Сауда саясатының теориялық негіздері

Жоспар:

Кіріспе

І Сауда саясатының теориялық негіздері
1.1. Сауда саясатының мәні, негізгі түрлері және оны жүзеге
асыру құралдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 7.11
1.2 Сыртқы және халықаралық сауда саясаты ... ... ... ... ... ... .11.16
1.3 Халықаралық сауда теориялары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .16.21

ІІ. ҚР . ның сыртқы экономикалық заңдары мен
нысандары
2.1. ҚР . ның сыртқы экономикалық қызметін белгілейтін
факторлар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 22. 31
2.2. Сыртқы сауда операцияларының ұйымдық нысандары 31.36

ІІІ. ҚР . ның сауда саясатындағы даму перспективасы
және ерекшеліктері.
3.1. Қазақстан республикасының сыртқы сауда айналымы...37.41
3.2. Қазақстанның дүниежүзілік сауда ұйымына кіру
проблемалары мен перспективалары. ... ... ... ... ... ... ... 41.43

Қорытынды

Пайдаланылған әдебиеттер.
КІРІСПЕ

Қоғамда өзекті мәселелердің бірі ретінде сауда саясаты ерекше маңызға ие. Себебі жүйелі де тиімді сауда саясаты құқықтық мемлекет пен демократиялық қоғамның ажырамас элементі болып табылады.Сондықтанда сауда саясаты Қазақстан үшін зор маңызды экономикалық сала.
Бүгінгі әлем шапшаң қарқынмен дамуда, ғаламдану мен ақпараттық технологиялар дәуір күн өткен сайын күш алып барады. Қазақстан өзінің экономикалық әлеуметін нығайтып, халықаралық нарықта орнын нақтылауда және Бүкіләлемдік сауда ұйымына (БСҰ) кіруді жоспарлауда президентіміз Н.Ә. Назарбаев айтқандай, «Бізге ауқымды міндет- бәсекеге қабілетті жағынан әлем елдері ішіндегі көшбастаушы елу елдің санатына ену міндетін шешу қажет.Бұл мақсатқа жете алуымыз көбіне қаржыгерлерімізге байланысты».
2006жылы 1 наурыздағы Қ.Р. президентінің халыққа жолдауында Қазақстанның алдағы уақыттарда әлемдегі 50 бәсекелес елдің қатарына кіру туралы міндеті жөнінде «экономикалық жоғары табыстарға қол жеткізген кез келген ел жедел экономикалық өрлеудің алдындағы кезеңде жоғары экспортты азйтып, импортты жоғарлату жөнінде барлық шараларды міндетті түрде қолдаған және кейін макроэкономикалық көрсеткіштерді белгіленген шекте ұстап тұруды қатаң қадағалауды» тапсырды..
Жаратылыстану ғылымдарындағы сияқты, экономикада және өзге де қоғамдық ғаламдарда белгіленген ақиқаттар мүлдем жоқ, ла теориалар жасауға божам жасауға әрекеттер ғана бар, оларды дәлелдеуге болмайды, алйда олар қайсыбір мезетте эксперимент арқылы жоққа жоққа шығарылуы мүмкін.
Қоғамдық ғаламдарда да жаратылыстану ғаламдарында да дүниетанымға білім саны («нормативтік сараптық») ықпал жасайды , бірақ соңғысының қалыптасуы негізін дүниетаным , яғни «позитивті» білім қалайды.
Казіргі халыкаралык байланыстардьң саяси, экономика¬лык, әлеуметпк, технологиялык астарларынын бірыңғайлануы және жалпы жаһандану үрдісінің күшеюі әрбір мемлекеттің сырткы экономикалык қызметін ұдайы бақылап, тиімді баскарып отыруды талап етеді. Бұл талаптьң барған сайын қа¬тая беретіндігін жанагыдай баскару объектісінің алдағы уакытта да кеңейе және күрделене беретіндігімен тусіндіріледі.
Бұл курстық жұмыста сауда саясатының сырткы экономикалык кызмет саласына байланысты кажстті неізі санаттар, түсініктер мен жіктеулер кслтірілген. Әсіресе, сырткы экономикалык кызметтің баскарушылык астарына ерекше назар аударылады. Бұл кызметтің неігзі сырткы сауда байланыстары мен операциялары және олардың қарқыны мен құрылымыньң сипаттамасы бо-лып табылатындықтан, оларға барынша көбірек көңіл бөлінеді. Сондықтан, экономика мамандықтары бойынша жоғары бім аламын деген адам мемлекеттің сыртқы экономиқалық саясатының қалыптасу заңдылықтарын, оны жүзеге асырудың әкімшілікк механизмдерін жақсы меңгеруге тиісті. Сондай-ақ, курстық жұмыста халықаралық байланыстардьң сатып алу-сату, жалдық және мердігерлік жұмыстарды ұйымдастыру мен басқару, сауда делдал-дарыньң кызмет үйлестіру, мемлекетаральқ есеп айырысуды қадағалау және т.б. қарастырылды.
Еліміздің президенті Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев өзінің халыққа жолдауында:Біз 2030 жылы Азия Барысы.на айналуымыз керек.Бірнеше жылдан кейін Қазақстан Дүниежүзлік Сауда Ұйымына ДСҰ мүшелікке өтпек. Сөзсіз бұдан біздің ұтарымыз аз емес . Шекара ашылған соң кәсіпкерлеріміз өз тауарларын ешбір шектеусіз шетелге шығаруға мүмкіндік алады.
Сондықтан қазіргі уақытта кәсіпкерлеріміздің алдында тұрған ең негізгі міндеттердің бірі – сапалы өнім шығаруға қол жеткізу, өйткені шетелдік өнімдерге бәсекелес бола алмаса, отандық бизнес өкілдері бонкротқа ұшырайды.
Пайдаланған әдебиеттер тізімі

1. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә Назарбаевтің «Қазақстан 2030 стратегиясы».
2. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә Назарбаевтің Қазақстан халқына жолдауы. Астана 2005 ж. 18 ақпан.
3. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә Назарбаевтің Қазақстан халқына жолдауы. Астана 2006 ж. 1 наурыз.
4. Актілер жинағы 2007 жылы №115, 116 бет
5. Дала мен қала 2006 29 қыркүиек
6. Әубәкіров Ә.Я. «Экономикалық теория», Алматы: «Экономика», 2001
7. Камалин Сыртқы сауда эканомикасы Алматы 2005
8. Қ.Қ. Ілиясов «Қаржы» Алматы 2005жыл. 506 – 513 бет
9. Мадияров
10. Мамыров Н.Қ. Тілеужанова М.Ә. Макроэкономика. – Алматы.Экономика, 2004. 59 – 91 бет
11. Интернет. www. Coogle. kz.
12. Расулов.Н. «Инфляцияның дамуы және көрсеткіштері» // Қаржы қаражат 2007 ж . Алматы № 6 24-27 б.б
13. Шеденов «Экономикалық теория негіздері», Алматы: «Экономика», 1999.
14. Хабаршы // 2007 №3 (61)
15. С. Райымқұлұлы «Экономикалықтеория негіздері» Алматы 2003 154 – 163 бет.
16. Студенттік 10 – шы конференция // 200 бет 2001ж
17. Статистикалық бюллетен. №2 2006ж. 80 – 81 бет
18. Статистикалық жинақ «Тәуелсіз Қазақстан 10 жыл» 16 – 226 бет.
19. «Экономика әлемдік классика» 4 том. Алматы 2006 жыл 304 - 309 бет.
20. «Экономика әлемдік классика» 6 том. Алматы 2006 жыл 472 – 478 бет.
        
        Жоспар:
|Кіріспе | ... ... ... ... ... | ... Сауда саясатының мәні, негізгі түрлері және оны жүзеге | ... | ... ... | ... ... және ... ... | ... | ... ... сауда | ... | ... ҚР – ның ... ... ... мен | ... | ... ҚР – ның ... ... ... ... | ... ... 31 | ... ... ... ... ... ... 31-36 | ... ҚР – ның сауда саясатындағы даму перспективасы | ... ... | ... ... ... сыртқы сауда айналымы...37-41 | |
|3.2. Қазақстанның ... ... ... кіру | ... мен ... ... | |
|41-43 | ... | ... ... | |
| | |
| | |
| | |
| | ... ... мәселелердің бірі ретінде сауда саясаты ... ие. ... ... де тиімді сауда саясаты ... ... ... ... ажырамас ... ... ... саясаты Қазақстан үшін зор ... ... әлем ... ... ... ... мен ақпараттық
технологиялар дәуір күн өткен сайын күш алып ... ... ... әлеуметін нығайтып, халықаралық нарықта орнын
нақтылауда және Бүкіләлемдік ... ... (БСҰ) ... ... Н.Ә. ... ... ... ауқымды міндет- бәсекеге
қабілетті жағынан әлем елдері ішіндегі ... елу ... ену ... шешу ... ... жете алуымыз көбіне
қаржыгерлерімізге байланысты».
2006жылы 1 наурыздағы Қ.Р. ... ... ... ... ... ... 50 ... елдің қатарына
кіру туралы міндеті жөнінде «экономикалық ... ... ... кез ... ел ... ... ... алдындағы
кезеңде жоғары экспортты азйтып, импортты жоғарлату ... ... ... ... ... және ... ... белгіленген шекте ұстап тұруды қатаң ... ... ... ... және өзге ... ... ... ақиқаттар мүлдем жоқ, ла ... ... ... ... ғана бар, оларды дәлелдеуге
болмайды, алйда олар ... ... ... ... ... жоққа
шығарылуы мүмкін.
Қоғамдық ғаламдарда да ... ... да ... саны ... ... ықпал жасайды , бірақ соңғысының
қалыптасуы ... ... , яғни ... ... ... халыкаралык байланыстардьң саяси, экономикалык, әлеуметпк,
технологиялык астарларынын ... және ... ... ... ... мемлекеттің сырткы экономикалык қызметін ұдайы бақылап, тиімді
баскарып отыруды талап етеді. Бұл талаптьң барған сайын ... ... ... ... алдағы уакытта да кеңейе және күрделене
беретіндігімен тусіндіріледі.
Бұл курстық ... ... ... ... ... ... байланысты кажстті неізі санаттар, ... мен ... ... ... ... ... ... астарына
ерекше назар аударылады. Бұл кызметтің неігзі сырткы сауда байланыстары
мен операциялары және олардың ... мен ... ... ... ... ... ... көңіл бөлінеді. ... ... ... жоғары бім аламын деген адам мемлекеттің
сыртқы экономиқалық ... ... ... оны жүзеге асырудың
әкімшілікк механизмдерін жақсы меңгеруге тиісті. Сондай-ақ, ... ... ... ... алу-сату, жалдық және мердігерлік
жұмыстарды ұйымдастыру мен басқару, сауда делдал-дарыньң ... ... есеп ... ... және т.б. ... президенті Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев өзінің халыққа
жолдауында:Біз 2030 жылы Азия ... ... ... ... ... ... ... Ұйымына ДСҰ мүшелікке
өтпек. Сөзсіз бұдан ... ... аз емес . ... ... соң
кәсіпкерлеріміз өз тауарларын ... ... ... ... ... ... уақытта кәсіпкерлеріміздің алдында тұрған ең
негізгі міндеттердің бірі – сапалы өнім ... қол ... ... ... ... бола алмаса, отандық ... ... ... ... ... ... негіздері
1.1. Сауда саясатының мәні, негізгі түрлері және оны жүзеге
асыру құралдары
Тұрақты даму ... ... ... ... Бұл мағынадағы
экономикалық саясат ұлттық ... ... ... ... бар объективті заңдылықтардың тоғысуымен анықталады. Соңғы он
жылдықтарда бұл кеңістікке экономикалық блоктардың ұжымдық мүдделері көптеп
шығуда. ... ... ... ... жекелеген мемлекет тарапынан
белгілі бір ... ... орын алуы ... кез ... ... саясат олардың нақты экономикалық мүдделерін
қорғауы немесе оларға қысым көрсетуі мүмкін. Мұндай жағдайда мемлекеттердің
мүдделері арасындағы ... ... ... ... ... ... ... бағытталуы тиіс. Ол сыртқы экономикалық ... ... ... ең ... қысым көрсету немесе қарама-қарсы шығу
әрекеттерімен толығуы қажеттілігін алдын-ала анықтайды.
"Солтүстік-Оңтүстік" жүйесінің ... ... ... ... тік ... ... мұнда дамушы елдер ресурстардың елеулі
түрлерін шетке шығарады да, техника, азық-түлік және ұзақ ... ... ... ... ... ... ... "Солтүстпік--оңтүстік"
жүйесіндегі экономикалардың өзара қатнастарының ... ... ... ... ... ... ... анықталған, кез келген жағдайда Солтүстіктің немесе Оңтүстіктің
саудасы жөнінде сөз еткенде жүзеге ... ... екі түрі ... болады:
- сыртқы сауда саясаты жөнінде;
- халықаралық сауда саясаты жөнінде.
Сыртқы сауда саясаты дегеніміз - мемлекеттің басқа елдермен жасайтын
сауда ... ... ... әсер ... сауда саясаты — ... ... ... ... ... және басқа да топтардың ... ... ... асырудың әлемдік тәжірибе; 2 ... ... ... және ... көрсеткендей, осы шараларды іске қосуды уақытша параметрлері
бойынша, барлық мемлекеттер бір - бірінен өзгешеленеді. ... ... өз ... ... ... ... ... курсынан;
енді кейбіреулері оны толық ырықтандырудан бастайды.
Мысалы, Оңтүстік Корея, Бразилия және басқа елден алғашқы кездері тек
қана экспортгық ... ... ... ... ... ... (бірқатар жеңілдіктер) жасады, ал экспорттық өндіріске қатысы жоқ
тауарлардың импорты ... ... ... ... ... ұқсас әдістемені Тайвань қолданды. Ол жерде импортты алмастыру
саясаты ... Тым аса ... ... ... ... тапты, ондағы шектеулер белгілі бір ... ... ... ... ... ... сандық параметрлеріне
байланысты белгіленді.
Сонымен бірге, сауда саясатының тиімділігі үшін ... ... ... ... ... өте ... көптеген елдер экспортты өңдеу дәрежесін ауыстыру ісін
менсінбеді де, дамудың экстенсивті ... ... ... ... ... өз ... ... өңдеуді арттыру жолы бойынша жүргізіп
отырды.
Әлемдік нарықтың динамикалық, ... ... ... нұсқа экономика дамуының тежегіші болды, ал ... ... ... ... ... ол алғашында халық шаруашылығының
өндірістік шенінің интенсивті ... ... ... дамуын көздеген
еді.
Осы айтылғандардан мынадай қорытынды шығады: яғни сауда саясаты бірінші
немесе екінші ... ... ... ... да, әр алуан экономикалық
салдарды қамтамасыз етеді. Бірақ мынаны атап өту ... ... ... байланысты, экономиканың дамуы үшін бөгеттердің ашылуы,
халықаралық экономикалық ұйымдарға кіруі, ... ... ... ... үшін ... ... құралдарын таңдау әр алуан,
кейде шектеулі болады.
Мысалы, қазіргі ... ... ... мемлекеттер сыртқы сауда
ұйымына кіру жолында кедендік және басқа келісімдер шеңберінде қабылданған
міндеттемелердің қиындығымен ... ... ... сыртқы экономикалық саясатын зерттеу нәтижесінде
мыналар анықталған, яғни дамушы әлем, әлемдік ... ... ... ... ... - ... ... тиімді түрде
кіруі сияқты оңтайлы нұсқаны пайдалану жолымен жүруі тиіс.
Осыған байланысты ... ... ... осы үшін қабылданатын
шаралар келесі іс-әрекеттерден тұрады:
- экспорттық ... ... үшін ... ... немесе экспорттық
өндіріс салаларына бағыттау;
- кейбір салалардың дамуын бағалау және импорттық өндіріспен бәсекелесу
үшін мүмкіндігі жоқ ... жабу ... ... егер ... бір ... ... әлемдік нарықта белгілі бір орынды
қамтамасыз ету мүмкіндігі болса, бірақ та қазіргі таңда осы мүмкіндіктерді
жүзеге асыру жағдайы болмағанда:
1) ... ... ... және фискальдық ынталандыру;
3) қолайлы жағдайлар мен жеңілдіктердің басқа түрлерін ... ... ... ... ... бар сыртқы сауда
саясатының адекваттығын қажет етеді ... ... ... ... салаларды қорғау белгілі елде өндірілмейтін тауарлар
өндірісін ... ... ... ... қызмет ете алмайтын тауарлар
импортын ынталандыру).
Экспорттық-импорттық саясаты ... ... ... ... ... қатысты мұқият таңдалуы тиіс: нақты тауарға; оны өндірудегі
қалыптасқан жағдайға; ішкі ... ... ... ... ... оның орнына; халықаралық ... ... ... ... белгілі бір тандалған құрал протекционисті режимге, не
ырықтандыру режиміне қызмет көрсетеді.
Аталғандардың бірінші режимі өз тіршілігінде ... ... және қол ... ... бойынша әлсірейді, не толығымен тыйым
салынуы ... Бір ... ... ... даму локомотиві болып
табылаты салалар инвестициялық саясаттың басым объектісі болып табылады.
Осы кезде дамыған елдердің халықаралық экономикалық ... ... ... режимдер өзіне қатысты қарама-қайшы күштерді
сезінуі мүмкін. Өйткені, кез келген ... ... ... ... ... басынан өткереді, ал оған жауапты шаралар ретін ... үшін ... ... ... ... ... ... тұжырымдамасын алға қою
өзара қарым-қатынастар векторының ақырындап өзгеруін қамтамасыз етеді.
Импорттық саясатты жүзеге асыру ... ... де ... ... ... ... ... талдау; оның ұлттық
экономика құрылымындағы экспорттық позициядағы орнын анықтау; ... ... ... ... тең ... экспорт тиімділігінің төмендеуі
жағдайларында протекционистік ... ... ... ... кең
арсеналы қолданылады.
Белгілі бір нақты мақсат пен қорғау дәрежесіне қол жеткізген кезде
протекционистік режимнің бұл құралдары ... ... және ... ... Латын Америкасында, Шығыс Азияда кең танымал. Экономикалық
дамуды көтеру ... ... ... ... ... ұзақ ... бағдарламасын қабылдауға мемлекетті бағыттады.
Құрылымдық қайта құрудың ... ... ... ... ... бұл ... мемлекет тарапынан протекционистік қорғау
жүргізілді.
Бірақ мұндай реттегіштерді қолдану саналы шектеулерде құруы ... ... ... ... ... ... ... жоқ, ол тек қана басым салалардың дұрыс ... үшін ... ... ... ... ... етті.
Сонымен қатар, мынаны атап өту керек, яғни ... ... ... мен реттегіштер синхронды ... ... ... және ... да ... реттегіштерін іске қосуы
тиіс.
Атап айтқанда, кедендік ... ... зор, ... өз ... бір күшті жинақталмаған салаларға ғана бағыттауы мүмкін. Өйткені,
елдің экспорттық табысының құрамдас ... ... ... ... ... ... ... жедел түрде күйреуге бейім ... ... ... ... "даму локомотиві" болып қызмет ете алатын
салалардың дамуына бағытталуы мүмкін.
Сонымен бірге, сыртқы сауданы реттеу шараларына, арсненалына төмендегі
құралдар кіретіндігін атап өту ... (1- ... ... ... 8 топқа
топтауға болады.
1-кесте
Реттеу шаралары
|Тарифтік: ... ... |
|- ... кедендік тарифтер |- валюталық операцияларды |
| ... ... ... ... ... |
|- баж ... |- ... шеттен әкелу мен |
|- импорттық тауарларды енгізу |шетке шығаруға арналған ... ... ... ... |
|- ... ... | |
|- ішкі ... | |
|- ... ... | ... ... шаралары: |Мемлекеттік монополиялар |
|- ... ... |- ... пен ... |
|- ... ... |
|- ... ... | ... реттеу: ... ... |
|- ... |- ... |
| |- сапа ... |
| |- ... ... ... ... ережелер сыртқы сауда ұйымының ... Осы ... ... ... ... ... реттеу үшін
негізгі құрал ретінде кедендік тариф қолданылады. Сыртқы сауда ұйымының
мүшесі болып ... ... ... қамтасыз ететін
артықшылықтарын ... ... ... ... ... ... болып екі жай сауда
келіссөздері мен келісімдері табылады. Оған өте ... ... ... (ҚЖР) ... жүйедегі саудада қолданылатын ережелерде бірізділіктің болмауы
протекционистік шаралармен анықталған көптеген кедергілерді туындатады.
Сыртқы ... ... ... ынтымақтастық Кеңесі маңызды рөл атқарады.
Бұл Кеңес бірыңғай ережелерді белгілейтін тұжырымдамаларды жарайды.
Дамыған елдердің халықаралық саудасы негізінен ... ... ... ... ... Олар ... төмендегідей тәсілін қолданады.
Елдераралық өзгешеліктеріне қарамастан, кедендік тариф ... ... ... ... бұл мөлшерлемелер елге өте қолайлы
жағдайлар ... (ҚЖР) ... ... ғана ... ҚЖР ... ... елдердің тауарларына қатысты қолданылатын артықшылығы ... ... ... мүше елдер, сыртқы сауданы реттеу ... ... ... ... олар төмендегі ретпен жіктеледі:
- экономикалық мазмұндағы әкімшілік шаралар ... ... ... ... ... ... зияны), сонымен ... емес ... ... ... өзара келісімдері бойынша экспорт-импортты өз еркімен
шектеу;
- әділетсіз бәсекеге қарсы ... ... ... ... ... ... ... қауіпсіздікті сақтау мақсатында
енгізілетін шектеулер.
1.2. Сыртқы және халықаралық сауда саясаты
Сыртқы сауда саясаты деп мемлекеттің басқа ... ... ... ... ... түсіндіріледі. Сыртқы сауда саясатының негізгі
мақсаттары:
- осы мемлекетті халықаралық еңбек ... ... ... ... ... ... пен ... құрылымының өзгеруі;
- елді керекті ресурстармен қамтамасыз ету;
- ... пен ... ... ... ... ... ұзақ ... сипатта болады, мысалы, осы ... ... ... енгізу дәрежесі мен тәсілін өзгерту, ал басқа
мақсаттар қысқа мерзімде жүзеге асуы мүмкін, мысалы, экспорт немесе мүмкін
импорт ... ... ... ... ... екі ... бар:
- еркін сауда саясаты;
- протекционизм.
Еркін сауда саясатын жүргізу кезінде мемлекет ... ... ... оның ... пен ... ... күштері әсерінен дамуына
мүмкіндік береді.
Тек қана еркін саудаға қатысушы әрбір ... ... өнім ... ... жеткізуге мүмкіндік береді.
А.Смит өмір сүрген кездегі экономикалық ғылым сыртқы сауда қатынастарын
либерализациялауды қолдаса да, ... ... ... ... ... және ... да мүмкін емес.
Бұл мемлекет шаруашылық қызметтің осы бағытына ... бас ... ... ... ... үкіметі тауар мен қызметтердің халықаралық
ағынының қозғалыс жолына қандайда бір шектеулер қояды.
Еркін сауда саясатын жүргізу экономикасы ... ... ... ... көп ... ... мүмкіндік береді.
Ұлттық нарықты шетелдік бәсекелестіктен қорғау саясатын реттеудің
кедендік тарифтері мен тарифтік емес тәсілдерімен жүргізу ... ... ... ... ... ... протекционизм кезінде әлемдік
нарықта жекелеген елдердің ... ... мен ... ... және ... да ... күштердің еркін әсері аз
дамыған елдер үшін тиімсіз болуы мүмкін деп ... ... ... ... ... теріске шығарады.
Протекционизм елдегі белгілі өндіріс салаларының дамуына ықпал етеді.
Аграрлы елдерде протекционизм ... ... ... ... ... бұл ... өте көп ... экономикалық тоқырауға әкелуі
мүмкін.
Қазір еркін сауда мен протекционизмнің қайсысы ... ... ... ... ... тарихында екеуінің біреуіне бет ... ... ... ... көп ... және тұйық. Кеден тарифтерінің
орнына тарифтік емес тәсілдер ... ... ... ... ... ... ... яғни нақты тауарлар мен ... ... ... ... бірқатар елдерге қарсы қолданылуы
мүмкін. Протекционизмнің позициясы ... ... мен ... ... ... ... ... саясатының құралдары. Кедендік тарифтер мен тарифтік емес
кедергілер. Сыртқы сауда саясатының классикалық және ... ... ... ... ... ... ... экономикалық құралға кедендік тарифтер жатады,
өзінің әрекет ... ... ол ... ... қатынастарды
реттеудің классикалық құралына жатады.
Кедендік тарифтер - кедендік баж ... ... ... Кедендік баж салығы импорт мен экспорттың мемлекеттің шекарасынан
өту ... ... ... ... уақытқа дейін тарифтер халықаралық сауданы мемлекеттік реттеудің
белсенді формасы мен бюджет кірісінің маңызды тармағы ... ... Ол ... ... және ... тауарларға ғана емес, сонымен қатар
қайсыбір елдің шекарасынан транзит арқылы өтетін тауарлардан да ... ... ... ... ... ... мен ... бойынша
бас келісімнің (ГАТТ) әрекеттері тарифтердің жағдайын ... ... ... ... ... ... деңгейі төмендеді. ГАТТ-қа қол қойған
мемлекеттер экспорт тарифын ... ... ... ... ... Бұл ... Әлемдік сауда ұйымына (ВТО) енуіне кедергі болады.
Экспорт тарифінің ... ... ... шығарылатын өнім бағасын
көтере отырып ... ... ... ... келеді.
Транзитті тариф те қазіргі кезде сирек кездеседі. Тұтасымен ... ... мәні ... ... көптеген елдердін үкіметі халықаралық
сауданы шектеуде тарифтік емес тәсілдерді қалайды.
Енді біз импорттық тариф механизмінің әсерлерін ... ... баж ... ... әртүрлі тәсілдері бар, ең ... ... ... ол ... ... құнынан пайыз есебінде
белгіленеді. ... ... ... ... ... ... өнімі болғандықтан адвалорлы тариф көлемі жоғары.
Бірқатар тауарлар үшін кедендік баж салығы импортталатын ... ... ... бірлігіне қатаң сома ретінде белгіленеді. Бұл ... деп ... ... бұл түрі ... ... қолданылды және
әлемдік сауданың негізгі бөлігі шикізатқа тиесілі болды.
Бірқатар тауарлар үшін ... баж ... ... және ... ... ... белгіленеді. Бұндай тарифті аралас деп
атайды.
Тарифтерді енгізудің экономикалық салдарлары ... ол ... ... ... ... мен ... әсер ... мазмұны бойынша кедендік баж ... ... ... ... ... кірісін ұлғайтуға арналған. Фискалды
баж салықтары шексіз емес, өйткені мемлекеттің кірісі бұл жағдайда белгілі
тауармен сауда көлеміне ... ... ... ... анықталады.
2) Протекционистік баж салықтары ұлттық өнеркәсіпті бәсекелестік
қабілеті жоғары ... ... ... ... белгіленеді. Олар
көбінесе жекелеген салаларды индустриализациялау мен дамыту сатыларында
қолданылады. Оны ұзақ пайдалану тоқырауға ... ... ... ... баждар белгілі елдерден әкелінетін бірқатар
тауарлар үшін қолданылады.
4) Жеңілдікті баждар, жекелеген ... үшін ... ... ... ... ... Теңестіруші, яғни импорт тауарларының ... ... ... ... ... үшін ... негізгі енгізу баждары.
6) Компенсациялық, олар импортталатын тауарлар өндірісі кезінде немесе
экспорттаушы елдің экспорттау кезінде мемлекеттік субсидиялар ... ... ... өзінің кәіпкерлеріне экспорттық сыйлар берген
елдердің импортына қарсы тұру үшін ... ... ... ... ... жоғарғы импортты баж
салықтары экспансиондық сипатта ... ... ... ол ... мен ... ... ... емес кедергілер. Тарифтер ... ... ... ... ... емес. Сыртқы сауда шектеулерінің басқа да түрлері
бар, олар ... емес ... емес ... ... ... ... және ... да
шаралар арқылы жүзеге асырылады.
Тарифтік емес кедергілерді үш топқа бөлуге болады: 1. Ұлттық өндірістің
белгілі салаларын қорғау ... ... ... ... ... ... ... компенсациялық алым, импорт ... ... және ... баж ... және ... нәтижелерге әкелетін сыртқы ... ... ... ... сипатындағы шаралар: кедендік формальдылық
техникалық және санитарлық стандарттар мен ... ... мен ... ... және ... сауданы шектеуге тікелей бағытталмаған, бірақ әрекеті көбінесе
осы нәтижеге әкелетін шаралар.
Тарифтік емес ... ... ету ... бойынша жіктеу кеңінен
тараған, барлық тарифттік емес кедергілер жеті категорияға бөлінеді:
- тарифті шаралар - ... ... ... ... кедендік
алымдар, ішкі салықтар, арнайы мақсатты алымдар;
- бағаны бақылау шаралары, ұлттық тауар өндірушілер мүддесін қорғауға
бағытталған (компенсациялық және ... ... ... мен ... ... ... ... сауданы реттеу үшін валюта операцияларын
жетілдірудің ерекше тәртіптерін қарастырады;
- сандық реттеу, яғни тауарды ... мен ... ... ... ... автоматты лицензиялау-тауар ағынының көлемі мен бағыттарын ... ... ... ... ... саудаға немесе жекелеген
тауарларға жүргізу;
- ... ... яғни ... ... ... сәйкестігін бақылау.
Kвота. Импорт квотасы немесе контингент халықаралық ... ... емес ... ең көп тараған түрі. Ол елге импотталатын
тауардың белгілі уақыт аралығындағы ... ... ... ... ... органдары лицензияларды беру негізінде жүзеге
асырады. Лицензия елге берілген квота шеңберінде енгізуге ... ... ... ... беретін құжат.
Лицензияны бөлудің ең тиімді ... ... ... ... негізде сату мемлекетке кіріс әкеліп қана қоймайды, ... ... пен ... жол ... келесі негізгі түрлері бар:
а) белгілі уақыт аралығына сәйкес ... ... ... ... ... ... ... автоматты немесе бас лицензия;
б) белгілі тауарды импорттау немесе экспорттау, оның санын, ... елі ... ... ... ... ... немесе импорт жүзеге
асатын кеден бекеті көрсетілген автоматты емес немесе бір жолғы лицензия.
Халықаралық саудада ... ... мен ... ... ... болып есептелмейді, бірақ жанама түрде осы мақсаттарға пайдалануы
мүмкін. Ол кезде импортталатын ... ... ... талаптар
қойылады, ол технологияның өзгерісі мен санның сәйкес сертификатық алумен
байланысты қосымша шығындарға ... ... ... ... ... ... статистикалық алымдар жатады. Олар импортпен
шектеуге ықпал етеді. Олар баж ... ... ... тұрғыдан тиімді
болмаған жағдайда пайдаланылады және ... ... ... ... ... ұйымы. 1994 жылы Халықаралық сауда ұйымын құру туралы
келісімге қол қойылды, ол өз қызметін 1995 жылы ... және ... ... раунд шешімдерімен біріктіретін және ... ... ... ... ... ... ... құруды қарастырады. Өз қызметі барысында жаңа ұйым
таластарды реттеу тәртібі туралы Меморандум мен ... ... ... қарау
механизмін басшылыкқа алуы тиіс.
Бұл жерде ГАТТ туралы ең алдымен айта ... ... ... пен ... Бас ... ... ... сауданы реттеуде маңызды орынды
алды. Ол қатысушы-мемлекеттер арасындағы сауда қатынастары ... ... ... қамтитын көп қырлы ... ... ... ... ... 1947 ж. 30 ... қол ... жылдың 1 қаңтарынан бастап күшіне енді.
ГАТТ үш қызметті атқарды:
1. Мемлекеттің сауда саясатына әлемдік сауда ... ... ... ... ... либерализациялау жөніндегі келісімдер жасау форумы;
3. Таластарды реттеу.
ГАТТ-ң негізгі ... ... ... ... ... ету.
1994 жылға дейін әлемдік сауданы одан әрі либерализациялауды және сауда
кедергілерін ... ... етіп ... ... ... 8-і өтті.
Осылардың соңғысы 1986-1993 ж. ... ... ... Оның ... ... ... ... топтары жұмысының жоспары мен
тәртібі болжанды, қатысушы-мемлекеттердің тауар шектеулерін енгізбеу туралы
міндеттемелерінің орындалуына бақылау жасайтын ... ... ... ... бар ... ... алып ... қарастырылды. Кедендік
тариф, тарифтік емес кедергі, табиғи тауарлар, текстиль мен киім, ауыл
шаруашылығы өнімдері, ... ... ... мен ... ... ... меншік құқы саудасы, саудадағы қорғаныс
шаралары, ГАТТ ... ... ГАТТ ... ... ... шаралары, қызметтер саудасы жөніндегі 15 келісім тобы құрылды.
Уругвайлық ... ... ... көп ... ... құру ... Халықаралық сауда ұйымымен алмастыру болды.
Халықаралық сауда ұйымының басты мақсаты мемлекет мүшелердің өмір сүру
деңгейін көтерудің коммерциялық және ... ... ол ... ... ... толық жұмыспен қамту;
- тауар мен қызмет өндірісі және тауар айырбасының өсуі;
- шикізат ... ... ұзақ ... ... ... ... ... сақтау мақсатында тиімді пайдалану;
Халықаралық сауда ұйымы келесі құрылымға ие:
1. ... ... (екі ... бір ... ... кеңес:
- келіспеушіліктерді реттеу жөніндегі комитет;
- сауда саясатын қайта қарау Комитеті;
3. Көмекші органдар:
- қызмет бойынша кеңесі;
- тауар бойынша кеңес;
- интеллектуалды меншік ... ... ... ... ... ... мен даму бойынша Комитет;
- бюджет сұрақтары бойынша Комитет.
Қазақстан Халықаралық сауда ұйымының мүшесі емес, сондықтан да ... ... ... Халықаралық сауда ұйымының сәйкес құжаттарына
негізделмеген, ол екі жақты сауда келісімдеріне негізделген.
1.3. Халықаралық сауда теориялары
Абсолюттік және ... ... ... не үшін
саудамен айналысады? Елдер арасындағы сауданың негізін не құрайды? Деген
сұраққа ғалымдар ... ... ... өз жауаптарын беруге тырысқан.
Сол ғалымдардың бірі - ағылшын ... ... ... ... ... және ... баю ... деген еңбегінде сауда
теориясының негізін қалады. Егер кез ... ... бір ел, ... ... ... арзан тауармен қамтамасыз ететін болса, онда біз үшін ... ... бір ... сол ... ... ... ... тиімді болар еді", - деп атап көрсетті А. Смит өз еңбегінде.
А. Смиттің бұл көзқарасы экономикалық ... ... ... деп аталып кетті.
Бұл теориядағы негізгі идея - еңбек бөлінісі ұлттық байлықтың негізі,
яғни ... ... ... ... ... ... тиіс
екендігі.
Халықаралық еңбек бөлінісінің өндірістік өнімге мамандануы нәтижесінде
халықаралық сауда шығады десек, мамандардың көптеген варианттарының ішінен
қандайын ... алу ... Осы ... ... не шығару керек және
импортқа не алу керек?" деген сұрақтар туындайды.
А. Смит Франция, Португалия, ... ... ... өндірісін
мысалға келтіреді. Бұл мысалда ... ... ... өндірістің
абсолюттік шығыны (бір дана тауарды шығаруға қажетті адам саны) алынады.
Франция мен ... ... ... ... аз ... ... ... тиімсіз болатындығы анық.
А.Смиттің теорясын талдау нәтижесінде оның бірқатар артықшылықтары мен
кемшіліктері анықталды. Солардың ішіндегі артықшылықтарды атап ... ... ... мүмкіндіктері, сол өндірістің жүзеге
асырылуының қолайлы жағдайлары табиғи факторлармен анықталады;
• екіншден, егер ... ... жаңа ... ... оңда ... маңызы одан да арта түсер еді.
• Сонымен қатар бұл теорияның ... де ... ... ... ... ... ... болуы. Мысалы, А.Смит
өз зерттеулерінде екі елді ғана ... ... та шын ... ... ... ... ... екіншіден, ағылшын саяси экономикасының классигі ақша айырбасының
моделі ... ... ... ... ... ... ... артықшылық халықаралық саудаға маңызды түрде
әсер ете алмайды, өйткені тауар өндірісінін алтернатавтік ... ... ... ... әсер етеді.
А. Смиттің "Абсатюттік артықшылық" теориясыңдағы аталып ... ... ... экономиясының тағы бір классигі Д. ... ... ... ... ... ... ... айырмашылықтың болуы - Рикардо теориясының негізі болып
табылады. Осыған ... ... ... ... кез ... елде ... - климаттық жағдайларына қарамастан кез келген тауар өндірісін іске
асыруға болады.
Мысалы, ... да ... ... ... ... ... ... орналасқан елдермен салыстырғанда Қазақстанда өсіру өте көп шығынды
қажет етеді.
Сондықтан, біз үшін лимонды Қазақстанда ... ... сол ... алу өте ... ... Рикардоның халықаралық сауда ... ... ... өте ... екі ... ... мен ... тұратын қарапайым экономиканы
қарастырайық. Олар пайда әкелетін екі өнімді (мата мен шарапты) ... ... олар бір ғана ... ... ... өндіруге қажетті еңбек мөлшерін А әріпімен, шарап өндіруге
қажетті ... ... Б ... ал ... ... ұсынысын В әрпімен
белгілейік.
Егер де әрбір елдің ... ... ... ... бірге ол шығарып
жатқан екі тауардың біреуінің қосымша данасын шығаратын болса, онда ... ... ... бас тартуға мәжбүр болады. Оны ... ... ... ... үшін
Осы келтірілгек тенсіздіктер негізінде, өндірістік мүмкіндіктердің
шегін көрсетуге болады, яғни көлбеу сызық ... ... тең, ал ... ... ... ... елде пайда әкелетін өнімнің қандай мөлшері шығарылатындығын
анықтау үшін баға ... ... ... ... сектор өндірістік
фактордың біреуін ғана ... ... ... ... құнына бағалардың тікелей тәуелділігін қамтамасыз етеді.
Сонда әрбір ел үшін тепе-теңдік қамтамасыз етіледі.
Автаркия (елдік ... ... ... ... ... ел ... де ... мәжбүр болады.
Шараппен салыстырғанда матаның бағасы әрбір пайда келтіретін дананы
шығаруға қажетті ... ... ... ... ... ... екі ... салыстырмалы бағалары оларды өндірісте
қажетті еңбек мөлшерлері арасындағы қатынасқа тең ... мен ... ... ... ... арасында белгілі
бір айырмашылық болса, онда екі игіліктің салыстырмалы бағалары ер елде ... ... ... Автаркияның болмауы - сыртқы сауданың жүргендігінің
дәлелі.
Ал мата құнын шарап ... ... ... мата арзанырақ
екені анықталған, сондықтан матаны Англиядан ... алу ... ... ... ... ... | | ... | | ... ... ... ... ... ... айқын
көрінеді.
Енді екі игліктің салыстырмалы бағаларын талдаған кезде, матаның ... ... үшін ... ... ... бас ... ... үшін төмендегі кестені қарастыру керек.
| ... ... ... бір ... ... | | ... құны | | ... ... ... ... яғни мата ... ... ... ие екендігі анықталған.
А.Смит, Д.Рикардо және Милль халықаралық сауданың шығу себептерін ... ... ... ... іс ... кез ... экономикада еңбек факторымен бірге басқа да
өндірістік факторлар (жер, капитал) қолданылады.
Өндірістік факторлар ... ... ... 1930 жылы ... ... Олин және Эли ... ... Рикардоның теориясын ері қарай
толықтырды. Хекшер мен Олин өндірістің екі ...... мен ... ... ... ... жана ... қарастырады. Бұл үлгіде
негізгі тұжырым төмендегідей жағдайларға әкеледі:
1) жұмысшы күшінің артық шамасы бар, бірақ ... ... аз ... еңбекті көп қажет ететін тауар өндірісіне маманданады;
2) капитал мөлшері ... ... ... күшінің шамасы аз болған елдер
капиталды көп қажет ететін ... ... ... ... ... ... ... күшінің шамасы артық болса,
онда ол мемлекет ... ... мол ... ... деп ... басқа тауарлармен салыстырғанда жұмысшы күшінің шығындарының үлесі
тауар құнының құрылымында көп болса, онда ол еңбекті көп қажет ететін тауар
деп есептеледі.
Xекшер - Олин ... ... ... ... ... егер тауар
өндірісінде онша тапшы емес өндірістік фактор қолданылса, онда әр ... ... ... шығаруға тырысады.
1954 жылы американдық экономист Леонтьев Хекшер -Олин теориясын іс
жүзінде дәлелдеп көрсетті. Ол ... ... мен ... ... ... ... еңбек және капитал шығындарын қарастырады. Сол кезде
дүние жүзі бойынша төмендегідей ... ... АҚШ ... көп ... ететін тауарларды экспортқа шығарып, ал көбінесе еңбекті
көп қажет ететін тауарларды импорттап алады.
Бұл жағдайда ... ... ... ... ... Осыған байланысты
Леонтъев еңбегі экономикада "Леонтьевтің парадоксы" деп аталды. Капиталдың
салыстырмалы артықшылығы АҚШ-тың сыртқы ... әсер ... ... ... ... ... көп жағдайда АҚШ еңбекті көп
қажет ететін тауарларды шетке ... ... аз ... ... ... ... ... сәйкес Леонтъев өз көзқарасын ұсынады. АҚШ - та
пайдаланылатын фaктоpлapдың ішіндегі өте ...... ... ... ... болған нәрсе – АҚШ жұмысшыларының біліктілігінің өте жоғары
деңгейде болуы. Бұл жана модель түсінігі - ... ... ... деп ... ... мен қорытындыларын практикалық ... ... ... ... ішіндегі ең негізгісі - американ
экономисті, ... ... ... ... ... ... ... Леонтьевтің жұмысы болып табылады. 1954 жылы
оның сол кездегі капитал молшылығымен ерекшеленетін ел АҚШ-тың экспорты ... ... пен ... ... ... негізге ала отырып,
Хекшер-Олин теориясын тексеруге қадам жасаған мақаласы жарық ... ... ... ... бұл елге ... ... ... орасан зардабынан
жеткілікті капиталмен шығудың сәті түсті. Бұл ... ... ... мен ... ... салыстырмалы аpтықшылығы байқалды.
Сондықтан АҚШ ... ... бар ... ... ... ... көп ... Шет елден әкеледі деп күтілген еді. Бірақ нәтиже
керісінше немесе ... ...... ... да, ... «Леонтьев парадоксы»
деп аталды. Елдегі капиталдың салыстырмалы молшылығы ... ... ... әсер ... белгілі болды. АҚШ шет ... ... ... ... ... және ... ... өнімдері шет жаққа шығара бастады.
Рыбчинскийдің теоремасында сипатталатын факторлар ұсынысының ... емес ... мына ... ... ... ... да ... тұрақтылығы кезіңдегі ұсыныс факторлары бірінің өсуі ... ... ... ... ... ... өсуіне және
басқадай тауарлар өндірісінің қысқаруына әкеледі.
Бұл жағдай, мысалы, егер капитал өсімі байқалатын болса, ... ... ... ... ... ... іс жүзінде бірнеше рет ... ... - ... ... индустрилизациясыздандырудың
хрестоматиялық сипатына айналып үлгерді. Бұл проблема Голландияның белсенді
түрде кен орнын ашып, пайдалануына байланысты пайда ... ... ... ... ... орай Голландияның өнеркәсіптік экспорты қысқара
түскендей әсер ... ал жылу ... ... ... ... ... қоса
алғанда) әлемдік нарықтағы бағаның өсуі бұл тенденцияны күшейте түсті. Бұл
жағдай Рыбчиискийдін мына ... ... жаңа ... ... ... ... ... еңбекақы мен осы сектордағы соңұрлым
жоғары табыстың есебінен кері қайтуына әсерін ... ... ... ... өнімі қысқарды. Осылайша, дүниежүзілік сауданың ұнамды
жақтарымен қатар, ұнамсыз салдары да ... ... Бұл, ... сыртқы
саудасаясатында еркін сауда және протекционизм тәрізді екі бірдей ... ҚР – ның ... ... ... мен нысандары
2.1. ҚР – ның сыртқы экономикалық қызметін белгілейтін
факторлар
Қазіргі жағдайда кейбір министрліктер, ведомстволар, ұйымдар осы жоғары
аталған конвенцияларға қосылудың ... ... ... заң ... бар ... ... Республикасы атынан соларға қосылу туралы
ұсынысын Қазақстан ... ... ... ... Осы
конвенцияларға қосылу сыртқы экономикалық қатынастың тиісті құқықтық
негізін қамтамасыз ету жолында ... ... ... тиіс.
Мазмұны, құрылымы, қатысушылар құрамы бойынша ерекшеленетін, ... ... ... және ... ... ... ... тиімді болатын көптеген халықаралық-құқықтық шарттар бар.
Әсіресе төлем, ... ... ... нормалар (мысалы,
инкассо бойынша ережелер 1974 ж.), Жай және аудармалы ... ... ... ... 1930 ж.), сонымен қатар, ұлттық сауда флотының пайда
болуын ескерсек, Теңіз саудасында халықаралық-құқықтың ... ... ... туралы конвенция 1910 ж., кемелерді тұтқындау туралы
конвенция 1952 ж.
Қазақстан Республикасы алдында халықаралық шаруашылық ... ... ... ақшалай кіру мәселесі тұр. Халықаралық-құқықтың
бар шарттарды көп жақты ... ... ... ... ... ... ... Ұлттық заңнаманы осы халықаралық-құқықтық
нормаларға ... ... ... Көп ... ... ... ... білудің маңызы өте зор.
Сыртқы саудада тауарларды сатып алу-сату келісімдері екі конвенция
арқылы реттеледі: Тауарлардың халықаралық ... ... ... ... ... ... ... (1964 ж.) және Вена конвенциясы ... ... ... және жүктерді теңіз арқылы тасымалдауды екі
жақты реттеуге ие болады, ал ... ... ... ... ... - ... ... анықталады.
Вексельді екі жақты халықаралық-құқықтық реттеу ерекше сипатқа ие.
Бүгінгі таңда «Терроризм мен сепаратизм және экстремизммен ... ... ... ... ... заң жобасы қабылданды. Ал
конвенция өзі 2001 ... ... ... 15 ... ... ынтымақтастық
ұйымына қатысушы мемлекеттер басшылығымен қабылданған болатын. Қазақстан,
Қытай Халық Республикасы, Қырғызстан, Ресей, ... және ... ... бұл ... ... ... мақсаттарының бірі
аймақта бейбітшілікті, қауіпсіздікті, тұрақтылықты ұстап тұру ... күш ... ... ... ... ... ратификациясы біздің
елімізге халықаралық терроризм мен сепаратизм және экстремизммен күресте
шетелдік әріптестермен тығыз, әрі ... ... ... іс-қимыл жасауға
мүмкіндік береді, сондай-ақ қабылданған міндеттемелері бойынша ... ... ... ... септігін тигізеді.
Саяси диалогті одан әрі ... ... ... ... мен нысандарын жетілдіру, бірыңғай қауіпсіздік
кеңістікті қалыптастыруда өзара түсінушілікті ... ... пен ... ... тұру ... ... іс-қимылды
жасау, саяси, сауда-экономикалық, ... ... ... жетілдіру мақсатында Орталық Азиялық экономикалық қауымдастық
(Қазақстан, Қырғызстан, ... ... ... айналды.
Сыртқы сауданың негізгі көрсеткіштер. Біздің республика саяси және
экономикалық ... ие ... ... ... ... ... құқықты субъектісі болды: серіктес-елдердің аясын
кеңейтті, көптеген дамыған және даму устіндегі мемлекеттермен ... ... ... әріптестермен қатынастарын қайтадан құрды,
әлем рыногына ... ... ... ... ... сауда
әріптестері қатарында еуропалық елдермен қатар, азия өңірінің, ... және ... ... де ... жылдан бастап елдің сыртқы саудасының ... ... ... ... ... ... қарай өзгергені ... ... ... және ТМД-дан тыс елдер арасындағы экспорт
көлемінің пайыздық арақатынасы да ... ... ... ... ... ... ... қарбалас кезеңі 2000 жылға тура
келді. Бір уақытта 2000 жылы ТМД ... ... ... ... ... ... барлық елдерге экспорт көлемі айтарлықтай
ұлғайтылды.
1995 жылмен салыстырғанда 2005 жылы сыртқы сауда айналымының көлемі ... ... 45201,5 АҚШ ... ... (2004 жылы өсім - 37,5%). ... өсу ... 1999 жылы 10%-ға, 2000 жылы 50%-ға
көтерілгеннен кейін 2005 жылы 38.6% ... 2005 жылы ... ... ... ... және ... ... көлемінің көтерілуі
ықпал етті (1-диаграмма).
Сыртқы сауда айналым серпіні
2005 жылы Қазақстан Республикасы кәсіпорындарының 167 әлем ... ... ... (1995 жылы - 146 ... 2005 жылы ... ... сыртқы сауда айналымы 12200,7 млн. АҚШ долларын құрады және 2004
жылмен салыстырғанда 19,4%-ға көтерілді, оның ... ... - 4066,8 ... ... (1%-ға төмендеді), импорт - 8133,9 млн. АҚШ долларына (33%-ға
өсті).
Қазақстан Республикасының сыртқы сауда айналымында Ресей Федерациясымен
жасалатын сауда ... роль ... ол ... ... ... ... Қазақстанның негізгі сауда әріптесі және Қазақстан
өнімінің негізгі тұтынушысы болып табылады.
Әлемдегі басқа мемлекеттермен сыртқы сауда айналымы 33000,8 млн. ... ... және 2004 ... ... ... ... ... экспорт - 23782.2 млн. АҚШ доллары, 48,6%-ға көтерілді, импорт -
9218,6 млн. АҚШ ... ... ... ... тауарлық құрылымында шикізат тауарлары басым (2-
диаграмма). Бұрынғыдай, негізгі тауарлық топтарды, минералды ... ... емес ... ... ... ... қатар осы тауарлардың үлес
салмағы ... ... ... салыстырғанда, 2005 жылы Қазақстаннан
шығарылған өнімнің жалпы көлеміндегі минералды өнімдер ... (1995 ... 2005 ... 74%-ға ... ... және ... ... (1995 жылғы 41%-дан 2005 жылғы 16%-ға ... ... ... ... 2004 ... ... 2005 жылы ... өсуіне, негізінен, шикі мұнай мен газ конденсатын ... ... әсер ... Көлемдерді 2004 жылғы деңгейде сақтаған жағдайда,
мұнай экспортының орташа құны бір жарым есеге өсті.
Жеке азық-түлік ... (ет және ... ... ұн) жеткізу
көлемінің өсіміне қарамастан 2004 ... ... ... ... ... ... бидай мен қара бидай (меслина),
арпа, күріш жеткізілімі айтарлықтай төмендеді.
Алдағы жылмен салыстырғанда 2005 жылы ... ... ... ... 13%-ға көтерілді, бұл темір қорытпаларының, терсек және қара
металл қалдықтарының, мыс, ... ... ... өсуі ... ... бір ... ... темір, қоспаланбаған және қоспаланған тот
баспайтын болат жеткізілімі 14%-ға қысқарды.
Қазақстан Республикасы экспортының тауарлық құрылымы
1995
2005
2005 жылы ... ... ... ... алушыларының қатарында
Швейцария (19,8%), Италия (15%), Ресей Федерациясы (10,5%), Франция (9,6%),
Қытай (8,7%), Нидерланд және Иран (3.2%-дан), Израиль және АҚШ ... ... (2%), ... (1,9%), ... және ... (1,7%-дан),
Германия (1,5%), Польша (1,3%), Ұлы Британия (1,2%) болды,
2005 жылы экспорттың жалпы көлеміндегі ТМД ... ... ... (2004 жылы - 20%).
ТМД елдеріне Қазақстан Республикасы ... ... ... ... |1995 |2000 |2005 ... |5250,2 |8812,2 |27849,0 ... ... | | | ... ... |2883,5 |2336, |4066,8 ... |2535, |1882,2 |3329,7 ... | | | ... | | | ... |54,2 |19,9 |26,5 ... |74,9 |58,3 |225,5 ... ... |2365,8 |1751,4 |2927,2 ... |40,4 |52,6 |150,8 ... |348,2 |454,5 |737,0 ... | | | ... | | | ... ... | | | ... |23,1 |46,8 |129,1 ... |0,2 |4,1 |43,1 ... |0,3 |7,7 |52,0 ... |2,5 |1,1 |52,0 ... |47,5 |7,1 |17,3 ... |153,1 |133,5 |242,6 ... |121,5 |254,2 |200,4 ... жылы 1995 жылмен салыстырғанда ТМД ... ... ... 2004 жылы ТМД ... ... 1%-ғa төмендеді және 4066,8 млн.
АҚШ долларын құрады. Төмендеу, осы ... ... ... ... ... өнімнің жеткізілуінің азаюымен болды. ТМД елдеріне
қазақстандык экспорт көлеміндегі Ресей Федерациясының үлесі бұрынғыдай,
жоғары болып ... ... 1995 жылы оның үлес ... - 82%, 2000 жылы ... 2005 жылы - 72%-ды ... ... ... тауарлық құрылымында, жалпы экспорттың
құрылымындағыдай, энергоресурстар және шикізат тауарлары басым. 2005 ... ... 2004 ... ... ... Федерациясымен
жасалған жалпы экспорттық операциялар көлемі шамалы ... ... ... ... ... елдердің үлесі 1995 жылы 45% құраса,
2005 жылы 85% жетті (2004 жылы - 80%). ... ... ... үлес ... ... ... 2005 жылы олардың үлес салмағы 61%
құрады (2004 жылы - 55%), ... ... ... ... ... 40% ... ... елдері арасында қазақстандық экспорттың негізгі тұтынушылары
қатарында Швейцария (2005ж. деректер ... ... ... оның ... 19,8% құрады), Италия (15%), ... ... (3,2%) ... жылмен салыстырғанда, Еуропа елдеріне экспорт жалпы алғанда 1,5
есеге ... ... ... Қазақстан Республикасы экспортының өсу қарқыны
|Елдің аттары |1995 |2000 |2005 ... |2366,7 |6475,5 |23782,3 ... |1597,6 |2744,3 |17100,8 ... ... |1116,2 |2063,0 |10999,4 ... – дан тыс елдер|481,4 |681,3 |6101,4 ... |647,6 |1210,6 |4887,8 ... |108,6 |1499,0 |1767,9 ... |12,5 |19,4 |16,5 ... және |0,4 |2,2 |9,3 ... | | | ... жылы 1995 ... салыстырғанда қазақстандық өнімді Азия өңірінің
елдеріне жеткізу көлемі 7.5 есеге көтерілді (2004 жылдан ... - ... ... үлес ... ... ... көлемінде 9,8%)
бұрынғыдай, өңірдегі ең жоғары болып табылады. Осы өнірдегі негізгі сауда
әріптестерімен экспорт көлемінің ... ... ... - 4,6 есе,
Израильге - 2 есе, Ауғанстанға - 90%-ға, ... - ... ... - ... ... - 7%-ға.
Америка елдеріне қазақстандық өнім экспорты 2005 жылы алдыңғы ... 32%-ға ... ... экспортының географиялық құрылымы
1995
2005
Импорт. Импорттың тауарлық құрылымында машиналар, жабдықтар, көлік
құралдары (импорттың жалпы көлемінен 44%), ... және ... ... ... өнімі, металлургия өнеркәсібінің өнімі, азық-түлік
өнімдері мен оны ... үшін ... ... ... ... ... ... үлесінің (1995 жылғы
30%-дан 2005 жылы 13%-ға дейін), азық-түлік өнімдері мен оны ... ... (1995 ... ... 2005 жылы 7%-ға ... ... ... өнеркәсібі өнімінің үлес ... ... ... салыстырғанда 7 пайыздық тармаққа) белгіленді.
Қазақстан Республикасы импортының тауарлық құрылымы
1995
2005
2005 жылы ... ... ... ... қатарында Ресей
Федерациясы (импорттың жалпы көлемінен 38%), Германия (7,5%), Қытай (7,2%),
АҚШ (6,9%), Украина (4,9%), ... (3,9%), ... (3,5%), ... ... (2,3%), ... (1,7%) Швеция (1,5%), Корей Республикасы
(1,5%), Өзбекстан (1,5%) Беларус (1,2%) ... ... жылы ТМД ... ... ... ... 47%-ы келді
(2004 жылы - 48%). ... ... ... ... импорт
өнімінің негізгі жеткізушілері болып табылады. 2005 жылы ТМД ... ... 8133,9 млн. ... құрады (2004 жылдың деңгейіне
133%).
ТМД елдерінен Қазақстан ... ... ... АҚШ ... ... |1995 |2000 |2005 ... |3806,7 |5040,0 |17352,5 ... ішінде: | | | ... ... |2652,7 |2731,7 |8133,9 ... |2020,6 |2513,5 |6934,8 ... | | | ... | | | ... |77,8 |39,5 |208,0 ... |31,0 |30,1 |148,6 ... ... |1899,7 |2439,2 |6591,3 ... |12,1 |4,7 |17,0 ... |332,1 |218,2 |1199,1 ... | | | ... | | | ... ... | | | ... |25,2 |9,9 |21,3 ... |2,6 |1,2 |2,1 ... |2,2 |4,8 |7,2 ... |5,6 |7,1 |18,6 ... |241,3 |43,4 |50,7 ... |269,5 |70,5 |254,5 ... |85,7 |81,2 |844,7 ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етуде маңызды роль атқарады. 2005 жылы ... ... ... ... ... ... ... және мұнай
өнімдерін (Қазақстанмен енгізілген барлық көлемнің 78%). ... ... ... 70%, ... өнімдерінің 88%, электр қуатының 66%. ... ... ... ... 49% ... ... ... автомобильдердің 14%-ы, жүк көліктерінің
42%-ы және арнайы автомобильдердің 52%-ы ... ... ... 2005 ... ... сүт ... ... көлемінен 55%-ы. шоколад лен
құрамында кокао бар басқа да тағам өнімдерінің 59%-ы, ... ... ... 32%-ы, ... майының 23%-ы Ресейден импортталды.
Әлемнің басқа елдерінен енгізілген имлорт үлесі 53,1 пайызды құрады
және алдыңғы жылмен ... 38%-ға ... және 9218,6 млн. ... ... ... ... ... Республикасына өнгізілген импорттың
серпіні
|Елдің аттары |1995 |2000 |2005 ... |1154,0 |2308,3 |9218,6 ... |690,0 |1258,5 |4622,9 ... ... |491,9 |1025,2 |4287,8 ... – дан тыс ... |233,3 |335,1 ... |348,5 |612,8 |2883,8 ... |110,8 |403,5 |1621,1 ... |1,8 |26,1 |55,0 ... және |3,1 |7,4 |35,9 ... | | | ... ... ... 2005 жылы Еуропа елдерінен енгізілген импорт
үлесіне, импорттық түсімдердің жалпы көлемінен 27 ... ... және ... мен ... ... ... ... және оларға қосалқы
бөлшектерді әкелу және Германия мен Ұлыбританиядан ... және ... ... мен ... жеткізу арқасында 25%-ға өсті.
Азия елдерінен импорт көлемінің өсіміне (2004ж. деңгейіне 43%-ға)
Жапониядан ... ... мен ... құбырларды, қытай жиһазын,
киімі мен аяқ киімін жеткізудің көтерілуі ықпал етті.
Америка континенті ... ... ... 2004 ... ... өсті. Тауарлардың негізгі бөлігі АҚШ-тан жеткізіледі.
Қазақстан Республикасы импортының географиялық құрылымы
1995
2005
2.2. Сыртқы сауда операцияларының ұйымдық нысандары
Халықаралық тәжірибеде ... ... ... ... ... сатудың екі негізгі әдісі - тікелей (divect Selling) және жанама
(indivekt Selling) әдістері ... ... әдіс - ... ... мен оны тұтынушылар арасында
тікелей байланыстарды орнатуды ұйғарады. Аталған жағдайда ... ... ... өзі ... осы ... делдалдың қатысуынсыз-ақ
шығады. Ережеге сәйкес, бұл тұтынушылар мен жабдықтаушылардың ... ал ... ... ... ... сипатқа ие болмаған жағдайда
жүреді. Жанама сату ... ... ... қызметі делдал
арқылы жүзеге асыруды ұйғарады.
Халықаралық тәжірибеде тікелей сату әдісі ... ... ірі ... объектінің құрылысы барысында, яғни делдал-фирмалар
белгілі және тапсырыс беруші осы ... ... ... ... ... дайын өнімді бірлесіп шығару үшін екі немесе бірнеше кәсіпорындармен
өндірістік кооперацияны жүзеге асыру барысында;
- ұзақ мерзімді келісімшарттардың негізінде ... ... ... сату ... ... ... ірі ... өндіруші фирмалардың
тікелей сатып алуы кезінде;
- меншікті өткізу тораптары арқылы стандартты ірі ... ... ... (кәсіпорындардағы экспорттық өткізу қызметтері, сондай-ақ
тауарды сатып алушы елдегі филиалдар, еншілес компаниялар).
Жанама сату ... ... ... ... ... тауар жаппай сұранысқа ие болса, яғни тұтынушылар көп ... ... өз ... ... ... ... ... алмаса;
- тауар өзінің өмірлік циклының соңғы кезеңінде тұрса, әрі оны өткізу
(сату) үшін делдалға көмек қажет болса;
- аталған ... ... ... ... шектеулерінің болуымен немесе
ұлттық ерекшеліктерімен ... және бұл ... ... ... фирмалардың көмегінсіз шығуы мүмкін емес болып табылады.Осы екі
сауда тәсілінің ... мен ... бар, ... да осы екі
тәсілдің қандай да біреуін таңдау жеке сипатқа ие ... және ... ... ... ... ... ... тауарды өткізу
арналарына, саудадан кейінгі техникалық қызмет көрсетуді ... және т.б. ... ... ... ... артықшылықтарына мыналарды жатқызуға болады:
- тауарды барынша қысқа мерзімде әрі ... ... ... ... ... жергілікті делдал арқылы нарықтың хал-ахуалы мен болашағы туралы
қажетті ақпараттарды алу;
- ... ... ... ... ... және басқа да
ерекшеліктерін ескере ... ... ... ... ... ... сатудан кейінгі техникалық қызмет көрсету жұмыстарын өте
жоғары, сапалы әрі жедел ұйымдастыру;
- қосымша пайда алу және делдалдардың ... мен ... ... ... ... ... бәсекеге қабілеттілігін жоғарылату.
Жанама әдістің кемшілігі мыналар:
- екі ортада делдал жүретіндіктен, өндіруші мен тұтынушы арасында кері
байланыстың үзілуі;
- өткізу нарығындағы ... ... ... ... ... ... бірлестіктер өнімдерінің бөлшектерін жалпы нарық үшін емес,
нақты бір тапсырыс берушінің тапсырмасы мен ... ... ... ... бірлестік түрін білдіреді. Осындай өнімдерді жеткізу ... ... ... ... мердігерлік сипатта болады.
Мердігерлік келісімшарттың мәні ... бір ... ... бір тараптың
тапсырмасы бойынша өзіндегі ... ... ... берушінің
материалдарымен) белгілі бір жұмыстарды өзінің ... ала ... ... ... ... тарап атқарылған істі қабылдауға және төлеуге
міндет ... ... бір ... ... ... ... ... болса, онда олардың осы қатынастары сатып алу-
сату келісімімен ... ал ... ... ... жеке ... бойынша жасауға тапсырма берсе, бұл
жағдайда мердігерлік келісім жасалады. Мердігерлік келісім-шарттар ... кең ... ... ... ізденіс және жобалық-
конструкторлық жұмыстар, жеке тапсырмалар бойынша ... мен ... ... ... ... және басқа да объектілердің
ғимараттары, кеңес беру және басқа да жеке ... ... ... ... ... ... орындайтын жұмыс көрсетіледі және
мұндай ... бұл ... ... ... ... ... ... атқарылатын жұмыстардың қатаң түрде
жеке орындалатынына байланысты, мұндай келісімшарттар ғылыми-өндірістік
және ... да ... ... ... ... кең ... ие
болды. Мердігерлік келісімшарттардың негізгі ... - ... ... үшін ... ... болуы. Мердігерлік
келісімшарттың ерекшелігі келесілерге келіп тіреледі:
- кооперацияланатын ... ... мен ... үшін ... ... ... ұзақ ... бірлесу шарттарын анықтайтын келісімдерді
бекітумен қоса жүреді;
- бұл шарттар машиналарды конструкциялауды ... ... ... ... ... мен ... үлгі бойынша
кооперацияланатын ... ... мен ... ... ... өнім ... ... де, тапсырыс берушінің
материалдарынан да жасала береді және ... ... ... ... ... әдетте, мұндай келісімшарттарда егерде жабдықтаушы ... ... ... немесе тапсырысының сапасы, жеткізу мерзімі бойынша
лайықты деңгейде атқармаса, онда тапсырыс беруші келісімшарттан бас ... ие ... ... ... ... ... өнімдермен дер кезінде жеткізіліп
бермегені үшін қатаң айыппұлдар салу қарастырылған;
- айыппұл шаралары ... ... зиян ... ... ... өтеу ... ... қысқа мерзімді (рейтинг), орта мерзімді (хайринг)
және ұзақ мерзімді жалға беру қолданылады. Жалға ... ... ... жал қатынастары мына жағдайларда жасалады, егерде бір елдің жалға
берушісі келесі бір елдің ... ... ... ақы ... мүлікті
уақытша пайдалануға берсе. Мұндай келісімшарттар тараптардың құқықтары мен
міндеттемелерінің кең ... ... ... ... ... өте ... жасалады. Бұл келісімшарттарда ... ... ... және ... ... ... басқа да тауарлар
қолданылады. Әдетте, мұндай келісімшарттар жалға берушінің ... ... ... ... ... қызмет көрсету міндеттемелерін
қарастырады.
Ренталық мөлшерлемелер әлемдік нарықтағы сұраныс пен ... ... ... ... экипажымен және жүргізушісімен қоса
жалға алудың келісім-шарттары ... деп ... ... ... ... деп ... ... тәжірибеде орта мерзімді жалға беру
үшін жасалатын ... өте жиі ... ... ... ... жол-құрылыс машиналары, құрал-жабдықтарды құрастыру, ауыл
шаруашылығы машиналары қолданылады. Орта мерзімдік жалдың ... ... пен ... ықпалымен қалыптасады. Келісімшартқа сәйкес
сақтандыру мен техникалық қызмет көрсетуді жалға беруші немесе жалға алушы
жүзеге асырады. Халықаралық тәжірибеде ұзақ ... ... беру ... ... ... ... құрылыс-монтаждық және
технологиялық ... ... ... тұтастай өнеркәсіптік
кәсіпорындар жалға беріледі.
Қарама-қарсы сыртқы сауда ... ... ... ... ... және қарама-қарсы міндеттемелері бір құжатта, яғни
келісімде немесе келісімшартта ... ... ... ... ... ... «бай-бек» операциялары) импорттаушы елдегі
тауарды белгілі бір сомаға ... ... ... ... Мұндай міндеттемелер, әдетте келісімшарт құнының
белгілі бір бөлігін құрайды. Бұл операция бартерлік келісімшарт ... ... ... ... ... ... саудалық қарама-
қарсы сатып алуды жүзеге асыру тәсілі мынадай:
- импорттаушының ұстанымы;
- келіссөздер кезінде, ... ... ... келісілгеннен кейін
импорттаушы тауарларды экспорттаушының елінде ... бір ... ... ... ... етіп қояды (бұл сома мәмледен түскен ... ... бұл ... ... ... ... және
осыған тырысады. Сондай-ақ шартты орындамағаны үшін айыппұл шаралары
қолданылады (орындалмаған ... ... 20 ... 50 ... ... Бұл жердегі импорттаушының көздейтін мақсаты - өз ... ... ... және ... ... ... ... ұстанымы. Таңдау еркіндігі кезінде ол үшін қарама-қарсы
сатып алуға қарағанда, әдеттегі коммерциялық келісімшарт анағұрлым ... ... ... ... бәсекелестіктің ықпалымен экспорттаушы
қарама-қарсы саудаға ... және бұл ... ... ... - ... сауданың көлемін анықтау болып ... ... ... ... ... ... ... кепілдемелерді ұсынумен, не болмаса импорттаушылардың ... ... ... ... ұстап қалу құқығымен қамтамасыз
етіледі. Кепілдемелік ... қалу ... ... ... 1,25-1,5 ... ... Шетел экспорттаушылары қарама-қарсы
міндеттемелерді атқаруда үшінші фирмаға жүктеуі мүмкін, ... оның ... ... ... тиіс және ... атқару үшін
жауапкершілік шетел экспорттаушыларына қалады. Қарама-қарсы ... бір ... оны ... көрсетілуі немесе тауар ... ... ... ... мүмкін.
Бартерлік операциялар белгілі бір құны бар тауарларды осы құнмен тең
басқа бір ... ... ... ... ... ... ешқандай ақшалай есеп айырысуды ұйғармайды. Бартер
бұл тауар айырбас сауданың көш ... ... ... ... бар:
- бартерлік операциялар кезінде әрқашан екі контрагент қатысады;
- бір ғана келісімшарт жасалады, бұл жерде ең алдымен бір ... ... ... екінші тараптікі кетеді;
- операция ақшалай есеп ... ... ... ... ... тарау болмайды;
- тараптар тауарлар жеткізу көлеміне келіссөздер жүргізу барысында
бағаны бірінші орынға қойып, көбінесе тауардың ... ... ... және тауардың бағасы келісілгеннен кейін барып ... ... ... мен ... ... ... басталады.
Келісімдік шарттардың құндық бағасы:
- айырбастың эквивалентілігін (баламалдығын) қамтамасыз ету;
- тауардың сақтандыру сомасын анықтау;
- міндеттемелер орындалмаған кедергі ... ... ... ... ... кезінде тауардың бағасын төмендету шамасын
есептеу үшін қолданылады.
Компенсациялық мәмлелер ... мәні ... ... ... ... ... Көбінесе өнімге деген өндіріс құралдары
айырбасталады. Кәдімгі бартерлік операциялардан ... ... ... ... ... ... операциялар негізінде тек екі тауар қолданылса,
компенсация операция кезінде әрбір тараптан ... ... ... ... ... ... өзара жеткізу құны өте дәл теңестірілуі
керек болса, ал ... ... ... жеткізу құнының арасында
ақшалай айырмашылықтарға жол ... Бұл ... ... ... барлық келісілген соманы ұсына алмаған жағдайда
қалыптасады. Өзара жеткізілген ... ... ... пайда болған
айырмашылық конверттелмеген сальдо деп аталады. Негізінен бұл ... ... елге ... ... саналады. Оның конверттелмейтін деп
аталу ... - бұл ... ... ... ... ... аудара алмайды.
Тараптар бұл жағдайда ақша айырмашылығын импорттаушы елдің осы ісі ... ... ... сақтайды. Экспорттаушы бұл қаржының қалған қалдығын
экспорттаушы елдің шеңберінен шығармай сол елде ... ... ... ... сату ... ... ... жиі
орын алады. Келіссөздер кезінде импорттаушы құрал-жабдықтарды (жабдықтауға
дейін) өзіндік арналар арқылы ... шарт ... ... ... ... төмендетеді. Жабдықтау жөніндегі жабдықтаушының
міндеттемесі негізгі импорттық келісім-шартқа қосылады. Мұндай ... ... ... бір ... ... ... етпейді,
өйткені мұндай міндеттеме импорттаушы ... ... ... ... шарты болып табылады. Егерде аталған мәміле ... ... ... болса, онда импорттаушы экспорттың атына өз
еліндегі банкте шот ашады. ... ... ... ... ... ... бұл ... жарнаманы
ұйымдастыруға, ақпараттарды жинау мен талдауға, ... ... ... ... ұйымдастыруға, командировканың ақысын төлеуге
және тағы басқа мұқтаждықтарға жұмсайды. Компенсациялық ... ... ... ... ... тауарлар тізімін талқылайды;
- тауарлар тізіміне келісе отырып, олар тізімдердің әрбір ... ... ... екі ... бар келісімшартқа қол қойылады, оның біріншісінде бір
тарап ұсынатын тауарлардың тізімі көрсетілсе, ... ... ... ... ... мен ... сальдоның шамасы көрсетіледі.
Берілетін шикізатты өңдеу шарттары. Бұл операцияның мәні ... ... та осы ... ... ... бір ... ... жоқ мемлекет,
екінші бір мемлекетке өзінің шикізатын ... ... сол ... ... бір ... ақы ретінде төлейді. Өңдеуге берілген шикізаттан дайын
өнім алынса, оны берілетін ... деп ... Бұл ... ... ... ... ... қарама-қарсы контрактіге жақын. Берілетін
келісімшарттардың ... ... ... ... тіреледі:
- ол теңдестірілген валюталық емес, алдын ала бағаланған және ... ... ... ... ұзақ және берік байланыстар
орнаған;
- шикізатты экспорттау және дайын өнімді импорттау келісімдері бір ... ... ... ... шикізат құны, қайта өңдеу құны, дайын өнім құны кіреді;
- ... қол ... ... ... белгіленеді және
тасымалдауға және баж төлеуге кеткен барлық қосымша ... ... ... шикізаттың жеткізілуі кезінде келісім бойынша ... ғана ... ... ... ... ... алу да қамтамасыз
етіледі. Осы ... ... ... ... ... өңдеу
бағасы, өңделетін шикізат бағасы көрсетіледі. Жеткізілетін ... ... ... өнімнің жоспарланған санынан келіп туындайды;
- уақытында жеткізілмеген немесе лайықты деңгейде өңделген шикізатқа
байланысты есеп айырысулар ... ... ... түрленуімен
жүргізіледі.
ІІІ. ҚР – ның сауда саясатындағы даму перспективася және
ерекшеліктері
3.1. Қазақстан Республикасының сыртқы сауда айналымы
Қазақстан ... ... ... ... өзара бағыныштылық және
өзара араласу процесшің күшейген кезеңінде жүріп жатыр. ... ... ... жалпы шекарасы, басқа аймақтармен байланыс
жасайтын ... ... ... бай ... ... ... ... кооперациялауға, біріккен кәсіпорындар ... ... ... ... алғы ... жасайды. Айта
кететін жәйт, жаңа жағдайда бұрынғы одақ мемлекеттерінің арақатынасындағы
стиль де ... ... ТМД ... мен ... ... ... ... негіздеріне, сауда
және тариф жөніндегі бас ассоциация ұйымның принциптеріне ... әр ... ... ... ... баж ... т.б. ... алғашқы қадамдар жасауда.
Қазіргі кезде жалпы экономикалық бірігудің әр түрлі жолдары бар екені
белгілі, батыс ТМД елдерімен екі ... ... ... көпжақты
келісімдерді тереңдету, аймақтық интеграциялық бағдарламаларды іске ... ... ... Сыртқы сауданы либерализациялау және
онң еркін іс-әрекетіне жағдай жасау ... ... ... дамуына ықпал
етеді. Шетел мемлекеттерімен сыртқ сауда саясатын іске қосу құралдарына
мемлекетаралық комиссиялар жатады, олар екі ... ... ... ... ... сондай-ақ ынтымақтастық көлемінде туындаған кезек
күттірмейтін ... ... ... ... және ... ... ... сауда-
экономнкалық байланыста. Аймақтық эксперттердің ойы бойынша ... ... ... ... ... ... ... тосқауылды алу жағдайы
әлемдік экономика мен сауда-экономикалық байланыстарды ... ағлу ... ... ... ... ... халықаралық саудадағы тендік, дүниежүзілік сауда ұйымына кіретін
барлық мемлекеттер сияқты сауда қағидалары мен жеңілдіктерге ие ... ... ... ... ұзақ ... ... жасау арқылы сауда
стратегиясын ... ... ... ... ... ... ... шығуына жол ашу;
в) республикалардың дүниежүзілік сауда ұйымына мүше балуынан бастап осы
ұйымға мүше елдер тарапынан мейлінше қолайлы жағдай туғызуы;
г) ... ... ... мен ... ... негізінде әр
түрлі келіспеушіліктерді реттеу;
ғ) халықаралық сауда ауқымында болып жатқан хабарлар базасын қолдану
мүмкіншілігі.
Халықаралық ... ... ... ... ... ... мақсаттарының аспекттері төмендегідей:
• Орта Азия мемлекеттерінің халқның гүлденуіне жету мақсатында ... және тең ... ... және ... ... ету;
• сауда тәртібінің мейлінше бейтараптығына қол жеткізу;
• республикалардың халықаралық ... ... ... құқықт мүше болуына
жетуі.
Осы жетістіктерге жетудгі республикалар алдына сауда саясатын ұстауда
мынадай міндеттер жүктейді:
• сыртқы және ішкі сауданы одан әрі ... ... ... ... жан-жақты дамыған аймақтық ... ... ... ... ... салалардың даму жолында экономиканың құрылымын қайта
құруды мүлде жетілдіру,
• сауданы ... ... ... ... ... ... ... жетілдіру,
• сыртқы және ішкі сауданы дамытуда шетел инвестициясын және несиесін
кіргізу,
• сауда инфрақұрылымының негізгі ... ... ... ... ... ... мемлекеттін рөлі сауда барысындағы тиімді және
ашық үш жағдайға байланысты:
- ұлттық экономиканың дамуы және оны ... ... ... ... жүргізу
- өнім мен қызмет көрсетуде ірі кәсіпорындарды басқару. Қазіргі кезде
Қазақстан ... ... ... ... ... Оған себеп
болушы бірнеше факторлар ықпал етті. Негізгі экономикалық ... ... 1 ... төмендегі 1-кестеде көрсетілген.
1-кесте
Қазақстан Республикасының негізгі экономикалық макрокөрсеткіштер 1997
ж.
|№ ... | ... ... ішкі өнім (ЖІӘ) |1,1 ... |ЖІӨ, адам ... шаққанда (млн. $) |1275 ... ... мли. $ (ТМД ... |6230 (3472) ... |Импорт, млн. $ (ТМД елдерінен) |4261 (2964) ... ... ... % ... |-20,2 ... ... ... % ... |29,6 ... ... сальдосы, млн, $ |1969 ... ... ... ... |-1,8 ... ... |30 ... ... % |4,1 ... ... (АҚШ $-ы) |101,8 ... та ... байланыстар ішіндегі дамыған сыртқы сауда. Оның сандық
көрсеткіштері 1 және 2 ... ... ... ... ... ... басқа елдерге экспортының үлес салмағы 2-кестеде
көрсетілген.
2-кесте
| |1994 |1995 |1996 ... (млн. %) |3230,7 |4974,4 |6230,4 ... ... ТМД |1905,2 |2801,3 |3671,6 ... ... |58,97 |56,31 |58,93 ... ... |635,5 |949,4 |1226,4 |
| |19,67 |19,09 |19,68 ... ... |690 |1223,7 |1332,4 |
| |21,36 |24,6 |21,39 ... ... отырғанымыздай ТМД елдерініде үлес мөлшері ... ... яғни 1996 ж. 58,93%. 1997 жылы ... ... (62% ... ... ... сыртқы сауда айналымы 1996 ж. 10491,7
млн. $ (1995 жылғы деңгейлермен салыстырғанда 120%), оның ... ... ... млн. $ (125%), ... – 4261,3 млн. $ (113%). Оның ішінде негізгі
сауда серіктестері Россия (49%), ... (3%), ... ... алыс ... ... ... ... үлес салмағы мынадай
Еуропа елдері 23%, Германия (4%), Нидерланды (35%), Ұлыбритания (3%), Азия-
тынық мұхит аймағында үлес салмағы 13%; ... (5%); ... ... ... ... капиталистік елдер мен экспортың үлесі 1996 ж. 21.39%-тен
аспай отыр. Бұл елдермен сыртқы сауда ... ... ... ... ... өнімдері және оларды өндіруге ... ... Ал ... саясат көбінше шикізат және ... ... ... ... Жақын жылдардағы республика тарапынан
экспортты және импортты ... ... ... және ... ... ... тиіс. Экспорт пен импортың географиясына қарап мемлекеттік
реттеудің басқару әдістерінің әлсіз екенін байқауға ... ол ... ... ... тигізеді. Бақылаудың нәтижесінде Қазақстан
қуатының дамуына және ... ... ... ... ... мен ... ... жасайды. Батыс пен Шығыс транспорттық
тораптарының болмауы. Барлық транспорт торабының Россия арқылы ... ... ... ... ... Еуропа елдері болып
отыр, ал оған жеткізу жолдары ... ... ... ... ... ... өлшемдердің маркетингтік
зерттеулерін жүргізе алмауында, ... да ... ... ... болып өзінің толық бағытта экспорттық саясатын
жасай алмай отыр.
3. Өндірістің дайын ... ... ... ... ... ... ... дүниежүзілік нарықта бәсекеге түсе алмайды.
Сондықтанда әлемдік дайын бұйымдар нарығында өздерінің ... ... ... болып отыр.
4. Қазақстанның сыртқы экономикалық ұйымдарынң сыртқы экономикалық
қызметті ұйымдастыру тәжірибесінің аздығы, сондықтан да көптеген ... ... не ... соны ... сата беру ... ... емес
Экспортер өзіне ұзақ мерзімге және сенімді серіктес іздеуі қажет. Жасалған
контрактілер ұзақ ... және ... ... ... ... ... ... Қазақстанның әлемдік нарықта бет-бейнесі әлі ... ... ... ... ... төлеуге дайын, бірақ өнім ... ... ... өніммен қамтамасыз етуі қажет. Ал, Қазақстанның ондай
мүмкіншілігі қазірше жоқ.
Алдағы ұзақ жылдар ... ... ... ... ... өнімдердің экспортына қызығушылығы осы қалыпта болады деп айту
қиын. Себебі ондай ... ... де ... ... ... қара
металл, астық т.б.).
Ал Шығыс серіктестерге келсек, олар қерісінше болашақта Қазақстанның
әдеттегі экспорттық өнімдерін алуға ... ... ... бұл ... ... ... тұр. ... құрылыс материалдары,
отын, металл т.б. ресурстар қажет. ... бұл ... де ... тұр. ... ... тек ... күнделікті қажетін өтеу
және өндірістің қызметін бақылау ғана емес, сондай-ақ экономиканы күшейту,
оның тиімділігін және бәсекелесу ... ... ... ... ... ... ... импортты айырбастау өндірістерін
ұйымдастыру (жартылай ... ... да ... ... Ол ... ... бағсна қарағанда аз шығындрмен өндірілуі тиіс.
3.2. Қазақстанның дүниежүзілік сауда ұйымына кіру проблемалары
мен перспективалары
Халықаралық экономикалық қатынастардың дәстүрлі және ең көп ... ... ... ... ... ... ... ерекше. Американ ғалымы
Д.Ж.Сакс «Қандай бір ел болмасын оның ... ... ... ... ... экономикадан оқшауланып, ел дені сау, жөні ... ... ... ... ... ... ... негізінде әртүрлі елдердің тауар
өндірушілер ... ... ... ... ... және ... өзара
тәуелділігі.
Халықаралық сауданы реттеп, оның еркін дамуы жолындағы ... ... ... халқаралық ұйымы тарифтер мен сауда жөніндегі ... ... ... – ны құру ... ... 1947 жылы ең ... 23 ел қол ... келісім 1948 жылы күшіне кірген болатын. 1995 жылы ТСБК өз ... ... ... ... ... механизмі өзінің
жалғасын Бүкілдүниежүзілік сауда ұйымнан тауып отыр. Бүкіл дүниежүзілік
сауда ұйымы - ... ... ... ... ... бір принциптері,
құқықтық нормалары, сауда жүргізу ережелері арқылы мемлекеттік деңгейде
реттейтін ... ... ... ... ... механизмі төмендегі принциптерге негізделген
болатын:
2. Мемлекетаралық сауда қарым-қатынастарды бір-біріне ең қолайлы жағдай
жасау. Осы ... ... ... шарт жасаған елдер ... мен ... ... ... екі ел ... жасаған келісім
автоматты түрде басқа мүше елдерге де міндетті:
3. Алаламау (дискриминациялау) принципі. Бұл принципке сәйкес ТСБК-ғa
қатысушы ... ... ... тең ... ... тиіс;
4. Ұлттық рынокты қорғауға мүмкіншілігіне тарифтік құралдарды қолдану:
импорттық квоталарды (үлестер) т.б. тарифтік емес ... алып ... ... ... арқылы кеден бажын ... ... ... ... мен сауда қарым-қатынастарында ... мен ... ... ... ... қатынастарындағы кездескен қайшылықтарды келіссөздер
арқылы шешу.
1996 жылдын басында ТСБК-ның мүшелігінде 130 мемлекет болды. Осы жылдың
қаңтарында ТСБК Бүкілдүниежүзілік ... ... ... ... ... Қазіргі
кезде оған 142 мемлекет мүше. Бүкілдүниежүзілік сауда ұйымы ТСБК-ның
принциптеріне қосымша ... ... ... және ... меншік
саудасы жөніндегі келісімдермен толықтырылды. Әлемдік базарға шығарылатын
тауарлар мен өнімдердің 90 пайызы осы ... ... ... Отыз ... Қазақстан, Өзбекстан т.б.) ДСҰ-ға мүше болу сатысында тұр. Көрші
мемлекетіміз Қытай 2001 жылы қараша ... мүше ... ... ... ... мүшелікке қабылданудың төмен сатыларынан өтіп, бес сатысына
өтті. Осы жылдар аралығында елімізде кеден, ... ... ... ... реттейтін заңдық құжаттарға өзгертулер
енгізілді.
Өнімді тек шикізат күйінде ... ... ... ... ... ... ерекшелігі. Ол ДСҰ-ға мүше болудың шарттарына кедергі
жасамайды. Ал ... ... ... ... ... ... ... стратегиялқ міндеттерінің бірі. 2000 жылы 12 қазанда ДСҰ
Қазақстанды ... ... елі деп ... ... - ... ... мүліктің 80 пайызы жекеменшікке беріледі. Макроэкономика
тұрақтандырылып, ұлттық валюта тенге ... ... ... тұр. ДСҰ - ... ... кіру ... ... кіріс көлемін арттырып отандық тауар
өндірушілердің мүмкіндігін кеңейтті.Ал импорттың өсуі ішкі ... ... және ... ... ... ... ... етеді. Ал біз ДСҰ-ға кіру үшін дайындықты 1996 жылдан бастадық.
Негізгі келісөз жүргізуші әріптестер АҚШ, ... ... ... және ... ... кіру ... кеден салығы төмендеп, басқа салықтар азайады,
нәтижесінде елімізге сапалыда және арзан тауарлар көптеп келе ... ... ... ... ... коррупция әлсірейді, жекелеген бұйымдар және
өнімдер еш ... сырт ... ... шыға ... ... ғылыми-техникалық процестер алыс-беріс көбейеді. Кәсіпорындар
бәсекелестікте өмір сүруге тез бейімделеді, мүше ... ... ... ... ... қолы мек күші ... ... көрсету мен ой еңбегі еш
кедергіссіз жүре ... ... ... кіру ... ... себебі еліміздегі өзіндік құны
жоғары, сапасыз өнім шығаратын кәсіпорындар жабылып, ... ... ... және тағы ... тариф салықтары азайса, бюджетке түсетін
кіріс көлемі де азайады. ДСҰ-ның ережесі ... ... ... ... ... ... ... Мысалы кеден және тағы басқа салықтар көлемі бірдей
болады (әсіресе, транзиттік жүкке).
ДСҰ-ның шарты әлемдік ... ... мен ... ... ... ... пайдалану.
ДСҰ-іш толыққанды мүше болу үшін елімізде біраз уақытты талап ... даму ... ... ... ... ... жүргізу
керек. Ең бастысы - әлемдік тәжірибсін пайдалана отырып, табиғи өнімдерді
шығарудың ең озық ... ... оның ... өндіріс
орындарына енгізген әлемдік деңгейдегі бәсекелестікке жарайтын сапалы да
арзан өнімдерді шығаруды қолға алу керек. ... қоса ... ... дайын
өнім шығаратын кәсіпорындарға мемлекет тарапынан ... ... ... ... Осы мәселелер оң шешімін тауып жатса, онда Қазақстан ДСҰ-ғa
мүше болуға толық құқы бар. ... ... ауыл ... ... ... ... керек. Өйткені дотациясыз ауылшаруашылығы
дамымайды. Ауыл шаруашылығы өнімдеріне қойлатын ... ... - ... ... ... ... мүше болудағы ең басты артықшылық-транзиттік жүк тасымалдары
тарифтерінін бір жүйеге келтірілуі. Өйткені ... ... ... ... үшін ... ... және тағы ... елдер арасынан өтеді.
Сол елдср әр бекет ... ... ... ... тауар өзі көздеген жеріне
жетем ... құны ... ... Сол үшін ... одағына мүше
мемлекеттермен кіру мүмкін емес болған жағдайда Ресеймен ... ... ... - екі ел ... ... ... ... жүктер екі ел
арасында кең көлемде жүреді. ... ... ... бері ... ... өтті ... Осы жылдар ішінде ішкі рынокты импорттық
алмастыру саясатын, отандық тауар өндірушілерімізді қолдау және тағы ... ... Бұл ... ДСҰ-ғa мүше болудың алғы шарттары еді.
ДСҰ-ға мүше болғысы келген елдерге дамушы ел немесе өтпелі кезеңдегі
мемлекет деген мәртебе ... Мүше ... ... ел ... ... ... - ол ... 3-жылға дейін импорттық кеден тарифтері мен
импорттық лицензияларды келіссөздср арқылы сақтауға және тағы ... ... ... ... ... ... ... 2004-
2005 жылдар аралығында ДСҰ-ғa кіру тиімді деп санаймыз. Өйткені ол кезге
дейін ... ... ... ... ... табысын молайтуға,
кәсіпорындарымыз бәсекелестік ортаға үйренеді, ауыл ... ... ... ... ол кезге дейін көршілес елдеріміз мүше болады,
содан соң Қазақстанның мүше болып кіруі өзінен-өзі ... Дәл ... ... ... ... ... ... Сол үшін асығыстық
жасамай, келешекте мүше болуға ... ... ... ... әлеуметтік – экономикалық жаңару ... жаңа ... ... ... ... ... ... президенті Н.Ә. Назарбаев 2006 жылғы
Қазақстан ... ... ... ... бәсекеге
барынша қабілетті 50 ... ... кіру ... ... орай, алдыңғы қатарлы, озық қоғамның сана ... жан – ... ... ... салалық ... ... ... ... көшу ... тұр.
Қазақстан Республикасының Президентінің халыққа ... ... ... ... ... қабілетті экономика
үшін, бәсекеге қабілетті халық үшін» ... ... ала ... ... ... көтеру және инфляцияны төмендету болып
отыр.
Қоғамның ... ... ... ... ... ... , тұрғындардың жағдайы ... сүру ... ... ... көп ... ... экономикалықөмірі үнемі қозғалыста болады, ол ... ... және ... ... арқылы сипатталады.
Бұл өзгерістер тек қана ... ... мен ... ғана ... ... ... ... өсіп жатқан
өнімділігіне, оның игіліктердің үлкен ... ... ... ... ... ... ... сауда саяты мен ... ... ... ... ... мен ... ... экономикаға тигізер әсері. Сауда ... ... ... ... 2 ... ... еркін сауда
және ... . ... ... осы ... ... уақытша параметрлері ... ... ... ... ... Мысалы, бірқатар мемлекеттер өз реформаларын
импорттық саясатты ... ... ... ал ... ... ... ... екінші бөлімде сауда мен ... ... ... даму ерекшелігіне байланысты ... ... ... ... ... Републикасының
сыртқы сауда ... ... ... ... ... роль ... ол бұрынғы тарихи қалыптасқан процестердің
арқасында Қазақстанның негізгі ... ... және ... ... ... ... табылады.
Курстық жұмыстың ... ... ... ... ... ... шешу ... қаралған.
Біз Қазақстанның жаһандану экономикалық үрдістерге ... ... ... ед ... ... ... жаалған жаңа мен озық
атаулыны ... ... , ... ... ... ... лайық орнын иемденген, әрі жаңа ... ... ... қабілетті ел болуын қалаймыз.
Біз қатаң ... әзір ... оны өз ... ... ... Қазақстан көп тарапты халықаралық экономикалық
жобаларға белсене ... ... ... тиіс те, ... ... ... экономикаға кіруімізге жәрдемдеседі әрі сол ... ... ...... ... ... ресурстарымызға сүйенеді.
Мемлекет өз тарапынан ... ... ... ... және ... ... ... және жекеменшік капиталдың ... ... ... тікелей қолдау көрсетуге міндетті.
Қазақстанның БСҰ-ға кіруі жолындағы ... ... ... ... сыртқы сауда ... ... ... ... қазірдің өзінде БСҰ нормаларына сәйкес
келтірілді немесе Парламентте ... ... осы ... экономикалық ұйымға енуі Қазақстанның
дүниежүлік рыноктағы бесекеге қабілеттілігін ... үшін ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә Назарбаевтің «Қазақстан 2030
стратегиясы».
2. ... ... ... Н.Ә ... ... ... ... 2005 ж. 18 ақпан.
3. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә Назарбаевтің Қазақстан
халқына жолдауы. Астана 2006 ж. 1 ... ... ... 2007 жылы №115,  116 ... Дала мен қала 2006 29 қыркүиек
6. Әубәкіров Ә.Я. «Экономикалық теория», Алматы: «Экономика», 2001
7. Камалин Сыртқы сауда ... ... ... Қ.Қ. ... ... Алматы 2005жыл. 506 – 513 бет
9. Мадияров
10. ... Н.Қ. ... М.Ә. ...... 59 – 91 бет
11. Интернет. www. Coogle. kz.
12. ... ... ... және көрсеткіштері» // Қаржы ... ж . ... № 6 24-27 ... ... ... ... ... Алматы: «Экономика», 1999.
14. Хабаршы // 2007 №3 ... С. ... ... ... ... 2003 154 – 163
бет.
16. Студенттік 10 – шы ... // 200 бет ... ... ... №2 2006ж. 80 – 81 ... ... жинақ «Тәуелсіз Қазақстан 10 жыл» 16 – 226 бет.
19. ... ... ... 4 том. ... 2006 жыл 304 - ... ... әлемдік классика» 6 том. Алматы 2006 жыл 472 – 478 бет.

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 40 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Сауданың экономикалық қатынастар жүйесіндегі сауда саяты24 бет
Сыртқы сауда саясаты14 бет
Сыртқы саудадағы мемлекеттік саясат29 бет
Қазақстан Республикасының протекционизм саясаты және әлемдік сауда ұйымы (дсұ)25 бет
Қазақстан Республикасының сыртқы сауда саясаты36 бет
Қазақстан Республикасының сыртқы саудасын және сыртқы саясатын дамытудың жолдары27 бет
Қазақстан Республикасының сыртқы экономикалық саясатының қазіргі жағдайының даму перспективалары27 бет
Қазақстан Республикасының халықаралық сауда саясаты28 бет
Қазақстанның дүниежүзілік сауда ұйымына кіру мәселесі28 бет
ҚР сыртқы сауда саясаты36 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь