Экономиканың циклдық концепциялары

ЖОСПАР

КIРIСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

I ЭКОНОМИКАЛЫҚ ЦИКЛДАР ТЕОРИЯСЫНЫҢ НЕГІЗДЕРІ ... ... ... ... ... ... 4

1.1 Экономиканың циклдық концепциялардың даму эвалюциясы ... ... ... ... ... ...4

1.2 Циклдық теоррия мәні, маңыздылығы және оның жіктелу ерекшеліктері ... 7

1.3 Экономикалық циклдағы дағдарыс және өсу теориялары ... ... ... ... ... ... ... ..9

II ҚАЗАҚСТАННЫҢ ӨТПЕЛІ КЕЗЕҢДЕГІ ЦИКЛДЫҚ ДАМУ СИПАТЫ ... .14

2.1 Қазақстандағы экономикалық дағдарыс және одан шығу жолдары ... ... ... 14

2.2 Ұлттық экономикадағы экономикалық өсу және бүгінгі таңдағы жағдайы .19

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..23

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...24
КIРIСПЕ

Қоғам бiркелкi түрде экономикалық өсуге, жұмыссыздықты толық жоюға және баға деңгейiнiң тұрақты болып, жалпы экономикалық өсудiң тұрақтылығын қамтамасыз етуге ынталы болады. Алайда шын өмiрде олай бола беру мүмкiн емес. Әрқашанда экономиканың циклдық дамуы орын алып отырады.
Экономиканың циклдiк дамуы дегенiмiз экономиканың салаларыының, оның көрсеткiштерiнiң немесе экономиканың жалпы жағдайының белгiлi бiр кезең аралығында экономикалық белсендiлiгiнiң ауытқуынын зерттейдi. Яғни, экономиканың циклдықдамуының нәтижесi арқылы елдiң жалпы жағдайы, өнеркәсiп шаруашылығының даму деңгейi, халықтың тұрмыс-тiршiлiгi, кәсiпорындардың экономикалық активтiлiгi, ЖIӨ-нiң өсу қарқыны, елдегi жұмыссыздық пен инфляцияның дәрежесi және т.б. елдiң маңызды көрсеткiштерiнiң айнасы болып табылады.
Сондықтан мен экономикалық теория пәнiнен курстық жұмысымның тақырыбын “Экономикалық циклдар теориясы”деп алдым.
Бұл тақырыптың өзектiлiгi циклдар теорияның даму ерекшелiктерiн, олардың пайда болуының себептерiн, экономиканың циклмен дамуының қоғамға тигiзер он және терiс әсерлерiн, олардың негiзгi төрт фазасындағы экономиканың даму және жалпы жағдайын қарастыру және оны зерттей келе Қазақстан экономикасының дағдарысқа ұшырап, ендiгi жерде қайта жандану циклын бастан кешiру ерекшелiктерiн талқылау.
Экономикалық циклдар жалпы экономика дамуының көрiнiсi. Ол тарихи түрде барлық елдердiң басынан өтедi. Жалпы экономиканың циклмен дамуының негiзгi төрт фазасы бар. Олар: дағдарыс, тоқырау, жандану және өрлеу. Осылардың жандану және өрлеу фазалары елдiң экономикалық өсуiнiң негiзiн құрайды. /1, 376 б/
Экономикалық өсу кеңiнен тараған құбылыс болып табылады. Экономикада болып тұратын дағдарыстарды ескерсек те, ұзақ мерзiмдi экономиканың өсуi трендi ұлғаймалы. Сондықтан экономиканың тұрақты өсуi, адам басына шаққандағы табыстың өсуi болып отыр. Өйткенi осы көрсеткiш халық жағдайының көтерiлуiне әкеледi. Сондай-ақ экономикалық өсу ресурс шектеулiгi ахуалын шешедi.
Бiрақ бiзде экономикалық өсудiң негiзгi қоры болып отырған бұл елiмiздiң жер қойнауының бай шикiзаттары болып отыр. Шикiзаттық және өндiрiстiк экономиканың тиiмсiз екенi бiзге белгiлi, сондықтан индустриялық-инновациялық дамуда сервистiк-технологиялық экономикаға өту үшiн стратегиялар жасалуда. Онда негiзiнен шикiзат бағытына қарап қалған экономикадан қол үзiп, экономика салаларын әртараптандырып, ұзақ мерзiмдi жоспарда сервистiк-технологиялық экономикаға өту үшiн өңдеушi өнеркәсiптi дамытып, отандық товарлардың iшкi және сыртқы рынокта бәсекелестiгiн, еңбек өнiмдiлiгiн арттыру бүгiнгi ұрпақтың мiндетi.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР

1. Экономическая теория. / А.И. Добрынина, Л.С. Тарасевича. Санк-Петербург 2001.
2. Шумпетер Й. / Теория экономическая развития – Москва; Прогресс, 1998 – 454 с.
3. С.Әкiмбеков, А.С.Баймұхаметова, У.А. Жанайдаров / Экономикалық теория. Оқу құралы. – Астана: 2002. – 446 б.
4. Курс экономической теории / Под ред. М.Н.Чепурина, Е.А.Киселевой. – Киров, 1994, гл.13.
5. Мэнкью Н.Г. Принципы экономикс. – СПб: Питер Ком, 1999. – 784 с.
6. Экономика: Учебник / Под ред. А.С.Булатова. – М., 1995, гл. 12.
7. Экономическая теория (политэкономия). Учебник. Под общей ред. В.И. Видяпина, Г.П. Журавлевой. - М., 1997.
8. Есентугелов А. Долгосрочная стратегия развития экономики и размещение производительных сил в РК // Аль-Пари. №6, 2000 г.
9. Ю. К. Шокоманов “Состояние и перспективы экономического развития Казахстана в переходной период” // Вестник КазНУ, Серия экономическая, №4, 2001 г.
10. Стратегия / “Қазақстан Республикасының Индустриялы-инновациялы дамуының 2003-2015 жылдарға арналған ұзақ мерзiмдi стратегиясы” – Алматы, 2003 ж.
11. Статистический ежегодник. Алматы. – 2004г.
        
        ЖОСПАР
КIРIСПЕ
............................................................................
.....................................…..3
I ЭКОНОМИКАЛЫҚ ЦИКЛДАР ТЕОРИЯСЫНЫҢ НЕГІЗДЕРІ ........................4
1. Экономиканың ... ... даму ... ... теоррия мәні, маңыздылығы және оның жіктелу ерекшеліктері ....7
3. ... ... ... және өсу ... ... ӨТПЕЛІ КЕЗЕҢДЕГІ ЦИКЛДЫҚ ДАМУ СИПАТЫ .....14
2.1 Қазақстандағы экономикалық дағдарыс және одан шығу ... ... ... ... ... өсу және ... ... жағдайы .19
ҚОРЫТЫНДЫ
............................................................................
..............................23
ҚОЛДАНЫЛҒАН ... ... ... ... ... ... толық жоюға
және баға деңгейiнiң тұрақты болып, жалпы экономикалық өсудiң тұрақтылығын
қамтамасыз етуге ынталы болады. Алайда шын ... олай бола беру ... ... ... циклдық дамуы орын алып отырады.
Экономиканың циклдiк дамуы дегенiмiз экономиканың салаларыының, оның
көрсеткiштерiнiң немесе экономиканың ... ... ... бiр ... ... ... ауытқуынын зерттейдi. Яғни,
экономиканың циклдықдамуының нәтижесi арқылы елдiң жалпы жағдайы, өнеркәсiп
шаруашылығының даму ... ... ... ... активтiлiгi, ЖIӨ-нiң өсу қарқыны, ... ... ... ... және т.б. ... ... көрсеткiштерiнiң айнасы болып
табылады.
Сондықтан мен экономикалық теория пәнiнен ... ... ... ... ... ... тақырыптың өзектiлiгi циклдар теорияның даму ... ... ... ... ... циклмен дамуының қоғамға
тигiзер он және терiс әсерлерiн, ... ... төрт ... даму және ... ... ... және оны зерттей келе
Қазақстан экономикасының дағдарысқа ... ... ... қайта жандану
циклын бастан кешiру ерекшелiктерiн ... ... ... экономика дамуының көрiнiсi. Ол тарихи
түрде барлық елдердiң басынан өтедi. Жалпы экономиканың циклмен ... төрт ... бар. ... ... тоқырау, жандану және өрлеу.
Осылардың жандану және өрлеу фазалары ... ... ... ... /1, 376 ... өсу кеңiнен тараған құбылыс болып табылады. Экономикада
болып тұратын дағдарыстарды ескерсек те, ұзақ мерзiмдi экономиканың ... ... ... ... ... өсуi, адам басына
шаққандағы табыстың өсуi ... ... ... осы ... ... көтерiлуiне әкеледi. Сондай-ақ экономикалық өсу ... ... ... ... экономикалық өсудiң негiзгi қоры ... ... ... жер ... бай ... ... ... Шикiзаттық және
өндiрiстiк экономиканың тиiмсiз екенi ... ... ... ... ... сервистiк-технологиялық экономикаға өту үшiн
стратегиялар ... Онда ... ... ... ... қалған
экономикадан қол үзiп, экономика салаларын ... ұзақ ... ... ... өту үшiн өңдеушi өнеркәсiптi
дамытып, отандық ... iшкi және ... ... ... ... ... бүгiнгi ұрпақтың мiндетi.
I ЭКОНОМИКАЛЫҚ ЦИКЛДАР ТЕОРИЯСЫНЫҢ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Экономиканың циклдық концепциялардың даму эвалюциясы
Экономикалық циклдар теориясы, ... өсу ... ... ... қозғалысты анықтайтын ... ... ... Өсу ... ұзақ ... ... ретiнде өсудiң
факторлары мен ... ... ... даму ... ... ... ауытқуларының себептерiн зерттейдi.
Экономиканың тепе-теңдiкте дамуын сипаттайтын көрсеткiштер жиынтығы,
өзгерiстерiнiң бағыты мен дәрежесi ... ... ... ... ... ... ... болады: қоғамдық
өмiрде әлсiн-әлсiн қайталанып тұратын циклдардың ... ... ... ...... ... мектептiң өкiлдерi – циклдiктi
экономикаға кездейсоқ импульстардың сериясының әсер етуiнiң нәтижесi дейдi.
/1, 377 ... ... ... ... өкiлдерi циклды ерекше
бастапқы негiз, ... ... ... бөлiнбейтiн “атомы” дейдi.
Цикл – бұл материалдық әлемнiң ерекше, әмбебап және абсалюттiк құрамы.
Циклдың құрылымын бiр-бiрiне әсер ... екi ... ... ... ... әлемде бiр-бiрiне әсер ететiн екi қарама-қарсы
материалдық объект болады. Әсердiң күшi және ... әсер күшi ... ... ... ... бағыттары қарама-қарсы болады.
Осы өзара әсер ететiн ... ... ... өзiнiң қарама-
қарсысына айналады, сонан кейiн өзiне қайта оралады. әсер ... ... әсер ... ... ... ... жағынан өзара әсердiң өлшемi
болып табылады. Мұнда ең алдымен оң ... ... ... ... ... ол
максимумға жеткен соң белгiлi бiр деңгейге дейiн азаяды. Оны келесi 1-шi
суреттен көре ... ... ... ... ... немесе
экономиканың дамуы бiрқалыпты деңгейде емес, ... ... ... ... экономика дамуына көптеген iшкi және сыртқы факторлар
әсер етiп отырады. әр фактордың үлесi ... ... әр ... ... ... отыруы мүмкiн. Мысалы, кейбiр жылдары экономикалық дамуда
барлық факторлар толық ... ... және әр ... ... ... экономиканың ең жоғарғы өрлеу сатысына келсе, ал кейбiр кезеңдерде
ұлттық экономика қызмет етуiнiң формасы өзгерiп немесе ... да ... ... ... ... шикiзаттың тапшылығы) әсер етуiне
байланысты экономика дағдарысқа ұшырауы да мүмкiн.
Экономикалық iлiмдер тарихындағы ерте ... ... мен ... циклдық дамуы туралы сол елдiң философтары жиi ... ... ... осы ... XIX ... бас ... ... еңбектерiнде экономикадағы дағдарыстар және циклдық құбылыстар
зерттеле бастаған. Ордодоксалдық экономистер экономиканың ... ... ... “сұраныс қашан болмасын ұсынысқа тен” деген заңына қарсы
келедi деп ... ... көне ... ... ... ... дамуды қарастырғанның өзiнде бұл құбылысты жекелеген, тез
өтiп кететiн, уақытша экономикалық ... деп ... ... жж. ... пен цикл ... ерекше назар
аударып зерттеген. Ол ... ... ... ... төрт фазасы болады дейдi: дағдарыс, тоқырау, жандану, өрлеу. Бұл
циклдық дамудың фазаларын келесi суреттен көре аламыз. /6, 229 б/
ЖҰӨ
IV
III
I
II
t
Сурет-1 - ... цикл және оның ... ... ... 7-12 жылға созылатын өнеркәсiптiк ... ... ... отырғанымыздай 1-шi кесiндi циклдық дамудың
дағдарыс фазасын, 2-шi кесiндi – тоқырау фазасын, 3-шi жандану фазасын ... ... ... ... ... ... осы заманғы экономикалық
зерттеушiлер циклдың тек екi ... ... ... және өрлеу.
Мұндағы дағдарыс рынокта немесе қоғамда тауарлардың артық өндiрiлуi,
несиенiң азаюы және ссуда пайызының жоғарылауы, ... ... ... ... ... өте ... жағдайда болуы, экономика
салаларының құлдырауға беталауы. Бұл жағдай ... ... және ... ... ... өсiредi, банктiк құлдырауға және
экономиканың басқа сфераларындағы кәсiпорындар мен ... ... ... ... екiншi кезеңiнде дағдарыс тоқыраумен алмасады. Өндiрiс
төмендеуiн қояды, бiрақ өспейдi де. Артық ... ... ... ... ... мәз емес. Пайыздық норма барынша төмендейдi. ... ... өсу ... пайда бола бастайды, осылайша экономикада ... ... ... жаңа ... бейiмделген кәсiпорындар
тауардың өндiрiсiн көбейтедi, экономиканың салаларын жаңа қарқынмен дамыта
бастайды, өндiрiстiк құрылыс өседi, ... ... ... ... ... ... ... және халықтың жағдайы жақсара бастайды. Рынокта
белсендi кәсiпкерлер пайда бола бастайды. Экономиканың ... ... өзi ... ... ... ... ... Осылайша
циклдық дамудың төртiншi әрi бiздiң елiмiз үшiн маңызды болып ... ... ... Өсу ... ... ең ... ... артады,
өндiрiс кеңейе түседi, халықты жұмыспен қамту, тауарлық сұраныс бағалар
және ... ... ... ... ... ... түрде қызмет етедi
және халықтың әл-ауқаты ... ... ... Экономика салаларында
бәсекеге қабiлеттi инновциялы ... ... ... мiндетi туындайды,
өйткенi өндiрiстi үздiксiз дамытып отырмаса, онда ... ... ... ... жаңа экономикалық циклдық кезкң басталады. Маркс
өнеркәсiптiк ... ... 7-12 жыл деп ... /3, 309 б/
Ал осы заманда АҚШ-да ... ... ... ... болған
терминология бойынша циклға жататын фазалар былай жiктеледi: шың пик, бум),
қысқару (рецессия, ... түп ... ... ... ... ғаысрдың 50-шi жылдарына дейiн дағдарыс кезiнде төлем қабiлетi ... ... ... баға ... ... және ... едi. Қазiр экономиканың монополистiк секторы, мемлекеттiң ... ... ... ... ... қалғаны мен қатар, оны көбiнесе
өсiрiп отырады. Өндiрiстiң осындай құлдырауы инфляция ... ... ... деп ... Циклдық теоррия мәні, маңыздылығы және оның жіктелу ерекшеліктері
Циклдық ... ... атап ... ... төрт фазадан тұрады.
Жоғарыда қарастырып өткендей әр ... ... ... ... ... ... экономикалық конъюктураны сипаттау үшiн бiрнеше
статистикалық көрсеткiштер қолданылады (ЖIӨ, жұмыссыздық ... ... ... ... ... жағдайы, инфляцияның дәрежесi ... ... ... ... ... ... өзгеруiне
байланысты, олар проциклдық, контрциклдық және ациклдық болып бөлiнедi. /1,
359 б/
Проциклдық параметрлер жандану фазасында өседi, ал ... ... ... ... ... ... ақша массасының агрегатары,
бағаның жалпы дәрежесi, корпорациялардың пайдасы).
Контрциклдық өзгермелiлер деп мағынасы құлдырау кезiнде ... ...... ... дәрежесi, банкротқа ұшыраған
кәсiпорындар саны, дайын өнiмнiң запастағы қоры) көрсеткiштер аталады.
Ациклдiкке динамикасы экономикалық циклдың фазаларымен ... ... ... көлемi) сай келмейтiн параметрлер жатады.
Экономикалық параметрлер үш типке ...... ... ... ... немесе минимумға пиктiң немесе ең төменгi нүктеге
жетудiң ... ... (бұл – ... өзгерiстер, ақша массасының өзгеруi
және т.б.).
Кешiгушiлер максимум немесе минимум (жұмысшылар санының, ... ... және т.б.) пик ... ең ... нүктеден кейiн
жетедi.
Сәйкес келушiлiк параметрлер экономикалық ... ... ... отырады (ЖIӨ, инфляция, өнеркәсiп өнiмi).
Цикл теориясының негiзгi жiктемесi осы күнге дейiн толық ... жоқ. Оны әр ... ... ... ... ... А.Роберт пен Гордон келесiдей жiктейдi: /1, 368 б/
1. “Баға-шығындар” қатынастарының өзгерiстерiне және ... ... ... ... Ақша ... ... теориялар;
3. Жинақтау мен инвестициялардың ролiне мән беретiн теориялар. Оларға:
• Капитал тапшылығының теориялары;
• Инвестициялық мүмкiндiктер теориялары;
• Түпкi ... ... әсер ... мән ... ... ... және ... теориялар;
Жалпы экономикалық циклдар теориясының жiктелуiнде келесiдей теориялар
қолданылады:
1. Сыртқы факторлар ... ... ... ... қалаушы У.С.Джевонс және бұл цикл 11-
жылдық күннiң белсендiлiк циклiмен байланыстырады. Оның еңбегiнде ... оның ... ... және ... ... ... ... белсендiлiк циклiн көбiнесе ауыл шаруашылығымен және
саудамен байланыстырады. Ал оның iзiн қуалаушы ... күн ... ... ... ... ... ... Юджи Жапонияның циклмен дамуын зерттедi.
Оның зерттеуi бойынша, осы 11-жылдық 9-күндiк мерзiмде циклдар орын ... ... ... ... ... болады. Симанака айтуы ... ... ... екi ... яғни 22 ... ... ... және осы замаңғы “неомарксистер” теориясы:
1921 жылы Л.Троцкий өзiнiң ұзын толқындар теориясын ... ... ... , ұзын ... ... тез немесе баяу дамуының
тарихи кезеңдерi болып табылатындығын атап айтты.
3. Таза монетарлық теория: /6, 232 ... ... өкiлi ... ... ... теориясы бойынша цикл –
бұл ақша инфляциясы мен дефляцияның ... ... тура ... ... ... ... азаюының арқасында тұтынушылық
шығындардың төмендеуiмен туындайды және ол ақша айналысының қысқаруымен
күшейедi. Басқа жақтан ... ... ... ... ... ... Егер ақша ... тұрақтандыру мүмкiн болса, онда экономикалық
белсендiлiктiң ауытқулары жойылар едi. Бiрақ бұл болмайды, ... ... ... тән ... ... қорлану теориясы:
Бұл теорияның басты мәселесi - ол тұтыну тауарларын өндiретiн
салаларға қарағанда, ... ... ... ... тым ... ... тауарлар жасайтын салалар экономикалық циклдiң ықпалына,
күнделiктi сұраныс тауарларын өндiретiн салаларға қарағанда, көбiрек ... ... ... фазасы кезеңiнде қысқа мерзiмдi қолданылатын
тауарлардың өндiрiсiнiң қысқаруынан да елеулi шапшаң төмендейдi;
6. Кем ... ... ... ... ... ... ... Ж.Сисмонди “кем
тұтыну” терминi “тым артық жинақтау” ағынасында пайдаланылады. Депрессияны
дүниеге ... – ол ... ... тым көп ... ... және
оның тым аз бөлшегiнiң тұтынулық тауарларға жұмсалуы.
1.3 Экономикалық циклдағы дағдарыс және өсу ... ... ... даму ... ... нүктесiне жетiп,
одан кейiн қайта құлдырауын және осы ... соңы ... алып ... баршамызға белгiлi.
Экономикада шың кезеңiнен соң құлдырау кезеңi басталады – ол ... одан да көп айға ... ... ... ... ... жәнежұмыс
орындары азаятын кезең. Мұндай құлдырау экономика секторларындағы жұмыс
белсендiлiгiнiң жаппай кемуiмен сипатталады. ... баға бұл ... онша ... ... олар тек қана ... өте ұзаққа созылып, тоқырауға
айналғанда ғана күрт төмендей бастайды.
Экономикалық циклда құлдыраудың немесе ... ең ... ... және ... орындары ең төменгi деңгейiне жетiп, бiртiндеп көтерiле
бастайды. ... ... ... кезеңi ... ... ... ... ... Бұл ... өз кезегiнде
қоғамға айтарлықтай зиян әкеледi.
Жалпы осы замандағы экономикалық циклдықтың 1380-нен артық типi мәлiм.
Келесi ... ... жиi ... ... берiлген. Экономика көбiнесе
солардың алғашқы төртеуiмен айналысады.
Жуглардың циклдерi. ... ... ... 7-12 жылдық циклдi,
соңынан Жуглардiкi деп бөлiп қараған. Осы ... ... ... аз ... “өнеркәсiптiк цикл”, “орташа цикл”, “үлкен ... ... цикл 1825 жылы ... ... Осы кезде машиналық өндiрiс
металлургияда, машина ... және ... ... ... ... ... ... 1836 жылы дағдарыс англияда басталып, соңынан АҚШ-та ... ... жж. ... және ол ... ... Еуропалық елдерге
тарады. Бұл дағдарысты мән жағынан қарағанда бiрiншi әлемдiк дағдарыс деп
атауға болады. ... соң ... 1857 және 1866 жж. ... ... XIX ... дағдарыстардың аралық мерзiмi 10-12 жылға созылса, ал XX
ғасырда 7-9 және одан да аз ... ... /3, 314 ... ... ... ... ... 1926 жылы тауарлық
запастар қозғалысындағы қаржы шоттары мен сату бағасын талдау негiзiнде,
өзiнiң назарын ... 2-ден 4 ... ... ... ... ... аударған.
Кузнецтiң циклдерi. 1930-ы жылы АҚШ-та “құрылыстық цикл” деп ... ... бола ... ... ... ... үй ... көлемiнiң алғашқы статистикалық индексiн жасап мынадай жағдайға тап
болған: осы индекстерде ... соң бiрi ... ... жылдам өсудiң және
терең құлдыраудың немесе тоқыраудың ұзақ ... ... ... жиырма жылдық ауытқуларды белгiлейтiн, “құрылыстық цикл” пайда
болды.
Кондратьевтiң циклдерi. “Ұзын толқындар” теориясына орыс ... ... ең зор ... ... Өзiнiң еңбектерiнде ол дамыған
елдердегi тауарлық бағаларының индекстерiн, ... ... ... ... өндiрiсiнiң және т.б. динамикасының мәнiн ашты. “Үлкен”
өрлеудiң басталуын ол өндiрiске жаң технологияның жаппай ... ... жаңа ... тартумен, алтын өндiру көлемiнiң
өзгерiстерiмен байланыстырылады. /3, 316 ... ... ... ... ... түрлерi |Циклдың | |
| ... ... ... ... |2-4 жыл |Қордың көлемi ЖIӨ, инфляцияның, жұмыспен |
| | ... ... ... ... ... |7-12 жыл ... цикл ЖIӨ, ... ... |
| | ... ... ... |16-25 жыл ... ... ... үй құрылысы, жиынтық|
| | ... ... ... |40-60 жыл ... ... құрылымдық өзгерiстер; |
|Форрестерлiк |200 жыл |Энергия және ... ... ... ... ... |
| |жыл | ... экономика дамуында қазiргi кезедегi негiзгi дағдарыстарға
келесiлердi жатқызуға болады:
• экономикалық өсудегi дағдарыс;
• инфляциялық дағдарыс;
... ... ... инвестициялық дағдарыс;
• әлеуметтiк саладағы дағдарыс;
• өнеркәсiптiк немесе инновациялық ... және ... ... ... ... ... келесi тақырыптардан
толық қарастырамыз.
Экономикалық циклдiң ... және ... ... ... ... экономикалық өсу деп аталады. Ол дегенiмiз өндiргiш күштердiң
ұзақ ... ... ... ... нақты көлемiнiң табиғи
дәрежесiнiң ұзақ мерзiмдi өзгерiстерiн атайды.
Экономиканы қай жағынан алып ... та, ... ... экономикалық
өсу мәселесiне алып келедi. Бұл мәселенiң өзектiлiгi ... ... өмiр ... ... ... қамтамасыз ету болып табылады.
Экономикалық өсу ұғымын бiз ылғида ұзақ ... ... ... ... ... ... тұрақты болып келедi.
Осылайша, экономикалық өсу толық жұмысбастылық ... өнiм ... ... ұзақ ... қарқыны болып табылады.
Экономикалық өсудiң теориясы бұл көптеген ... және ... ... әр ... бағытта дамыды. Бұл жағдайлар экономикалық өсудiң бiр
деңгейден ... ... ... ... ... ... ... өсу теориясында үш бағытты атап өтуге болады:
• Неокейнстiк;
... ... /4, 197 ... кейнсиандық (неокейнсиандық) мекроэкономикалық тұрақтылық
теориясы.
2. классикалық (неоклассикалық) теориялар, ... ... ... Ж.Б. ... алып және Дж.Б. ... Р.Солоудың
еңбектерiмен аяқталды.
Классикалық бағыттағы ойда рыноктық жүйенiң тиiмдiлiгi, яғни ... ... ... ... тек қана экономикалық субъект ... ... ... өндiрiс факторлары қарастырылады. Мүлтiксiз еркiн
бәсеке, рыноктық баға жалпы тепе-теңдiктi ... еттi. Осы ... ... XIXғ. және XX ғ. ... ... өсуде басты
орында болды.
Ұлы экономистер А. Смит, Д.Рикардо, Т.Мальтус және К.Маркс ... ... ... көңiл бөлдi. Ал екiншi дүниежүзiлiк соғыстан кейiн
Р.Харрод өзiнiң ғылыми статьясында ұлттық өнiмнiң өсуiне байланысты ... ... ... неокейнсиандық (Т.Харрод, Е.Домар); неоклассикалық
(Р.Солоу); посткейнсиандық (Н.Калдор); /3, 317 ... XX ... ... ... ... дағдарыс
тұсында, яғни өндiрiс қатынастары бұзылуы нәтижесiнде классикалық теорияның
экономиканың ... ... бола ... дәлелдедi. Осы
дағдарыстан шығуда экономикаға мемлекеттiң араласуы керек болды, ... ... ... Ол ... қысқа мерзiмде қарастырады.
Кейнсиандық модельдiң таянышына ұлттық ... ... ... ... ... ... мәселесi ұлттық
табыстың анықтауыш деңгейi динамикасы және оны бөлу болып ... ... ... ... ... ... ... Дж. Кейнс
концепциясы макроэкономикалық тепе-теңдiкке жетуде толық жұмысбастылықты
айта ... , ЖҰӨ ... ... ... ... ... болмай қалған
жағдайда оған мемлекет жағынан қосымша инвестициялар бөлiну керек дедi.
Кейнстiк өсу ... ... ... ... ... ... кейнстiк қысқа мерзiмдiк тепе-теңдiк моделi. Кейнстiк өсу
моделiнiң қарапайым түрi Е. ... ... ... ... бұл ... ... ... Леонтьев функциясы ретiнде қарастырылады.
Домар үлгiсi еңбек нарығында ұсыныстың ... ... ... ... ... Капиталдың шығып қалуы жоқ, ал капиталдың У-
ке қатынасы ( K / Y) және қор жинағы нормасы ... ... ... Өнiм ... ... ғана тәуелдi деп айтуға болады, ол – ... ... ... ... ... ... шарт бұл
iшкi ресурстар жиыны, яғни ... ... ... ... ... ... өсуi.
Неоклассикалық модельдiң жалпы көрiнiсi келесi көрсеткiштерде:
1. Өндiрiстiк функция, яғни ... ... және ... комбинациясы
санына байланысты өнiмнiң белгiленген мөлшерiн ... ... ... ... ... ... тұрақты экзогендi өсу қарқыны, ал
адам-сағат та ... ... ... ... ... қызметтердiң тепе-теңдiгi /5/
Яғни неоклассикалық модельде ... ... ... ... ... дүниежүзiнiң көптеген мемлекеттерiнде адам
басына шаққандағы ЖҰӨ және жиынтық ЖҰӨ тұрақты түрде ... ... ... тараған құбылыс болып есептеледi. Экономикада болып отыратын
дағдарыстарды ескерсек те, ұзақ ... ... өсуi ... ... ... ... өсуi, адам ... шаққандағы
табыстың өсуi – бұл экономикадағы жаңа құбылыс /7, 46 б/.
Экономиканың өсуiн өлшеудiң екi жолы бар:
1) Макроэкономикалық ... өсуi (ЖҰӨ, ЖIӨ, ТҰӨ, ... ... институттар үрдiсiнiң өзгерiсi (жеке меншiк құқығы
құрылымының өзгеруi, өндiрiстi ... және ... ... пән ... оның ... ... ерекшелеп тұратын
факторлары және түрлерi болады.
Экономикалық өсу ... ... ... ... ... оның ... тиiмдiлiгi мен сапасын анықтайтын үрдiстер.
Экономикалық өсу факторлары қызмет ету әрекетiне байланысты нақты ... ... ... бөлiнедi. Нақты факторлар экономикалық өсудiң
физикалық ... ... ... ал ... ... ... iске ... қамтамасыз етедi. Олар нақты экономикалық өсу
факторларына оң ... ... әсер етуi ... ... ... бес ... ... болады, яғни жиынтық
ұсыныс пен өндiрiстiң динамикасын көрсететiн факторлар:
• еңбек ресурстарының ... және ... ... ... ... ... құрамының көлемiнiң өсуi;
• өндiрiстi ұйымдастыру және технологиялар қатысуымен;
• табиғи ресурстардың ... ... және ... ... қоғамды ксiпкерлiк қызметтiң дамуы.
Жанама факторларға мына факторларды жатқызуға болады:
• нарықты ... ... ... ... ... төмендеуi,
• пайдаға салықтың төмендеуi,
• несие алу мүмкiншiлiктерiнiң артуы және т.б. /6, 234 б/
Экономикадық өсу экономикадағы прогрессиялық қозғалысқа байланысты ... ... ... ал екiншi экономикалық өсу бұл ... ... ... ... ... мәселе болса онда көбiнесе ... ... ал ... ... ... ... екiншi анықтамаға
жақынырақ боламыз. Экономикалық өсу қандай болмасын барлық әлеуметтiк-
экономикалық жүйеде ... ... ... ... ... басқа
экономикалық категориялардан ажырата көрсететiн бiрнеше бегiлерi ... ... ... ... мен ... ... Экономикалық өсу макроэкономикалық категория, ұлттық экономиканың
жағдайымен сипатталады.
3. ... өсу ... ... ... ... Ол тек қана ... iшкi экономикалық қызметiне ғана емес, сыртқы
факторларға да байланысты.
5. Бұл ... ... бола ... ... ... бақылайды. Яғни салааралық және индустриялық дамудағы негiзде.
Экономикалық өсудiң негiзгi мақсаты халықтың тұрмыс-тiршiлiгiнiң өсуi,
ол бiрнеше жағдайда ... ... орта ... өсуi, яғни жан басына шаққандағы ұлттық табыс.
• Бос уақыттың өсуi.
• ҰТ өсуiнiң халықтың орта тобы арасында бөлiнуi.
• Әр-түрлi товарлар және ... ... ... және ... ... ... КЕЗЕҢДЕГІ ЦИКЛДЫҚ ДАМУ СИПАТЫ
2.1 Қазақстандағы экономикалық дағдарыс және одан шығу жолдары
Тарихтан берi келе жатқан қазақ ... ... әр қилы ... ... ... ... құрамында 70 жыл социалистiк құрылыста болып
келiп, 1991 жылы өз тәуелсiздiгiн алғаннан кейiн ... ... ... жат ... ... экономикаға өттiк. Яғни бұл жүйеде
тиiмдi қызметтер ... үшiн ... ... ... жан ... ... ... реформалар, заңдар және қысқа немесе ұзақ
мерзiмдi стратегиалар шығару, сондай-ақ оны iске асыру керек болды.
Елiмiздегi ... ... ... ... ... ... құлдырау және соңында 1994-1995 жылдары дағдарыстың жоғары дәрежесi
көрiндi. Ал 1996 жылдан бастап ... ... ... ... ЖIӨ-нiң өсуi сияқты крсеткiштер оң бағытта өсiп ... ... және өсу ... ... ... ең алдымен оның терең тамыр
жайып, қоғамдық өмiрдiң барлық саласына әсер етiуiмен сипатталады. ... ... ... қаусап-күйреу кейпiнен, оның тиiмдiлiгiнiң ... ... ... ... экономикалық дағдарыс 1991 жылдан басталған жоқ, ол
сонау Кеңес басшылығының ... ... ... ... сол ... ... ... едi. Әуелi кәсiпорындар,
сонан кейiн аймақтар қалыптасқан шаруашылық байланыстарын үзе бастады,
бартерлңк ... ... ... тапсырыс бойынша өнiм
өткiзудi тоқтатты, барлық таза ... ... ... ... бюджетiнiң тапшылығы мен инфляция өсе бастады, ақша ... ... ... ... құлдырап кеттi. 1990 жылдары
елiмiзге келетiн өндiрiтiк инвестициятоқталды. 1990 жылы өндiрiс ... ... ... ... ... ... кiрдi. 1991 жылы
өнеркәсiп өндiрiсiнiң құлдырауы 8 ... ... ... аласапыран
баксталды.
Осылайша 70 жыл бойы экономикада ортақ меншiктiк негiзде, экономиканы
бiр орталықтан басқаррып ... ... ... ... Одағының
ыдырауымен оның құрамындағы елдердiң барлығы саналарына тым жат ... ... ... ... Осы ... барлық буындағы басшылар
нарыққа көшудiң жолдары жайында ұзаққа созылған пайдасы жоқ бос ... ... ... ... мен қызметтер пайда болды.
Қазақстан Республикасы өз егемендiгiн алып, ... ... ... ... ... – ол ... ырықтандыруға, шаруашылық жүргiзудi
демократияландыруға негiзделген, инфляцияны тежеуге бағытталған қатаң қаржы
– ақша саясатымен ұштастырылған түбегейлi реформа жүргiзу ... ... берi ... етiп келе ... ... жүйе,
елдердiң экономикалық қарым – қатынасы бұзылуы салдарынан ... одан ... өрши ... ... ... ... халыққа ұғынықсыз
түнек болып көрiндi, яғни нарықтық экономикаға сенiмсiздiкпен қараушылық
пайда ... ал бұл ... ендi ғана ... ... ие ... отырғаны
баршамызға белгiлi.
Осылайша елiмiздiң тәуелсiздiк алған оншақты жыл жалпы дағдарыстарға
толы болды. Ол ... ... ... ... ... өсудегi дағдарыс;
• инфляциялық дағдарыс;
• төлем қабiлетi дағдарысы;
• инвестициялық дағдарыс;
• әлеуметтiк саладағы ... ... ... ... ... мен ... көрiнiсi.
Елiмiздiң нарықтық қатынастарға өтуi барысында жалпы экономика өтпелi
кезеңде болып отыр. Экономикалық өсудегi дағдарыс елдегi ... ... ... ... байланысты. Әлемдiк тәжiрибеде
экономикалық өсудiң ... , яғни ЖIӨ ... үш ... 9%-дан асып кетсе
экономикалық өсудегi дағдарыс деп ... Ал ... ... ... 1998 жылы 1991 ... ... 31,2%-ға төмендедi.
Осы аралықта. экономикалық өсуде ЖIӨ-нiң 1996 жылы – 0,5%, 1997 ... ... ... өсу ... ... Бiрақта 1998 жылы қайтадан ЖIӨ-нiң
1,9%-ға төмендеуi байқалды, яғни ол жылы ... ... ... ... болып едi. Бұдан көретiнiмiз елiмiздiң ... ... ... ... ол басқа экономикалық өзгерiстерге ... ... ... ... ... ... бағытта болуы, яғни әлемдегi
шикiзат бағасының өзгеруi бiздiң экономикаға зор ықпал ... ... ... ... саясаты ұлттық экономиканы тұрақтандыру саясаты
болып табылады, ол үшiн ... ... ... ... ... ... өту ... отыр.
1991-1995 жылдардағы экономикалық өсудегi дағдарыстың басты ... ... ... табылады. Өйткенi 1992-1994 жылдарда елiмiзде
инфляция қарқыны тым үлкен болды. Инфляция деңгейi 2000%-дан асып ... ... ... ... 1993 жылы ұлттық валютамыз теңгенi енгiзуiмiзге тура
келдi. Алайда соның өзiнде инфляция белең алып отырды. Осы ... ... ... ... ... ... банк жүйемiз нақты ақша-несиелiк
және валюталық реттеуге кiрiстi. Осының нәтижесiнде экономикада 1995 жылдан
бастап инфляция деңгейi ... ... ал ол өз ... ... жол ... ... ... Республикасында инвестициялық
қызметтiң дереу тоқталуымен белең алды. 1991-1996 жылдар аралығында негiзгi
капиталға инвестиция тарту тұрақты түрде кемiп отырды. Осы ... ... ... ... ... ... 10 есе ... Осылайша
елiмiзге инвестиция ағымы ... ... ... ... ... дағдарысқа ұшырады. Жалпы экономикада өндiрiстер
құлдырап, көбiсi банкротқа ұшырады. ... ... ... жаппай
тозуы басталды. Осының салдарынан әлеуметтiк салада жұмыссыздық күннен-
күнге өсе ... осы ... ... ... бастады. Ол экономикаға
инвестиция тартуды ... ... ... шетлдiң тура
инвестициялар келуiне ынғайлы жағдайлар жасады. Сондай-ақ iшкi ... ... ... ... 1997 жылдан ... ... ... өсу ... бет ... Оның өсiмi 1997 жылы 11,6%,
1998 жылы – 41,9%, 1999 жылы – 3,8%, 2000 жылы – 29,4%, 2001 жылы – ... Елге ... ... инвестициялардың үлесi жылдан –жылға артып
келе жатыр. 1996 жылы оның үлесi ... 1997 жылы – 22% және ... – 40%-ға өстi. ... ... ... аралығында шетелдiк
инвестицияның көлемi 12,5 ... ... ... Көрiп отырғанымыздай
инвестицияның төмендеуi экономикалық ... де ... ... ... инвестициядағы дағдарыс экономикалық өсудегi дағдарыстың
бiрден-бiр басты себебi деп айтсақ болады.
Бiрақ ... ... ... ... басым көпшiлiгi
елiмiздiң ... ... ... ... ... ... байланысты
экономикалық өсудiң өзi осы сонғы жылдарда әлемдiк рыноктарда мұнайға ... ... ... ... ... Ал экономиканың тұрақты өсуiн
қамтамасыз ету үшiн өндiрiстiң өңдеушi саласын ... ... ... Ол үшiн осы ... ... салуды ынталандыруды мемлекеттiк
тұрғыдан ынталандыруды қолға алу ... ... оның ... 2004 жылы
негiзгi капиталға тартылған ... ... анық ... ... ... – Қазақстан экономикасының негiзгi капиталға тартылған
инвестицияның үлесi
Осы мәселеге байланысты 2003 жылы ... ... ... дамытуға байланысты дамудың индустриялы-инновациялы стратегиясы
қабылданды. Онда осы ... ... ... ... оны ... болып арнайы Инновациялық қор, Инвестициялық қор және Даму банкiнiң
қатысуымен жүзеге асты.
Елiмiзде инфляциялық дағдарыстың орны ерекше деп те ... ... 1990 ... ... ... ... ... орталықтнған
экономиканың ақшаны құнсыздануға жiбермей ұстап тұрған саясаты ... ... ... бет ... ... саласы дереу дағдарысқа
ұшырады. Осының ... ... ... ... тұтынушылар
тауарына инфляция деңгейi 2000%-дан асып кеттi. ... пен ... ... ... саланың күрт құлдырауына алып келдi. Халықтың
ақшалай кiрiстерi кеми ... ... ақы ... ... елде ... өсе ... тәжiрибеде инфляциялық дағдарыс деп екi жыл аралығында
инфляция деңгейi 40%-дан ... ... Ал ... ... ... болды. /8/
Осы мәселеге мемлекетiмiз әр түрлi саясаттарды iске асыра ... ... ... ... ұлттық валютамыз болмауы себебiнен қаржы
жүйемiз ақша-несие және ... ... тоық ... ... ... 1993 жылы 15 ... ұлттық валютамыз теңгенi енгiзуiмiзге тура
келдi. Осыдан бастап елiмiз экономиканы ақша-несиелiк және ... ... ... ... ... ... ... жүргiзудi қолға
алды және жаппай мемлекеттiк ... ... ... ... ... реформалары жүргiзiлдi. Бұл ... ... iске ... ... ... ... ... болды.
Сөйтiп 1995 жылдан бастап экономикада жүргiзiлген реформалардың
нәтижесiнде және ... ... ... ... ... ... ал оның ... өзiмен бiрге экономикалық өсудiң
белең алуына әкелдi.
Осылайша 1995 жылы ... ... ... 60,3%, 1996 жылы – ... жылы – 11,2%, 1998 жылы – ... ... 2003 жыл ... деңгейi
жоспарланған 4-6%-дан ауытқымай жалпы 5,8%-ды құрады. Елiмiз келесi жылға
инфляция ... 3-5% ... ... ... Бұлайша экономикада
инфляция қарқынын жоспарлап отырғаны жалпы ... ... ... оң ... бере ... деп ... Өйткенi ел
экономикасында инфляия қарқыны төмен және ... ... ... ... ... дамытуға басты себеп болып табылады. /11/
Әлеуметтiк дағдарыс Қазақстан Республикамызда күнi ... ... ... ... ... ... болып келдi. Елiмiзде 1990 ... ... ... ... ... өнеркәсiп орындары жаппай
банкротқа ұшырауы және өндiрiстiң қысқаруы салдарынан ... ... ... ... табысы, еңбекақысы төмендеп, қоғамда кедейлiктiң өсуi
орын алды. Сондай-ақ бұрынғы Кеңестңк кезендегi жүйеге үйренiп қалған халық
нарықтық ... ... ене ... Тiптi ... ... ... ... бередi деп санаса, көбiсi бұрынғысынша жұмыс iстемесем
де ақша табуға болады деп ойлады. Ал ... ... ... ... ... онда ... ... iстесен соншалықты табыс табасын.
Әлеуметтiк-экономикалық сала болғандықтан, елiмiздiң экономикалық
дағдарысты басынан кешiрген жылдары бұл еңбек ... да күрт ... Оның ... себептерiн атап өтуге болады:
1. Елдегi экономиканың дағдарысқа ұшырауы, ... ... ... ... ... соқтырды;
2. Елiмiз егемендiгiн алғаннан кейiн Қазақстаннның еңбек рыногына жұмыс
күшi ... ... мен ... ең ... әсер ... елге ... ... елден кетушiлер саны көп ... ... ... ... көпшiлiгi бiлiктi, бiлiмдi және
бәсекелестiк қабiлетi жоғары, еңбекке ... ... ... ... ... ... еңбек потенциялына орны толмайтын
шығын әкелгенiн айтуымыз керек.
3. Ұлттық экономикамыздың ... ... ... сала ... ... өсiмi ... оған бiр жағынан өтпелi кезеңде
басты әсер етiп отыр; ... ... ... ... шешу үшiн әр түрлi реформалар
жүргiзуде. Оның ... ең ... ... және орта бизнестi қолдау, осы
арқылы халықтың басым бөлiгiн ... ... ... ... ... өмiр
сүру деңгейi мен сапасын жақсарту бұл қоғамдық дамудағы ... ... ... жүргiзiледi. 1999 жылдан ... ... ... активтi халық саны өсiп отыр.
2.2 Ұлттық экономикадағы экономикалық өсу және бүгінгі таңдағы жағдайы
ЖIӨ-нiң құлдырауы 90-шы жылмен ... 1995 жылы ... ... ... ... ... ... және
ұлттық Банк жүргiзген шараларға байланысты 1996 жылы ЖIӨ-нiң 0,5%-ке
өсуiмен және ... ... ... көрiндi. Елiмiз осыдан
бастап экономикалық даму сатысына өттi.
ЖIӨ-нiң құлдырауы 90-шы жылмен ... 1995 жылы ... ... ... ... ... ... және
ұлттық Банк жүргiзген шараларға байланысты 1996 жылы ... ... және ... ... ... ... ... осыдан
бастап экономикалық даму сатысына өттi.
1999 жылы сәуiрде ақшаны еркiн ... ... ... ... ... Сол жылы ЖIӨ-нiң өсуi 1,7%-ке жеттi. Отандық
товар өндiрушiлердiң қызметтерiн активизациялау, iшкi және сыртқы ... өсуi бұл ... ... ... экономикалық өсу болды.
Нақты ЖIӨ 2000 жылы 9,8%, ал 2001 жылы оның өсу ... ... ... ... ... 1990 жылмен салыстырғанда ЖIӨ көлемi 38,6%-ға
төмендедi, яғни жылына шамамен 8%-ды ... ... 2000 ... дйiнгi ЖIӨ
көлемiнiң өсу қарқыны байқалғандығымен 1990 жылмен салыстырғанда 69,3%
-құрады. Ал ... ... ... аралығында ЖIӨ-нiң жиынтық өсiмi 30%-дан
астам болды. Сонда ЖIӨ ... ... ... ... ... ... динамикасын келесi түрде көруге болады екен. ...... ... ЖIӨ ... ... та бiздiң экономикалық өсуiмiз толықтай шикiзат түрiнде
болып отыр, ал бұл әлемдiк тәжiрибе бойынша ел ... ... ... ... ... ... ала ... әсiресе жергiлiктi экологиялық
мәселелердi туғызады және көп мөлшердi жымысшы күшiн қажет ... ... ... барлығы шикiзатты және өндiрiстi экономикадан толық
құтылып, сервистiк-технологиялық ... ... ... Шикiзат және
өндiрiстiк экономика дамушы және даму жағынан ... ... ... ... ... ... ... әлемдегi алдыңғы қатарлы
дамыған елдер қатарына қосылуы керек. Ендi осы мақсатты жүзеге асыру ... ... ... ... өту үшiн
2003-2015 жылға арналған стратегиялық жоспар жасалды /10/.
Экономикалық ғылымдар және ... даму ... ... ... жаңа ... ... ... қамтамасыз етедi. Бұл әсiресе Қ.Р-сы үшiн өте ... 1990 ... ... ... технологиялық дағдарыс қалыптасты.
Өндiрiстiң техникалық деңгейi құлдырады, ... ... ... ... потенциялымыз қысқарып ... ... ... жүйе түгелiмiн жойылды, ... ... iшкi ... ете ... ... ... ... ЖIӨ көлемi де 1990 ... 1995 жылы 40%-ға ... ... 1996 жылы ЖIӨ-нiң 0,5%-ға өсуiмен экономикалық дағдарыс ... ... ... кезенiне өттiк. Осы жылдардағы ЖIӨ көлемiне
назар аударсақ тек қана 2003 жылы 1990 ... ... ... ... ... елiмiзде ғылым мен ғылыми-техникалық қызметтерге қаржы
бөлу өте аз, оның ... 0,9% ... ... Ал ... жүзеге асырмасақ, онда 2015 жылы болжам бойынша оның үлесi 0,6%-ға
дейiн ... ... Бұл ... ... ... ... 2015 жылы болжам
бойынша ғылым және ғылыми-инновациялық қызметке ЖIӨ-нен бөлiнетiн ... ... ... жоспарлап отыр /10/.
1999 жылы сәуiрде ақшаны еркiн айналымға жiберу отандық ... ... Сол жылы ... өсуi ... ... ... өндiрушiлердiң қызметтерiн активизациялау, iшкi және сыртқы рыноктағы
сұраныстың өсуi бұл негiзгi 1999-2001 ... ... өсу ... ЖIӨ 2000 жылы 9,8%, ал 2001 жылы оның өсу қарқыны 13,5%-ке, ал соңғы
бірнеше жылда 9% шамасында болып келеді. ... өсу ... ... ... ... табылады. Экономикада
болып тұратын дағдарыстарды ескерсек те, ұзақ мерзiмдi экономиканың ... ... ... ... ... өсуi, адам ... табыстың өсуi болып ... ... осы ... халық
жағдайының көтерiлуiне әкеледi. Сондай-ақ экономикалық өсу ... ... ... ... ... ендi ғана 14 жыл ... ... елiмiздiң
алдынғы қатарлы дамыған елдер ... ... үшiн ... тұрақты
интенсивтi экономикалық өсу қажеттiгi туындап отыр. Экономиканың мұндай жас
кезiнде мемлекеттiң ... ... оның ... дамуы үшiн
экономикалық саясаттар жүргiзу арқылы iске асыру керек.
Осы уақытқа ... ... ... ... ... ... бере ... жекешелендiру өзiнiң нәтижесiн берiп, ... ... ... адамдар пайда ... ... ... 1995 жылы ... ... ... жаңа даму сатысына өттi. Елде
жұмыссыздық деңгейi азайып, инфляция деңгейi төмендедi. Қазiр елiмiз ... ... ... ... ... толық қалыптасқан, ЖIӨ-нiң өсу
қарқыны жағынан алдынғы қатарда. ... ... ... ЖIӨ ... ... ... ... Бұл әрине жоғары көрсеткiш.
Бiрақ бiзде экономикалық өсудiң негiзгi қоры болып отырған бұл
елiмiздiң жер ... бай ... ... отыр. Шикiзаттық және
өндiрiстiк экономиканың тиiмсiз екенi бiзге белгiлi, сондықтан индустриялық-
инновациялық ... ... ... өту ... ... Онда ... ... бағытына қарап қалған
экономикадан қол үзiп, экономика салаларын әртараптандырып, ұзақ мерзiмдi
жоспарда сервистiк-технологиялық ... өту үшiн ... ... ... ... iшкi және ... ... бәсекелестiгiн, еңбек
өнiмдiлiгiн арттыру бүгiнгi ұрпақтың мiндетi.
Елiмiздiң экономикалық даму барысында бүгiнде көптеген мәселелер ... де ... ... ... ... және көп ... бiр ... шикiзат бағыттылығы;
• әлемдiк экономикаға ықпалдасудың әлсiздiгi;
• кәсiпорындардың жалпы ... ... ... өңдеушi өнеркәсiптiң мардымсыздығы;
• ғылым мен өндiрiс арасында ықпалды байланыстың болмауы;
... ... ... әлi де ... ... ... қалушылық;
• ел территориясында глобалды және өңiрлiк экологиялық проблемалардың
көптеп ... ... ... ... ... ... ... бола тұрып,
оның тым мардымсыздығы;
Осы аталған экономикалық өсудегі мәселелерді шешудің бүгінгі таңдағы
ең ... бірі ... ... ... ... тәуелділіктен
алып шығатын индустриялы-инновациялы экономика құру болып ... ... ... ... ... түсуге қабiлеттi
және тиiмдi ұлттық өнеркәсiптi ... үшiн ... ... ... және қолдау көрсетуге бағытталған шаралар ... ... осы ... ... ... ... алдынғы
қатарлы елдер санатына қосылуы үшiн, тұрақты экономикалық өсудi және
экологиялық ... ... ... ету ... ... Индустриялы-инновациялы дамуының 2003-2015 жылдарға
арналған ұзақ ... ... ... және ол ... ... ... нәтижелер бере бастады. Сондай-ақ Елбасымыз биылғы жылы ... ... ... ... және “Бәсекеқабiлеттi
халық” деген Қазақстан халқына Жолдауында, елiмiз үшiн өзектi мәселелердiң
бiрi Индустриалды-инновациялық ... ... ... атап
көрсеттi.
Стратегияның негiзгi мақсаты – ... ... ... және ... ... ... шығаратын өнеркәсiптер құрып,
қызмет көрсету саласын ... ... даму ... ... бiз ... ... ... Қазақстанның индустрияландыруының тездетуге,
машина жасау мен өнеркөсiп жабдықтарын шығаруды жолға қоюға тиiспiз. Яғни
инновация – негiзгi ... күш ... осы ... ... ... ... ... ең негiзгi
қозғаушы факторы болып отырған Индустриялы-инновациялы даму стратегиясының
мақсаты мен ... ... ... ... басты мақсаты шикiзат бағытынан қол үзуге ықпал
ететiн экономика салаларын әртараптандыру жолымен елдiң тұрақты ... ... ұзақ ... ... сервистiк-технологиялық экономикаға өту
үшiн жағдай жасау болып ... ... және ... ... ... ... ... және экспортқа негiзделген тауарларды , ... және ... ... ... индустриялық-инновациялық саясаттың басты
нысанасы болып табылады.
Күтiлетiн нәтижелер: Индустриялық-инновациялық саясатты ... ... өсу ... ... 8,8-9,2% ... етедi. Бұл
2000 жылмен салыстырғанда 2015 жылы ЖIӨ ... 3,5-3,8% ... ... ... Бұдан басқа өңдеушi өнеркәсiпте орташа жылдық өсу
қарқынын 8-8,4%-ке дейiн жеткiзуге, 2000 ... ... 2015 ... өнiмдiлiгiн кемiнде 3 есе арттыруға және ЖIӨ энергия сыйымдылығын 2
есе төмендетуге ... ... ЖIӨ ... ... және ... қызметтiң үлестiк салмағын 2000 жылғы 0,9%-тен 2015 жылы ... ... ... ... /10/
Қорыта келгенде, елiмiзде жүргiзiлген экономикалық шаралар өз ... ... ... қол ... Ендi ... ... кемшiлiгiн
түзеп, дамыған ел қатарына қосылу үшiн әлем жүрiп өткен жолдарды ... ... ... жағын таңдап алу және соған жету үшiн бiр ... ... ... ... ... ... алдындағы мiндетi
десек артық болмас.
ҚОРЫТЫНДЫ
Экономиканың циклдық дамуының ... ... ... ... өте ... себебi Қазасқтан өзiнiң егемендiгiн алғаннан кейiн ұлттық
экономикамыз осы циклдық дамудан өтуде. ... ... ... ... аяқ ... Оң ... астам уақытта елiмiздiң
тәуелсiздiгiмен қатар жүргiзiлiп келе жатған экономикалық реформалардың
маңыздылығы мен ... ... кез ... ... қазiр экономикалық өсудiң қайта жандану
кезеңiнде өмiр сүрiп ... ... 70 жыл бойы ... ... ... ... ендi оған керiсiнше нарықтық экономикаға өту кезiнде мемлекеттiң,
яғни макроэкономикалық реттеудiң алатын орны ... ... ... ... жайт ... дамытуда дәстүрлi салалардың экономикада
алатын үлесi айрықша болғанымен, өсу қарқыны ... ... ... ... және ... саясат жүргiзу экономиканың
қарқынды және тұрақты өсуiн қамтамасыз етедi.
Елiмiз өзiнiң осынау 13 жыл iшiнде экономикалық бiрнеше кезеңнен ... ... ... 3-4 жыл ... үшiн ... ... Ендi ... барысын кеңiрек тоқталсақ.
Жалпы Қазақстан Республикасындағы экономикалық ... ... ол ең ... ... ... 1991 ... ... рыноктық қатынастарға көшуi, осы мезетте болған
экономикалық дағдарыстардың туындау себептерi және одан шығу ... ... өсу ... ... ... ... экономикалық дағдарыстардың жiктелуiне келетiн
болсақ, оған ... ... ... ... ... экономикалық өсудегi дағдарыс;
• инвестициялық дағдарыс;
• инфляциялық дағдарыс;
• әлеуметтiк дағдарыс;
• өнеркәсiптiк және инновациялық ... ... ... ... ... ... қалпына келе
бастаса, ал әлеуметтiк дағдарыс күнi бүгiнге дейiн орын алып келе жатыр.
Ендiгi ... ... ... ... ... өсуiн
қамтамасыз ету, өңдеушi саланы дамыту және әлеуметтiк саланың жағдайын
жақсарту ... ... Ал ... және ... ... шешу
мақсатында елiмiздiң 2003-2015 жылдарға арналған инновациялық стратегиясын
атап өтуге болады.
Қорыта келгенде, елiмiз экономикасы экономикалық дағдарыстардан шығып,
экономикалық өсуге қадам ... ТМД және Орта Азия ... ... ... ... қатарда болып отыр. ... ... ... ... “елiмiз әлем таныған алдынғы қатарлы елдерге қосылуы керек”. Яғни
ендiгi ... ... ... ... осы ... ... өз үлестерiн
қосу керек.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. Экономическая теория. / А.И. Добрынина, Л.С. Тарасевича. Санк-Петербург
2001.
2. Шумпетер Й. / ... ... ... – Москва; Прогресс, 1998 –
454 с.
3. С.Әкiмбеков, А.С.Баймұхаметова, У.А. Жанайдаров / Экономикалық теория.
Оқу құралы. – Астана: 2002. – 446 ... Курс ... ... / Под ред. ... ... ... 1994, ... Мэнкью Н.Г. Принципы экономикс. – СПб: Питер Ком, 1999. – 784 с.
6. Экономика: Учебник / Под ред. ... – М., 1995, гл. ... ... ... ... ... Под общей ред. В.И.
Видяпина, Г.П. Журавлевой. - М., 1997.
8. Есентугелов А. ... ... ... экономики и размещение
производительных сил в РК // ... №6, 2000 ... Ю. К. ... ... и ... ... развития
Казахстана в переходной период” // Вестник КазНУ, Серия ... 2001 ... ... / ... ... ... 2003-2015 жылдарға арналған ұзақ мерзiмдi стратегиясы” – Алматы,
2003 ж.
11. Статистический ежегодник. Алматы. – 2004г.
-----------------------
2000
2001
2002
2003
Өңдеушi сала – 15%
Өндiрушi сала – 85 %

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 21 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жалпы ұлттық өнім мен жұмыссыздық деңгейі3 бет
Экономикалық даму30 бет
Экономикалық цикл факторлары және даму ерекшеліктері39 бет
Адам қоғамының шаруашылық әрекетінен табиғи биогеохимиялық циклдердiн деформациясы14 бет
Аминқышқылдар мен белоктардың алмасуы18 бет
Аудиттің пәні, мақсаттары, міндеттері және маңызы26 бет
Бағалау құнының қағидалары28 бет
Биогеохимия83 бет
Информатика ( лекциялар )103 бет
Кәсіпорындардың ұйымдарға бөлінуі, бірігуі. Түрлері7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь