Коммерциялық банктерде несиелік процесті ұйымдастыру

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

1. Коммерциялық банктерде несиелік процесті ұйымдастыру
кезеңдері мен ерекшеліктері
1.1. Несиелік процесс, оның негізгі кезеңдері мен мазмұны ... ... ... ... ... ... ... .5
1.2. Несие беру жөнінде шешім қабылдау және несиені беру тәртібі ... ... ... .13
1.3. Клиенттердің алған несиені қайтару тәртібі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...16

2. Несиелік процесті коммерциялық банктерде ұйымдастыру
тәжірибесі («Қазақстан Халық Банкі» АҚ тәжірибесінен)
2.1. Несиелік құжаттамаларға талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 21
2.2. Қарыз алушы клиенттің несиелік қабілетін талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ...30
2.3. Несиелік шарт және оны жасаудың құқықтық негіздері,
несиелік мониторинг және несиенің мақсатты
пайдалануын бақылау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..55
2.4. Несиелік процесті сапалы ұйымдастырудың несиелік
портфельді басқарудағы маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...66

3. Несиелік процесті ұйымдастыруды жетілдіру жолдары
3.1. Жеке тұлғаларды несиелеу процесін ұйымдастыруды жетілдіру ... ... ... .71
3.2. Шағын және орта бизнес субъектілерін несиелеу процесін жетілдіру ... .72

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..78

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 81

Қосымшалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 83
        
        ЌАЗАЌСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫЊ БІЛІМ ЖЄНЕ ЃЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
“Ќаржы жєне есеп ” факультеті
“Ќаржы нарыѓы жєне банктік бизнес ” кафедрасы
Диплом ж±мысы
таќырыбы: “Коммерциялыќ банктерде несиелік ... ... ... ... ... ... мен ерекшеліктері
1.1. Несиелік процесс, оныњ негізгі кезењдері мен
мазм±ны.............................5
1.2. Несие беру жµнінде шешім ќабылдау жєне ... ... ... ... ... ќайтару
тєртібі...............................................16
2. Несиелік процесті коммерциялыќ банктерде ±йымдастыру
тєжірибесі («Ќазаќстан Халыќ Банкі» АЌ ... ... ... ... ... ... несиелік ќабілетін
талдау...................................30
2.3. Несиелік шарт жєне оны жасаудыњ ќ±ќыќтыќ негіздері,
несиелік мониторинг жєне несиеніњ ... ... ... ... ±йымдастырудыњ несиелік
портфельді басќарудаѓы
мањызы...............................................................66
3. Несиелік процесті ±йымдастыруды жетілдіру жолдары
3.1. Жеке т±лѓаларды несиелеу процесін ±йымдастыруды
жетілдіру.............71
3.2. Шаѓын жєне орта ... ... ... ... ... і р і с п ... банктердіњ экономиканыњ наќты секторын жєне де
сауда фирмаларын несиелендіруі – ±лттыќ экономиканыњ µсуіне
олардыњ ... ... ... жаѓынан ќараѓанда банктердіњ
атќаратын µзініњ ќызметтері ќаржылыќ сектордыњ, яѓни
экономиканыњ ажырамас бµлігі. ... ... ... ... ... ... ... єрі тиімді, єрі
пайдалы.
Б‰гінгі тањда капиталды ж±мсау бєсекесініњ артуы кµрініс
табады. Отандыќ банктер ќарыз алушылар ‰шін несиелерді
алуды ... ... ... беру ... ыќшамдалып,
проценттік ставкалардыњ тµмендеу тенденциясы байќалуда.
Сонымен ќатар коммерциялыќ банктер ±заќ ... ... ... ... єдеттегі ќысќа мерзімді, айналым
капиталыныњ толыќтыру маќсатына бµлінген несиелер
несиелік портфелініњ кµлемініњ ауытќуына єсерін тигізеді.
Банктер µздерініњ ішкі ... ... сай ... методикасын жасап, оны маркетингтік жоспарѓа
сєйкес несиелендіретін салалардаѓы кєсіпорындардыњ
несиелік ќабілеттіліктерін сауатты аныќтауда ќолдануы
ќажет.
Диплом ж±мысыныњ µзектілігі.Біздіњ еліміздіњ банктік ... ... ... ... келе ... ... ... болып табылады. Банктік ж‰йе кµпфункционалды – ол
аќша-несие саясатын ж‰ргізеді, тєуекелдерді ... ... ... ... ... кµптеген
дєст‰рлі жєне дєст‰рлі емес ќызметтерді ±сынады. Соныњ
ішінде халыќќа несие ... ... ... несие алу деген халыќтыњ ойына
кіріп-шыќпаѓан болса, ќазір керісінше несиесіз
ж±мыс жасау ќиын. Кез келген ... ... ... ... ... ... ... ‰шін
банкке келіп, ќорыќпастан ќарыз алады. Сондыќтан несиені
±сынбастан б±рын банк д±рыс стратегия ќ±руы ќажет, яѓни ол
дегеніміз – біріншіден, д±рыс ... ... ... процесін д±рыс ±йымдастыру. Несиені ќарыз алушыѓа
±сынѓан к‰ннен бастап, сол несиені ќайтару к‰ніне дейін
баќылау. ... осы ... ... осы ... ... ... ... ж±мысыныњ негізгі маќсаты – несие процесін ±йымдастыруды
талдап, оныњ артыќшылыќтары мен кемшіліктерін аныќтау.
Осы маќсатќа жету ‰шін алдыма мынадай міндеттер ... ... ... ашып ... ... кезењдерін толыѓымен ашып кµрсету;
Несиелік процесті сапалы ±йымдастырудыњ несиелік портфельді
басќарудаѓы мањызын ... ... ... ... ... ќарастыру.
Диплом ж±мысында зерттеу объектісі ретінде Ќазаќстан
Республикасыныњ екінші дењгейлі банктерініњ несие
процесін ±йымдастыру.
Ал зерттеу мєселесі – ... ... ... ... ... ... ... мерзімді ќарастыру.
Б±л ж±мысты жазуда теориялыќ негіз ретінде Ќазаќстан, Ресей
жєне шетел экономистерініњ жазѓан ѓылыми ењбектері жєне
Ќазаќстан Республикасыныњ банкке байланысты ... ... ... ... ‰ш тараудан ќ±рылѓан. Кіріспеде
ж±мыстыњ µзектілігін дєлелдей келе, мен, ... ... ... ... ... ... несиелеудіњ ќызмет
етіп жатќан механизмініњ элементтерін ќарастырадым.
Екінші тарауда несиелік процестіњ кезењдерін ашып кµрсетуге
тырыстым.
Несиелік ќ±жаттамаларѓа, ќарыз алушы клиенттіњ несиелік
ќабілетіне ... ... ... шарт жєне оны
жасаудыњ ќ±ќыќтыќ негіздері, несиелік мониторинг жєне
несиеніњ маќсатты пайдалануын баќылау сияќты мєселелерді
кµрсеттім.
Екінші дењгейлі банктердіњ несиелік ... ... жєне даму ... ‰шінші тарауда
ќарастырылып, бірќатар ±сыныстар жасалѓан.
1. Коммерциялыќ банктерде несиелік процесті ±йымдастыру
кезењдері мен ... ... ... оныњ ... кезењдері мен мазм±ны
Екінші дењгейдегі коммерциялыќ банктер Ќазаќстан
Республикасыныњ ¦лттыќ Банкінен банкті ашу
туралы р±ќсат пен банктік операцияларды ... ... ... ѓана ќызмет ете алады. Несиелеу келесідей
зањдарѓа негізделіп ж‰ргізіледі: «Ќазаќстан
Республикасыныњ ¦лттыќ Банкі туралы», «Ќазаќстан
Республикасында бантер жєне банктік ... ... ... ... кезінде, нарыќтыќ ќатынастардыњ
орныѓуына, ќоѓамдыќ µндіріс тиімділігініњ артуына,
еліміздіњ экономикасы мен ... ... аќша ... ... кетуіне жол бермеуге,
инфляциялыќ процесті тежеуге сонымен ќатар, ±лттыќ валютаныњ
т±раќталуына ‰лес ... ... ... ... ... яѓни оныњ
ѓылыми-техникалыќ дењгейін арттыруѓа, µнімніњ
жања жоѓарѓы сапалы т‰рлерін шыѓаруѓа, ... ... ... ... жєне экспортќа ќажетті
тауарлы-материалдыќ ќ±ндылыќтарды шыѓаруѓа байланысты
ќызметтерді несиелеу ‰шін ... ... ... ... нарыќтыќ инфраќ±рылымныњ орнатылуын, сауда
ќарым-ќатынастарыныњ кењеюін ќолдап отыруы керек.
Ќарызды ... ... ... ... ... ... алушы µзі ќызмет етіліп жатќан банктен таба
алады. Яѓни несиені бермес б±рын банк ќарыз алушымен
келісімшарт жасасады. Б±л ... ... ... ... толыќ єрі т‰сінікті берілуі ќажет. Несиеніњ
мерзімі, пайызы, сомасы сияќты мєліметтер келтіріледі.
Несиелеу мерзімділік, ... ... жєне ... ... шарттары негізінде беріледі. Банктер ќарызды
µздерінде бар ресурстар шегінде ±сынулары ќажет.
Ќысќа мерзімді ... ... етіп ... ... ... ... ... жоспарланѓан кµлемі жєне оныњ маќсатты баѓыттылыѓы;
ќарызды беру жєне µтеу шарттары, олардыњ ... ... ... ... ... пайыздыќ мµлшерлемелер, олардыњ тµмендеуі немесе
±лѓаюы;
ќарыз алушыныњ несие µтелмей ќалѓан жаѓдайда ±сынатын кепілдігі
(кепіл, кепіл зат, ... жєне ... ... есептері мен мєліметтер тізімі, оларды ќарыз
алушыѓа ±сыну мерзімі жєне ... да ... ... ... ... ењ болмаса біреуі
б±зылѓан жаѓдайда ќолданылатын жазалау шаралары.
Жалпы несие ±заќ, орта, ќысќа мерзімді болуы м‰мкін. Ќысќа
мерзімді несиелеу ќарыз алушыныњ аѓымдаѓы ќызметін ... ... ... ... кезењдерді ќамтиды:
несиеге деген µтінішті ќарау;
несиелік ќабілетін талдау;
несиелік келісімшарт жасасу;
несие беру;
несиелік ... ... ... жасау.
1 кезењ. Банкке келіп т‰скен несиеге деген µтінішті ќарау
Кез келген несиелік операциялар осыдан басталады. М±ндай
ќ±жаттарда ќарыз алушы мен ... ... ... ... ... ... т‰рі, мерзімі,
м‰мкін болар ќамтамасыз ету м‰лкі кµрсетіледі. Банктіњ
ќоятын ... ... ... ќосымша, яѓни
несиелік операциялар сипатына байланысты ќ±жаттар
беріледі. Клиенттердіњ єр т‰рлі топтары ‰шін єр т‰рлі
ќ±жаттар пакеті єзірленуі ... ... ... ... ќ±рамына кіретіндер:
ќ±рылтайшылыќ ќ±жаттардыњ, жарѓыныњ, жалѓа алу шартыныњ,
тіркелген куєліктерініњ ... ... ... куєландырылѓан жерді пайдалану ќ±ќыѓын куєландыратын
ќ±жаттар; азаматтардыњ тµл ќ±жаттары жєне клиенттіњ несие
алуѓа ќ±ќыѓын растайтын басќа да ќ±жаттардыњ кµшірмесі;
соњѓы екі жылдыќ ќарыз ... ... жєне оѓан ... ... ... ... жєне оныњ
ќайтарылу мерзімін сипаттайтын техникалыќ-экономикалыќ
есебі;
несиеленетін мємілелерді растайтын келісімшарттар кµшірмелері
(материалдыќ ќ±ндылыќтарды жабдыќтауѓа жєне сатуѓа арналѓан
шарттар, тауарлы-материалдыќ ќ±ндылыќтар шотыныњ ... ... ... алѓан несиелер туралы мєліметтер (шоттар
бойынша кµшірме);
ќамтамасыз ету маќсатында кепілге берілген м‰лікке ќарыз
алушыныњ меншік ќ±ќыѓын растайтын ќ±жаттар;
несиені ќайтаруѓа байланысты ... ... ... ... ... яѓни ... есептер жєне басќа да
ќ±жаттары жоќ кєсіпорынныњ бизнес жоспары.
Ќажет жаѓдайларда банк ќарыз алушыдан несиені ќайтаруын
ќамтамасыз ... ... да ... мен ... ете ... ... ќатар, банкпен т±раќты несиелік
ќатынаста болатын ќарыз алушылар ‰шін кейбір ќ±жаттар
тізімі ќысќаруы м‰мкін. Ќарыз алушы банкке ... ... ... ... банк ... оныњ ... ала ... ‰шін есеп карточкасын толтыруы м‰мкін.
Онда: фирманыњ жетекшісі мен ќарыз алушыныњ аты-жµні;
ќызметі жєне ... ... ... ... мекен-жайы;
аѓымдыќ жєне валюталыќ шот ашќан банктіњ аты ... ... ... ол ... ... ... жєне мерзімі; соњѓы есептік к‰нге
берілетін баланс ќ±рылымы жєне басќа да кµрсеткіштер.
Тапсырылѓан ќ±жаттарды оќып ... ... банк ... ... ... ќайтару ќабілетін баѓалаудыњ
шешім ќабылдау ‰шін аса мањызы бар. Баѓалау
техникалыќ-экономикалыќ есеп негізінде
жасалады.
2 кезењ. Ќарыз ... ... ... ... ... ... несиелік ќабілеті – ќарыз алушыныњ алѓан несиесі
бойынша ќарызды уаќытылы жєне толыќ кµлемде ќайтару ќабілетін
баѓалаумен ... ... ... ... ... ... єсерінен болуы м‰мкін, сондыќтан
да банк клиентке несие беруге шешім ќабылдаудан б±рын оныњ
несиелік ... ... Б±л ... банктіњ
µтімділігіне ыќпал етеді.
Ќарыз алушыныњ несиелік ќабілетіне талдау жасау барысында
мынандай факторлар есепке алынады:
несиеге ќатысты ќабілеттілігі. Ќарыз алушыѓа несиені ... ... ... ... ... ... ... аныќтайтын Жарѓысы жєне н±сќаумен танысуѓа тиісті;
ќарыз алушыныњ іскерлік беделі. Несиелік мємілеге тиісті беделі
деп ќарыз алушыныњ ќарызды ќайтаруѓа ... ... ... ... ... байланысты
барлыќ міндеттемелерді орындауы т‰сіндіріледі;
табыс алу ќабілеті. Банк ќарыз алушыныњ несиені ќайтаруѓа
жеткілікті ќаражатты табу ќабілетіне баѓа беруі ќажет.
Ќарыз алушыныњ ... алу ... ... ... ... баѓа ... ... єсер ететін
факторлар есепке алынады. Б±л факторларѓа: ќарыз алушы
кєсіпорынныњ орналасќан жері, оныњ ... ... ... ... ... біліктілігі жатады.
Несиелеудегі шетелдік тєжірибеде б±л факторларѓа
ќоса жарнамалау тиімділігі, бєсеке сияќты факторлар
ескеріледі.
3 кезењ. Несиелік жєне кепіл туралы келісімшарт жасасу
Ќазіргі несиелеудіњ ... ... ... банк ... ... ... ... болѓаннан кейін,
несиелік шарт жасасу ‰шін несиелеу субъектісімен ќатынасќа
т‰седі. ... ... ... ... банк пен ... келісімшарт шешеді.
Несиелік келісімшарт екі жаќтыњ µзара міндеттемелерін жєне
жауапкершіліктерін аныќтайды. Онда мыналар кµрсетіледі:
несиелеу маќсаты жєне объектісі;
несиеніњ мµлшері;
несиені беру ... жєне ... ... ... ету ... ‰шін тµленетін сыйаќы мµлшерлемесі;
несиеніњ ќозѓалысын жєне клиенттіњ ќаржылыќ жаѓдайын баќылау
‰шін ќарыз алушыныњ беретін ќ±жаттарыныњ тізімі;
несиелеу процесіндегі банктіњ ... ... ... ... ... ... µздері
аныќтайды.
Несиелік ќатынастарды ±йымдастыру тєжірибесінде кепіл туралы
келісімшарттыњ орны ерекше. Кепіл туралы шарт кепіл затына
байланысты ажыратылады.
Кепіл затына: заттар, баѓалы ќаѓаздар, ... да ... ... ... ... ... ќарай кепіл заттары мынандай
топтарѓа бµлінеді:
1.Клиенттіњ м‰ліктерініњ кепілі:
1.1. тауарлы-материалдыќ ќ±ндылыќтар кепілі:
1.1.1. шикізаттар, материалдар, жартылай µнімдер кепілі;
1.1.2. тауарлар жєне ... ... ... ... баѓалылар (наќты валбталар), алтыннан жасалѓан
б±йымдар кепілі;
1.1.4. басќа да ... ... ... ... ... ... сол банктегі депозиттер кепілі;
1.4. жылжымайтын м‰лік кепілі.
2. М‰ліктік ќ±ќыќтар кепілі:
2.1. жалгерлік ќ±ќыќ кепілі;
2.2. авторлыќ ќ±ыќ кепілі;
2.3. жерге ќ±ќыќ ... ... ... ... ... ... жасасушы тараптар туралы мєліметтер;
келісімшарт заты;
кепіл берушініњ ќ±ќыќтары мен ... ... ... мен ... ету ... ... ... ќайта рєсімдеу, басќа м‰лік есебінен;
кепілге ќойѓан м‰ліктіњ б±зылуына байланысты тєуекел жаѓдайлары
мен кепіл затын ... ... ... ... шарттар;
кепіл туралы келісімшарт жасасудыњ зањды мекен-жайы мен µзге де
мєліметтер.
4 кезењ. ... беру ... ... ... шот ашу, ... беруді ќ±жаттау тєртібін
(ќосымша ќ±жаттар толтырылуы м‰мкін), несиені беру тєсілін
аныќтайтын несиелеуді ±йымдастыру жєне техникалыќ шарттарын
ќамтиды.
Несиеніњ кµлеміне байланысты єр ... ... ... ... – несие клиенттіњ шотына толыѓымен аударылып, ќажет
болѓан жаѓдайларда ж±мсалынады. Екіншісі – несие алу ... ... ... ... ... біртіндеп іске асады. ‡шінші – белгілі бір
соманы алуѓа клиенттіњ ќ±ќыѓы бола ... ол оны ... ... ... ... ... ... келмейді).
Несиеніњ мµлшері оны беру барысында несиелеу ережелеріне сєйкес
аныќталады.
5 кезењ. Несиені ќайтару жєне оѓан сыйаќы тµлеуіне баќылау жасау
– несиелік ... ... ... бойынша ќарызды ќайтару тєсілі банк ќаражаттарыныњ
пайдалану ±заќтыѓына жєне олардыњ тµлем айналымын ќ±раудаѓы
рµліне байланысты.
Несиеніњ берілуі ... ... ... ... ... жоќ.
Іс ж‰зінде несиені ќайтарудыњ тµмендегідей кµптеген варианттары
болады:
мерзімді міндеттемелер негізінде эпизодтыќ ќайтару;
меншікті ќаражаттардыњ жинаќтауыныњ жєне несиеге деген ... ... ... азаю ... ... ... ала белгіленген сома негізінде ж‰йелі т‰рде ќайтару;
т‰скен ... ... ... ... ... ... ... мерзімін созу;
мерзімі µткен ќарызды «Мерзімі µткен несиелер» шотына аудару;
банк резерві ... ... ... ... шегеру.
Несиелік ќарызды ќайтару туралы ќарастырылѓан варианттар б±л
процесті мынандай белгілеріне байланысты жіктейді:
Ќайтаруына ќарай:
1) несиені толыќ ќайтару;
2) несиені жартылай ќайтару.
Ќайтару жиілігіне ќарай:
1) ... ... ... ... ... ... ж‰зеге асырылу уаќытына ќарай:
1) несиені ж‰йелі т‰рде ќайтару;
2) несиені эпизодтыќ ќайтару.
Ќайтару мерзімдеріне ... ... ... ... ... ... созып ќайтару;
3) несиеніњ мерзімін µткізіп барып ќайтару;
4) несиені мерзімінен б±рын ќайтару.
Ќайтару кµздеріне ќарай:
1) клиенттіњ меншікті ќаражаттары;
2) жања несиені пайдалану;
3) ... ... ... шегеру;
4) басќа кєсіпорын шотынан т‰скен ќаражаттар;
5) бюджеттік т‰сім жєне т.б.
Несиеніњ ... ... ... ... ... да, ... ... Несиеніњ ќайтарылуын негіздейтін ќ±жаттарѓа:
клиенттіњ жазбаша ‰кімі, банктіњ µзініњ ‰кімі, соттыњ
б±йрыќтары жатады. ... ... ... ... ... ... берген ‰кімі жазбаша да
жєне ауызша да болады. Несиеніњ ќайтарылуы ќаѓазсыз, яѓни
байланыс каналдары арќылы да ж‰зеге асырылады.
Несиеніњ ќайтарылуына баќылау жасау ‰шін ... ... ... ... ... Банк ќызметкерлері к‰нделікті ќайтарылатын
мерзімі жеткен несиелерді ќарай отырып, ќарыз алушыныњ есеп
айырысу шотынан ќаражаттарды ... ... ... ... ... ... уаќыты жеткен кезде
мерзімді міндеттеменіњ келесі бетіне тиісті белгілерін
жасайды. Егер де ќарыз алушыныњ аѓымдыќ шоты басќа банкте
ашылѓан болса, ... ... ... жєне ... ќайтару
ќарыз алушыныњ тµлем тапсырмасы негізінде ж‰ргізіледі.
Жекелеген жаѓдайларда, ќарыз алушыныњ уаќытша ќаржылыќ
ќиындыќтарѓа кезігуіне байланысты банк ќайтару мерзімін
кейінге ќалдыруѓа ... етуі ... ... б±л ... сыйаќымен ќ±жатталады.
Сыйаќы мµлшері оны тµлеу мерзімі жєне тєртібі, сондай-аќ оларды
іздестіру механизмі ... ... ... ... ... ... сайын жєне т.б. есептелуі жєне ќайтару
кестесіне сєйкес іздестірілуі м‰мкін.
Пайызды есептеу барысында шартты т‰рде айдаѓы к‰ндер саны – 30,
ал жылдаѓы 360 ... ... ... ... орындалуына, ќарыз алушыныњ алѓан
несиені пайдалануына жєне оны толыќ ќайтаруына баќылау
жасайды. Осы ... ... ... ... оныњ ... ... талдау жасап, ќажет
болѓан жаѓдайларда, орнында аќшалай жєне есеп ейырысу
ќ±жаттарын, бухгалтарлік жазуларды, ... ... Осы ... ... ... ... ќаржы аќпараттар т‰рлері мен басќа да
аќпараттар, сондай-аќ басќа да кµздер ... ... ... клиенттіњ несиелік ісін ж‰ргізі ж‰йесі
болады.
Несиелік келісімшартќа байланысты µз ... ... ... ... банк ... єрі ... ... тоќтату туралы ескерту
жасауѓа; несиелік шартында ќарсатырылѓандай беруді
тоќтатуѓа ќ±ќыѓы бар. Ќарыз алушы несиелік келісімніњ
шарттарын ж‰йелі ... ... ... банк несиені
мерзімінен б±рын ќайтаруды талап етуге ќ±ќылы.
Несиелеу процесіне жасалатын баќылау банктіњ несиелік портфелін
мерзімді т‰рде тексеріп ... де ... ... ... ... оныњ ... кµзі жєне несиелік
операцияларды ж‰ргізу барысындаѓы тєуекел кµзі болып
табылады.
1.2. Несие беру жµнінде шешім ќабылдау жєне несиені беру тєртібі
Кез ... ... ... ... ... ... АЌ-да да
клиентке ќарызды беру несиеніњ маќсаты баѓытына байланысты
дербес шоттар арќылы ж‰зеге асырылады. ¤німді µткізуден
т‰скен т‰сім жєне ... да ... ... ... ... ... ... т‰седі. Несие несиелік
келісімшартта кµрсетілгендей ќарыз алушыныњ тауарлы-материалдыќ
ќ±ндылыќтар мен ќызметтер бойынша есепті – ќаржылыќ ќ±жаттардыњ
тµлемін ... ... ашу жєне ... ... да ... ... ‰шін есеп-айырысу
шотында ќаражаттар таусылѓан жаѓдайда беріледі. Ал кейбір
жаѓдайларда, есеп-айырысу шотында ... ... ... ... ... несие тауарлы-материалды
ќ±ндылыќтар мен кµрсетілген ќызметтер ‰шін шоттар
бойынша тµлем ж‰ргізілуі м‰мкін. Несиені ±сыну процесі
несиелік келісімшартта кµрсетілгендей бір жолѓы, к‰н сайын
жєне ... ... ... ... Бір ... несиелер бір
жолѓы контракт пен келісімшарт ‰шін шоттар бойынша тµлем
ж‰ргізуге беріледі.
Толыќ ќамтамасыздандырылмаѓан несиелерді толыќ алмау маќсатында
ай сайын несиені ќамтамасыздандыруды тексеріп отыру ... ... ... ... ќалдыѓы асып т‰ссе, яѓни ќарыз
алушыныњ µтініші (ходатайство) ... ... ... онда банк ... ењ алдымен
кешіктірілген несиені жабу ‰шін беріледі, ал ... ... ... ... келісімшартта кµрсетілген несиені беру жєне µтеу
ережелері мен шарттарына сєйкес, банктіњ несиелік
бµлімшесі ... беру ... µкім ... ... ... субъект атынан бірінші рет келіп т±рса,
ол кєсіпорын атынан ж±мыс істеуге р±ќсат ќаѓазын тексеру керек.
Несие єдетте ќолма-ќолсыз т‰рде беріледі. Алайда банк
басшылыѓыныњ ... ... ... ... жеке ... ... ... сонымен
ќатар т±тыну несиесін ±сынѓан жаѓдайда ќарыз ќолма-ќол
т‰рде берілуі м‰мкін.
Ќазіргі кездегі несиелендіру тєжірибесінде банктік несиені
арнайы ссудалыќ шоттар арќылы беруде. Б±л жаѓдайда ... ... ... келіп т‰седі, µткізілген тауар мен µнім
бойынша шаруашылыќ органдардыњ есеп-айырысу шоттарына бµлінеді.
Б±л тєртіппен сауда, дайындау, ... ... ... ... ... ... ... тез ж‰ріп
отырады.
Несиелеу процесі кезінде банк ќарызды ќамтамасыздандыруды,
ќорлар мен шыѓындардыњ наќты жаѓдайын, дебиторлыќ жєне
кредиторлыќ ... ... ... ќажет. Егер банк
ќарыз алушыныњ ќорлар немесе шыѓындар бойынша ќалдыќтардыњ
тµмендегенін байќаса, онда ол ќоймалыќ немесе бухгалтерлік
есепті тексереді.
Несиені ќамтамасыздандыруды тексеру баланс ... ... ... т‰рде тексеру µткізуі ќажет.
Осында бір мєселені айта кету керек, банк басшысыныњ р±ќсатына
негізделе отырып, тексеру ќарыз алушыныњ ќаржылыќ ... ... ... да ... ... ... етуге келесілер алынады: µндіріс ќорларыныњ
ќалдыѓы, аяќталмаѓан µндіріс, баланстыќ ќ±н бойынша дайын µнім.
Тауарлы-материалдыќ ќ±ндылыќтар ќамтамасыздандыру ретінде
несиелік ... ... ... ... ... мерзімді несиелендіру ережелеріне сєйкес
ќамтамасыздандыру ретінде келесілер
ќабылданбайды:
несиелендіруге арналѓан мерзімнен ... ... ... ... ... саќтандыруды ќамтамасыздандырмайтын
тауарлы-материалдыќ ќ±ндылыќтар;
саќтау мерзіміне байланыссыз µндірісте ќолданылмайтын жєне
с±ранысќа ие бола ... ... ... саќтауда т±рѓан тауарлы-материалдыќ ќ±ндылыќтар
жєне шектеулі кµлемі ѓана µткізілген ... ... ... ... ќабылданатын материалдыќ ќорлар мен
µндірістік шыѓындардыњ сомасынан несиелік берешек алынып
тасталынады. Ќамтамасыздандырылмаѓан берешек ќарыз
алушыныњ есеп-айырысу ... ... ал ... ... аќша ... ... онда ол
мерзімі µткен ссудалар шотына ауыстырылады. Сонымен ќатар,
банк ќарыз алушыны несиелендірудіњ маќсаттылыѓын ќарастырады.
Егер несие бойынша ќамсыздандыру сомасы ... ... ... ... ... ... пайызды жабуѓа ж±мсалып,
ќалѓан бµлігі ќарыз алушыныњ есеп-айырысу шотында ќалады.
1.3. Клиенттердіњ алѓан несиені ќайтару тєртібі
Несиенi ќайтару жєне оѓан ... ... ... ... ... ... мањызды кезењi. Несиелер бойынша
ќарызды ќайтару тєсiлi банк ќаражаттарыныњ пайдалану
±заќтыѓына жєне олардыњ тµлем айналымын ќ±раудаѓы рµлiне
байланысты.
Іс ж‰зінде несиені ќайтарудыњ тµмендегідей ... ... ... ... ... ... жинаќталуыныњ жєне несиеге деген есеп
айрысу шотына ќажеттіліктіњ азаю шамасына ќарай ќайтару;
алдын ала белгіленген сома ... ... ... ... ... ... ... ќарызды жабуѓа есептеу;
несиеніњ ќайтарылу мерзімін созу;
мерзімі µткен ќарызды «мерзімі µткен несиелер»шотына аудару;
банк резерві есебінен мерзімі ... ... ... ... ... ... ... варианттар б±л
процесті мынадай белгілеріне байланысты жіктейді:
Ќайтаруына ќарай:
несиені толыќ ќайтару;
несиені жартылай ќайтару;
Ќайтару жиілігіне ќарай:
несиені бірден ќайтару;
несиені бµліп-бµліп ќайтару;
Ќайтарудыњ ж‰зеге асырылу ... ... ... ... ќайтару;
несиені эпизодтыќ ќайтару;
Ќайтару мерзімдеріне ќарай:
несиені мерзімді ќайтару;
несиеніњ уаќытын созып ќайтару;
несиеніњ мерзімін µткізіп барып ќайтару;
несиені иерзімінен ... ... ... ... ... ... ... пайдалану;
кепіл берушініњ шотынан шегеру;
басќа кєсіпорын шотынан т‰скен ќаражаттар;
бюджеттік т‰сім жєне т.б.
Несиені ќайтару мерзiмi беру ... ... ... ... ... т±тас
ќайтарылатын болса, онда бiр ѓана мерзiмдi мiндеттеме
толтырылады, ал ... ... ... болса,
онда єр тµлемге єр т‰рлi мерзiмдi мiндеттеме толтырылады.
Несиеніњ ќайтарылуына ... ... ‰шiн ... ... ... мiндеттемелердiњ картотекасын ж‰ргiзедi.
«Ќазаќстан Халыќ Банкі» АЌ-тыњ ќызметкелерi к‰нделiктi
ќайтарылатын мерзiмi ... ... ... ... ... есеп ... ... ќаражаттарды шегеруге ‰кiм
ордерiн бередi. Жартылай ќайтаруѓа байланысты тµлемдер
уаќыты жеткен кезде мерзiмдi мiндеттеменiњ келесi бетiне
тиiстi белгiлерiн жасайды. Егер де ... ... ... шоты ... ... ... болса, несие бойынша
ќарызды жєне сыйаќыны кайтару ќарыз алушыныњ тµлем тапсырмасы
негiзiнде ж‰ргiзiледi. Жекелеген жаѓдайларда ќарыз алушыныњ
ќаржылыќ ќиындыќтарѓа кезігуiне байланысты банк ... ... ... ... етуi ... бiраќ б±л
ќарыз жоѓары сыйаќымен ќ±жатталады. сыйаќы мµлшерi оны тµлеу
мерзiмi жєне тєртiбi, сондай аќ оларды iздестiру ... ... ... ... ... ай сайын,
тоќсан сайын есептеледi жєне ќайтару кестесiне сєйкес
iздестiрiлуi м‰мкiн. ... ... ... ... ... ... жай жєне ... сыйаќы
есептеу формулалары ќолданылады.
Жай проценттер бiрiншiден ќысќа мерзiмдi несиелеу ‰шiн
ќолданылады. Олар бойынша проценттердi есептеу жєне
тµлеу келiсiм шартта кµрсетiледi:
S=P(1+n*i),
м±нда: S - ... ... ... ... ... - ... ... - пайыздыќ мµлшерлеме
n - мерзiмi
«Ќазаќстан Халыќ Банкі» АЌ-тыњ тєжiрибесiнде к‰рделi проценттер
±заќ ... ... ... ... м‰мкiн. М±нда мємiле
аяќталѓанѓа дейін немесе алушыѓа есептелген сома тµленбейдi,
ал негiзгi ќарыз сомасы µсiп отырады. Оны мына формуламен
кµрсетуге болады:
Х-максималды рухсат етілген ... n- ... ... і- ...... ќ±растырылѓан: Маќыш С. Коммерциялыќ
банктердіњ операциялары. – А. : ИздатМаркет, 2003.
144-145 б. мєліметтері негізінде жасалѓан
несиелiк келiсiм шарттыњ ... ... ... ... пайдалануына жєне оны толыќ ќайтаруына баќылау
жасайды. Осы маќсатта ќарыз ... ... ... ... жаѓдайына талдау жасап, ќажет болѓан
жаѓдайларда, аќшалай жєне есеп айырысу ќ±жаттарын,
бухгалтерлiк жазуларын, есептiк материалдарын тексередi. Осы
жерде ќарыз алушыдан ... ... ... ... ... ... аќпараттар, сондай аќ басќа да кµздер пайдаланылады.
Єрбiр банктiњ µзiнiњ клиентiнiњ ... iсiн ... ... ... болады. несиелiк келiсiм шартќа
байланысты µз мiндеттемелерiн орындамаѓан ќарыз алушыѓа
єрi ќарай несиелеудi тоќтату туралы ескерту жасауѓа; несиелiк
шартта ќарастырылѓандай несиенi берудi ... ... ... ... ... ... ... Халыќ Банкі»
АЌ-тыњ несиелiк портфелiн мерзiмдi т‰рде тексерiп отырумен де
толыќтырылады. ¤йткенi, «Ќазаќстан Халыќ Банкі» АЌ-тыњ
несиелiк портфелi оныњ табыс кµзi жєне ... ... ... ... кµзi ... «Ќазаќстан Халыќ Банкі» АЌ-тыњ т±раќтылыѓы,
µтiмдiлiгi жєне репутациясы кµбiне оныњ несиелiк
портфелiнiњ ќ±рылымы мен ... ... ... де ... ... белгілі бір наќты моделі жоќ.
«Ќазаќстан Халыќ Банкі» АЌ-тыњ тєжірибесінде ќарызды
µтеудіњ т‰рлі варианттары ќарастырылуда. Ќарызды µтеу оныњ
табиѓатына байланысты. ... ... ... жєне ... ... µтеу ... ... маманы ќарыз алушымен
келісе отырып, несиеніњ критерийлеріне ќарап жасайды. Сонымен
ќатар µтеу мерзімі ... ... ... ... да ... ... ... кµлемін жєне ол бойынша пайызды µтеу
«Ќазаќстан Халыќ Банкі» АЌ-тыњ Несиелік Комитетімен
жасалады.
«Ќазаќстан Халыќ Банкі» АЌ несие ... ... ... ... ... ќолдана алады, соныњ ішінде:
Несиелеу мерзімі кезінде периодтыќ тењ мµлшермен µтеу
Аннуитеттік ... ... ... ... соњында бір уаќытта µтеу
¤теудіњ бастапќы кезењінде кейінге ќалдыру арќылы ... ... ... еткенге дейінгі µтеу.
«Ќазаќстан Халыќ Банкі» АЌ-тыњ Несиелік ... ... ... ... ... µтеу мерзімін кейінге
ќалдыру р±ќсат етілуі м‰мкін.
Егер несиелеу мерзімі ‰ш айдан асса, онда ... µз ... ... ... ‰ш ... ... ќарыз
алушыѓа µтеу мерзімін ±зарта алады. Несие бойынша негізгі
ќарызды µтеу мерзімі несиені µтеу ... деп ... ... ... ... ... µтем несие
бойынша негізгі ќарыздыњ жартысынан аспауы ќажет. Егер
несиелеу мерзімі ‰ш айдан асса жєне несие бойынша негізгі
ќарызды µтеу мерзімі несиелеу мерзімініњ ... ‰ш ... онда µтем ... ... ... ... Несиелік
Комитетімен шешіледі.
2. Несиелік процесті коммерциялыќ банктерде ±йымдастыру
тєжірибесі («Ќазаќстан Халыќ Банкі» АЌ тєжірибесінен)
2.1. ... ... ... ... ... соныњ ішінде несиелік келісімшарт
белгілі бір ќ±жаттыќ рєсімделуді ќажет етеді. Єрине ењ
алдымен ќарыз алушы несие алмастан б±рын банк ... ... ... алайда соњына ќарай б±л с±хбат ќаѓаз
бетіне т‰сіп, зањды т‰рде тіркеледі. Банкте клиенттіњ
ќаржылыќ жаѓдайын аныќтайтын барлыќ ќажетті материалдар
болу тиіс. ... ... жыл ... арналѓан баланс болуы
ќажет. Отандыќ жєне шетел тєжірибесінде 2-3 жылѓа арналѓан
баланс, ќажет уаќытысында айлыќ мерзімдік баланс с±ралады.
Баланспен ќоса ...... ... ... мен ... есеп берулер болуы ќажет.
Клиент несиені ќандай да бір аныќ маќсатќа, белігілі бір
мерзімге жєне ... ... ... ... ... ... ... арналѓан арнайы
жалпылама µтініш-міндеттеме болады екен. Яѓни м±нда ќарыз
алушыныњ міндеттері аныќ жазылып кµрсетілген.
Б±л µтініш-міндеттемемен ќоса мерзімдік міндеттемелер ... ... ... ќарыз алушыныњ
белгілі бір маќсатќа, белгілі бір мерзімге жєне ... ... ... ... µтеу міндеттемесі ќарастырылады.
М±ндай міндеттемелердіњ бірнеше т‰рлері болуы м‰мкін. Ол
ќарыздыњ мерзіміне байланысты болады, яѓни шартты мерзім
бе, жоќ єлде наќты мерзім бе? ... ... ... ... ... ... Ал егер ... ќайтару мерзімі
ќайта ќаралып жатса, онда шартты мерзім ќолданылатын (б±л
жаѓдайда мерзімдік міндеттеме ауыстырылатын, оныњ ... ... ... ... ... ќазіргі тањда
клиенттен мерзімді міндеттемені талап етпейді, µйткені
ќарызды µтеу мерзімі келісімшартта наќты кµрсетілген.
1-сурет. Несие алу ‰шін кєсіпорын – ... ... ... ... ... ????????? ????????????
I ???
????? ???????? ???? ??????? ????????? ????????
0100090000038d00000002001c00000000000400000003010800050000000b0200000000050000000c02b815a60e040000002e0118001c000000fb021000070000000000bc02000000cc0102022253797374656d0075d0cf450088961c00bf05a8754091ab75285a970894961c00040000002d010000040000002d01000004000000020101001c000000fb02a4ff0000000000009001000000cc0440002243616c6962726900000000000000000000000000000000000000000000000000040000002d010100040000002d010100040000002d010100050000000902000000020d000000320a570000000100040000000000a60eae152000360005000000090200000002040000002d010000040000002d010000030000000000
??????? ??????? ?????????? ?????? ???????
?????? - ... ... ???????? ... ...... ... Банковское дело: учебник /
Под редакцией Коволева. - М. РДЛ. , 2001. с. 74-75
мєліметтер негізінде жасалѓан.
Несиелік жобаны талдау банктік ... ... ... бірі ... ... Б±л ... ... экспертизасы, жобаны ќаржыландыру ќажеттілігі
баѓаланып, талќыланып, жоба бойынша ... ... ... ... ... ... банкке бегілі бір ќ±жаттарды
тапсырады. Б±л ќ±жаттардыњ тізімі банкпен бекітіледі:
Ќ±ќыќ белгілейтін (правоустанавливающие) ќ±жаттар:
Мемлекеттік тіркеуден µткендігі туралы куєліктіњ нотариалды
куєландырылѓан ... ... ... ... ... ... ... карточка;
Белгілі бір ќызметпен айналысуѓа р±ќсат беретін лицензиялардыњ,
патенттердіњ, р±ќсаттардыњ кµшірмесі;
Салыќтыќ ... ... ... ... ... ... алу жєне ... бір игілікті кепілге бергені
туралы ќ±рылтайшылар (ЖШС) немесе акционерлер (АЌ)
жиналысыныњ протоколыныњ нотариалды куєландырылѓан
кµшірмесі;
Мєміленіњ ... ... ... ... ... ... ... мєміле акционерлік ќоѓам ‰шін «ірі» екендігі аныќталса,
онда ќарыз алушы акционерлердіњ осы мєміленіњ іске ... ... ... акционерлер жиналысыныњ протоколын
±сынуы тиіс;
Банкпен жасалатын Несиелік келісім – шартќа ќолдарын ќоятын
т±лѓалардыњ лауазымын ... ... ... ... кµшірме (АЌ);
Ќол ќоюѓа ќ±ќыќтары бар лауазымды т±лѓалардыњ, бас бухгалтердіњ
паспорттарыныњ кµшірмесі, РНН, т.б. жеке басты куєландыратын
ќ±жаттар,
Ќаржылыќ ... алу ... ... ‰ш ... жєне ... ... арналѓан баланстар;
Ќызмет кµрсететін банктен ќарыздыњ жоќтыѓын растайтын жєне ... ... ... ... ... ... ... аныќтамасы (Акт сверки из НИ);
Соњѓы 12 ай ішіндегі барлыќ ... ... ... ... ќаражаттардыњ ќозѓалысын растайтын
аныќтама (тењге/валюта);
Дебиторлыќ жєне кредиторлыќ ќарыздыњ ашылып кµрсетілуі
(расшифровка); тауарлардыњ, ќызметтердіњ ... ... ... болу ... кµрсетілуі керек;
Негізгі ќ±ралдардыњ тізімі (баланста кµрсетілуіне,
кµрсетілмеуіне байланыссыз);
Бизнес – жоспар (несиені пайдаланудыњ жєне ќайтарудыњ
технико-экономикалыќ негіздемесі).
Бизнес – ... ... ... ... ... ... негізінде жасалады:
Тауарды жеткізу жєне µткізу мерзімі;
Тауарды сатып алу жєне µткізу шыѓындары;
Кедендік ... ... ... жєне ... да ... аударымдар;
Тауарды µткізуден т‰сетін жоспарланѓан пайда жєне несиені
ќайтарудыњ кµздері,
Берілген несие бойынша негізгі ќарыз бен есептелген проценттік
тµлемдерді ќайтарудыњ графигі;
Орындалуына несие алынатын келісім – ... ... ... бірге;
Лицензиялардыњ кµшірмелері;
Тауарды сатып алуѓа дайын контрагенттердіњ келісімшарттарыныњ
кµшірмесі;
Несиеніњ ќамтамасыз етілуін растйтын ќ±жаттар:
Кепіл (гарантия) жєне кепілдеме (поручительство) хаттары:
кепілді беретін т±лѓалардыњ тµлем ќабілеттілігі;
Кепіл заты ... ... ... ... ... ... меншік ќ±ќыѓын растайтын ќ±ќыќтыќ ќ±жаттардыњ
оригиналдары, осы игіліктердіњ толыќ тµленгендігін
растайтын тµлем ќ±жаттардыњ ... жєне ... ... ... ќ±жаттар:
Жекешелендірілген кезде:
кепілге берілетін объект бойынша меншік ќ±ќыѓына ие болуы
туралы ... ... ... ... ... ... (куєлігі) (т‰пн±сќасы);
сатып-алу – сату (жекешелендіру) туралы келісім (т‰пн±сќасы);
жер учаскісін сатып-алу – сату ... ... ... ... ... кепіл берушініњ кепілзатќа меншік ќ±ќыѓын растайтын ќ±ќыќ
белгілейтін ќ±жаттар: сатып-алу – сату ... ... ... ... мемелекеттік актісі,
ќозѓалмайтын м‰лік бойынша Орталыќтыњ тіркеу куєлігі жєне
т.б.;
- жер учаскісіне меншік ќ±ќыѓын растайтын мемлекеттік акт, жерді
т±раќты пайдаланудыњ ќ±ќыѓы ... ... ... жерлерде кепілге берілмегені туралы жєне
арестте еместігін растайтын ќозѓалмайтын м‰лік бойынша
Орталыќтыњ аныќтамасы;
- ѓимаратты немесе жер ... ... ... ... ... ... ќ±ралдарын кепілге бергендігі туралы ќ±жаттар:
техникалыќ паспорт (т‰пн±сќа);
кµлік ... ... ... ... иесі ... ... жєне игілікті кепілге беруге єйелініњ
(к‰йеуініњ) нотариалды куєландырылѓан келісімі;
саќтандыру полисі (азаматтыќ-ќ±ќыќтыќ жауапкершілік);
кµлік ќ±ралын толыќтай тµлегендігін растайтын тµлем ќ±жаттары;
кµлік ќ±ралдарына салынатын ... ... ... ... тауарларды жєне ќ±рылѓыларды кепілге бергендігі
ќ±жаттар:
сатып алу – сату, консигнация, бартер туралы ... ... ... ... декларация;
техникалыќ ќ±жаттама;
кепіл беруші ќоймасында кепілге арналѓан тауардыњ бар болуын
растайтын ќоймалыќ аныќтама; б±л ќ±жатта ... ... ... ... ... ќолдары т±руы керек;
тауардыњ сєйкес болу сертификаты;
тауардыњ ќ±нын толыќтай тµленгендігін растайтын тµлем ќ±жаттары
13. Штаттаѓы ж±мысшылар саны туралы аныќтама.
Несиелік бµлімніњ ... ... ... ќ±жаттарды жинаќтап,
оларды жобаны талдау бµліміне (егер ондай бµлім банкте бар
болса, кейбір банктерде жобаны талдаумен несиелік бµлімініњ
маманы айналысады) береді.
Банк маманы ‰шін ... ... ... ... кµзі
болып клиент тапсырѓан ќ±жаттар, клиенттердіњ т‰сініктемелері
жєне клиенттіњ толтырѓан анкетасы ... ... ... ... ... єр банк анкетаныњ ќ±рылымын
µзіне сай ќ±райды. Кµп жаѓдайда ќарыз ... ... ... ... (экономикалыќ мєселелер):
Ќарыз алушыныњ жеке мєліметтері (аталуы, меншік формасы, РНН,
мекен-жайы, телефон, банктік реквизиттері);
Жетекші мен Бас бухгалтердіњ анкеталары (аты-жµні, т±ѓан жылы,
к‰ні, мекен-жайы, ... РНН, ... ... ... ... ... несиесі, басќа тартылѓан
ќаражаттар, меншікті ќаражаттар, жалпы сома);
Ќамтамасыз етілуі (кеплідіњ т‰рі – кепіл заттыњ аталуы,
мµлшері, нарыќтыќ ... ... ... ... ... ... жері, саќтандырылуы, саќталу
жаѓдайлары: кепілдік беруші, сомасы, мерзімі);
Ќарыз алушыѓа немесе онымен аффилирленген т±лѓаларѓа берілген
несиелік µнімдер (Банк-несие беруші, µнім т‰рі, сомасы,
проценттік ... ... ... ... мерзімі,
ќайтарылу мерзімі, пролонгациялар саны, себептері, несиелік
µнімніњ аѓыидаѓы сомасы, мерзімінен µткен сомасы);
¤ндірістік циклдыњ ќысќаша баяндалуы:
µндіріс ... ... ... ... ерекшеліктері);
ќаржы – аѓымдаѓы жаѓдай жєне жоба (шыѓындар, табыстар, жоба
бойынша тµлем шарттары, басќа да шарттар);
маркетинг (баѓалар, бєсекелестердіњ ... ... ... ... бєсекелестік ќабілеті, тауарды нарыќќа шыѓару);
менеджмент (басќару ќ±рылымы, шешім ќабылдау прерогативасы,
компанияны басќару сипаты, компанияныњ кадрлік потенциалы)
Пайда/Зиян ... ... ... ... ... ... олардыњ ‰лестері, пакеттіњ
±стаушысы, ќатысу сипаты, аффилирленген ±йымдар, менеджерлер
ќ±рамыныњ т±раќтылыѓы);
Нарыќтыѓы орны (нарыќ, нарыќтаѓы ... ... ... бєсекелестері);
Негізгі сатып алушылары (ќарыз алушыныњ айналымындаѓы ‰лесі,
байланыс т±раќтылыѓы, тµлем ќ±ралы);
Негізіг жабдыќтаушылары (ќарыз ... ... ... ... тµлем ќ±рамы);
Дебиторлыќ ќарыз;
Банктердегі шоттар бойынша айналымдар;
Кредиторлар;
Ќарыз алушыныњ шаруашылыќ ісініњ негізгі кµрсеткіштері (сату
кµлемі);
Ќарыз алушыныњ меншігіндегі ќозѓалмайтын м‰лік;
Ќарыз ... ... жєне ... ... ... ќабілеттілігін, сонымен ќатар жобаныњ
талдауымен айналысу барысында жобаны талдау бµлімініњ маманы
банктіњ келесі ќ±рылымдыќ бµлімшелерініњ оњ ќорытындысын алуы
ќажет:
Ќ±ќыќтыќ бµлім (юридический ... ... ... ... ... ... ... рисков);
Экономикалыќ ќаіпсіздік бµлімі (отдел экономической
безопасности).
Осы аталѓан ќ±рылымдыќ бµлімдердіњ ќорытындылары жєне ... ... ... ... ... талдау бµлімініњ маманы µзініњ ќорытындысын
жасайды. Б±л ќорытынды несиелік арызда кµрсетіледі.
Єдетте жоба бойынша ќорытынды мынандай болуы м‰мкін:
Жоба оњ баѓаланады. Жобаныњ тиімділігі, оныњ ... ... бере ... ... Жоба ... ... ... Комитетіне жіберіледі;
Жоба теріс баѓаланады. Жобаныњ экспертиза барысында айтарлыќтай
жетіспеушіліктерді, ... ... ... жєне
ќаржылыќ тиімсіздігі аныќталынып, жоба басќа
ќарастырылмайды;
Жоба ќосымша ж±мысты ќажет етеді. Ќарыз ... ... ... ... ... ... ... жоба бойынша кейбір
жетіспеушіліктер бар.
Оњ баѓаланѓан жоба бойынша мєліметтер Несиелік Комитетке
жіберіледі. Несиелік Комитетте ќарастырылатын жоба осы
жобаныњ ... ... ... ... ... ... ... мєселесі жєне
мєміленіњ барлыќ шарттары Несиелік Комитеттіњ
м‰шелерімен коллегиалды т‰рде шешіледі. Егер Несиелік
Комитеттіњ м‰шелерімен ќабылданѓан шешім оњ болса, онда
несиелік бµлімініњ мамандары несиені ... ... ... ... беру екі ... да ... ... байланысты болады. Б±л
міндеттемелер мен ќ±ќыќтар несиелік шартта
кµрсетіледі, яѓни екі жаќ несиелік шартќа ќолдарын
ќояды. Онда екі ... да ... жєне ... ... Ќарыз алушы клиенттіњ несиелік ќабілетін талдау
Ќазірігі несиелеу ж‰йесі ќарыз алушыныњ несиелік ќабілетін
аныќтау єдістеріне де негізделеді. Айта кету ... ... ... ќабілеті б±л – коммерциялыќ банк балансыныњ
µтімдіігін ќолдау єдісі ... ... ... ... мерзімде сауданыњ ќайтарылмай
ќалуѓа себепкер болатын кµптеген тєуекел факторлардыњ іс
єрекетімен байланысты болып келеді. Сондыќтан да, банк
несиесініњ берілуі алдын ала ыќпал ететін ... ... ... жасайды.
Ќарыз алушыныњ несиелік ќабілеті – б±л ќарыз алушыныњ µзініњ
ќарыздыќ міндеттемелері бойынша толыќ жєне ... ... ... ... ... ... оныњ тµлем ќабілетінен бір
айырмашылыѓы – онда µткен кезењдегі немесе ќандай да бір
к‰ндегі тµлемсіздікті есепке алмайды, ал ... ... µтеу ... болжайды. µткен
уаќыттардаѓы ќарыз алушыныњ тµлем ќабілетсіздігініњ дєрежесі
клиенттіњ несиелік ќабілетін баѓалау барысында иек артатын
ењ бір формальді кµрсеткіш болып табылады. Егер де ... ... ... ... болып, ал балансы µтімді
жєне меншікті капиталдыњ мµлшері жеткілікті ... ... ... ... тµлемдердіњ бір рет кешіктірілуі,
клиенттіњ несиелік ќабілетсіздігі туралы ќорытынды ‰шін
негіз болып табылмайды. Несиелік ќабілеті бар клиенттер
банкке, жабдыќтаушыларѓа, бюджетке ±заќ ... ... ... ... ... банктіњ наќты ќарыз
алушыѓа беретін наќты несиесімен байланысты ќарапайым
(жеке) ... ... ... алушыныњ ќаржылыќ т±раќтылыѓын объективті баѓалау жєне
несиелік операцияларѓа байланысты м‰мкін ... ... алу ... ... ресурстарды тиімді басќаруѓа жєне
пайда табуѓа м‰мкіндік береді.
Єлемдік жєне отандыќ банктік тєжірибе ќарыз алушыныњ несиелік
ќабілетініњ мынандай ... ... ... ... ... ... ќарызѓа алу ќабілеті;
аѓымдаѓы ќызметі барысында ќарызды µтеу ‰шін ќажетті
ќаражатты табу ќабілеті (ќаржылыќ ... ... ... ... несиелік мєміле жасалатын жаѓдай,
баќылау (ќарыз алушыныњ ќызметініњ зањдылыќ негізі, банк
стандарты мен ќадаѓалау ±йымдарына несиеніњ сипатыныњ ... ... ... деп оныњ ... ... ... жєне ... беделі, ќарызды ќайтарудаѓы
жауапкершілігі жєне несиеніњ маќсатыныњ банктіњ несиелік
саясатына сай келуі ... ... ... ... ... ... оныњ сол аяда ±заќ
уаќыт ќызмет етуінен, экономикалыќ кµрсеткіштерініњ орташа
салалыќ кµрсеткіштерге сай келуінен, оныњ несиелік
тарихынан, оныњ серктестерініњ (жабдыќтаушылары, сатып
алушылары, ... ... ... ... ... Менеджерлерініњ беделі олардыњ кєсіби
жарамдылыѓына (білімі, ж±мыс тєжірибесі),
моральдыќ сапасына, жеке ќаржылыќ жєне отбасылыќ
жаѓдайына, оныњ басќаратын ќ±рылымы мен банк арасындаѓы
ќарым-ќатынастар нєтижесіне байланысты ... ... алу ... ... ... ... µтініш
беруге, несиелік келісімшартќа ќол ќоюѓа немесе келіссµздер
ж‰ргізуге ќ±ќыныњ болуын, яѓни кєсіпорынныњ немесе фирманыњ
µкілдеріне белгілі бір ... ... ... ... ... ... ењ негізгі критерийлерініњ
бірі – оныњ ќарыз µтеу ‰шін аѓымдаѓы ќызметініњ ж‰ргізілу
барысында ќаражат табу ќабілеті болып табылады.
Ќарыз алушыныњ капиталы оныњ ... ... ... ... ... ... Оны ... мынандай
екі шарттыњ мањызы зор:
оныњ жеткіліктілігі, яѓни Орталыќ банктіњ тарапынан жарѓылыќ
ќордыњ ... ... ењ ... ... ... жєне ќаржы левераж коэффициенті
негізінде талданады;
несиеленетін операцияларѓа меншікті капиталды ж±мсау дєрежесі,
яѓни ол банк пен ќарыз алушыныњ арасында тєуекелдіњ бµлінуін
куєландырады. Ќаншалыќты меншікті ... ... ... соѓ±рлым ќарыз алушыныњ несиелік тєуекеліне ыќпал
ететін факторларды ќадаѓалап отыруѓа ... ... ... ...... алушыныњ активтерініњ ќ±ны
жєне несиелік келісімшартта кµрсетілетін ќарызды µтеуде
екінші ќосымша ... ... ... ... ... ... М±ндаѓы ќосымша кµздер ќарыз
алушыныњ басына ќаржылыќ ќиындыќтар туу ... ... ... міндеттемелерін уаќытылы орындауына кепілдік береді.
Кепілдік сапасы, кепілхат беруші, кепілдемеші мен
саќтандырушыныњ т±раќты болуы, ќарыз алушыныњ
аќшалай ќаражатыныњ жеткіліксіздігі ... ... ... ... ... ... ... аѓымдыќ немесе болжанѓан экономикалыќ жаѓдай,
саяси факторлар жатады. Б±л жаѓдай банктіњ сыртќы тєуекел
дєрежесін аныќтайды.
Соњѓы критерий – баќылау, б±л мынадай с±раќтарды ... ... ... етуі жєне ... ... ... ‰шін зањды жєне нормативтік негіз бар ма? Зањдардаѓы
к‰тілетін µзгерістер (мысалы: салыќ зањы) ќарыз алушыныњ
ќызметініњ нєтижесіне ќалай єсер етеді? Несиелік µтініште
кµрсетілген ... ... жєне ... ... ... несиелік саясаты туралы ќ±жатта белгіленген
банктіњ стандартына, сол сияќты, несиелердіњ сапалылыѓын
баќылап отырып, банктік ќадаѓалау ±йымдарыныњ стандарттарына
ќаншалыќты ... ... ... банк ... ... ... ... несиелік ќабілетті баѓалау тєсілдерініњ
мазм±нын аныќтайды. Ондай тєсілдер ќатарына жататындар:
іскерлік тєуекелді ... ... ... ќаржылыќ т±раќтылыѓын баѓалау;
ќаржылыќ коэффициенттерді баѓалау;
аќша тасќынын талдау;
ќарыз алушы туралы аќпарат жинаќтау;
орналасќан жеріне бару арќылы ќарыз алушыныњ ж±мысын ќадаѓалап
отыру.
Отандыќ банктік ... ... ... ... ... басты факторѓа оныњ ќаржылыќ жаѓдайы жатады. Ол
ќарыз алушыныњ ќызметін кµрсететін кµрсеткіш ретінде ќызмет
ете отырып, меншікті жєне заемдыќ ќаражаттарды ... ... ... сондай-аќ пайданы алу, бµлу
жєне тиімді пайдаланумен сипатталады.
Ќарыз алушыныњ кєсіпорынныњ несиелік ќабілетін баѓалау оныњ
ќаржылыќ жаѓдайына баѓа беруді ... ... баѓа ... ... ... ... ... кєсіпорынныњ ќаржылыќ жаѓдайы оныњ мынандай
тµлем ќабілетіне байланысты:
шаруашылыќ шарттарына сєйкес тµлем талаптарын уаќытылы
ќанаѓаттандыру;
несиені ќайтару;
ж±мыскерлер мен ќызметкерлерге жалаќы тµлеу;
бюджетке ... жєне ... ... ... ќаржылыќ жаѓдайы жаќсы болса, ол барлыќ
міндеттемелері бойынша есеп айырыса алады.
Ќарыз алушыныњ несиелік ќабілетін банктік талдау шектеулі жєне
кењ ... ... ... алушыныњ несиелік ќабілетін талдау
‰шін оныњ тиімділігін, тµлем ќабілеттілігін,
шаруашылыќ-ќаржылыќ ќызметін жан-жаќты
баѓалауѓа м‰мкіндік беретін кµрсеткіштер ж‰йесін
±сынатын кµптеген ... ... ... ... ... перспективалыќ зерттеулер
орталыѓы дайындап, Ќазаќстан Республикасыныњ ¦лттыќ банк
Директоратыныњ 27 ќырк‰йек 1994 жылѓы мєжілісінде № 26
ќаулы бойынша бекітілген «Ќарыз ... ... ... ... ... єдістемелік н±сќауы», сондай-аќ
АЌШ-та жєне басќа да елдерде пайдаланылатын єдістемелер де
біршама танымал.
Кєсіпорынныњ ќаржы – экономикалыќ жаѓдайын талдау ‰шін негізгі
кµздер ... ... ... ... мынандай жылдыќ
бухгалтерлік есеп формалары ќызмет етеді: «Кєсіпорын
балансы» (№ 1 форма); ... ... жєне ... туралы есебі» (№ 2 форма); Кєсіпорын балансына
ќосымша бет (№ 3 ... ... ... ... есеп ... ... (±йымныњ) ќаржылыќ
ќызметініњ негізгі кµрсеткіштері туралы есебі» (№ 1-Ф –
мерзімді – ... ... жєне ... ... ... (ж±мыстар, ќызмет) кеткен
шыѓындары туралы есебі» (№ 5-з – мерзімді – тоќсандыќ ... ... ... ... ... ... мынандай негізгі
кµрсеткіштер пайдаланылады:
1-кесте. Ќарыз алушыныњ несиелік ќабілетін баѓалау кµрсеткіштері
1234567891011Ескерту – ... ... ... ... ... ... Бизнес и банки, 2004.
№ 11 мєліметтер негізінде жасалѓан
2-сурет. Несиеге берілетін зайым сомасыныњ максималды мµлшерін
есепту кестесі Корсеткіштердіњ атауы Шетел валютасыныњ
курсыКод ... ... ... ... ету заты ... берілу мерзіміЖылдыќ проценттік
мµлшерлеме С±раѓан сомасыныњ кµлеміОрташа айлыѓы салыќтар мен
±сталымдарды есептемегендеМаксималды берілетін несиеніњ кµлемі
Берілген несие ... ай ... ... ... ... – АЌ
“Ќазаќстан Халыќ Банкі” тєжірибесі мєліметтері
негізіндежасалѓан12345 Ескерту – автормен
ќ±растырылѓан: Маќыш С. Коммерциялыќ банктердіњ
операциялары. – А. : ИздатМаркет, 2003 мєліметтері
негізінде жаалѓанІшкі ... ... ... ... оќып ‰йрену
барысында аќпаратты д±рыс баѓалауАлдын ала ескерту
белгісіне кеш кµњіл бµлуі жєне операциялыќ баќылаудыњ
єлсіздігіЌамтамасыз етудіњ ... ... ... ... ќ±растырылѓан: Лобанов А. Кредитная деятельность
банка, Деньги и кредит, 2003. № 12 мєліметтер негізінде
жасалѓанАйлар12345678910Ескерту – ... ... ... ... негізінде жасалѓан
Кµрсеткіштер атауларыАѓымдаѓы µтімділік коэффициентіМерзімді
µтімділік коэффициентіАктивтер рентабельдігіРентабельділік
саудаНегізгі ќ±ралдар мен ... ... тыс ... капитал рентабельділігі¦заќ
мерзімді міндеттеме рентабельділігіЌаржы т±тќасы
коэффициентіТіркемелі активтерді µтеу
коэффициентіЌарызѓа ќызмет ету коэффициентіЌор
ќайтарымы
Осы кµрсеткіштердіњ ішінде аса кµњіл аударатыны б±л баланс
µтімділігіне байланысты кµрсеткіштер.
µтімділік деп ... ... ... ... ... µз
міндеттемесін орындай алу ќабілетін т‰сіндіреді. µтімділік
жалпы ќарыз жєне µтімді ќаражаттар (аќшалай ... ... ... ... ... ... келеді. Баланс
µтімділігі актив баптарындаѓы аќшалай ќаржаттарѓа айналу
м‰мкіндігіне байланысты ... ... ... тµлеу мерзіміне ќарай топтастырылѓан
міндеттемелерін салыстыру арќылы аныќталады.
Баланс активініњ баптары олардыњ µтімділік ... ... ... ... ... ... ... шотындаѓы жєне банктегі басќа
да шоттардаѓы ќаражаттар ќалдыѓы; касса; басќа да аќшалай
ќаражаттар; арнайы ќорлардыњ ќаражаттары; к‰рделі ... ... ... ... іске асатын талаптар (тµлейтін мерзімі жетпеген,
жµнелтілген тауарлар жєне тапсырылѓан ж±мыстар;
шектермен есеп айырысулар; µзініњ ж‰йесіндегі
кєсіпорындардан оларѓа ќаржылай кµмек ретінде
берілген ... ... есеп ... банк несиелері
жєне кєсіпорынныњ арнайы ќорларын берілген несиелер бойынша
ж±мысшылармен жєне ... есеп ... ... ... ... ќатарына мерзімінде тµленбеген
жµнелтілген тауарлар мен тапсырылѓан ж±мыстар жатпайды.
Берешектермен есеп айырысу ќ±рамында ‰ш айѓа ... ... ... ... ... ... кєсіпорындармен
оларѓа ќаржылай кµмек ретінде берілген ќаражаттар бойынша
есеп айырысу» бабында жаќын арадаѓы ‰ш ай ... ... ... ... ... іске ... ... – материалдыќ ќ±ндылыќтар
(арзан баѓалы тез тозатын заттарды шегеріп тастаѓандаѓы
µндірістік ќорлар; ... ... ... ... ... ... ... да айналым ќаражаттары).
Ќарыз алушылардыњ салалыќ ерекшеліктеріне байланысты µтімділік
коэффициентініњ біршама оњтайлы мєні 1,2 мен 1,5 ... ... ... 1-ден ... болуы жарамайды.
¤тімділік коэффициенті ќарыз алушыныњ ќарызды алушыныњ ќарызды
µтеу ‰шін жедел ... ... ... ... ... ... Ќаншалыќты б±л
коэффициенттіњ мєні жоѓары болса, соѓ±рлым ќарыз алушы
т±раќты келеді.
Біраќ та алашаќ ќарыздыњ сипатын ескеру ќажет. Алашаќтар ... ... ... ... ... ... єсер ... беруге жєне сондай-аќ ж‰ргізілген несиелік саясаттыњ
нєтижелігін баѓалауѓа м‰мкіндік береді.
¤тімділік коэффициентін талдау барысында мынадай факторлар
есепке алыну ќажет:
ќызметініњ кµлемі (ќаншалыќты µндіріс жєне ... сату ... ... соѓ±рлым таурлы-материалдыќ ќ±ндылыќтар ќоры
кµп болады);
µнеркєсіп жєне µндіріс саласы (µнімге ... жєне оны ... ... ... ... ... (аяќталмаѓан µндіріс кµлемі);
материалдар ќорын жањарту ‰шін ќажетті уаќыт (µтімді
ќаражаттардыњ айналысы);
ж±мыстыњ маусымдылыѓы.
¤тімді ќаражаттардыњ мµлшерініњ тµмендеуіне ыќпал ... ... ... зияндары;
µткен жылдары жєне тµтенше оќиѓалардыњ нєтижесінде болѓан
зияндары;
µткен ќаражаттар баѓасыныњ тµмендетілуі;
к‰рделі ќаржы ж±мсалымдарѓа иммобилизациялануы.
¤тімді ќаражаттарды артыќ болѓаны ... ... Егер де ол ... айналым активтерініњ ж±мыс тиімділігі азаяды. ¤тімді
ќаражаттардыњ артыќ болу себептері: к‰рделі ќаржы
ж±мсалымдарды кењейтпей-аќ пайданыњ жинаќталуы;
амортизацияланатын объектілердіњ ауыстырмалуыныњ
нєтижесінде ... ... ... ... ... ... ... кезде екінші дењгейдегі банктердіњ жеке т±лѓаларѓа
беретін несиелеріне т±тыну жєне ипотекалыќ несиелер
жатады.
Т±тыну несиесініњ мынандай т‰рлері ќолданылуда:
автомобильдік несие;
±заќ мерзімде пайдаланылатын тауарлар ... ... ... ... ... ж±мыстарына берілетін несие;
кейінге ќалдырылмайтын ќажеттіліктерге (оќу, емделу, демалу
жєне ... ... ... автомобильдік несие бойынша жања жєне ж‰рілген
автомобильдерді банк несиесі кµмегімен алуѓа болады.
¦заќ мерзімде пайдаланылатын тауарларѓа мыналар жатады:
жићаз;
сантехника;
аудио – видео жєне ... ... жєне ... да т±тыну тауарлары.
Т±рѓын ‰йді жµндеу ж±мыстарына: ‰йдіњ ішінде жєне ... жєне ... да ... ... ... ... «Ќазаќстан Халыќ Банкі» АЌ-ныњ т±тыну несиесін беру
шартын алайыќ.
Оѓан келесідей ережелер бойынша ќ±жаттар ќабылданады:
Жасы 21-ден ... Іле ... ... т±ратын, т±рѓылыќты
ж±мыс орнында 9 айдан аса ж±мыс істейтін, “Ќазаќстан Халыќ
Банкініњ” пластикалыќ карточкасымен 6 ай мерзім бойы айлыќ
алатын т±лѓалар ѓана ... ала ... ... ... ... т±тыну несиесін ќалай алу процесін
т‰сіндіру, с±раќтары туындаѓан жаѓдайда жауап беруге тырысу.
Клиентке алатын аќшаныњ максималды кµлемін есептеп, ай ... аќша ... ... ... ... ... жеке ... кµшірмесі, СТЌ (РНН) кµшірмесі,
єлеуметтік жеке коды бар ќ±жатттыњ (СИК) кµшірмесі, ж±мыс
орнынан б±рыштыќ мµр ‰лгісі жєне ќай ... ... ... ... бері осы ... ... ... ‰й кітапшасыныњ кµшірмесі т‰пн±сќамен салыстыра
отырып ќабылдап, клиенттіњ µз ќолымен толтырылатын
келесідей Арыз, Келісім, ±заќ уаќытќа тапсырма
ќ±жаттардыњ ... ... ... ... атына жазылады жєне 7 пунктерден
т±рады:
Толыќ аты-жµні, с±райтын соманыњ мµлшері санмен жаќшаныњ ішіне
жазумен жєне ќанша мерзімге алѓандыѓы жазылады. Егер ... ... онда ... ... аты-жµні, пластикалыќ
карточкасыныњ нµмірі, т±рѓылыќты мекен-жайы, байланыс
телефондары жазылады;
Клиенттіњ т±рѓылыќты мекен-жайы жєне сол ... ... ... ... ... ... ... жєне сол мекен-жай бойынша
‰йдіњ, ±ялы телефонныњ, ж±мыс орныныњ байланыс ... ... ... ... ... ... жазылады;
Клиенттіњ пластикалыќ карточкасыныњ нµмірі жєне оныњ осы Банкте
ашылѓан кітапшасыныњ нµмірі жазылады. Кітапша болмаѓан жаѓдайда
100 ... ... ... аќы ... ... ... ... ќолма-ќол т‰рде алып, ай сайын есеп айырысуѓа
керек;
Єйелініњ/жолдасыныњ толыќ аты-жµні;
Клиент басќа зањды/жеке т±лѓа алдында ешќандай аќшалай
міндеттемесі жоќ не бар екендігін жєне ... ... ќ±ю ... ... Ќол ... бюроѓа келісім 2 бµліктен т±рады:
1-бµлікте: Жеке т±лѓаныњ аты-жµні, РНН нµмірі, СИК ... ... ... ... берілген жєне аяќталатын уаќытыныњ
мерзімі. Осы сияќты Банктіњ де реквизиттері.
Ќай ... ... ќол ... ... Осы ... ... уаќытќа тапсырма онда клиенттіњ ќолымен аты-жµні, РНН
нµмірі, жеке куєліктіњ нµмірі жєне ќай к‰ні берілгені, ќай
уєкілетті орнанныњ ... яѓни не ... ... ... Ішкі ... Министрлігі. Ќол ‰лгісі, толтырылѓан
к‰ні. Ќалѓан пунктерге несиені алу кезінде толыѓыраќ
маѓл±матты несиелік ... ... ... ... отырып клиентке резюме жазылады.
Резюме 7 пунктен т±рады:
Ењ алдымен резюмеге ... ... ол ... ... ... жайында аќпараттар беріледі;
Клиенттіњ с±раѓан сомасы, мерзімі, ќанша пайыздыќ мµлшерлемемен
алатыны, єр айдыњ ќаншасы к‰ны есеп ... ... ... ... яѓни егер ... ... немесе ‰шінші рет алатын болса алдыњѓы несие жайында
аќпараттар ... ... база ... ... яѓни
клиент/гарант басќа банктен несие алды ма, біреуге
ќосымша гарант па. Егер, тексеру барысында клиент те/гарант
та нєтижелері оњ болѓан ... оњ ... ... деп
жазылады.
клиенттіњ/гаранттыњ ќай банктен несие алатыны, несиеніњ атауы,
баѓдарламаныњ ... ... ... ... ... нµмірі, 3 ай бойы карточкаѓа келіп т‰скен
сомалардыњ орташа айлыѓыныњ сомасы кµрсетіледі;
Берілетін зайымныњ ... ... EXCELL ... ... бойынша есептеледі.
Егер, клиент гарантсыз/гарантпен болса:
Кµрсеткіштер *2 немесе 1*ХалыќтыќБолашаќта келіп т‰сетін
ќаражат немесе жеке т±лѓанањ кепілі12,24,3623,00%****
Кµрсеткіштер атауларыНегізгі ќарыз тµлемніњ айлыќ мµлшері
(НЌАТ);Сыйаќы мµлшерлемесі ... ... ... ... ... жєне ... ... бойынша тµлемніњ
айлыќ мµлшері (НЌСАТ);Таза табыс (ТТ)Наќты несиелік ќабілеті
(ННЌ)
Несиелік ќабілетті жєне тєуекелді ... ... ... ... ... ќабілеті туралы аќпараттар жинауѓа
маманданѓан жєне олар туралы аныќтамалар беретін арнайы
фирмалар немесе агенттіктер ж±мыс жасайды. Б±л тєуелсіз
±йымдар ... ... ... ќызмет кµрсетеді.
Мысалѓа: фирма «Дан энд Брэд форд» 3 млн. Жуыќ ... ... ... ... ... ... ... жєне аймаќтыќ аныќтамаларда жариялайды.
Несиелер бойынша банктердіњ зиянѓа ±шырауыныњ µсуіне біршама
єсер ететін факторларѓа жасалѓан талдау, батыстыњ
банкирлеріне мынадай ќорытынды жасауѓа ... ... ... ... ... ... банктердіњ мєліметтеріне сєйкес, несиелер бойынша
банктердіњ зиян шегуініњ басты себебіне 67% - ішкі
факторлар, ал 33%-ы сыртќы факторлар ‰лесі ... ... ... ... зиян ... ... ... банктердіњ зиян шегуіне себеп болатын сыртќы
факторлар ќатарында бірінші орында компаниялардыњ
банкроттыѓыныњ т±руы тегін емес. Банктіњ кез келген
ќарыз алушысы м±ндай факторларды ... ... ... да ... ... несиелік ќабілетін талдай
отырып, банк ќызметкерлері міндетті т‰рде оныњ ќаржылыќ
жаѓдайын толыќ аныќтап білуге тиіс. Банкроттыќтыњ ... ... ... ... ... ж‰йесініњ болмауы, нарыќ жаѓдайларындаѓы
µзгерістер мен бєсекеге тµселе алмауы, µз
м‰мкіндіктерініњ шамадан тыс кµбейіп кетуі, яѓни
ресурстардыњ жоќтыѓына ќарамастан компанияныњ жылдам ... ... ... ... ... алушыныњ сєтсіздікке ±шырауын куєландыратын белгілерге:
шоттаѓы айналым ќаражаттарыныњ ќысќаруы, алдында мерзімі
±зартылѓан несиелер бойынша тµлемдердіњ уаќытын созуын
µтінуі (екінші рет мерзімі ... ... ... несиелер ќатарына жатќызылады) жєне
басќаларды жатќызуѓа болады.
Несиелерді ќамтамасыз ету ќ±нына, барлыќ несиелік ќ±жаттардыњ
д±рыстыѓына байланысты несиелерді мынадай тєуекел кластарына
жіктейді:
Ењ тµменгі тєуекелі бар ... ... ... ... ... ... бар ... тєуекелі бар несиелер;
Ережеден шыѓу барысында берілген несиелер (стандартты емес
несиелер).
Єр тєуекел кластарына ... ... ... µтелмеген
несиелердіњ µзіндік ‰лесі белгіленеді.
Несиелік тєуекелді тµмендетудіњ ењ басты тєсіліне – потенциалды
ќарыз алушыларды тањдау ... ... ... ... ... жєне оныњ ... ќарызды банкке
уаќытылы ќайтаруына байланысты сенімділігін баѓалауда
кµптеген єдістер ќолданылуды.
Шетелдік банктердіњ тєжірибесінде ќарыз алушыныњ несиелік
ќабілетін жете баѓалау ... ... ... шара ... ... ... ... баѓалау ж‰йесінде аѓылшынныњ
клирингтік банктерінде кењінен пайдаланылып келетін
єдістердіњ біріне PARSER немесе CAMPARI ... ... – Person – ... ... алушы туралы аќпарат, оныњ
беделі;
A – Amount – с±райтын несие сомасыныњ негіздемесі;
R – Repayment – несиені ќайтару м‰мкіндігі;
S – Security – ... ету ...... – несиеніњ маќсаттылыѓы;
R – Remuneration – несиені беру тєуекелі ‰шін банктіњ пайыз
мµлшерлемесі.
CAMPARI:
C- Character – ... ... ... – Ability – ... ... ... ... – Means – несиеге деген ќажеттілігін талдау;
P – Purpose – ... ... – Amount – ... ... ... - ... – несиені ќайтару м‰мкіндігі;
I – Insurance – несиелік тєуекелден саќтандыру єдісі.
Американдыќ банктер тєжірибесінде потенциалды ќарыз ... ... ... ... СИ ... ќолданылады:
Character (ќарыз алушыныњ сипаты);
Capacity (ќаржылыќ м‰мкіндігі)
Cash (аќшалай ќаражаты);
Collateral (ќамтамасыз етуі);
Conditions (жалпы экономикалыќ жаѓдай);
Control (баќылау).
Ескерту – ... ... ... Л.И. ... ... ... заемщика, Финансы и кредит, 2004. №
3 мєліметтер негізінде жасалѓан
Ќарыз алушыныњ ... б±л оныњ ... ... ... ... дайындыѓын білдіреді.
Ќарыз алушыныњ ќаржылыќ жаѓдайы оныњ несиені ќайтару ... Ол оныњ ... мен ... жєне ... ... µзгеру перспективаларын наќты талдау
кµмегімен аныќталады.
Аќшалай ќаражаты. Жалпы ќарыз алушыныњ ... ... ... кµзі ... аќшалар тасќыны;
активтерді сату;
ќаржыларды тарту.
Кµрсетілген кµздердіњ кез келген несиені ќайтаруѓа арналѓан
ќаражаттыњ ... ... ... ете алады. Біраќ та
банктер несиені ќайтарудыњ негізгі кµзі ретінде наќты
аќшалар ... ... ... себебі активтерді сату
ќарыз алушыныњ балансын нашарлатып жіберуі м‰мкін деп санаса,
ал ќосымша ќаражат тарту банктіњ кредитор ретіндегі
позициясын бєсењдетеді.
Наќты аќшалардыњ жетіспеуі ќарыз ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Наќты аќшалар тасќыны мынандай т‰рде аныќталады:
Наќты аќшалар = Таза пайда + Амортизация
тасќыны + Кредиторлыќ
ќарыз – Тауарлы-материалдыќ
ќ±ндылыќтар ќоры жєне ... ... ... ... – оныњ ... ... ... алушыныњ менеджерлерініњ біліктілігін жєне тєжірибесін,
сол сияќты ќарыз алушыныњ ж±мыс ... ... ... ... етуі. Сондай-аќ банк ќарыздыњ ќамтамасыз етілуі,
яѓни оныњ жеткіліктілігіне, сапасына жєне ... ... оныњ ... ... ... ... ... деген µтінішті ќарау барысында
банк жалпы шарт ретінде елдегі іскерлік жаѓдай жєне оныњ
банк ж±мысына, сол сияќты ќарыз алушыныњ жаѓдайына ... ... ... ... жаѓдай,
бєсекелестерініњ болуы, салыќ, баѓа жєне т.б.
ќарастырады.
Баќылау. Ќарыз алушыныњ несиелік ќабілетін баѓалаудаѓы соњѓы
факторѓа баќылау жатады. М±нда µзгерген зањдылыќтар,
ќ±ќыќтар, экономикалыќ жєне саяси ... ... ... ... ... ... сияќты с±раќтарѓа жауап
іздейді.
Єлемдік банктік тєжірибеде несиелік тєуекелді баѓалауда мынадай
кµрсеткіштер ќолданылады:
1. Активтер сапасындаѓы коэффициенттер:
а) к1 – несие бойынша ... / ... ... ... ... к2 – ... ... зияндар / несиелердіњ жалпы сомасы.
Екі коэффициент те банктердегі ... ... ... ... К1-діњ критериалды дењгейі Солт‰стік Американыњ
банктері ‰шін 0,5-1,0%, ал к2-кі 0,7-1,5%. Оњт‰стік Американыњ
банктерінде (‰мітсіз ќарыздар бар ... к1 ... ... ... ... 1980 ... басы
мен ортасында жылжымайтын м‰лікті несиелеу сферасындаѓы
даѓдарысќа байланысты ипотекалыќ ... ... ... кеззњінде к1-діњ мєні 1%- ѓа жуыќ болѓан. ... ... ... ... к1 ... ќ±райды.
Тєуекелге, шаѓылѓан маржа = Таза пайыздыќ табыс – несие бойынша
зиян / Активтер
Тєуекелге шаѓылѓан маржа б±л – несиелік ... ... ... ... дењгейде танылѓан нормалар
ќатарында маржа кµрсеткіші болмаѓанмен де шетелдік банктер оны
несиелік тєуекел дењгейін баѓалауда ... ... ... статистикалыќ мєліметтер, оныњ оњтайлы мєнініњ 3-3,5%
-ды ќ±райтынын куєландырады.
Таза пайыздыќ маржа = Таза пайыздыќ табыс / Активтер
Жалпы пайыздыќ ... = Таза ... ... + ... да ... ... Проблемалыќ несиелер / Несиелердіњ жалпы сомасы.
3. Бір ќарыз алушыѓакелетін несие / Банктіњ ... ... ... ... ... бір ... алушыѓа
келетін несиеніњ сомасы банктіњ меншікті капиталыныњ 25% -
нан аспауы тиіс. Б±л єрине несиеніњ ... ... ... ... ... ... ќарыз алушыларѓа берілетін несиелер
/ Банктіњ меншікті капиталы.
Банкпен тыѓыз байланысты ќарыз алушыларѓа банктіњ
ќ±рылтайшыларын, директорларын, ... ... ... байланыста болып, несие алу
барысындаѓы жењілдіктерді пайдаланатын басќадай
ќарыз алушылар жатады.
Несиелерді сапасына ќарай топтау жєне ... ... ... ... деп сол несиеге тиісті несиелік тєуекелдіњ
дєрежесі айтылады. Несие сапасыныњ кµрсеткішініњ дењгейі
несиелік тєуекел дењгейіне кері пропорционал (несие
сапасы ќаншалыќты жоѓары болса, соѓ±рлым оныњ ... жєне ... ... ... Б±л жерде несиелік
тєуекелдіњ кµрсеткіштерінен несие сапасыныњ немесе банктіњ
несиелік портфелініњ кµрсеткіштерініњ айырмашылыѓы – б±л
банктіњ берген несиелері бойынша аныќталатын наќты
шамасында. Несиеніњ сапасыныњ ... ... ... ... жєне ... єр ... ішінде: т±тыну, ипотекалыќ жєне басќа) бойынша
проблемалыќ, мерзімі µткен, ‰мітсіз несиелерді біле
отырып, банк несиелік ... ... ... ... ... ... ж‰зеге асыруѓа
м‰мкіндікке ќол жеткізеді.
Несиелік тєуекелді басќару, реттеудіњ негізгі єдістеріне
мыналар жатады:
несиелік ... ... ... ... ... алдын ала талдау;
несиелік тєуекелді жабуѓа арналѓан резерв ќ±ру;
несиелік портфельді оњтайлы (банк ‰шін) ... ... ... ќамтамасыз етілуін жєне олардыњ маќсатты
пайдалануын талап ету.
Несиелердіњ ќайтарылмауын зиян шегу – кез келген банк
ќызметінен ќашса ќ±тылмайтын ... ... ... ... емес, біраќ ењ тµменгі мµлшерге жеткізуге болады.
Американдыќ коммерциялыќ банктерде проблемалыќ
несиелердіњ пайда болу себептерін айќындауѓа
кµмектесетін, сол сияќты олардыњ пайда болуын ... ... ... ... Б±л ... ... к‰мєнді несиелердіњ
пайда болуына єсер ететін банкке байланысты жєне байланысты
емес факторлар ... ... ... ... байланысты, яѓни несиелік µтінішке, несиелік
ќ±жаттарѓа жєне т.б. жасалатын талдауды ќамтитын барлыќ
аспектілері жатады. ... ... ... ... жєне тµтенше оќиѓалар жатады.
Американдыќ банктік тєжірибе несиелік ... ... ... 25 ... ... алушыныњ тарихына байланысты белгілер:
таяу арадаѓы ќарыз алушыныњ ќаржылай т±раќсыздыѓы;
ќарыз алушы туралы аќпараттардаѓы алшаќтыќ жєне
ќарама-ќайшылыќ.
Ќарыз алушыныњ жетекшілері мен басќармасына ќатысты белгілер:
Ќарыз ... ... ... ... ... тµмендігі;
Серіктестер арасында, компанияны иеленушілер, отбасы м‰шелері
арасындаѓы билік ‰шін ... ... жиі ... ... ... алушыныњ басшысыныњ несиелік процесті жеделдетуге банк
ќызметкеріне ќысым жасауѓа ынталы болуы.
Ќарыз алушыныњ µндірістік ќызметін кµрсететін «белгілер»:
Ќарыз алушыныњ жабдыќтаушылары мен ... ... ... ... ... µз ... жасайтын баќылауыныњ єлсіздігі;
Ќарыз алушы саласыныњ сол уаќыттарда ... ... ... ... ... яѓни актив жєне пассив баптарыныњ
толыќ берілмеуі.
Несиелеуді ±йымдастыруѓа ... ... ... ... ... ... маќсаты болмауы;
Ќарыз алушыда несиені ќайтаруда аныќ баѓдарламаныњ болмауы;
Несиені µтеудегі резервтік кµздерініњ болмауы;
Несие берілетін маќсатына ќарыз алушы тарапынан материалдыќ
ќамтамасыз етілмеуі;
Ќарыз ... ... ... ... ... несиені акционерлік капиталын кепілге бере отырып
с±рауы;
Несиеніњ ењ бастысы, µндіріске емес, айналыс аумаѓына
баѓытталуы;
Несиеніњ ќайтару мерзімі ... ... ... ... ... ... шарушылыќ ќызметі туралы есеп беру мєліметініњ
мерзімініњ б±зылуы;
Банк шоттарын ж‰ргізу тєртібініњ нормалардан ауытќуы;
Несиелеу шартыныњ ќайта ќаралуы; несиеніњ ќайтарылу
схемасындаѓы µзгерістер; несиеніњ мерзімініњ
мерзімін созу ... ... ... ... ... ... жоспардаѓы
немесе к‰тілетін кµрсеткіштерден ауытќуы;
Ќарыз алушыныњ есеп жєне баќылау ж‰йесіндегі ауытќуы.
Б±л аталѓан «белгілер» банкті саќтандыра отырып, мерзімі µткен
несиелердіњ алдын алуѓа ... ... ... ... аныќтап
беруге м‰мкіндік береді. Егер де банк к‰мєнді несиелерді
аныќтап білсе, онда несиелердіњ µтелуіне ... ету ... ... ... ... ... єлі де болса, µз міндеттемелері бойынша жауап
беру ќабілетін жоѓалтпаѓан жаѓдайда банк несиелік
келісімшарттарды µзгерту туралы с±раќтарды
ќарастырады.
Жања шарт несиені ... ... ... банк пен ... ... ... маќсат – проблемалыќ несиелерді жою
жолында, µзара келісілген іс-єрекеттерді ќарайды. Сонымен
ќатар, американдыќ коммерциялыќ банктердіњ к‰мєнді несиелерді
аныќтау жєне жою ... єр ... ... ... ... банк жєне ќарыз алушы наѓыз серіктестер ретінде
єрекет етеді. Олар жањаша келісім жасай отырып, ќарыз алушыѓа
несиені µтеудегі мерзімніњ кешіктірілуіне м‰мкіндік береді.
Егер ... ... ... ... бермесе, яѓни ќарыз
алушыныњ ќаржылыќ жаѓдайы жаќсармасы жєне несиеніњ
µтелуіне кµз жеткізу м‰мкін болмаса, онда банк ...... ... ... ... ... етілген м‰лікті сату – б±л несиеніњ
ќамтамасыз ету туралы келісімшартына байланысты
банктіњ ол м‰лікті наќты аќшаѓа айналдыру ... ... ... ... ... жєне ... жолдармен сату несиені ќайтарудыњ ењ ќарапайым тєсілі болып
табылады. Біраќ б±л ... ... ... де ... ... ... ету м‰лкініњ сату баѓасы наырќ жаѓдайына
сєйкес ауытќуы м‰мкін.
Б±л жерде баѓалау нарыќтыќ перспективаларды есепке ... ... Егер ... ету ... ... ... толыќ м‰мкіндік бермесе,
‰шінші кезењ – несиені сот арќылы іздеу ж±мысы жалѓасады. Сот
ќарыз алушыныњ банктік міндеттемелері бойынша жауап беруін
талап ету туралы ... ... Сот ... ... ... ќандай табыс кµздері мен активтері арќылы
несиені ќайтаруѓа болатынына кµмектеседі.
Сот шешімініњ орындалуын банк єр т‰рлі ... ... ... ... Б±л ... ... ж±мысжасаудыњ тµртінші
кезењі болып табылады. Сонымен, тањдау жолдары мынадай:
1. Борышќордыњ м‰лкін тєркілеу туралы сот шешімініњ орындалу
жолында ќарызды ќайтару.
2. Тіркелген м‰лікті ... ... ... арќылы
сату.
3. Борышќордыњ ‰шінші бір т±лѓадаѓы ќаражаттарына тыйым салу.
4. Банкке т±раќсыз борышќордыњ м‰лкін басќарушы т±лѓа ... ... ... ... ... банк ж±мысыныњ нєтижесі
борышќордыњ банкроттыѓы болып табылады. Б±л бесінші кезењ.
Банкроттыќ – б±л ... ... ... ... шешім
ќ±ралы.
2.3. Несиелік шарт жєне оны жасаудыњ ќ±ќыќтыќ негіздері,
несиелік мониторинг жєне несиеніњ маќсатты пайдалануын
баќылау
Несиелік келісімшарт ... ... ... ... ... кµрсететін мањызды ќ±жат. Б±л келісімде екі жаќтыњ
экономикалыќ жєне зањи жауапкершіліктері кµрсетіледі. М±нда
орталыќ банктіњ коммерциялыќ банктерге ќойѓан наќты
талаптары жоќ. ... жєне ... ... ... жєне жеке ... арналѓан наќты келісімніњ
‰лгілері бар. Ал Францияда м±ндай типтік ‰лгі тек ѓана
жеке ќарыз алушыларѓа жасалѓан, ... ... ... ... ... ... ... арнап бір ‰лгіні шыѓару
тиімді емес.
Несиелік келісімшартта клиенттіњ аты – жµні, мекен – жайы,
келісімшарт ќ±ралы, сомасы, ... µтеу ... ... ... жєне ... алѓашќы бµлімінде б±л келісімшартта кездесетін
негізгі т‰сініктемелерге аныќтама беріледі жєне
келісімшарттыњ ќ±ралы кµрсетіледі.
Ќарыз – тµлемділік, ... ... ... ... сєйкес жеке т±лѓаѓа ќозѓалмайтын
м‰лікті алу ‰шін беретін Банктіњ аќшасы.
Алѓашќы салым – ... ... ... ... тµленетін
ќаражаттыњ алѓашќы бµлігі ретіндегі аќша.
Кепіл – міндеттемелердіњ орындалуын ќамтамасыз ету ... ... ... жаѓынан міндеттемелердіњ орындалмауы орын алса,
Банк кепілге ќойылѓан м‰лікті µз ... ... ... к‰н – Ќазаќстан Республикасыныњ банктері банктік
операцияларды орындауѓа ашылѓан ж±мыс ... ... ... ... ±стану шарттары мен есептеу режесі
кµрсетіледі
1. Ќарызды Банк Ќарыз алушыныњ № _______ банктік шоты арќылы
береді.
2. Ќарызды ќолданѓаны ‰шін Ќарыз алушы ... ... ... 12 (он екі) пайыз кµлемінде тµлеп отырады. Пайыз
сомасы календарлыќ к‰ндердіњ наќты санымен есептеледі ... 30 ... к‰н, бір ... 360 (‰ш ж‰з алпыс) к‰н). Ќарызды
±сыну к‰ні есептелмейді, ќарызды ... ... ... ... ... ретінде есептеледі.
3. Ќарыз алушы ќарыз бойынша негізгі соманы «22» ... ... ... Осыдан бастап єр айдыњ µтеу к‰ні «22».
Ќарызды µтеудіњ ењ соњѓы ... ... 2008 жыл. ... к‰н ... ... т‰сіп ќалса, тµлем келесі ж±мыс к‰ні
µтелуі тиіс.
4. Ќарыз бойынша пайыздыњ бірінші тµлемі «22» тамыз 2006 жылѓа
дейін ж‰ргізілуі ... ... ... ќарызды жєне ол бойынша пайызды осы
Келісімшарттыњ № 1 Ќосымшасына негізделе отырып
µтейді.
6. Егер Ќарыз алушы ... ... ала ... µтеу ... ... баптарына сєйкес жањартылады.
7. Егер негізгі ќарызды жєне ол бойынша пайызды µтеу
кешіктірілсе, онда Ќарыз алушыныњ осыдан кейінгі
тµлеген тµлемі келесідей этаптармен ... ... Банк ... ... ... ... шыѓындары;
Айыпп±л санкцияларныњ сомасы;
Кешіктірілген пайыз сомасы;
Кешіктірілген негізгі ќарыз сомасы;
Ќарызды ќолданѓаны ‰шін есептелінген пайыз сомасы;
Негізгі ќарыз ... ... екі ... ... ... ... Ќарызды тек келісімшарт т‰зілгеннен жєне рєсімделгеннен кейін
беруге.
2. Негізгі ќарыздыњ жєне ол ... ... ... ... тµлемді ќабылдау.
3. Келісімшарт бойынша Ќарыз алушы µз міндеттемелерін
орындамаѓан уаќытта Ќарыз алушыѓа ќажетті ... ... ... ... ... шарттарыныњ, Банктіњ валюталыќ
операцияларын ќаржыландыру кµздерініњ, Ќазаќстан Республикасы
‡кіметініњ, Ќазаќстан ... ... ... бойынша аќша жєне несиелік нарыќтардыњ
жаѓдайларыныњ шарттары µзгерген жаѓдайда несиелік
тєуекелді тµмендету маќсатында бір жаќтыќ тєртіппен осы
Келісімшарттыњ шарттарын соныњ ішінде, баланстыќ шоттарды,
ќарыз ... ... ... жєне санкциялардыњ кµлемін
µзгертуге ќ±ќылы. Ќарыз алушы б±л µзгерістерді 5 (Бес) ... ... ... ... ... бойынша талап ету ќ±ќыѓын Ќарыз алушыныњ
р±ќсатынсыз басќа ‰шінші ... ... ... ... процесс барысында Ќарыз алушыныњ ќаржылыќ жаѓдайын
тексеріп отыруѓа.
7. Келісімшарттыњ бµліміне сєйкес кешіктірілген соманы алдын ала
µндіріп алу.
8. Келісімшарт бойынша Ќарыз алушы µз ... ... ... ... ... ... бір ... бойынша санкцияларды ќолданады.
Ќарыз алушы ќ±ќыќтары
1. Банктен несиені Келісімшартта белгіленген кµлемде, ... ... ... ... тµлемдерді ќолма – ќол жєне ќолма – ... ... ... ќарызды µтеу графигі µзгертілсе, бес к‰нніњ ішінде
ќарызды жєне ол бойынша ... 5 (Бес) к‰н ... ... ... міндеттері де арнайы бµлімде келтіріледі.
Банктіњ міндеттері:
1.Келісімшарттыњ бойынша ... ... ... ... ... ... ... ±сынуѓа міндетті.
2. Ќарыз алушы Келісімшарт бойынша µз ... ... ... ... тіркеу органдарын бойынша ќ±рылѓан
келісімшарттыњ тоќтаѓанын хабардар етуге.
Ќарыз алушы міндеттері:
1. Банкте ќарыз валютасымен ... шот ... ... ... ќ±рылѓан келісімшартты рєсємдеу жєне
тіркеу.
3. Ќарызды алуѓы байланысты шыѓындарды тµлеуге.
4. Ќарызды маќсатымен ќолдануѓа.
5. Ќарыз бойынша тµлемдерді ... жєне ... ... ... «Mercur Reward ... ... ќамсыздандыру
ретінде берілетін ќозѓалмайтын м‰лікті 12 (он екі) айѓа
саќтандыру жєне саќтандыру бойынша барлыќ ќ±жаттардыњ
т‰пн±сќаларын Банкке ... «Mercur Reward ... ... ... ... к‰тпеген жаѓдайдан жєне аурудан 12
(он екі) айѓа саќтандыру.
8. Єр жылдыњ «22» шілдесінен кешіктірмей ќозѓалмайтын м‰лікті
саќтандыру ... ... ... жања ... отыруѓа.
9. Єр жылдыњ «22» шілдесінен кешіктірмей ењбекќабілеттілігін
к‰тпеген жаѓдайдан жєне аурудан ... ... ... жања ... ... ... Саќтандыру жаѓдайы туѓан уаќытта 1 (Бір) к‰ннен кешіктірмей
Банкті хабардар ету.
11. Саќтандыру келісімшартына ... ... ... енгізбеуге.
12. Банктіњ талабы бойынша ќарыздыњ маќсатты орындалу,
ќамсыздандыру жєне Ќарыз алушыныњ ќаржылыќ жаѓдайын
кµрсету бойынша ќ±жаттарды ±сыну. Тексеру кµлемін Банк ... ... ... ... ... ... б±зылѓан немесе тоќталѓан
уаќытта Банкке 5 (бес) к‰н ішінде хабар беру
16. Келісімшарттыњ ќызмет етуіне єсер ететін оќыс оќиѓалар ... 5 (Бес) ... ... ... хабар беру
17. Келісімшарттыњ кµрсетілген талапќа сай Банктіњ баќылау
ќ±ќыѓыныњ орындалуына кедергі келтірмеу.
17. Жазбаша т‰рде басќа банктерде ашылѓан шоттар туралы ... ... ... ... ... ... ... банктермен келісімшарт ќ±руѓа, кепіл, кепілдеме беруге
сонымен ќатар м‰ліктік міндеттемені ... ... ... да
келісім ќ±руѓа;
Басќа да кепіл келісімшарттарын т‰зуге; коммуналдыќ тµлемдерді,
мемлекет алдындаѓы барлыќ міндеттемелерді уаќытылы жєне толыќ
кµлемде тµлеп отыруѓа ... ... ... ... ... 5 (Бес) ... жања µтеу графигіне ќол ќою.
20. Келісімшартќа ќосымша келісім т‰зу керек болса, т‰зуге
кететін барлыќ шыѓындарды µз ... ... Сот ... ... ... ... ... т‰рде хабар беру.
Ќарыз алушыныњ жауапкершілігі:
1. Ќарыз алушы уаќытысымен негізгі ќарыз сомасын немесе ќарыздыњ
бір бµлігін тµлемеген ... ... ... ... ... ... кµлемін тµлейді.
2. Ќарыз алушы уаќытысымен негізгі ќарыз сомасын немесе ќарыздыњ
бір бµлігін ... ... ... ... ... ... пайыз кµлемінде пеня тµлейді.
3. Ќарыз алушы ќарызды маќсатымен ќолданбаса, сол ќолданѓан
соманыњ 25 (жиырма бес) пайыз кµлемінде айыпп±л ... ... ... ... міндеттемені уаќытылы
орындамау, Ќарыз алушы м‰ліктіњ кепіл ќ±ныныњ 0,1 (нµл
б‰тін оннан бір) пайыз кµлемінде штраф тµлейді.
6. Міндеттемені ... ... ... ... тиіс ... ... ... бастап саналады.
7. Ќарызды уаќытына дейін орындаѓаны ‰шін:
несиелеудіњ алѓашќы жылы Ќарыз алушы Банкке ќарызды уаќытына
дейін µтеу ... 2000 ... ... ... тµлейді;
несиелеудіњ алѓашќы жылы µткеннен кейін ќарыз бойынша ќарыз
µтем шотына т‰седі.
8. Жоѓарыда келтірілген щтрафтармен ќоса Ќарыз алушы ... ... ... негізделген талаптарын орындамаса
сєйкес жазалау шараларына тап болады.
9. Егер екі жаќтыњ біреуі осы Келісімшартта келтірілген
талаптарды б±зса, онда ... ... ... ... ... шарттар:
1. ќозѓалмайтын м‰лікті, µмірді жєне ењбекќабілеттілігін
к‰тпеген жаѓдайдан жєне аурудан саќтандыру бойынша
саќтандыру полисініњ ќызметі тоќтаѓан жаѓдайда саќтандыру
полисін жањартуѓа ... ... ... ... ... ... ... ќ±нынан тµмен болмауы тиіс. Егер ќайта
саќтандыру кезінде наќты сома белгіленбесе, онда б±л
сома алѓашќы саќтандыру сомасымен тењ болып ќала береді.
3. ... ... жєне ... ... ... алѓашќы
саќтандыру сомасы осы Келісімшарттыњ бабына сєйкес сомада
болуы ... ... ... ќол ... ... ... ... кіріседі.
Ќарызды µтеу мерзімі болып µтеу графигіне сай ќарыздыњ
толыќ ... ... ... ... ... ... ... саналады.
2. Ќарыз алушы келесілерді кепілдендіреді:
Келісімшарт ќол ќойылѓан к‰ннен бастап Ќарыз алушыныњ басќа
‰шінші т±лѓамен ќатынастар осы Келісімшартќа ... ... ... ... ... ... басќа
да міндеттемелердіњ жоќтыѓын; егер ондай міндеттемелер
ќалыптасса Ќарыз алушы Банкке 2 (Екі) к‰н ішінде хабар
беруі тиіс.;
Барлыќ тµлемдер Ќазаќстан ... ... ... бірінші ж‰ргізілуі
ќажет;
Басќа несие берушілердіњ алдындаѓы міндеттемелер Ќарыз алушыѓа
осы Келісімшарттыњ талаптарын ... ... бола ... ... ... барлыќ µзгерістер екі жаќтыњ
келісімімен орындалуы тиіс.
4. Ќарыз алушы µз міндеттемелерін ... ... ... ... ... Келісімшарт бойынша пайда болѓан келіспеушіліктердіњ
шешімдері екі жаќтыњ ќолдаумен жасалады.
6. Егер д±рыс шешім табылмаса, Ќазаќстан ... ... ... Екі жаќ та ... ... µзгерсе тез арада бір бірін
хабардар етуі тиіс.
8. Келісімшарт екі экзэмплярда жасалып, біреуі Банкте, ... ... ... келісімшартќа ќосымша ретінде ќарызды µтеу графигі
беріледі. Б±л графикте: ќарыз алушыныњ есімі; несие
сомасы; пайыз мµлшері; несие мерзімі; пайыздыњ саналатын
мерзімі; алѓашќы ... ай ... бір ... ... ... ... ж‰ргізілетін ай беріледі.
5-кесте. Алѓашќы он айдаѓы тµлем
Кешіктірілмей тµленуге
тиіс22/08/200622/09/200622/10/200622/11/200622/12/200622/01/200622/02/200622/03/200622/04/200622/05/2006
М±нда айлыќ тµлем бірдей кµлеммен, яѓни аннутеттік єдіспен
есептелінеді:
Айлыќ ... ... = ... * R / 100 / ...... ...... мерзімі (ай)
Тоќсандыќ тµлем сомасы = Ќарыз * R / 100 / ... - ... ... - ... ... ... ... (несиелік операцияларды баќылау) – несиелік
ресурстардыњ маќсатты падалануы, несиелеудіњ ... ... ... ... проценттерді тµлеу сияќты мєселелерді
баќылау, сонымен ќатар клиенттіњ несиелік ќабілеттілігін
талдау ... ... ... ... ... орындауын
банк объектіге барып аќша – есептік ќ±жаттарды, ... ... жєне ... есеп ... арќылы іске асырады. Сонымен ќоса аќпараттыњ барлыќ
кµздері ќолданылады.
Орындарына барып инспекциялыќ тексеруді ж‰зеге асыру келесі
с±раќтар бойынша ж‰реді:
Банктік несиені ... ... ... ... ... кепілдіњ ќоймада болуы;
Бухгалтерлік есептіњ ахуалы;
Тауарлы – материалдыќ запастардыњ саќталу ... ... µз ... ... байланысты несие бµлімініњ маманы несиелік іске келесі
ќ±жаттарды тіркейді:
Ќарыз алушы мен бак арасындаѓы ќарыз алушыныњ ќаржылыќ
жаѓдайына байланысты хаттасуы (переписка);
Кепіл зат ретінде ... ... ... акті;
Меншікті орындарынка барып тексеру графигі, т.б.;
Несиелік мониторинг – несиені ќайтаруды баќылау ж‰йесі, сонымен
ќатар осы маќсатќа жету барысында шаралар ќолдану ж‰есі.
Несиелік ... ... ... ќаѓидаларѓа с‰йеніп
жасалады:
Несиелердіњ барлыќ т‰рлерін кезењ бойынша тексеру. єрбір 30,
60, 90 к‰н сайын ірі ... жєне ... ±саќ ... ... ... ... Б±л шара єрбір несиеніњ
мањызды шарттарын тексеру ‰шін жасалынады:
Есептелінетін ... ... ... ... ... ... келуі;
Несиеніњ ќамтамасыз етілуініњ жаѓдайы жєне сапасы;
Ќ±жаттардыњ толыќ болуы;
Ќаржылыќ жаѓдайдыњ µзгеруін баѓалау, ќарыз алушыныњ банктік
несиеге деген ... ... ... ... ішкі ... ... сєйкес келуі.
с) Проблемалыќ ќарыздарды жиі тексеру;
d) Экономикалыќ ... жєне банк ... ... ... пайда болуы кезінде берілген несиелерді жиі
тексеру.
Несиелік мониторингтіњ ... ...... ... ... ... ... банк баќылаушысына
баѓынатын бµлімімен іске асады. Аудиторлыќ тексерудіњ
маќсаты:
Мерзімі µткен несиелер бойынша банктік шоттардаѓы ќалдыќтардыњ
жаѓдайын ... ... ... байланысты наќты жаѓдайды аныќтау;
Несиелік процесті ±йымдастырудыњ жаѓдайын аныќтау.
Аудитор несиелік істіњ ... ... ... ... т.б.
Аудиторлыќ тексерудіњ нєтижелеріне мынандай ќорытында жасалады:
несиелердіњ берілуі жєне олардыњ ќайтарылуыныњ жалпы жаѓдаййы;
несиелік тµлемеушіліктердіњ негізгі себептері;
‰мітсіз несиелерді есептен шыѓару ... ... ... ... ... ... есеп беру жєне ... да ќ±жаттамалардыњ жаѓдайы.
Банктік баќылау жєне несиелік мониторинг сапасы банк
мамандарыныњ іскерлік дайындыѓы, ±йымдастырушылыќ,
кєсіби даѓдысына байланысты ... Б±л ... де ... ... ... ... ... экономикалыќ, математикалыќ,
ќаржылыќ, маркетингтік есептемелердіњ ауыртпашылыѓы т‰седі.
Несиелік талдаумен айналысатын мамандар экономикалыќ
конъюнктураны жаќсы білетін, ќарыз алушыныњ ќаржылыќ
жаѓдайына терењ талдау ... ... ... ... таладу
арќылы болжамдайтын жоѓары білікті мамандар болуы керек.
Несиелік жобаныњ іске асуы немесе аспауы мєселесі оларѓа
тиеді.
2.4. Несиелік процесті ... ... ... ... ... портфель – белгілі бір критерийлермен сыныпталѓан,
ќ±рылымныњ сипаттамасы жєне берілген ќарыздардыњ сапасы.
Шетел жєне отандыќ тєжірибеде ќолданылатын осындай
критерийлердіњ бірі ... ... ... ... Несиелік портфельдіњ сапасын талдау
мен баѓалау кµмегімен банк менеджері ќарыз операцияларын
д±рыс басќара алады.
Несиелік портфельді басќару ... ... ... ... ... ... тањдау;
Тєуекел дењгейініњ пайызына байланысты ќарыздарды топтастыру;
Тањдалѓан критерийлерге ќарай отырып, банктіњ ... ... жеке – жеке ... яѓни ... ... ... ќарыздардаѓы несие портфелініњ ќ±рылымын аныќтау;
Б‰кіл несие портфелініњ сапасын аныќтау;
Несие портфелініњ ќ±рылым ... ... єсер ... ... ... ... жиынтыќ тєуекеліне баламалы резервтік
ќор сомасын аныќтау;
Несиелік портфель сапасын жаќсарту ... ... ... ... басќаруда, негізгі орын, жекелеген ќарыздыњ
сапасын баѓалау критерийлеріне, беріледі. Ол ... ... ... ќарызды ќайтару ќамтамасыздыѓыныњ
дењгейі жєне ерте берілген несиелердіњ наќты жаѓдайы.
Несиені ќайтаруды ќамтамасыз ету жаѓынан алып ќарайтын болсаќ,
онда несиені ... ... ... ... ... ... топ ... ќарыздар» деп аталады. Егер
несиеніњ ќамтамасыздыѓы ретінде нарыќтыќ ќ±ны ќарыз сомасына
тењ немесе одан асып т‰сетіндей ... ... онда б±л ... біз осы ... ... ... топ «жеткілікті т‰рде ќамтамасыздандырылмаѓан ќарыздар».
Ішінара ќамтамасыздандырылѓан несиелер (ќ±ны бойынша несие
кµлемініњ 60%-нан тµмен емес), біраќ оныњ наќты (нарыќтыќ)
ќ±ны к‰мєнді.
‡шінші топ ... ... Яѓни б±л ... ќамтамасыздандырылмаѓан немесе ќ±ны бойынша несие
кµлемініњ 60%-нан тµмен несиелер.
Ал екінші критерий бес ... ... ... ... мерзімі 30 к‰нге дейін;
Кешіктірілген мерзімі 30 к‰ннен 60 к‰нге дейін;
Кешіктірілген мерзімі 60 к‰ннен 180 к‰нге дейін;
Кешіктірілген мерзімі 180 к‰ннен ... ... ... ... ... ... ... ќарыздар сонымен ќатар, екі реттен кµп емес
пролангацияланѓан несиелерді ќоса алѓанда ќарыздар
уаќытылы µтелетін несиелер; б) кешіктірілген мерзімі 30
к‰ннен аспаѓан ... Б±л топ ... ... 2 % -нан кем емес ... ... ... болатын жоѓалтуларѓа арнап резервтер ќ±рылады.
Екінші топќа жататындар: а) ... ... 30 ... жєне ... ќамтамасыздандырылѓан; б)
кешіктірілген мерзімі 30 к‰ннен 60 к‰нге дейін
ќамтамасыздандырылѓан несиелер. Б±л топ ... ... 5%-ы ... ... ... м‰мкін болатын
жоѓалтуларѓа арнап резервтер ќ±рылады.
‡шінші топќа жататындар: а) кешіктірілген мерзімі 30 к‰нге
дейін жєне ... ... ... ... 30 ... 60 к‰нге дейін
жеткіліксіз ќамтамасыздандырылѓан; в) кешіктірілген
мерзімі 60 к‰ннен 180 к‰нге дейін ќамтамасыздандырылѓан
ќарыздар. Б±л топ бойынша ... ... 30%-ы ... ... ... ... ... арнап
резервтер ќ±рылады.
Тµртінші топќа: а) кешіктірілген мерзімі 30 к‰ннен 60 ... ... ... б) ... 60 ... 180 ... дейін жеткіліксіз
ќамтамасыздандырылѓан ќарыздар. Б±л топ бойынша
берілген ќарыздыњ 75%-ы мµлшерде несиелік тєуекелден м‰мкін
болатын жоѓалтуларѓа арнап резервтер ќ±рылады.
Бесінші топќа: а) кешіктірілген мерзімі 60 ... 180 ... ... ... б) 180 ... ... ... в) Б±л топ бойынша
берілген ќарыздыњ 100%-ы мµлшерде несиелік тєуекелден
м‰мкін болатын жоѓалтуларѓа арнап резервтер ... ... ... – б±л банк ... ... болып
отырѓан тєуекел т‰рлерініњ барлыѓын айќындауѓа жєне олардыњ
ењ жоѓарѓы жететін дењгейін аныќтауды талап ететін жоѓарѓы
жетекшілер ќызметі болып табылады.
Несиелік портфельді басќаруды іске ... ... ... ... ... мен олардыњ топтары ‰шін несиелеудіњ ішкі
банктік лимитін ... ... ... ... жекелеген ќарыз
алушылардыњ тєуекел дењгейін кµрсететін несиелік
тєуекелді талдау ... ... ... салалар бойынша несиелеуді диверсификациялау;
тµменгі тєукел дењгейі бар ењ мањызды ... ... ... ... бар ... ќатысты несиелік саясатты
ќатањдату;
несиеге баѓа белгілеу саясатын дайындау.
Несиелеу лимиттерін белгілеу – несиелік портфельді ќ±руѓа
баќылау жасауда тєуекелдерді ... жєне ±заќ ... ... ... ‰шін пайдаланылатын басты тєсіл.
Проблемалыќ несиелерге:
несиелік келісімшартта кµрсетілген уаќытта ќайтарылмаѓан,
уаќыты ... жєне ... ... ... кепілхат немесе кепілдемемен ќамтамасыз етілген
несиелер бойынша саќтандыру компанияларыныњ, ... ... ... банк алдындаѓы міндеттемелері
орындалмаѓандар;
несиелерге есептелетін пайыздыњ несиелік келісімшартта
кµрсетілген к‰ннен 30 к‰н µткенге дейін ќайтарылмаѓан
несиелер жатады.
3-сурет. Несиелік портфель динамикасы, 2006 ... ... ... ... ... ... ... АЌ-ныњ
несие портфелі ќ±рылымында стандартты несиелер ‰лесі
60,8%-тен 63,5%-ке ... ... ... ... ... ... кеміді. Соныњ ішінде: тµлемдерді толыќ жєне
уаќытылы тµлеген кездегі, яѓни бірінші санатты к‰мєнді
несиелер ‰лесі 26,1%-тен 25,9%-ке, тµлемдерді кешіктірген
немесе ... ... ... яѓни ... ... ... ... 3,2%-тен 1,5%-ке, тµлемдерді біраз уаќытќа
кешіктірген кезде, яѓни ‰шінші санатты несиелер ‰лесі
4,6%-тен, 3,5%-ке тµлемдерді кµп уаќытќа кешіктірген уаќытта,
яѓни тµртінші ... ... ... ... ... ал ... µте кµп уаќытќа кешіктірген
уаќытта, яѓни бесінші санатты несиелер 1,8% µзгеріссіз ќалѓан.
‡мітсіздердіњ ‰лесі 2,5%-тен 2,1%-ке дейін кеміді. Яѓни б±л
«Ќазаќстан ... ... ... ... ... ... келе жатќанын білдіреді. Несие портфелініњ
т±раќталуы б‰кіл банк ќызметініњ т±раќталуын білдіреді.
Ескерту – ... ... ... ... ... алѓа ... ... бірі – банк ќызметініњ
сапасын жаќсарту. Банк жылдан ... осы ... ... ... ... АЌ ќазіргі тањда еліміздегі ењ ‰здік
банктердіњ ќатарына жатады. Бес-алты жылдыњ ішінде Банк
‰лкен жетістіктерге жетті. Біраќ Банк µз ... ... єрі ... ... Несиелік процесті ±йымдастыруды жетілдіру жолдары
3.1. Жеке т±лѓаларды несиелеу ... ... ... Республикасында ќалыптасќан єлеуметтік-экономикалыќ
жаѓдайѓа жєне халыќтыњ єлауќатыныњ жаќсаруына байланысты
банктер тарапынан ... ... ... ... ... ... алдыњѓы ќатарлы банктер сияќты
«Ќазаќстан Халыќ Банкі» АЌ-ныњ да несиені ... ... ... Банк жеке жєне зањды т±лѓаларѓа
несиені ±сынуды жеке-жеке ќарастырады.
Жеке т±лѓаларѓа несиені ±сынардан алдын Банк ќоѓамныњ осы топ
м‰шелерін ... ... яѓни ... алѓаны д±рыс (Кесте
7).
Банк VIP – клиенттерге аса кµп кµњіл ... ... ... ... кµп ... алып ... ... ќарыз алушыларына банктік ќызмет кµрсетуде
ерекше кµзќарасты талап етеді.
Єр клиент ‰шін несиелеудіњ лимит сомасына ... ... ... ... осы ... жатќызуды шешеді. Сонымен
ќатар, б±л клиенттердіњ тізімі жасырынды т‰рде болады.
Енді осы ... ... ... ... деген жауапкершілікті сезіну;
Банкте 50 000 АЌШ долларынан асатын сомада ... ... жєне ... ... бойынша айына 5000 АЌШ
долларынан асатын немесе жылына 60 000 АЌШ долларынан
асатын сомада айналымныњ болуы;
Банк шыѓаратын ... ... Банк ... ... емес ... ... Банк ... 50 000 АЌШ долларынан асатын сомада
ќарызыныњ болуы;
Клиент бір ‰лкен компанияныњ иеленушісі немесе
топ-менеджменттіњ ќ±рамында болуы;
Клиенттіњ ірі ... ... ... болуы жєне
Банкте шотыныњ болуы;
Клиент ірі саяси ќайраткер болса.
VIP-клиенттерге несиені ±сыну Банк директоры ќойѓан несиелеу
лимитіне байланысты ж‰ргізіледі.
VIP-клиенттерге ... ... ... ... ... ... ... департаментініњ директорыныњ
немесе бµлшек сауда Департаментініњ Директорыныњ р±ќсатымен;
Тєуекелді басќару ... ... ... Директорымен.
3.2. Шаѓын жєне орта бизнес субъектілерін несиелеу процесін
жетілдіру
Ќазіргі кезде Ќазаќстанда ... ... ќ±ру ... ... ... ... жєне орта ... жєне бµлшек сауда
секторындаѓы ќаржыгерлер Ассоциациясы кењінен ќолдау
кµрсетуде. Барлыѓына белгілі несиелік бюро:
Экономиканыњ ... ... єсер ... ... алу ... ... ... басќару ж‰йесін жаќсартады;
Активтердіњ єртараптануына жєне жања банктік µнімдердіњ пайда
болуына єкеледі.
Сонымен ќатар орта таптыњ м‰мкіндіктерін кењейтеді, несиелеу
кезінде т±рѓындарѓа объективті ќарым-ќатынас орнатады ... жєне орта ... ... ... ... ... ... маќсаттар Ќазаќстан Республикасыныњ ¦лттыќ
Банкініњ ±станып отырѓан стратегиясына сєйкес келеді.
Жалпы, Ќазаќстан ... ... ... ... тарихты ќалыптастыру туралы зањы Ќазаќстан
Республикасында несиелік тарихты ќалыптастырудыњ ќ±ќыќтыќ,
экономикалыќ жєне ... ... ... ... жєне оны пайдалану ж‰йесіне ќатысушылардыњ
ќ±ќыќтыќ жаѓдайын айќындайды, несиелік ... ... ... ... ... жєне ... ќоѓамдыќ ќатынастарды, осы саладаѓы мемлекеттік
реттеу, баќылау мен ... ... ... ... ... бюроныњ кез-келген ж‰йесініњ негізгі
принциптері болады. Мысалы, несиелік ... ... ... ... ... ... ... отырып ж‰зеге
асады:
несиелік тарих субьектісі келісімініњ болуы;
барлыќ несиелік тарих субъектілерініњ тењдігі;
аќпаратты, несиелік ... ... ... жєне ... ... ... ... тарихтыњ деректер базасын жєне тиісті аќпараттыќ
ж‰йелерді ќорѓауды ќамтамасыз ету;
азаматтардыњ жеке µміріне ќол с±ѓылмауы, азаматтардыњ ... ... ... мен ... ... ... ќызметін жєне несиелік тарихты
ќалыптастыруды мемлекеттік реттеу мен ќадаѓалауды
уєкілетті орган ж‰зеге асырады. Жалпы уєкілетті органныњ
ќ±зыретіне мыналар кіреді:
несиелік бюролардыњ ... ... ... ... актілерді ќабылдау;
несиелік бюролар ќызметін ж‰зеге асыру ќ±ќыѓына лицензиялар
беру;
Ќазаќстан Республикасыныњ несиелік бюролар жєне ... ... ... ... ... бойынша несиелік бюролар ќызметіне
тексерулер ж‰ргізу;
Ќазаќстан Республикасыныњ несиелік бюролар жєне несиелік
тарихты ќалыптастыру туралы ... ... жою ... несиелік бюроларѓа жазбаша
±йѓарымдар жіберу;
несиелік бюроларѓа санкциялар ќолдану;
несиелік бюролардыњ ќызметіне, соныњ ішінде ... ... ... ... ... жеке жєне ... µтініштерін ќарау жатады.
Сонымен ќатар уєкілетті орган осы несиелік бюроларѓа ... ... ... мен ењ тµмен талаптары туралы,
несиелік бюроларды лицензиялаудыњ жєне тексерудіњ шарттары
мен тєртібі туралы нормативтік ќ±ќыќтыќ актілер ќабылдайды.
Сонымен несиелік бюролар Ќазаќстан ... ... ... жєне ... ... коммерциялыќ ±йымдар
болып табылады.
Несиелік бюролар ќызметініњ негізгі т‰рлері несиелік тарихты
ќалыптастыру жєне есептер беру ... ... ... ... ќалыптастыру жєне оны пайдалану ж‰йесіне
ќатысушылардыњ ќызметін автоматтандыру ‰шін пайдаланатын
мамандандырылѓан баѓдарламалыќ ќамтамасыз ... ... ... ќалыптастыру жєне оны пайдалану ж‰йесіне
ќатысушыларды аќпараттыќ ќамтамасыз ету
несиелік бюроныњ ќызметіне ... ... ... жєне µзге
де аќпараттыќ материалдарды µткізу;
несиелік тарихты ќалыптастыру жєне оны пайдалану ж‰йесіне
ќатысушыларды аќпараттыќ ќамтамасыз етуге байланысты
консультациялыќ ќызметтер кµрсету;
несиелік тарих субьектілерініњ ... ... ... ... ... ж‰зеге асырылатын баѓалау;
маркетингтік жєне статистикалыќ зерттеулер жатады.
Несиелік бюроныњ негізгі ќ±ќыќтарыныњ бірі ол ... ... беру жєне ... ... ... ... жасасу. Аќпарат берушілердіњ ќатарына банктер,
ломбардтар жєне банк операцияларыныњ жеке т‰рлерін ж‰зеге
асыратын ±йымдар жатады. ... ... ... ... ... банктер, ломбардтар жєне банк
операцияларыныњ жеке т‰рлерін ж‰зеге асыратын ±йымдар
несиелік бюроларѓа аќпарат беруге міндетті.
Несиелік бюроныњ міндеттері:
несиелік тарихты ќалыптастыруды ж‰зеге асыруѓа;
несиелік ... ... ... алѓаны туралы растау
болѓан кезде несиелік есептерді беруге;
несиелік аќпаратты ашуѓа жол бермеуге;
егер алушыѓа берілген несиелік есепте, несиелік бюро
ќызметкерлерініњ єрекеті немесе ... ... ... ... берген аќпаратќа
сєйкескелмейтін аќпарат болѓан жаѓдайда, несиелік бюроныњ
ішкі ќ±жаттарында кµзделген тєртіппен несиелік тарих
субъектісіне т‰зетілген несиелі есепті беруге;
несиелік тарих субъектісініњ µтініші бойынша оѓан ... ... ... ... ... банк ... табыс етуге;
несиелік еспті беру туралы сауал Ќазаќстан Республикасыныњ
зањдарында белгіленген талаптар б±зыла отырып ... ... ... беруден бас тартуѓа;
Ќазаќстан Республикасыныњ зањдарына сєйкес µз ќызметі туралы
есеп ж‰ргізуге жєне есептілік табыс етуге;
Тиісті негіздемелер болѓан ... ... ... ... ... келіп т‰скен аќпаратты т‰зету,
толыќтыру туралы талаппен банкке µтініш ... ... ... ... ... ... ... пайдалануѓа;
Аќпарат беру жєне несиелік есептерді алу туралы шартта
кµзделген жаѓдайларда банктіњ аќпаратты ... ... ... жєне ... ... ... µткізетін не
тµлемдердіњ мерзімін ±зартатын шаѓын жєне орта бизнес
субъектілері несиелік бюроѓа беретін аќпаратта ... ... ... борыш сомасы;
несиелерді беру к‰ні, µтеу к‰ні;
міндеттемелерді орындауды ќамтамасыз етудіњ ќ±рамы мен
тєсілдері туралы аќпарат.
Сонымен ќатар зањды т±лѓа туралы берілетін аќпаратта ... ... ... ... ... т±лѓа
ретінде мемлекеттік тіркеу нµмірі жєне к‰ні, салыќ
тµлеушініњ тіркеу нµмірі, бірінші басшыларыныњ тегі,
олардыњ салыќ тµлеушініњ тіркеу нµмірлері болуѓа тиіс.
Аќпаратты жєне несиелік ... ... ... ... ... ... ... аќпарат беру, неселік есептер беру ‰шін
несиелік тарих субъектісініњ келісімі негіздеме болып
табылады.
Несиелік есепті алушылар несиелік ... ... ... ... ... жєне ... ... кезінде тєуекелдерді баѓалау;
Несиелік шарттардыњ талаптары µзгерген тєуекелдерді баѓалау;
Несиелік есептегі ... ... ... маќсатында
пайдалануы м‰мкін.
Несиелік бюролар аќпарат берушілерден алѓан мєліметтерді
маркетингтік жєне статистикалыќ зерттеулерді ж‰зеге
асыру ... ... ... банктіњ шаѓын жєне орта бизнес субъектілерін несиелеуде
тєуекелді басќару ж‰йесініњ болуы заем операцяларын ж‰ргізу
тєжірибесініњ, ќаржы ќ±ралдарымен операциялар ... ... мен ... ... болуын, аќпарат ж‰йелерініњ жєне басќару
аќпараты ж‰йелерініњ ќалыптасуын ќарастырады.
Ќазаќстан Республикасыныњ Президенті атап µткендей несиелік
бюроны ќаржы секторыныњ он басымдыќтарыныњ бірі болып
саналады.
Ќорытындылай ... ... бюро ... ... карта жєне бµлшек сауда нарыѓыныњ алѓашќы нарыќтарын
ныѓайта т‰седі. Ол ... жєне орта ... ... ... ... ... ... ќоса несие процесін жетілдіру жолдарына
ќарыз алушыныњ несие ќабілеттілігін жєне тµлем ќабілеттілігін
баѓалау арќылы да ... ... ... ... ... жєне ... ... негізгі аќпарат кµзі болып ќарыз алушыныњ
анкетасы, менеджер мен ... ... ... ... ж±мыс орнынан жєне т±рѓын орнынан аныќтама ќаѓазы,
м‰лік ќ±ќыѓын растайтын ќ±жат, ќарыз алушыныњ ќаржы
институттарымен ара ќатынасы.
Несие ќабілеттілігі – ќарыз алушыныњ жеке ... ... ... ... статусына негізделген сенімділігін баѓалау.
Тµлем ќабілеттілігі – ќарыз алушыныњ табысын жєне ... ... ... ... ... ... ... Банк алдында ќарызын µтей алатындай
дєрежедегі ќаржылыќ м‰мкіншілігі.
Несие ќабілеттілігін жєне ... ... ... ... ... ... алушыныњ несие ќабілеттілігін жєне тµлем ќабілетілігін
баѓалау алдында менеджер міндетті т‰рде келесілерді
тексереді:
Ќарыз алушыныњ «¦сынылмайтын ќарыз ... ... ... операциондыќ ж‰йесінде (IBS, Equation, карточкалыќ ж‰йе
Open Way BWIII) ќарыз алушыныњ аѓымды ссудалыќ ... ... ... ... ... ... табылады
Ќарыз алушыныњ несие ќабілеттілігініњ рейтингісі:
5-бен 8 балл арасында А - жоѓары
9-бен 12 балл ... В – ... 19 балл ... С – ... 24 балл арасында D – к‰мєнді
25-тен жоѓары Е - ќанаѓаттанарлыќсыз
Ќорытынды
Осы ж±мыста несиелеуді ... ... ... ... талдау сияќты µзекті мєселелер
ќарастырылды.
Коммерциялыќ банктердіњ несиелік баѓытты тањдап алуы, ќандай
несиелік саясат ж‰ргізетіндігі єрт‰рлі факторларѓа
байланысты болады. Олардыњ ќатарында: банктіњ
ориентациясы, банктіњ ... банк ... егі ... ... ... жєне ... тањда капиталды ж±мсау бєсекесініњ артуы кµрініс
табады. Отандыќ банктер ќарыз алушылар ‰шін несиелерді
алуды ... ... ... беру ... ... ... тµмендеу тенденциясы байќалуда.
Сонымен ќатар коммерциялыќ банктер ±заќ мерзімді несиелерді
бµліп отыр. Себебі, єдеттегі ќысќа мерзімді, ... ... ... ... несиелер
несиелік портфелініњ кµлемініњ ауытќуына єсерін тигізеді.
Банктер µздерініњ ішкі несиелік саясаттарына сай несиелік
талдаудыњ методикасын жасап, оны маркетингтік жоспарѓа
сєйкес несиелендіретін салалардаѓы ... ... ... аныќтауда ќолдануы
ќажет.
Банктік несиелеуді ±йымдастыру кµріп отырѓанымыздай оњай
процесс емес. Ол банктіњ несиелік саясатымен, депозиттік
саясатымен ±штаса жасалынуы ... ... ... ... ... ... м±нда шешуші факторлар
болып табылады. Сонымен ќатар банктіњ экономиканыњ ... ... ... несиелік саясаты мен несиелік
ориентациясымен аныќталады екен. Осы сєттерді ескере банктер
клиентпен ж±мыс істеудіњ алгоритімін ... ... ... ... ... тарауда жалпы несие процесініњ мањызын зерттеп,
несиелеудіњ ќызмет етіп жатќан механизмініњ
элементтерін ќарастырадым.
Банктер, несиелеу процесі кезінде, нарыќтыќ ќатынастардыњ
орныѓуына, ќоѓамдыќ µндіріс тиімділігініњ ... ... мен ... т±раќталуына,
айналымдаѓы аќша массасыныњ артылып кетуіне жол бермеуге,
инфляциялыќ процесті тежеуге сонымен ќатар, ±лттыќ валютаныњ
т±раќталуына ‰лес ќосулары керек.
Банктік ќарыздар ... ... яѓни ... ... ... ... жоѓарѓы сапалы т‰рлерін шыѓаруѓа, халыќќа т‰рлі
ќызметтерді кµрсетуге, халыќќа жєне экспортќа ќажетті
тауарлы-материалдыќ ќ±ндылыќтарды шыѓаруѓа байланысты
ќызметтерді несиелеу ‰шін берулері ќажет. ... ... ... инфраќ±рылымныњ орнатылуын, сауда
ќарым-ќатынастарыныњ кењейуін ќолдап отыруы керек.
Ќарызды жоспарлауѓа, алуѓа, µтеуге байланысты с±раќтарѓа
жауапты ... ... µзі ... етіліп жатќан банктен таба
алады. Яѓни несиені бермес б±рын банк ќарыз алушымен
келісім-шарт жасасады. Б±л келісім-шартта несие
процесі жайлы аќпарат толыќ єрі т‰сінікті ... ... ... ... ... ... мєліметтер
келтіріледі.
Жоѓарыда айтылып кеткендей, екінші бµлімде несиелік процестіњ
кезењдері кµрсетілген.
Кез келген экономикалыќ, соныњ ішінде несиелік келісімшарт
белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... алушы несие алмастын б±рын банк ќызметкерімен
ауызша с±хбат µткізеді, алайда соњына ќарай б±л с±хбат ќаѓаз
бетіне т‰сіп, зањды ... ... ... клиенттіњ несиелік ќабілетіне талдау жасадым.
Несиелік шарт жєне оны жасаудыњ ќ±ќыќтыќ ... ... жєне ... ... ... ... мєселелерді кµрсеттім. Несие беру жµнінде
шешім ќабылдау жєне несиені беру тєртібі жєне клиенттердіњ
алѓан несиені ќайтару тєртібі ќарастырылѓан. ... ... ... ... орныдалуын баќылауды несиелік
моинторинг мањызды роль атќарады.
Несиелік мониторинг (несиелік операцияларды баќылау) – несиелік
ресурстардыњ маќсатты падалануы, ... ... ... ... ... проценттерді тµлеу сияќты мєселелерді
баќылау, сонымен ќатар клиенттіњ несиелік ќабілеттілігін
талдау ж±мысы.
Ќорыта келгенде, несиені ±йымдастыру процесі µте ќиын процесс.
Сондыќтан ол банк ... ... ... ... етеді.
Ќазаќстан Республикасында ќалыптасќан єлеуметтік – экономикалыќ
жаѓдайѓа жєне халыќтыњ єлауќатыныњ жаќсаруына байланысты
банктер тарапынан несиені ±сыну процесі жетілдіріліп
отыруы тиіс. Еліміздегі алдыњѓы ќатарлы ... ... ... ... ... да несиені ±сыну процесі
жетілдіріліп отырады. Банк жеке жєне зањды т±лѓаларѓа
несиені ±сынуды жеке-жеке ... ... ... жєне ... ... ... ... Президентініњ Зањ
к‰ші бар Жарлыѓы, 1995 жыл 31 тамыздаѓы № 2444(µзгерістер
мен толыќтырулар 01.12.2005ж. берілген)
«Ќаржы нарыѓы мен ... ... ... реттеу жєне
ќадаѓалау туралы» Ќазаќстан Республикасыныњ зањы 19 шілде,
2003 ж.
«Зањды ... ... ... ... ЌР-сы
Президентініњ Жарлыѓы № 220-1 22.04.98 ж.
(µзгерістер мен толыќтырулар 01.04.2004ж. берілген).
Положение о кредитной политике АО ... Банк ... ... ... ... АО «Народный
Банк Казахстана» № СД-8/02-04 от «18» февраля 2004г.
«Народный Банк Казахстана» АЌ-ныњ «Шаѓын жєне орта бизнес
субъектілерін несиелеу» ережесі.
Банковское дело: ... Под ... Г.С. ... ... Ќаржы-ќаражат, 2005. - С. 159-174.
Банковское дело: Учебник / Под редакцией О.И. ... - ... и ... 1998. - С. 256-305.
Банки и банковские операции: ... для ... / ... Е.Ф.
Жукова. - М.: РДЛ, 1997. - С. 471.
9. Давлетова М.Т. ... ... ... в ... / ... А.: ... ... Банковское дело. Учебник / Под редакцией В.И.Колесникова. -
М.: ... и ... ... ... В.М. Современный коммерческий банк: управление и
операции. М.: ИКЦ, Визер Ферро, 1994 ... ... Е.А. ... ... и его роль в становлении
рыночной экономики. СПб.: СПбУЭФ, 1992 ... ... С. ... ... ... ... Банковское дело / Под редакцией Коволева. - М.: РДЛ, 2001.
15. Ларионова И.В. Оценка кредитоспособности предприятия,
Бизнес и банки, 2004. № ... ... А. ... ... ... ... и кредит,
2003. № 12.
17. Абалкин Л.И. Зарубежный опыт ... ... и ... 2004. № ... «Ќазаќстандыќ Ипотекалыќ Компания» АЌ-ныњ ипотекалыќ
т±рѓын-‰й ќарызына ќойылатын негізгі талаптар, № ... ... А.А., ... А.О. ... кредитной организации,
Деньги и кредит, 2005. № 1.
20. Дауранов И. Кредитование субъектов малого
предпринимательства,
Банки Казахстана, 2000 г. №11.
21. Банковсое дело / Под ред. ... Г.Н., ... ... Питер, 2002
22. Кµшенова Б.А. Аќша, Несие, Банктер, Валюталыќ ... ... ... ... ... активтер / аѓымдаѓы
міндеттемеАѓымдаѓы активтер – запастар /
аѓымдаѓы міндеттемеПайда / ... ... ... ... / ... ... ... т‰сімПайда /
негізігі ќ±ралдар + айналымнан тыс активтерПайда / меншікті
капиталПайда / ±заќ мерзімді несие жєне займдарЗаемдыќ
ќаражаттар / меншікті ... ... жєне ...... / ... несиеПайда / ќарыз бойынша шыѓындарЖалпы пайда – т‰сім
/ активтер
М±ндаѓы, формула:
Х-максималды рухсат етілген сома;
n- айлар саны;
і- проценттік ставка;
Эксперттіњ шешімі. М±нда клиентке ... ... ѓана ... ... ... ... мµлшерлемесі, тµлейтін
к‰ні, менеджердіњ аты-жµні жєне ќол ‰лгісі, ќай к‰ні
резюме толтырылѓаны жазылады
Арнайы программада ... ... ... ќалыптасады. Ол 3
данада шыѓарылады.
2 т‰рлі распоряжение жасалады. Біріншісі, зайымды беру ‰шін
ссудалыќ шот ашылатынын растайтын, ал екіншісі баланстан
тыс шотќа. Б±лар да ... ... ... ... ... ... беру ‰шін ссудалыќ шот ашылатынын растайтын
распоряжениеде ссудалыќ ... ... ... к‰н ... ... рет ... µтейтін мерзім, ењ
соњѓы несиені µтейтін мерзім к‰ндері жазылады. ¦сталынатын
комиссия сомасы, клиенттіњ ќолына берілетін таза сома
мµлшері кµрсетіледі.2 данада ... 23 ... ... ... ... 9 ... ... жєне 1 тењге баланстан тыс шотќа
аударылады. Егер, клиент гарантпен болса, онда 2 процент
комиссия ±сталынады жєне 1 тењге баланстан тыс шотќа
аударылады.
Баланстан тыс шот ... ... ... шарт
нµмірі, яѓни ссудалыќ шот нµмірі жєне график 1 тењгеге
баѓаланѓандыѓы кµрсетіледі. Ал, айлыќ аќшаны кепілге
ќойѓандыѓы туралы келісім шарттыњ нµмірі, яѓни ... ... жєне ... ... ... сома ... 2
данада.
Осы ќ±жаттар толтырылып біткеннен кейін 2 т‰рлі келісім шарттар
толтырылады 3 ... ... ... болса, банктік зайым
келісім шарты жєне айлыќ аќшаны кепілге ќойѓандыѓы туралы
келісім ... ... ... ... ... зайым келісім
шарты жєне гарантия толтырылады.
Барлыќ ќ±жаттар толтырылѓаннан кейін Банктіњ басшысына ќол
ќоюѓа жіберіледі. Олар ... ... ... ... 2 ... 2 ... келісім шартќа.
Клиентке: график, банктік зайым келісім шарты жєне ... ... ... ... келісім шарт. Егер, гарантпен олса,
гарантќа гарантия данасы беріледі.
Несиелік кассаѓа: зайымды беру ‰шін ссудалыќ шот ашылатынын
растайтын распоряжениеніњ 1 данасы беріледі.
Клиент ... ... ... ... кµшірмесі/гарантќа да
РНН кµшірмесі/гарантќа да
Банкоматтыњ выпискасы/гарантќа да
Ж±мыс орнынан аныќтама/гарантќа да
Резюме
График
Банктік зайым келісім шарты
Айлыќ аќшаны кепілге ќойѓаны туралы келісім шарт
СИК ... ... ... тапсырма
‡й кітапшасыныњ кµшірмесі немесе т±рѓылыќты жерінен алынѓан
Форма №3 аныќтамасы/гарантќа ... ... Іле ... ... ... ... ... сомасы 1 тењге, менеджердіњ ќолы ќойылады да ішіне
банктік зайым келісім шарты жєне графиктіњ бір данасы
салынады.
2-конвертке: сыртына Іле ... ... ... аќшаны кепілге
ќойѓандыѓы туралы келісім шарт, сомасы (с±раѓан сома минус
комиссия), менеджердіњ ќолы ќойылады да ішіне айлыќ аќшаны
кепілге ќойѓандыѓы туралы ... ... ... ... те ... кассирге табысталады. Кассир тексергеннен
кейін олардыњ сыртына Банктіњ мµрін басып, µртенбейтін шкафќа
салады.
Осындай ... ... ... ... ... т‰гендеу жасалып, арнайы шкафќа ж‰йе
бойынша µткізіледі.
Егер, клиент несиені мерзімде µтемеген жаѓдайда айыпп±л
тµлетіп, ... ... ... ... ... ... ... несие м‰лдем µтелмеген жаѓдайда
досьеніњ толыќ кµшірмесі т‰сіріліп сотќа тапсырылады.
Егер, клиент несиені мерзімінен б±рын µтегісі келсе, онда ќарыз
сомасыныњ ѓана мµлшерін тµлеп Банк ... ... арыз ... (екі мыњ) ... ... ... ... т±лѓаныњ тµлем ќабілетін аныќтау техникасы єр банкте єр
т‰рлі ќалыптасќан. Яѓни ќысќаша айтќанда барлыѓына бірдей
єдіс жоќ. Сондыќтан да «Ќазаќстан ... ... ... ... ... келтірсем:
Ќарыз алушыныњ тµлем ќабілетін аныќтау ‰шін мынадай
кµрсеткіштер ќолданылады:
3-кесте.Ќарыз алушы жеке т±лѓаныњ тµлем ќабілетін баѓалау
кµрсеткіштері
Есептеу алгоритміНесиеніњ ... / ... ... * ... ... / 12 айНЌАТ + СМАТЖалпы табыс
– салыќтыќ жєне басќа да ... / ТТ ... ... ... ... ... ... ќарызды ќайтаруын талап
етуі11%Ж±мыссыздыќ / Отбасы мєселелері6%¦рлыќ /
Алдау4%Айлыќ тµлемСоныњ ішіндеАй соњындаѓы
ќалдыќПайызНегізгі
ќарыз356,45297,0059,4529640,55356,45296,4160,0429580,51356,45265,2060,6429519,86356,45295,8161,2529458,61356,45294,5961,8629396,75356,45293,9762,4829334,26356,45293,3463,1129271,16356,45292,7163,7429207,42356,45292,0764,3829143,04356,45291,4365,0229078,02

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 79 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Коммерциялық банктерде несиелік процесті ұйымдастыру («Қазақстан Халық Банкі» АҚ тәжірибесінен)83 бет
Коммерциялық банктерде несиелік процестерді ұйымдастыру60 бет
Коммерциялық банктердегі несиелік процесс және оның негізгі кезеңдері38 бет
Aктивті және пассивті операциялар, олардың банктің қызметіндегі ролі мен орны29 бет
«Казкоммерцбанк» АҚ-ның қаржылық экономикалық жағдайын талдау73 бет
Іскерлік дағды қалыптастыруға арналған тілдік құрылымдар6 бет
Акционерлік қоғам формасындағы ұйымның ресуртарын қолдануын бағалау87 бет
Ағылшын тілін оқыту технологиялары74 бет
Ақпараттық-коммуникативтік технологияларды пайдалану4 бет
Біріккен маркетингтік коммуникация жүйесі37 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь