттік ... ролі ... ... ... ... ... үйлеспеушілігінің
көрініс беру түрлері ... ... ... ... анық ... ... ... көрсетуі, сабаққа, мектепке деген
ынтасының төмендеуі, ашушаң, ызақор ... және ден ... ... ... ... ... деп анықтадық. Эмоционалдық үйлеспеушілік
басқа да ... ... ... ... анық ... ... ... тәртіпті бұзуы, ата-аналарымен келіспеушіліктердің орын
алуы, агрессивті мінез көрсетуі, қырсық мінез көрсетуі осы ... ... ... ... ... үйлеспеушіліктің орын алуын
зерттегенде оған не себеп ... ... үшін оның ... ... ... және ... ... агрессиясын (Басса-
Дарки, Собчик тесті, Флипс тесті, ... ... ... зерттеу керек. Зерттеу нәтижесінде балалардың ... ... анық ... мазасызданғыш, экстравертті,
агрессивті екені анықталды. Бұл ... ... ... ... өзін ... ... ... мұғалімдер қойған бағаларды менсінбеушілік,
вербалдық және физикалық агрессиясының анық байқалатыны мен сипатталды.
Эмоционалдық үйлеспеушілігі ... ... ... ... ұйымдастыру туралы келесі ұсыныстар жасадық.
3. Жеткіншектермен психокоррекция жүргізгенде оларды өздерінің мінез
ерекшеліктерін, ... ... ... үйретіп,
өздерінің қарсықтығының кесірі тек өздеріне тиетінін түсіндіру ... ... ... ... ... ... бастау
керек.
4. Психокоррекция барысында келесі мәселерге ерекше көңіл аудару қажет:
- ... әр ... ... ... ... білуге үйрету,
дау-дамай жағдайында, қатынастың мүмкін болатын ... ... ... ... қоршаған ересектерге әрдайым психологиялық кеңес беу
жұмыстарын жүйелі түрде жүргізіп отыру;
- мұғалімдермен қарым-қатынасына кедергі ... ... ... ... ... ... екенін түсіндіру және коррекциялау.
- жеткіншектің отбасы және ... ... ... ... ... ... ... мінез көріністерін реттеуге арналған ойын
коррекцияларын ұйымдастыру жұмыстарын арнайы психологиялық ойындарды
іріктеп алып, оларды зерттелінушілердің оң ... ... ... ... ... ... ... үшін нормадан ауытқулары
басқалардан оқушылардың ата-аналарымен психологиялық кеңес беру жұмысы
жүргізу.
Дипломдық жұмыс материалдарын шамадан артық зорлануы ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастыруға және студенттерді кәсіби қызметке даярлау барысында
пайдалануға ... ... ... шығу
Бағалау функциясы
Субъективтік мүмкіндіктерді бағалау
Күй-жағдайдың өзгеруі
Қауіптің жоқтығы
Қашу
Қауіптің барлығы
Ступор
Агрессия
Жағдайдан ... ... ... ... ... шығу
Түрткі функциясы
Іздеу функциясыиска
Күй-жағдай. шығу
Бағалау функциясы
Субъективтік мүмкіндіктерді бағалау
Күй-жағдайдың өзгеруі
Қауіптің жоқтығы
Қашу
Қауіптің барлығы
Ступор
Агрессия
Жағдайдан артық белсенділік ... ... ... шығу
Түрткі функциясы
Іздеу функциясыиска
Күй-жағдай. шығу
Бағалау функциясы
Субъективтік мүмкіндіктерді бағалау
Күй-жағдайдың өзгеруі
Қауіптің жоқтығы
Қашу
Қауіптің барлығы
Ступор
Агрессия
Жағдайдан артық белсенділік ... ... ... шығу

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 100 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Оқушылардың шамадан артық эмоционалды зорлануы және одан шығару жолдары93 бет
Автоматты басқару жүйелері туралы негігі түсініктер22 бет
Шымкент қ. «Лада-Сервис» техникалық қызмет көрсету станциясының қызмет көрсетілетін жеңіл автомобильдерге диагностикалаудың ұйымдастырылуы мен технологиясын жетілдіріп, автомобильдің басқарылатын доңғалақтарының орнатылу бұрыштарын бақылауға және реттеуге арналған стендті жобалауғ80 бет
«Абай жолы» эпопеясындағы кездесетін салт-дәстүрлердің қазақ әдебиетінде алатын орны4 бет
Автомобильді немесе өзге де көлік құралдарын ұрлау мақсатынсыз заңсыз иеленгендігі үшін қылмыстық жауаптылық белгілеу мәселелері бойынша кездесетін сұрақтар мен кемшіліктерді толықтыру және оны құқық қорғау органдары қызметкерлерінің тәжірибеде қолдану тиімділігін жетілдіру жолдарын теориялық тұрғыда анықтау101 бет
Агрессия мәселесіндегі жеткіншектің мінез-құлық ауытқушылығы, яғни девианттық мінез-құлықтың пайда болуы.7 бет
Асыранды балаларда жиі кездесетін генетикалық ауралар және олардың диагностикасы5 бет
Ауданымызда жиі кездесетін паразит құрттар23 бет
Балабақша балаларының ауытқуын коррекциялауды дамыту әдіс-тәсілдері36 бет
Балалардың психикасының дамуында кездесетін дағдарыстың тууы және ерекшеліктері28 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь