Аймақтың әлеуметтік-экономикалық дамуын басқару

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3.4

І тарау. Аймақтың әлеуметтік.экономикалық дамуының теориялық аспектілері
1.1. Аймақ түсінігінің мәні және оның әлеуметтік.экономикалық дамудағы рөлі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5.9
1.2. Аймақтық экономиканы басқару әдістері мен тәсілдері ... ... ... ...10.17
1.3. Қазақстан Республикасының аймақтық құрылымы ... ... ... ... ... ...17.23

ІІ тарау. Аймақтың әлеуметтік.экономикалық дамуын басқару (Ақтөбе облысы мысалында) ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..24.31
2.1. Ақтөбе облысы экономикасының жалпы сипаттамасы ... ... ... ... 24.31
2.2. Аймақтың әлеуметтік инфрақұрылымын талдау ... ... ... ... ... ... ...31.36
2.3. Аймақтың әлеуметтік.экономикалық дамуын басқару механизмі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..37.44

ІІІ тарау. Аймақтың әлеуметтік.экономикалық даму тенденциялары мен перспективасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 45.52
3.1. Аймақты басқаруды жетілдірудің отандық және шетелдік тәжірибесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..45.52
3.2. Аймақтың әлеуметтік.экономикалық даму перспективасы ... ... ..52.66

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .67.70

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...71.73

Қосымшалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...74.77
КІРІСПЕ

ХХІ ғасырдың басы әлемнің әртүрлі мемлекеттерінде әлеуметтік-экономикалық мазмұндағы терең өгерерістерді бейнелейді, бұл аймақтық басқаруды жетілдіру проблемасының маңыздылығын күшейтеді. Кеңестік кезеңнен кейінгі кеңістікте соңғы оңжылдықта әртүрлі әлеуметтік-экономикалық жүйелерді басқаруда жаңа көзқарастарды талап ететін барлық тіршілік әрекетінде түбегейлі өзгерістер болды. Аймақтар деңгейінде жаңа жағдайларда әлеуметтік-экономикалық дамуды басқарудың неғұрлым нәтижелі құралы болып, үнемі жетілдіріліп отыруды қажет ететін аймақтық саясат табылады.
Қазақстан Республикасында әрекеттегі аймақтық саясатты жетілдіру аймақтың қызмет етуі мен дамуын реттеудің және басқарудың тепе-тең жүйелерін құрумен бір уақытта жүзеге асырылады. Заңдық базаларды жетілдірумен қатар мемлекеттік үкіметтің барлық құрылымының бірден-бір басты міндеті болып, экономиканың аймақтануына курстың тәжірибелік жүзеге асуы табылады. Бұл процесс ең бастысы аймақтық және жергілікті бсқару органдар компетенциясына берілетін әлеуметтік-экономикалық қызметтер шеңберін кеңейтуге бағытталған.
Дипломдық жұмыстың өзектілігі: аймақтың әлеуметтік экономикалық дамуын басқару ерекшелігінде.
Дипломдық жұмыстың мақсаты: аймақтағы әлеуметтік экономикалық басқарудың жүзеге асырылуы және оны жетілдіру бағыттары.
Осы мақсатқа сәйкес келесідей міндеттер қойылды:
 аймақ түсінігімен және оның әлеуметтік экономикалық дамудағы рөлімен танысу;
 аймақтық басқарудың әдіс тәсілдерін игеру;
 Қазақстан Республикасының аймақтық құрылымымен танысу;
 Ақтөбе облысының әлеуметтік экономикалық дамуын талдау;
 аймақты әлеуметтік экономикалық басқаруды жетілдіру жолдарын іздеу.
Қойылған міндеттерді орындау үшін топтау, экономикалық талдау, жүйелік талдау, салыстыру және тағы да басқа статистикалық, математикалық әдістер қолданылды.
Дипломдық жұмыстың зерттеу объектісі: Ақтөбе облысының әлеуметтік-экономикалық дамуы.
Дипломдық жұмыс құрылымы кіріспеден, үш тараудан, қорытындыдан және қосымшалардан тұрады.
Бірінші тарау «Аймақтың әлеуметтік-экономикалық дамуының теориялық аспектілері» деп аталады, мұнда аймақ түсінігінің мәні және әлеуметтік экономикалық дамудағы рөлі, аймақтық басқарудың әдістері мен тәсілдері туралы, сондай ақ Қазақстан Республикасының аймақтық құрылымы жөнінде сөз қозғалады.
«Аймақтың әлеуметтік-экономикалық дамуын басқару (Ақтөбе облысы мысалында)» деп екінші тарау аталады. Бұл тарауда Ақтөбе облысының әлеуметтік экономикалық даму сипаттамасы және басқару механизмінің әрекет ету ерекшеліктері туралы қарастырылған.
Дипломдық жұмыстың үшінші тарауы «Аймақтың әлеуметтік-экономикалық даму тенденциялары мен перспективасы» деп аталады, мұнда аймақтық басқаруды жетілдірудің шетелдік және отандық тәжірибесі туралы, сонымен қатар аймақтың әлеуметтік экономикалық даму перспективасы жөнінде сипатталады.
Дипломдық жұмыстың теориялық және әдістемелік негізін Қазақстан Республикасының Заңдары, Ел Президентінің жыл сайынғы Жолдаулары мен отандық (Сағындықов Е.Н., Нұрғалиев, Бердалиев, Мамыров Н.К., Шеденов Ө.Қ., Байжомартов Ү.С., Жүнісов Б.А., т.б.) және шетел ғалымдарының ғылыми еңбектері құрайды.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1. «Қазақстан – 2030» , Алматы, 1997, қазан
2. «ҚР-дағы жергілікті мемлекеттік басқару туралы» ҚР Заңы 2001 жылғы 23 қаңтар 2008.01.10. N 116
3. Қазақстан Республикасының Бюджет кодексі, 2004 жыл 24 сәуір №548-ІІ
4. «ҚАЗАҚСТАН ЭКОНОМИКАЛЫҚ, ӘЛЕУМЕТТІК ЖӘНЕ САЯСИ ЖЕДЕЛ ЖАҢАРУ ЖОЛЫНДА» ҚР Президенті Н. Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауы, 2009 жыл
5. ҚР Президенті Н.Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауы «ЖАҢА ӘЛЕМДЕГІ ЖАҢА ҚАЗАҚСТАН», 2009 жыл
6. «ҚАЗАҚСТАН ХАЛҚЫНЫҢ ӘЛ-АУҚАТЫН АРТТЫРУ – МЕМЛЕКЕТТІК САЯСАТТЫҢ БАСТЫ МАҚСАТЫ» ҚР Президенті Н.Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауы, 2008 жыл
7. Мемлекеттік қызмет туралы ҚР Заңы, 1999 жыл, 23 шілде
8. Ақтөбе қаласының 2008 – 2010 жылдарға арналған орта мерзімді фискалдық саясаты
9. Ақтөбе облысының Ауылдық жерлерді дамытудың 2004 – 2010 жылдарға арналған бағдарламасы (2003 жылдың 22 желтоқсанындағы № 28 облыстық маслихат шешімімен бекітілді)
10. 2003 жылдың 10 шілдесіндегі № 1149 Қазақстан Республикасы президентінің жарлығымен бекітілген «Қазақстан Республикасының Ауылдық аумақтарды дамытудың 2004 – 2010 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы»
11. СРЕДНЕСРОЧНЫЙ ПЛАН СОЦИАЛЬНО – ЭКОНОМИЧЕСКОГО РАЗВИТИЯ АКТЮБИНСКОЙ ОБЛАСТИ НА 2008 -2010 ГОДЫ
12. Абуталипов Х., Есентугелов. Развитие экономической системы в РК. А.: РГП «ИЭИ», 2001
13. Анимица Е.Г. Тертышный А.Т. Местное самоуправление: история и совремменность. Екатеринбург, 1998
14. Ахметов К.Ғ., Сағындықов Е.Н., Байжомартов Ү.С., Жүнісов Б.А., Жұмаев Ж.Ж. «Менеджмент негіздері» Ақтөбе-Орал.«А-Полиграфия», 2009ж.
15. Баймуратов У.Б. Национальная экономическая система. А.: Ѓылым, 2000
16. Бердалиев К.Б. «Қазақстан экономикасын басқару негіздері», Оқу құралы, Алматы-Экономика, 2001.
17. Дж. Стенли Экономика государственного сектора. М., 2001
18. Елемесова Г.Д. Государство и рынок /под ред. Елемесова Г.Д. Алматы, 1999
19. Есентугелов А. Трансформация экономики Казахстана. А.:РГП «ИЭИ»,2002
20. Жуковская В.М. Факторный анализ в социально экономических иследованиях /Жуковская В.М., Мучник И.Б. – М: Статистика, 1976
21. Зотова З.М. Государственная власть и местное самоуправление: аутуальные проблемы. М., 1999
22. М.Сәрсембаев Шет мемлекеттердегі сайлаулар және жергілікті атқару органдарын тағайындауhttp://www.cvi.kz/text/4/Article_Sarsembayev_kz.html
23. Кемел М. «Проблемы развития местного государственного управления и самоуправления на современном этапе» Астана, 2009
24. Мамыров М.В., Ихданов Х. Государственное регулирование экономики в условиях Казахстана. А.: Экономика 1999
25. Мамыров Н. И. «Менеджмент и рынок , казахстанская модель». Алматы. Қазақ энциклопедиясы, 1998
26. Мамыров Н.К. Государство и бизнес. Государство, предпринимательство и общество. Кн.1: Учебник/ Мамыров Н.К., Саханова А.Н., Ахметова Ш.С. и др. - Алматы: Экономика, 2002.
27. Нургалиев Қазақстан экономикасы
28. Сагындыков Е.Н. Управление социально экономическим развитием региона /Сагындыков Е.Н. – 2 е издание, перераб. – Астана: Фолиант, 2009
29. Сморгунова Л.В. Государственное управление и политика/ под ред. Сморгунова Л.В.. СПУ., 2002
30. Шеденов Ө.Қ., Байжомартов Ү.С., Жүнісов Б.А., Камягин Б.И. Жалпы экономикалық теория. Алматы, 2004
31. Черкасов А.И. Сравнительное местное управление: теория и практика. М., 1998
32. Ақтөбе облысы әкімі Е.Н.Сағындықовтың «АҚТӨБЕ ОБЛЫСЫНЫҢ 2009 ЖЫЛҢЫ ӘЛЕУМЕТТІК ЭКОНОМИКАЛЫҚ ДАМУ ҚОРЫТЫНДЫСЫ ЖӘНЕ 2008 ЖЫЛЫНА АРНАЛҒАН МІНДЕТТЕРІ ТУРАЛЫ» есебінің тезистері//Ақтөбе газеті, 2008 – №11-12, 7-18 б.
33. Алдияров С. Базовые социально экономические индекаторы регионов Казахстана и методика комплексной оценки их развития //Транзитная экономика, 2008 №1, с.81-82
34. Досмаганбетова Г. Институциональное становление и перспективы развития местного самоуправления в Казахстане//Саясат. 2008. № 6. С.28.
35. Кадыржанов Р.К. Институциональный анализ процесов децентрализация и формирование местного самоуправления в Казахстане // Аль-Пари, 2003 №3. с. 21.
36. Элмересов Н.А. Қаржылық жаһандастыру және оның экономикалық дамуға тигізер әсері //Банки Казахстана, 2009 №5, с.24-26
        
        ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫС
«АЙМАҚТЫҢ ӘЛЕУМЕТТІК-ЭКОНОМИКАЛЫҚ ДАМУЫН БАСҚАРУ (АҚТӨБЕ ОБЛЫСЫНЫҢ
МЫСАЛЫНДА)»
МАЗМҰНЫ
Кіріспе.....................................................................
..............................................3-4
І тарау. Аймақтың әлеуметтік-экономикалық дамуының теориялық аспектілері
1.1. Аймақ түсінігінің мәні және оның әлеуметтік-экономикалық дамудағы
рөлі....................................................................
...........................5-9
1.2. ... ... ... ... ... ... ... басқарудың шетелдік тәжірибесі............17-
28
ІІ тарау. Аймақтың әлеуметтік-экономикалық дамуын басқару (Ақтөбе облысы
мысалында)
2.1. Ақтөбе ... ... ... сипаттамасы................ 29-
35
2.2. Аймақтың әлеуметтік инфрақұрылымын
талдау........................... 36-40
2.3. Аймақтың әлеуметтік-экономикалық дамуын басқару
механизмі...............................................................
....................................41-48
ІІІ тарау. Аймақтың әлеуметтік-экономикалық даму тенденциялары мен
перспективасы
3.1. Аймақтық ... ... ... ... ... ... әлеуметтік-экономикалық дамуын басқарауды жетілдіру
бағыттары
........................................................................
..........................58-72
Қорытынды...................................................................
..................................72-76
Пайдаланылған әдебиеттер
тізімі...............................................................77-79
Қосымшалар
КІРІСПЕ
ХХІ ғасырдың басы ... ... ... ... ... ... өгерерістерді бейнелейді, бұл ... ... ... маңыздылығын күшейтеді. Кеңестік кезеңнен
кейінгі кеңістікте ... ... ... ... басқаруда жаңа көзқарастарды талап ететін барлық ... ... ... ... Аймақтар деңгейінде жаңа жағдайларда
әлеуметтік-экономикалық дамуды басқарудың неғұрлым нәтижелі ... ... ... ... қажет ететін аймақтық саясат табылады.
Қазақстан Республикасында әрекеттегі аймақтық саясатты жетілдіру
аймақтың ... етуі мен ... ... және ... ... ... бір уақытта жүзеге асырылады. Заңдық базаларды
жетілдірумен ... ... ... барлық құрылымының бірден-бір
басты міндеті болып, экономиканың аймақтануына курстың тәжірибелік ... ... Бұл ... ең ... ... және жергілікті бсқару
органдар компетенциясына берілетін әлеуметтік-экономикалық қызметтер
шеңберін кеңейтуге бағытталған.
Дипломдық ... ... ... әлеуметтік- экономикалық
дамуын басқару ерекшелігінде.
Дипломдық жұмыстың мақсаты: аймақтағы әлеуметтік- ... ... ... және оны ... ... ... ... келесідей міндеттер қойылды:
← аймақ түсінігімен және оның әлеуметтік-экономикалық дамудағы рөлімен
танысу;
← аймақтық басқарудың әдіс-тәсілдерін игеру;
← Қазақстан ... ... ... ... Ақтөбе облысының әлеуметтік-экономикалық дамуын талдау;
← аймақты әлеуметтік-экономикалық басқаруды жетілдіру жолдарын іздеу.
Қойылған ... ... үшін ... ... ... ... ... және тағы да басқа статистикалық, математикалық
әдістер қолданылды.
Дипломдық жұмыстың зерттеу объектісі: Ақтөбе облысының ... ... ... ... ... үш ... қорытындыдан және
қосымшалардан тұрады.
Бірінші тарау «Аймақтың әлеуметтік-экономикалық дамуының ... деп ... ... ... ... мәні және әлеуметтік-
экономикалық дамудағы рөлі, аймақтық басқарудың әдістері мен ... ... ... Республикасының аймақтық құрылымы жөнінде сөз
қозғалады.
«Аймақтың әлеуметтік-экономикалық дамуын басқару (Ақтөбе ... деп ... ... ... Бұл ... ... облысының
әлеуметтік-экономикалық даму сипаттамасы және басқару механизмінің әрекет
ету ерекшеліктері туралы ... ... ... ... ... ... ... мен перспективасы» деп аталады, ... ... ... ... және ... ... ... сонымен
қатар аймақтың әлеуметтік-экономикалық даму перспективасы ... ... ... және ... ... ... Заңдары, Ел Президентінің жыл ... ... ... ... Е.Н., ... ... ... Н.К., Шеденов Ө.Қ.,
Байжомартов Ү.С., Жүнісов Б.А., т.б.) және шетел ... ... ... ... ... ... ДАМУ ТЕНДЕНЦИЯЛАРЫ МЕН
ПЕРСПЕКТИВАСЫ
1.1. Аймақ түсінігінің мәні және оның әлеуметтік-экономикалық дамудағы рөлі
Аймақ және ... ... да ... ... ... ... ... сондай-ақ аймақтардың қызмет етуімен және әлеуметтік-
экономикалық дамуымен байланысты негізгі теориялық мәселелерді қарастыру ... шығу ... ... геосаяси;
✓ құрылымдық-кеңістіктік;
✓ территориялық-қайта өндірістік.
Геосаяси аспекті белсенді интеграция арқылы белсенді дамуға жәрдем
көрсетуді ... және ол ... ... ... ... ... бірліктеріне тән. Еуропада, Азияда және Латын ... ... ... мемлекеттер одақтары құрылған. Одаққа кіретін
мемлекеттердің тек қана ... ... ... ... еуропалық
мемлекеттердің жаңа экономикалық интеграциясы пайда болды. ... ... ... ... ... ... алаң ... көзқарас еңбекті территориялық бөлу процестерін
экономикалық-географиялық түсінумен және ... ... ... ... құру ... ... керектігімен байланысты.
Бұл ерекше квалификациялық белгілері бар әртүрлі ... ... ... ... көрсетуді ұйғарады. [27; 8]
Территориялық-қайта өндірістік көзқарас қоғамды ... ... ... Қоғамды территориялық ұйымдастыру ұғымы
сөздің кең мағынасында еңбекті территориялы ... ... ... ... қарым-қатынастардағы аймақтық айырмашылықтармен,
адамдарды орналастырумен, қоғам мен табиғаттың өзара ... және ... ... ... ... ... ... қамтиды.
Тар мағынада ол өзінің құрамына мемлекетті ұйымдастырудың әкімшілік-
территориялық категориясын, ... ... және ... ... ... бірлестіктерді құруды,
территориялық басқару объектілерін анықтауды, ... ... ... территориялық ұйымдастыру термині өзінің құрамына
тек қана тіршілік әрекетті ортасының кеңістік ұйымдастырылуын ғана ... ... ... ... және де ол ... ... алдын-ала
анықталып пайда болған територияларға, яғни аймақтарғдың экономикалық,
саяси, әлеуметтік және ... ... ... ... ... ... территориялық ұйымдастыру – бұл ... өмір ... ... өндірілуінжүзеге асыратын адамдық қоғамдастықтарды
кеңістіктік ұйымдасуы. Бұл ... ... ... ... және ... биліктік және ... бар ... ... ... ... ... ... болып табылады. Әрбір мемлекет жеке-жеке әлемдік
қоғамдастықтың белгілі бір аймағы ретінде ... ... ... ... ... анықтауда аймақ табиғи, әлеуметтік-экономикалық,
ұлттық-мәдени және ... да ... ... халыққы бар мемлекет
территориясының бір бөлігі ретінде түсіндіріледі. Территориялық бірліктерді
аймақтық түсінікке ... ... ... ... және ... болуы мүмкін. Осылайша, бұрыңғы КСРО ұлттық-
саяси критерий ... ... ... ... – 11 ... аймақ құрылды, соның ішінде ... ... ... мен ... ... ... субъектілермен басқарылатын территорияның шекарасымен сәйкес
келеді, немесе бірнеше әкімшілік бірліктер территориясын ... ... ... ... ... ... және басқарушылық органдары болуы
керек. Осылайша «ҚР әкімшілік-территориялық ... ... ҚР ... ... ... әкімшілік-территориялық құрылғысы
ұйымдастырылған болатын. Аймақтық құрылым Қазақстанның облыстық бөлінуіне
сәйкес келеді.
Әлеуметтік-экономикалық дамуға ... ... ... ... ... ... өйткені ол материалды-заттық, ұйымдастырушылық,
рухани-адамгершіліктік, гуманитарлық бірігуге негізделеді, бұл бірігулерсіз
дамудың процестері мен нәтижелері туралы талдау қиынға соғады.
Құрылымдық-аймақтық сала ... ... ішкі ... қарым-қатынас субъектілерімен, яғни ақпараттық бірліктермен
көрсетілуі мүмкін. Ал бұл, өз ... ... ... ... өндірістің территориялық ұйымдасуын және мемлекеттің нарықтық
экономика көшу кезіндегі меншіктің әртүрлі формаларының пайда ... ... ... ... ... ... құрылымының дамуын қамтамасыз
етуге мүмкіндік береді. Аймақтық деңгейде мүліктік қатынастарды реттеу,
жеке ... ол ... ... қабілеттерін жоғарлатуының эффектілігі және
нақты осы территориядағы өмір сүру ... ... мен ... ... байланысты сақтау арқылы қызығушылықты ынталандырудан
тұрады.
Аймақтық ... ... ... ... аймақтық мүдделері
туралы түсінік және оның басқа қызығушылық топтарымен өзара ... ... ... ... біріншіден, тұрғындардың материалдық және
рухани мүдделерінің қанағаттануы түсіндіріледі. Бұл анықтама аймақтардың
барлық дәрежесі үшін ... және ... ... ... ... ... ... ретінде орталық басқару органдары алға шығады, ал
екіншілерінде ... ... ... органдары болса, соншалықты
тұрғындар алға шығады. ... ... ... ... ...... саясатқа қатысушылардың – мүдделері қарама-қайшы
болып келеді. Келесідей қарама-қайшылықтың топтарын көруге болады:
✓ әртүрлі аймақтардың мүдделері ... яғни ... ... ... ... мемлекеттік және жеке ... ... ... ... сондай-ақ басқа да аймақтық
саясаттың көрінуі;
✓ аймақтар мен ірі өндіріс ... ... ... арасында
(соңғылары бір кездері ай аймақтың ... ... ... ал басқасында – аймақ мүдделі емес жаңа
өндірісті орналастыруға мүдделі ... бар ... ... жеке ... биліктік міндеттерді, салықтық және ... ... ... және т.б. бөліп тарату кезіндегі мемлекет
пен кейбір аудандардың мүдделері арасында;
✓ мемлекеттік өндірістік объектілерді ... және ... ... ... ... жағдайының арасында. Аймақ
табиғатты пайдаланушы субъект ретінде өндіру көлеміне және ресурстарды
өңдеуге және оның ... ... ... ... тіпті
тыйым салу) қоюға мүдделі болуы мүмкін.
Бұған, ... ірі ... ... арасындағы және әртүрлі ... ... ... ... ... бірақ бұл қарама-
қайшылықтар аймақтық саясат шеңберінен шығып ... ... ... ... деңгейдегі мүдделердің қарама-
қайшылықтануы ертеректе кеңестік ғылым тек қана ... ... ... жеке ... қарастыруына сәйкес бір дәрежеге тереңдей түседі.
Аймақтық (территориялық) мүдде ... ... ... ... ... ... ретінде қарастырылған.
Әрине, әртүрлі салалардың дамуына деген аймақтың мүдделілігі ... ... ... ... ... қоршаған ортаны қорғауға, ... ... ... ... ... және т.б. ... ... мүделілігін танытады. Аймақтық мүдделер құрылымы екі бөлікке
бөлініп ... ... ... және жанама. Тікелей құраушысы өз
құрамына ... ... ... ... өмір сүру ... оптималдылығын қамтамасыз ету, халық
қолданатын тауарларына деген қажеттілікті ... ... ... ... ... инфрақұрылымның қамсыздандырылған
деңгейін жоғарылату. Жанама құраушысы өз құрамына аймақ құрамына жүйеасты
ретінде кіретін ... ... ... ... ... ... ... құрылымында мынадай екі жақты бөліп қарастыруға
болады. Біреуі (заттық) – кәсіпорындар мен ... ... ... және ... ... объектілері, табиғи орта
ресурстарын қолдану және т.б., ... ... ... және ... ... ... бөлу, айырбастау ... ... ... ... ... ... қазіргі жаңа кезең территорияның
өзін-өзі басқару және өзін-өзі қаржыландырылуының бүтін жүйелерін құруменен
сипатталады. Бұл жағдайда аймақтық ... ... ... ... ... барлық тұрғындары алға шығады, олардың өкілі болып жергілікті өзін-
өзі басқару ... ... [16; ... Аймақтық экономиканы басқару әдістері мен тәсілдері
Мемлекеттік-аймақтық саясаттың мақсаттары.
Мемлекеттік-аймақтық саясатты оны дамыту және ... ... ... ... ... ... әлеуметтік және экологиялық деп
бөлуге болады. Бұл ... ол ... және оның ... ... даму стратегиясы ретінде түсіндіріледі. Жалпы мемлекеттік деңгейде
аймақтық саясаттың экономикалық мақсатын мемлекет ... ... ... ие ... басым сипаттағы шаруашылық дамуы бар
ортақ ... ... құру ... ... ... Бұл ... ... жүйелердің (транспорт, байланыс, ... ... және т.б.) ... ... ... ... әрекет шарттарын түзету маңызды міндет болып табылады.
Демографиялық мақсаттар – өлімді төмендету, тууды ынталандыру.
Бұл деңгейдегі әлеуметтік ... ... ... ... ... түзету, аймақтардың экономикалық ... ... ... ... ... және ... ... стандарттармен қамтамасыз ету ретінде көрінеді.
Экологиялық мақсаттар экологиялық қауіпсіздіктің ортақ жүйесін ... ... ... ... ала ... ... күштерді
экологиялық дәлелді орналастыру, қоршаған табиғи ортаның ... ... және ... ... ... ... бар аймақтарда оның
зардаптарын жою сияқты тұжырымдалуы мүмкін.
Мемлекеттің толық және ... ... ... шешу ... негізгі сәті ретінде Халықаралық еңбекті
ұйымдастыру конвенциясының (1962 ж.) 117-бабында белгіленген ... ... ... да ... ... ... ... әл-
ауқаты мен дамуына жетуге, сондай-ақ оның ... ... ... ... ... ... Бұл жағдайда аймақтық (немесе территориялық)
даму түсінігі, тұрақты балансталған дамуымен және территорияның шаруашылық,
ресурстық, әлеуметтік және эконологиялық потенциадарының ... ... ... ... өмірінің деңгейі мен сапасының өрлеу динамикасына
бағытталған аймақтық және локальдық жүйелердің қызмет ету тәртібі туралы
көрініс ... [27; ... ... саясаттың негізгі бағыттары.
Жалпыұлттық деңгейде әлеуметтік саясаттың ең маңызды ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік даму үшін өзіндік
қаржылық ресурстарының жеткіліксіздігі және құрылымдық ... ... ... ... ... ... тоқырауы)
кезінде нарыққа көшу салдарынан туындағын әлеуметтік мәселелерді
шешуге аймақтарға көмек көрсету;
← ұлттық ... және ... ... ... ... ... жанжалды жағдайлармен шартталған миграциялық
процестерді реттеу;
← қоршаған табиғи орта ... ... ... ... ... ... ... өрлеудің аймақтық бағдарламаларын жүзеге асыруға көмектесу;
← жаппай қайта кәсіптендірумен, ... және ... ... ... мәселелерді шешуге мемлекеттің
қатысуы.
Әлеуметтік саясатты жүзеге ... ... ... ... ... ... ал ол өз ... үш факторға тәуелді:
✓ кері байланыс арқылы келетін басқару жүйесінің ... ... ... ... және ... басқару субъектісінің түскен ақпаратты талдау қабілетінен;
✓ басқару субъектісінің дұрыс шешім қабылдай білу және ... ... ... ... ... тұратын басқарушылық ықпал
етуді жүзеге асыру қабілетінен.
Үлкен күрделілік дәрежесімен ерекшеленетін территориялық әлеуметтік-
экономикалық ... ... ... алғашқы фактордың (келіп түскен
ақпараттың сапалығы, күйі мен мінез-құлқы) маңызы өте зор.
Басқару ... яғни ... өсу ... ... концепцияларды, болжамдарды және бағдарламаларды жасақтау
аймақтың ауқымының, оның экономика-географиялық жағдайы, пайда болу тарихы
мен дамуы ... әсер ... ... ... Мемлекеттер Одағы
территориясында көптеген аймақтар КСРО болған кезден-ақ әкімшілік бірліктер
ретінде құрылған. Өзгертусіз олар ... ... ... ... ... ... болулар екі аспектіге біріктірілген
болатын:
← саяси-әкімшілік, яғни облыс ... ... ... етушілер
түрінде;
← әлеуметтік-экономикалық, территориялық-әкімшілік бірлік шеңберінде
тұратын барлық тұрғындарды және барлық меншік формалар ... ... қоса ... ... аймақтық басқару органдарын қалаларда – облыс
орталықтарында орналастыратын ұқсас аймақтық-облыстық ... ... ... ... ... ... ... объектісі ретінде.
Аймақ экономикасын жүйелі көзқарас тұрғысынан облыс территориясында
орналасқан территориялық ... ... үшін ... иерархиялық деңгейі
жүйесі ретінде және мемлекет үшін ... ... ... ... ... аймақ экономикасы біртұтас бүтін ретінде барлық ... ... ... ... ... ... ... жүйе
болып табылады. Оны білгілі-бір аймақтың жайылмайтын элементтердің және
сонымен ... ... ... әрекеттер түрлерінің арасындағы
пайда болған үйлесіділікпен ... ... ... ... даму жүйесінің нәтижесі ретінде қарастыруға болады. Сонда аймақ
экономикасы ретінде аймақ территориясында орналасқан белгілі-бір құрамы ... бар ... ... ... кәсіпорындардың жиынтығын, сонай-
ақ осы салалар жиынтығының ... жүге ... ... ... ... мен байланысын түсіну керек.
Экономикалық әдебиеттерде аймақ экономикасы құрылымының жалпы
қабылданған концепциясы жоқ, ... оның ... ... де ... зерттеушілер экономикалық потенциалды (аймақ ресурсы ретінде
түсініледі) талдайды, басқалары ... ... ... ... аймақтық экономикалық үйлесімділігінің талдауын бағыт ретінде
бөледі.
Аймақ экономикасының нақты жағдайын талдауының қиындығы оның ... ... ... ... ... ... байланысты.
Экономиканың өтпелі сипаты тек жүргізіліп жатқан ... ... ... ... олар ... ... қарым-қатынастарды өзгерту немесе
өту, мысалы айырықша ... ... ... да, ... параметрлерді өзгертуге бағыттылығы ... ... ... ... шешу ... мәні өзінің инновациялық
даму резервтерін қолдану есебімен анықталған шығындарды қамтамасыз ету
мүмкіндігі ... ... ... ... тұрады. Теріс
жауап алған жағдайда аймақтың стратегиялық таңдауын өзгерту керек.
Аймақ экономикасы жағдайының объективті ... алу үшін ... ... ... асыру керек:
▪ аймақ экономикасының толықтай дамуын сипаттайтын, сондай-ақ салалар
кесігінде және әрекет ... ... ... ... ... ... ... негізгі
көрсеткіштер;
▪ аймақ дамуының экономикалық қауіпсіздігі;
▪ аймақтың ... ... ... ... әлеуеті;
▪ қалыптасқан аймақ экономикасының тұрғындардың өмір сүру сапасына,
территориядағы ... ... ... ... қалыптасқан құрылымы;
▪ аймақтың қаржылық ресурстары.
Аталған міндеттердің біріншісін шешу үшін ... ... ... ... тобы ... ... білдіреді:
← жалпыэкономикалық көрсеткіштер: жан басына шаққандағы жалпы өңірлік
өнім (әрі қарай - ЖӨӨ) (асолюттік ... ... ... ... ... бір ... ЖӨӨ ... көрсеткіште
немесе мемлекеттегі мөлшерге пайызбен);
← аймақ экономикасында құрылымдық өзгерулерді сипаттайтын көрсеткіштер
(салалық блоктар ... ... ... мамандандыру
салаларының болгы; қайта өндіруді қамтамасыз ететін салалар мен
мамандандыру ... ... ... ету ... қызмет ету
сферасындағы кәсіпорындар мен мекемелерді біріктіретін салалар блогы,
ЖӨӨ-ге пайызбен; экспорт көлемінің ЖӨӨ-ге ... ... ... ... ... күйін сипаттайтын көрсеткіштер
(өндірістің ... және ... ... көлемі,
рентабелділігінің көлемі, т.б.).
Аймақтың әлеуметтік-экономикалық потенциалын және қолдану ... ... даму ... таңдау кезіндегі басты аспектілердің
бірі болып табылады.
Қазіргі кезде территорияның ... ... ... ... ... әлі де өз ... күтуде, бірақ
әдебиеттерде мұндай бағалаудың критерийін анықтауды жалпытеориялық көзқарас
негізделген. Жалпы түрде территорияның бастама ... ... ... ... (Кп) келесідей қатынаста
көрсетілуі мүмкін:
Кп=Эп/Зп,
мұндағы, Эп – территориялық ... ... ... ...... ... өндірістік шығындар.
Өз кезегінде, Эп екі құраушының сомасы ... ... ... ... ... өмір сүру сапасының өсімін сипаттайды, ал
екіншісі – аймақтық және жалпы мемлекеттік мәселелерді шешуге ... ... ... ... ... олар ... жүзеге асырудың
нақты шаралар ерекшелігінен тәуелді ... және ... ... ... ... ... ... әдістемелермен
анықталуы мүмкін.
Аймақтағы экономикалық жағдайды ... және ... ... ... мен эффективтілігі, экономикалық ... ... бұл ... ... ... механизмдердің қызмет етуі, бәсекелестік ортаны құру, қалыпты
инвестиционалдық ... ... ... ... ... Сонымен қатар
басқарушылық стартегиялық шешімдерді ... ... ... ... үшін оның ... ... белгіленген бағытта дамуында
негізгі тенденцияларды ... ... ... ... – бұл ... жауапкершілікті бсқару
шешімі, оны қабылдау тәуекелмен жанасқан. ... ... ... ... ... дамуының стратегиялық таңдауын жасақтау процесінде
мүмкіндігінше, яғни аймақтың болашақта мына немесе басқа ... ... ... ... ... түрлері бағалануы керектігін
білдіреді. ... ... ... ... ... ... салыстырмалы талдауында есепке алынуы керек. [27;
26-29]
Мемлекеттік басқарудың функциясы болып аймақтық экономикалық дамуын
жанама реттеу ... ... ... бұл функцияны жүзеге асыру үшін
әдістердің күрделі жүйесі ұолданылуы мүмкін. Олар үлкен екі ... ... ... ... және ... ... ... субсидиялар, салық салу және т.б.);
← экономикалық (ресурстар үшін салықтар мен төлемдер, ... ... ... ... ... және ... ... жүзеге асырудың маңызды құралдары ретінде ... мен ... ... ... ... ... қамтамасыз
етуді ұйымдастыратын маркетинг пен мониторинг анықталады. ... ... ... ... ... асыру үшін ұүралдардың
екі үлкен блогы қолданылады:
✓ тіршілік ... мен ... ... ... ... жақсарту
жөніндегі шаралар;
✓ жеке шаруашылық субъектілерін белгілі-бір әрекеттерін мадақтау
немесе ынталандырмау үшін ... ... ... ... және
қаржылық емес).
Тіршілік әрекеті мен өндірістің жалпы салаларын жақсарту:
← қоршаған ортаны қалпына келтіру және ... ... ... ... дамыту, муниципалды банктерді, биржаларды,
ынтымақтастық орталықтарды және т.б. құру;
← кәсіпкерлік кеңестерді және ... ... ... ... ... ... ссудалар, субсидиялар;
✓ арнайы қарыздар;
✓ жергілікті салықтар, салықтық жеңілдіктер, және ... ... ... жергілікті алымдар, жарналар;
✓ сәйкес инфрақұрылымдық қызметтерді қолданғаны үшін арнайы тарифтер;
✓ паритетті ... ... ... ... емес құралдар:
← кеңес беру, менеджерлерді дайындау, нарықты талдау;
← құрылыс үшін учаскелерді берудегі көмек;
← лицензиялау, реттеу және ... беру ... ... ... ... ... мен ... үйымдастыру;
муниципалды тапсырыстарды жергілікті кәсіпорындарға беру. [27; 372-373]
3.1. Аймақтық экономиканы басқарудың шетелдік тәжірибесі
Аймақтық экономиканы басқарудың төрт ... бар [22; ... ... ... ... ... континенталды (француз) үлгісі;
в) Германиядағы жергілікті өзін-өзі басқару;
г) ... ... ... үлгісі.
Аймақтық басқарудың ағылшын-саксон жүйесі Ұлыбританияда, АҚШ-та,
Канадада, Австралияда, Жаңа Зеландияда, ... ... Осы ... органдар заң берген өкілеттіктердің ауқымында дербес ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік
органдарға тікелей бағынбайды, сол сияқты жергілікті уәкілетті Үкімет ... ... ... ... мен ... ... адамдарды тиісті
әкімшілік-аумақтық бірліктеріндегі халық тікелей сайлайды. Бірақ жергілікті
басқару органдары орталық органдардан ... ... ... ... ... органдарына тікелей немесе жанама ... ... ... және сот органдары арқылы жасалады.
Ұлыбританияда жергілікті ... ... ... ... басқару туралы 1972 жылғы Акт реттейді. ... ... ... 18 жасқа жеткен британ тәжінің ... ... ... ... ... және ... ... жасы
21-ден төмен емес адамдар сайлана алады, олар осы ... ... осы ... ... ... ... сол ... жері,
кәсіпорны, үйі (пәтері) болуға немесе соларды жалдауға тиіс. ... ... ... атқарушы органдарына дін қызметкерлері, пэрлер,
әскери қызметшілер, азаматтық қызметшілер, есі дұрыс еместер сайланбайды.
АҚШ штаттарының ... ... ... ... ... ... ұзын
саны 3 мың). Соларда тұратын халық графтық кеңесінің мүшелерін де, ... ... ... ... ... да ... ... алқалы да, жеке-дара да атқарушы органды құрмайды. Қалалар
графтықтан ... және ... ... ... ... ... Көптеген қалаларда «басқарушы – кеңес» жүйесі қолданылады. Халық
әдетте саны 6-7 ... ... (ірі ...... қала ... ... өз кезегінде мэрді сайлайды. Бір қызығы, мэр тек кеңесте ғана
төрағалық етуге ... және оның ... ... ... ... Бұл ... келісім-шарт бойынша жалданатын
шенеуніктік-менеджерлік саладағы маманның ... ... Тағы бір ... ... ... ... ... және тауншиптарда (поселкелерде)
тұрғындардың жиналыстары өтеді, жиналыстарда 3-5 адам құрамындағы атқарушы
комитеттер сайланады.
Аймақтық басқарудың ... ... ... ... ... ... ... Швейцарияда, Испанияда,
Португалияда, Италияда, Бельгияда, ... ... ... ... ... Ресейде, Молдовада, Украинада), француз
тілдес және өзге де африкалық ... ... ... ... ... ... ... азиялық елдерде
(Қырғызстанда, Лаоста), Латын ... ... ... Колумбияда, Эквадорда, Перуде, Гайанада, Уругвайда,
Парагвайда), бірқатар Таяу ... ... ... Израильде)
қолданылады. Осы үлгінің ерекшелігі мынада, ... ... ... тікелей мемлекеттік басқаруы жергілікті өзін-өзі басқарумен тамаша
үйлесім табады, оны ... ... ... Бұл ... төменгі тұрған
билік буындарының жоғары тұрғандарына бағыныштылық қағидаты ... ... ... ... атқарушы органдардың сайланбалылығы
қағидатынан басым болады.
Франциядағы жергілікті басқарудың негізгі буынына, мысал ... ... ... 36 ... коммуна бар), әр коммунаның өзінің
өкілдікті органы – Кеңесі мен Кеңес депутаттарының ... ... ... Тұрақты негізде жұмыс істейтін мэр және муниципалды Кеңестің
депутаттары муниципалитет құрады. Мэр мемлекеттік қызметкер және ... ... ... ... ... басшысы болып саналады. Мэрдің
қызметі муниципалды Кеңестің бақылауымен және республика комиссарының
әкімшілік ... ... ... Республика комиссары сондай-ақ
коммуна қабылдайтын шешімдердің заңдылығын қадағалайды және қажет болған
жағдайда оларды бұзу үшін ... ... ... ... басқару
орталықтандырудың жоғары дәрежесімен ерекшеленеді және бұл ең алдымен
орталық биліктің жергілікті ... ... ... ... ... Үкіметтің арнайы уәкілі бар, оның негізгі міндеті жергілікті
органдарға бақылау жасау болып ... ... ... 1958 ... ... ... ... мен департаменттерді жергілікті
ұжымдарға ... ... ... ... өкілдікті органдар
құқықтарындағы сайланбалы кеңестер ... ... ... Үкімет тағайындаған департамент өкілдері орындайды, оларға
жергілікті орындарда ұлттық ... ... ... ... ... және ... сақтау міндеті жүктеледі (Француз Республикасы
Конституциясының 72-бабы). ... ... ... ... префекті
(1982-1988 жж. республика Комиссары аталған) ... ол ... ... және ... ... ... пен оның
мүшелерінің атынан ... ... Оның ... ... ... мәдениет, туризм, әлеуметтік көмек, экономикалық даму және жоспарлау
кіреді, осы міндеттермен оған бағынышты ведомстволық ... ... ... де ... дәл осындай. Келесі төмен тұрған
басқару органы – супрефект (немесе подпрефект), ол департамент пен ... ... ... ... ... ... ... әкімші ретінде әрекет ... ... ... 13, ... ... 1983 жылғы 11 ақпандағы Конституциясы
жергілікті әкімшілік-аумақтық ... ... ... ... Осы ... ... өкілдікті
органдары – провинциялар мен ... ... ... ... ... ... органдары және Корольдің
уәкілдері жүзеге асырады, ал муниципалитеттердің істерін ... ... ... мен ... ... беріледі
(Конституцияның 125-бабы). Әрбір муниципалды Кеңес өз мүшелерінің ... ... ... олар ... ... ... күнделікті басқаруын ... ... және ... ... ... ... ... іске
асырады. Нидерланды Корольдігінің 131-бабында айтылғандай, «Корольдің
уәкілдері мен бургомистрлер ... ... ... ... ... ... дербес мәртебе қысқа мерзімге берілді. Соңғы
40 жылдың ішінде атқарушы билік күшейтілді және бұл ... ... ... ... қазіргі кезде орталық үкіметтің ... ... ... ... ... ... өзін-өзі басқаруды аймақтық басқарудың жеке
үлгісіне жатқызуға болады, ол ағылшын-саксондық, сондай-ақ ... ... ... ерекшеліктерін қатар ұштастырады. ГФР-
дың 1949 жылғы негізгі Заңы 28-бапта былай белгілейді, округтарда, жер
қауымдарында ... ... ... тең және ... ... арқылы
құрылған халықтың өкілдігі болуы тиіс. Мұндағы жерлер округтарға, округтар
– аудандар мен аудандық мәртебесі бар қалаларға ... ... ... ... ... басқарудың қаралып отырған үлгісі осы
үлгінің бірқатар түрлеріне бөлінеді. солтүстікгермандық, оңтүстікгермандық,
бургомистрлік және ... ... үлгі ... ... жергілікті басқарудың ағылшын-саксон үлгісіне ұқсас. Коммунаның
халық сайлайтын өкілдікті органы атқарушы комитет құрады, оның функциясына
атқарушы ... ... ал ... ... ... ... дайындау ғана
жатады. Оңтүстікгермандық үлгі (мәселен, Бавария) ... ... да, ... ... ... – бургомистрді де сайлауын ұйғарады,
ол лауазымы бойынша үкіметтіктер корпорациясы – ... ... ... ... үлгі ... Саар ... бойынша халық
сайлаған өкілдікті орган бургомистрді сайлайды, ол өкілдікті де, атқарушы
да органның ... ... Осы үлгі ... және қала ... ... қазақстандық үлгісімен біршама ұқсас, мұндағы айырмашылық мынада,
әкім тек атқарушы билікті ғана ... ... ал ... ... ...... ... адам – мәслихат Төрағасы басқарады.
Магистралды үлгінің (Гессен жері, Гамбург ... ... ... ... ... халық, ал алқалы атқарушы орган ... және ... ... ... ... ... кеңестің өкілдікті органы сайлайды. Германияда мемлекет жергілікті
өзін-өзі басқару органдарының ... ... ... ең ... ... ішкі ... ... болып табылады.
Бірқатар өзге елдердің аймақтық басқаруында (Австрияда, Жапонияда,
Мексикада) ... ... ... ... ... бар, оған
ағылшын-саксон және континенталды үлгілердің ерекшеліктері де тән.
Жоғарыда ... ... ... ... ... ... ... ол бұрынғы КСРО-ның төл туындысы және осы үлгі социалистік
мемлекеттердің ... ... ... ... осы үлгі ... деп есептейтін кейбір елдерде сақталған: Вьетнамда, Қытайда,
Солтүстік Корея – КХДР-да, Кубада. Осы ... ... ... ... елдерінен байқалады. Жергілікті жерлерде халықтың ... ... ... олар тиісті аумақтық бірліктерде атқарушы
билікті жүзеге асыратын атқарушы комитеттерді ... ... ... ... мен ... ... жергілікті басқарудағы демократиялық үлгі
іспеттес. Бірақ шын мәнінде олай емес, өйткені жергілікті істерді халық та,
осы ... ... де ... ал коммунистік партияның жергілікті
өкілетті өкілдері – партия хатшылары шешеді.
Қытай ... ... ... ... ... округтарға, округтар – уездерге, автономиялық уездерге,
уездер болыстарға, ұлттық болыстарға бөлінеді. Қытайда ... ... ... жоқ. ... ... ... ... органдары болып
табылады. Округтардағы, уездердегі және болыстардағы халық өкілдерінің
жиналысымен ... ... ... тиісті аумақтық бірліктердің
жергілікті халық үкіметтері жатады. Қос бағыныштылық принципі қолданылады:
жергілікті үкімет өзін ... ... ... жиналысына, сондай-ақ
бірыңғай саты бойынша елдің мемлекеттік кеңесіне бағынады. Сонымен,
жергілікті ... ... ... орган жұмыс істейді, ол іс жүзінде
Қытай Коммунистік партиясының жергілікті органдарына ... ... ... ... тұтас қатары (Бельгия,
Нидерланды, Люксембург, Финляндия) атқарушы органдарды жергілікті ... ... ... одан кем емес өзге ... АҚШ) іс жүзінде жергілікті ... ... ... да, ... да: ... органның функцияларын келісім-
шарт арқылы жолданылатын кәсіби шенеунік-менеджер орындайды.
Үшінші елдер ... ... ... ... өкілдікті органдар
арқылы жергілікті алқалы атқарушы органдарды сайлайды.
Төртінші топтың халқы (Жапония, ... ... ... ... ... ... елдерде (Канада және оның федерация
субьекті Британ Колумбиясы, Франция, Испания) жергілікті өкілдікті органдар
жеке-дара атқарушы ... ... Бұл ... ... және ... қала ... сайлауымызға ұқсас, оларды мәслихаттың сайлаушы-
депутаттары отырыстарда сайлайды. Алтыншы топтағы елдер (Испания, Франция,
Италия, ... ... ... ... ... ... органдарды
сайлауға мүмкіндік беру арқылы, жергілікті өкілдікті және ... ... ... ... ... ... ... бірліктің
істерін тікелей басқару үшін орталық үкіметтің өкілдерін тағайындайды.
Жетінші топтағы елдерде жергілікті басқару және ... ... ... ... ... ... ... Францияда, Италияда, Жаңа
Зеландияда – ішкі істер Министрлігіне бағынады, Жапонияда – жергілікті ... ... ... ... ... ҚХР-да – Мемлекеттік ...... ... ... ... ... топтағы
елдерде (кейбір социалистік мемлекеттерде) жергілікті органдар іс жүзінде
Компартияның жергілікті органдарына бағынады.
Сонымен, шет ... ... ... бақаруда жергілікті
атқарушы органдарды тағайындау принципін де, ... ... де, ... пен ... ұйымдастыру принципін де қатар
қолданатынын аңғардық. Мемлекеттер, ... ... ... дамыған
елдер де, жергілікті басқару және өзін-өзі ... ... ... ... олар ... ... ... өздерінің жергілікті міндеттерін шешудегі ... ... ... ... мен ... ... Шетелдердің айтарлықтай бөлігі мынаған сүйенеді, ... ... ... ... ... ... көмегімен шешкен
орынды, осы органдар тағайындау мен сайланбалылықты ұштастыру принципінің
негізінде құрылады.
Шет ... ... ... дамыған елдерде, аймақтық дамуды
ретеудің ... ... ... пен мемлекеттік ... мол, ... ... ... ... ... ... саясат экономикалық өсудің қарқынын ... ... ... ... ... ... алу ... ішкі нарықты
кеңейту және тұтынушылық сұранысты көбейтуге жөніндегі мелекеттік ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік аймақтық
саясаттың әртүрлі деңгейлердегі мынадай нысандары кең тараған:
← территориялық жоспарлау;
← болжамдау;
← программалау;
← аймақтандыру.
ХХ ғасырдың алпысыншы ... ұзақ ... ... мен аймақтық шаруашылық процестерді реттеу мақсатындағы
стратегиялық жоспарлар жасақтау ... бола ... үшін ... ... ... қоя білу және ... ... анықтауды көрсетеді. Қате есептеулерге, шығу
мәлеметтерінің дәл ... ... және ... ... ... ... ... аймақтық ұзақмерзімді болжамдарды құру ... ... ... ... ... етеді. Болжамдардың көпнұсқалылығы анық
мүддені көрсетеді, бірақ нұсқауды ... ... ... ... бөлінеді, көбіне барлық табиғи, экономикалық және ... ... емес есеп ... ... ... ғалымдарымен жасалған жұмыстар ең қолайлы болды.
Олар ... ... ... ... зерттеулердің біртұтас келісті
және өнімді ... ... ... Бұл шеңбердегі үлкен серпіліс
француздық ұлттық жоспарды (1966-1970жж) дайындау және ... ... ... ... ... бірге қысқамерзімді және ортамерзімді аймақтық
болжамдар аймақтық органдар мен ... ... ... ... ... шеңберінде құрылған болатын. Сондай-ақ, Францияда
Батыстағы ең жұмысқа қабілетті аймақтық жоспарлау мен ... ... ... ... ... ... ... 21 экономикалық
ауданға бөлінгені табылады, олардың ... ... ... оның
аймақтық аспектісіндегі ұлттық экономикалық саясат міндеттеріне ... ... ... комитетке аймақтың даму ... ... және өз ... ... ... ал олар кейін
комитетпен біріктіріледі және жоспарлаудың бас комиссариатына жөнелтіледі.
60-жылдары бас комиссариатта 2000 ... ... ... ... пен
аймақтардың даму болжамдары жасақтала бастаған. Болжам өз ... ... ... ұлттық дамудағы аймақтар басымдылығы;
✓ әрбір аймақтық мамандануы мен диверсификациясын есепке алғандағы
шаруашылық кешенінің құрылымы;
... ... ... ... және ... әрбір аймағының ұзақмерзімді болжамдар есебімен нақты
жоспар жасаудағы әрекеттілігі назаржы қажет ... ... ... ... ... ... Жорж ... Ұлы Индустриалды Саясатына
қосылған болатын. Мадақталатын конгламеративті ... ... ... ер өсу ... ретінде қызмет етуі және өз жабыдқтаушылары мен
басқа аймақтар ішіндегі ... ... ... үшін ... ... ... ... Миттеранның басқаруы кезінде жоспарлауды децентрализациялау
мен басқа да әкімшілік процедуралар жасалған болатын, бірақ децентрализация
басқа қайшылықтарға алып ... ... ... ... салық саласындағы
аймақтық өзінділікті күшейту арқылы аймақтар арасындағы тепе-теңсіздікті
үдейте түсті.
Ұлыбританияда ... мен ... ... ... ... аймақтар мен аудандардың дамуын болжамдауталпынысы бірінші рет
1939 жылы (Барлоу комиссиясының баяндамасы) жасалған ... ... ... байланысты бұл комиссияның бағалаулары мен ұсыныстары
көбіне ... ... ... 1945 жылы ... негізінде және соғыс
кезіндегі өнеркәсіптің даму тәжірибесі негізінде ... ... заң ... және ... ... ... көрсетілді. Бұл заңның
әрекет тәжірибесі ұзақмерзімді аймақтық жоспарлау мен болжамдау ... ... ... ... ... аймақтарында зерттеулер
жүргізіліп, нәтижисінде 1963 жылы Сауда, өнеркәсіп және ... ... ... ... мен Оңтүстік-Шығыс аймақтарының даму жоспарын
жасақтады.Жоспар кепілдемелік болды. Ол өз ... ... ... мен жаңа ... құру мүмкіндігінің бағасын кірістірген болатын.
Болжамда жұмыс күші мен оның ... ... ... және ... ... басты назар аударылды. Бұл жоспар
біржақтылығы, бытыраңқылығы және үкіметте нақты ұлттық, ... ... ... үшін әділ ... жылы ... жергілікті жоспарлау кеңестері бар 11 экономикалық
аймаққа ... ... 1965 жылы ... ... аймақтық
органдармен бірге 1965-1970 жылдардағы экономикалық дамудың Екінші ... ... ... ... жспарды жасақтады. Жоспардың
аналитикалық бөлігінде тұрғындар тығыздығында, жұмысбастылық деңгейлерінде,
тұрғындар кірісінде және тағы ... ... ... ... ... ... мазмұны бар және мәніне келгенде тек қана ... ... ... жоспарларда жұмысбастылық құрылымын өзгерту,
кадрларды ... ... ... ... ... және ... да
шаралар үшін үлкен салым қажеттігі белгіленді, бірақ сол кезде үкімет
басында тұрған ... ... оны ... ... ... ... болжамдау мен бағдарламалау бағалы тәжірибе болып
табылады. 1967 жылдын ... ФРГ ... ... дейінгі кеңістік
аспектілерін есепке ала ... ... ... ... болжамдары мен бағдарламаларын құра бастады. Аймақтық болжамдар
кейін индикативті болжамдарға өзгереді. Оларда тұрғындардың, жұмыс күшінің
өсу ... мен ... ... ірі ... мен ... ... анықталады. Болжамдарда аймақтардың дамуы үшін мүмкін
ықпалдар көрсетіледі.
ФРГ-да аймақтық болжамдар мен ... ... ... және
үкіметтік мекемелер, сондай-ақ ... ... және ... ұйымдар айналысады.
Аймақтық бағдарламалау мемлекеттің 60 пайыз территориядан және ... ... ... ... ... Ол 1970 жылы ... енген
қаржылық реформа туралы заңдар негізінде жүзеге ... ... ... ... ... ... ... төрт жылға
жасақталады. Мұныменен аймақтық шаруашылық ... ... ... комитет айналысады, олар үкімет пен парламентке бекітуге аймақтық
бағдарламаларды береді. Бұл ... ... ... ... аймақтарын шектеу аймақтық бағдарламалаудың шығу пункты
болып табылады. Ынталандыру аймақтарын ... ... ... ұзақ ... ... ... басында аймақтарды жаңадан шектеуді жүргізудің
принциптері туралы ымыра шешім қабылданды. Бұл шешімге сәйкес ынталандыру
аймақтарын бөліп ... ... ... барлық территориясын қамтитын
«жұмыс күші аймақтары» жүйесі жатыр. Аймақтың ... даму ... ... ... ... үшін ... ... жұмыс
күші нарығының екі индикаторы – ... күші ... ... ... ... ... кіріс нарығының үш индикаторы – еңбекақы
сомасы, бір жұмысшыға кіріс ... және бір жан ... ... ЖІӨ
сомасы.
Құрылымды әлсіз аймақтарға жәрдемдесу үшін қолдану түрлері және
жылдары ... ... ... ... ... ... сомасы
бөлінді. Бұл соманың құрамына тек бағдарламалық құралдар ғана ... ... ... ... ... үстеме туралы заңға
сәйкес) қосылады.
Қазіргі ... ... ... ... ... ... жаңа
федералдық жерлерінде аймақтық шаруашылық құрылымын ... ... ... ... ... бұрыңғы ГДР үшін федералды
және жергілікті бюджеттерден, сондай-ақ аймақтық дамудың Еуропалық қорынан
өнеркәсіп пен ... ... ... беру ... ... үшін ... ... мақсатты
бағдарламалар жасақталған. 1993 жылы аймақтық бағдарламалар шеңберінде
берілген құралдардың жалпы ... 14 ... ... ... болатын. [27;
76-80]
ІІ тарау. АЙМАҚТЫҢ ӘЛЕУМЕТТІК-ЭКОНОМИКАЛЫҚ ДАМУЫН ТАЛДАУ ЖӘНЕ БАСҚАРУ
(АҚТӨБЕ ОБЛЫСЫ МЫСАЛЫНДА)
2.1. Ақтөбе облысы экономикасының жалпы сипаттамасы
Ақтөбе ... ... ... ... ... талдау «Қазақстан-2030» стратегиясында белгіленген
міндеттерді іске ... ... ... ... ... жатқан
шаралардың арқасында қоғамдық-саяси тұрақтылық ... ... ... ... мен әлеуметтік салада оң ілгері жылжу тұрақты
сипат алып отырғандығын көрсетіп отыр.
Ақтөбе ... ... күні ... озық және ... дамушы
өңірлердің біріне жатады деп айтуға болады. Қабылданған ... ... ... секторындағы көрсеткіштердің өсуі байқалады
және инфрақұрылымды дамытуда оң өзгерістер белгіленді. Бұл тұрғындардың
өмір сүру ... ... ... ... Жыл ... тұрғындардың
денсаулығы, білім беру сапасы, жолдардың жағдайын жақсарту, ... ... ... ... көңіл бөлінді.
1 кестедегі Ақтөбе ... ... үш ... негізгі
макроэкономикалық көрсеткіштер серпінділігіне қарап, ... ... ... оң ... ... ... 1
Ақтөбе облысының негізгі макроэкономикалық
көрсеткіштер серпінділігі (динамикасы)
|№ |Атауы ... |2009 ж. |2008ж. |2009 ж. |
| | ... | | | |
|1 ... ... өнім ... |390,4 |518,7 |620 |
|2 |Жан ... шаққандағы жалпы|мың теңге |571,8 |750,6 |886 |
| ... өнім | | | | |
|3 ... ... ... |485,4 |554,9 |643,9 |
| ... ... | | | | |
|4 ... ... ... ... |27,4 |29,4 |39,2 |
| ... | | | | |
|5 ... ... ... ... |184,1 |187,1 |221,1 |
| ... | | | | |
|6 ... үйді іске қосу |мың ... |297,0 |420,3 |425,8 |
| | ... | | | |
|7 ... салық және басқа |млрд.теңге |148,5 |196,7 |236,7 |
| ... ... | | | | |
|8 ... ... ... |% |106,4 |107,0 |114,5 |
|9 ... жаңа жұмыс ... |13857 |14866 |15739 |
| ... | | | | ... | Ресми түрде тіркелген |% |1,2 |1,0 |0,7 |
| ... ... | | | | ... ... ... |% |4,2 |2,8 |1,6 ... ... айлық жалақы ... |34851 |40905 |50500 ... |Жан ... ... ... |16225 |21545 |28000 |
| ... ... кіріс | | | | ... ... саны |мың адам |686,7 |695,3 |705,0 ... ... ... ... ... облыс экономикасының
негзі болып табылады. Жалпы өңірлік өнімге өнеркәсіптің салымы 54 ... және жыл ... өсу ... бар.
2009 жылы өнеркәсіптік өнім 643,9 млрд. теңгеге өндірілді, бұл ... ... ... 89,0 ... ... көп ... 1). Нақты көлем
индексі 101,2 пайыз құрады. Өндірілген өнім көлемі бойынша облыс республика
өңірлері арасында бірінші бестікке ... 1. ... өнім ... ... ... ... өндіріс көлемінің озық өсімі есебінен оң динамикаға
қол жеткізілді, мұнда нақты өсім 113,6 пайыз.
Жалпы өңдеу саласының өндіріс көлемі 123,7 ... ... ... ... ... ... 2 есеге көп. Өнеркәсіптік өндіріс құрылымында өңдеу
өнеркәсібінің үлесі 2008 жылғы 17,3 пайыздан 2009 жылғы 19,2 ... ... ... ... ... құру, инвестициялық салымдардың және
енгізілетін технологиялардың тиімділігі есебінен қосымша ... 20,0 ... ... ... ... ... өнеркәсібіне тартылған инвестицияның жедел өсуінің нәтижесі
болып табылады. Егер 2008 жылы өңдеу саласына тартылған инвестиция ... ... ... ... 2009 жылы капитал салымы 15,4 млрд. теңгені
құрады. Өнімнің жаңа түрлерін шығару бойынша аймақ өткен ... ... ... ... ... ... төрт жүз мыңдық мәреден асты және
413,2 мың тоннаны құрады. Хром ... ... ... 3,5 млн. тоннаға
жетті, мыс концентраты 13,4 есеге, мұнай өңдеу өнімдері 1,2 есеге өсті.
Құрылыс материалдары өндірісінің ... ... ... ... ... іске қосылған. Бетон өндірісінің көлемі 1,4 есеге, ... ... – 1,3 ... ... ... – 11 пайыз,
кірпіш 8 пайызға өсті.
Құрылыс материалдарының әр түрін шығаратын 28 жаңа ... ... оның ... жылына қуаты 130 мың шаршы метр ... ... ... ... ЖШС), ... 8 млн. дана ... ... шығаратын («Наис» ЖШС), қуаты сағатына
160 тонна қиыршық тас шығаратын («Лашын Тас ... ЖШС) ... ... ЖШС ... ... 53,0 млн. данаға дейін силикат ... ... ... ... ... өнеркәсібінің өндірушілері елеулі үлес
қосуда, мұнда нақты көлем индексі 111,1 пайыз құрады.
Құс еті 3 ... ... ... – 2,7 есеге, сүт өнімдері – 1,4
есеге, күнбағыс майы және колбаса бұйымдары 1,3 есеге көп өндірілді.
Өткен жылы ... ... ... ... ... ... бағытталған Индустриалдық-инновациялық даму
стратегиясын іске асыруда біршама нәтижелерге қол жеткізілді.
Жалпы Индустриалдық-инновациялық даму ... іске ... ... ... құны 308,6 млрд. теңге болатын 256 объекті, соның
ішінде ... ... ... 31,0 ... ... 160 объект енгізілді.
2009 жылы 71 жоба, соның ішініде өңдеу ... 52 жоба ... [31; ... ... және ... ... дамыту саласы. Ауыл
шаруашылығын мемлекеттік қолдау көлемі 3728,3 ... ... ... бұл
2008 жылғыдан 1,3 есеге көп. Соның ішінде ... ... ... ... ... 30,1 пайыз), жергілікті бюджеттен – 768,9 млн. теңге (өсім
11,9 пайыз) бөлінді.
Бөлінген қаражаттарды дамудың басым бағыттарына ... ... ... ... еерекше көңіл бөлінді. Дәнді-дақылдар және жанар-
жағар май алуға 1,4 млрд. теңге ... және ... емес ... жұмыс нәтижесінде бірінші рет соңғы 3 жылда мол астық алуға
мүмкіндік берді. Жиналған алаңнан 491,6 мың ... ... ... бұл ... 3,8 ... көп. ... ... өнімділігі гектардан 8,4 центнерді
құрады. Майлы дақылдардың егістіктік көлмі 14,9 мың ... ... ... өткізу көлемі 2008 жылғымен салыстырғанда 3,9 есеге өсті. ... ... ... екі ... ... Негізгі басымдықтардың ішінде мал
шаруашылығын дамытуды қолдау белгіленді. Осы мақсаттарға 767,4 млн. теңге
бағытталды, бұл 2008 ... 1,8 ... көп. [31; ... және орта ... ... ... Қазіргі уақытта Ақтөбе
облысының шағын және орта бизнесі – бұл 7,6 мың заңды ... мен 27,2 ... және орта ... 2008 ... салыстырғанда 17,0 мың адам
тартылды, жұмыспен қамтылғандар саны 135,1 мың ... ... ... ... ... ... 37,2 пайыз құрады.
Шағын кәсіпкерлік субъектілерінің өндірілген өнімі, атқарылған жұмысы
және көрсетілген қызмет көлемі 1,9 есеге өсті және 116,2 ... ... [31; ... қызмет саласы. Облыстың негізгі капиталына ... ... 221,1 ... ... құрады (111,5 пайыз). Республикалық
көлемдегі өңірдің үлесі 6,8 пайыз құрайды.
Облыс ... ... ... үшін ... өңір ... ... жылы ... инвестициялары 12,5 миллиард теңгеге жетті.
Кәсіпорындардың жеке қаражаттары 155,0 ... ... ... ... ... ... 70 ... құрайды.
Бюджеттік қаражаттар 21 миллиард теңгені (9,5 пайыз) құрады.
Жалпы инвестиция көлемінің 64 пайызы тау-кен өндіру ... ... ... ... ... ... өндіру саласына тартылған
инвестицияның 79 пайызы ішкі мұнай мен газды ... ... ... ... іске ... ... ... 2009 жылы 13,5 миллиард теңгені құрайды, бұл 2008 жылға
сәйкес көрсеткіштен 49 пайызға ... [31; ... ... ... 2009 жылы ... халықаралық әуежайы»
аэровокзалының кешенін реконструкциялау жалғастырылды, оған 1499,0 ... ... ... ... аяқтау 2009 жылға
жоспарлануда. 2009 жылы ... ... ... дамыту және
жөндеуге 2774,4 млн. теңге ... ... бар ... ... ... ... ... ішінде 2009 жылы ... ... ... «Орал-Ақтөбе» учаскесінде жұмыстар
жалғастырылды. Сонымен қатар, ұзындығы 16 ... ...... ... ... учаскесіне күрделі жөндеу жүргізілді.
Жергілікті маңызы бар жолдарды дамытуға және ... 2009 жылы ... ... оның ... ... ... 485,0
млн.теңгені құрады. Хромтау станциясына кіре беріс жолын салу және Ойыл
өзені арқылы ... ... ... ... ... ... және ... өзендері арқылы өтетін көпірлер құрылысы аяқталды. Қоба-
Ойыл учаскесінің 43 километр жолы күрделі ... ... ... ... көшелеріне ұзындығы 99,8 километр ... ... ... 17 ... ... ... ... жылы облыстың елді мекендерін газдандыруға 1053,9 млн. теңге
бөлінді, соның ішінде республикалық бюджеттен ... ... газ ... ... 783,2 млн. ... бөлінді. Ақтөбе қаласының Жстар
мөлтек ... ... ... ... ауылын газдандыру аяқталды, Ақтөбе
қаласында Сазды ауылына газ құбыры құрылысы ... және ... ... ... газқұбыры құрылысы бойынша құжаттама әзірленді.
Ақтөбе қаласының жаңа ... ...... Заречный-1,
Набережная – Қонаев, Мұғалжар ауданының Ембі ... ... ... ... ... ... газдандыру бойынша жұмыстар
жүргізілді. [31; 11-12]
Қаржы саласы. Облыста жүргізіліп жатқан фискалдық саясаты ... ... ... тұрақтылығын және облысты әлеуметтік-
экономикалық дамытудың басым міндеттерін шешуді қамтамасыз етуде.
Мемлекеттік ... ... ... ... 236,7 млрд. теңге
құрады, бұл 2008 жылмен ... 1,2 есе ... 40 ... ... ... ... 42,4 млрд. теңге болып орындалып, 2008 жылға
қарағанда 5,6 ... ... ... ... ... ... ... шығыс бөлігі 2009 жылы 99,3 пайыз орындалды, 61,2
млрд. теңге түзету енгізілген жоспар негізінде ... 60,8 ... ... (Кесте 2)
Кесте 2
Негізгі бағыттар бойынша бюджет шығыстары
|№ ... |2008 жыл |2009 жыл |
| | ... ... |
| ... ... |60 824 879 |
| | | | |
|1 ... беру ... ... |
|2 ... ... ... ... |
|3 |Әлеуметтік көмек және әлеуметтік | | |
| ... ету ... ... |
|4 |Тұрғын үй коммуналдық шаруашылығы ... ... |
|5 ... ... ... және | | |
| ... кеңістік ... ... |
|6 ... ... су, орман, балық | | |
| ... ... ... табиғи | | |
| ... ... ... және | | |
| ... ... ... жер | | |
| ... |1 238 224 ... |
|7 ... және ... ... |3 740 113 |
|8 ... |6 874 160 |7 703 744 ... ... ... ... саланы қаржыландыруға жұмсалды.
Даму бюджеті республикалық бюджеттің ... қоса ... ... ... құрады.
Салық салынатын базаны кеңейтуге 2008-2009 жылдары мүлікті жариялау
жөнінде ... ... да ... ... ... және ... ... жөніндегі акция әрекеті кезінде шамамен 113,1 мың өтініш қаралды.
Оның ішінде 14,7 млрд.теңгенің мүлкі ... ... 4,5 ... сомасында
ақша жарияланды. Бюджетке төленген алымдар сомасы 65,5 ... ... ... ... ... инфрақұрылымын талдау
Еңбек рыногын дамыту саласы және халықтың әлсіз әлеуметтік ... ету. 2009 жылы ... ... ... бойынша жұмыс ҚР
Президенті Жолдауына және тұрғындарды жұмыспен ... және ... ... ... ... ... асырылады.
Барлық іске асырылған іс-шаралар кедейлік пен жұмыссыздық ... ... ... ... ... ... көрсеткендей, 2008 жылмен
салыстырғанда облыстың экономикалық ... ... саны 2,7 ... ... ... ... ... қамтылған тұрғындардың жалпы саны 363 мың
адамды құрады, соның ішінде 228 мың адам – ... ... ... ... саны 14,8 мың ... ... бұл ... 32,5-тен 27,0 мың адамға дейін төмендетуге мүмкіндік берді,
сонымен қатар, экономикалық белсенді ... ... ... ... 2008 жылдың аяғындағы 8,5 пайызға қарағанда 7,0 пайыз құрады.
Тұрғындардың әлеуметтік-әлсіз ... ... ... ... мақсатында мынадай жеңілдіктер мен қосымша ақылар ұсынылды:
← сомысы 147,8 млн. теңгеге коммуналдық қызмет көрсетуге 4606 ... және ... ... ... ... , ... бірге қызметтің осы түріне төлем төлеуден босатылған;
← сомасы 484,2 млн. теңгеге 40284 ардагерге, мүгедектерге, көп балалы
аналарға, ... ... ... ... ... жүру ... Ақтөбе облысына сіңген ерекше еңбегі үшін сомасы 3,8 млн. теңгеге ай
сайынғы жәрдемақы ... 300 ... 3,0 мың ... ... ай сайынғы қосымша әлеуметтік төлемдер,
сомасы 24,1 млн. ... 16 ... ... 1472 ... ... ... және коммуналдық қызметтерге 2009 жылдың қараша-
желтоқсан айларында бағаның өсуіне ... 3470 аз ... ... 3,8 млн. ... ... әлеуметтік төлемдер берілді.
2009 жылы облыстағы халықтың осал топтарына заңнамаға және жергілікті
уәкілетті органның шешімдеріне сәйкес ... 306 млн. ... ... көрсетілді, оның ішінде 1 млрд. 125 млн. теңге – жергілікті ... 2008 ... ... ... бюджет есебінен Чернобыль ... ... ... ... ... ... бағдарламасына сәйкес облыстың осы ... ... ... ... ... етілді, оларға әртүрлі
медициналық қызметтер ... ... ... ... жіне т.б., барлығы 2,7 мың мүгедекке сомасы 103,0 млн.
теңгеге ... ... ... 2009 ... 28 ... «Жаңа әлемдегі жаңа
Қазақстан» атты Жолдауына сәйкес 2008 ... 1 ... ... ... ... ... ... және енгізілді:
✓ Ең төменгі жалақы мөлшері 7,8 пайыз, яғни ... 10515 ... ... ... зейнетақы мөлшері 1,4 есеге, 3000 теңгеден 4210 ... ... ... ең төменгі мөлшері – 9,1 пайыз, 7236-дан 7900
теңгеге дейін өсті;
✓ Айлық есептік көрсеткіш – 6,9 пайыз, 1092-ден 1168 теңгеге ... ... ... шегі – 18,6 ... ... 10515 ... дейін өсті.
✓ Баланың туылуына төленетін біржолғы төлемдер мөлшері 2,1 есеге өсті;
✓ Бір жасқа дейінгі баланы күту ... ... ... 1,7 ... ... мүгедектердің арнаулы мемлекеттік жәрдемақылары 7 пайызға
және мүгедектігі бойынша ... ... ... 17 ... [31; 10]
Тұрғын үй құрылыс саласы. Тұрғын үй саласына тартылған инвестиция ... ... ... немесе 2008 жылға 110,5 пайыз.
2009 жылы жоспарланған 233,4 мың шаршы метр көлеміндегі тұрғын үй ... мың ... метр ... Бұл ... тұрғын үймен 4078 отбасын
қамтамасыз ... ... ... қарайтын болсақ, облыстың үлес
салмағы 5,3 пайызды құрады, ал қарқынды дамып келе ... бас ... ... 22,9% пайыз құрады. (Кесте 3)
Кесте 3
Қазақстан Республикасы бойынша 2008–2009 ... ... ... ... (мың шаршы метр)
|Өңір |2008 ж. |2009 ж. |2009 ж. ... | | ... ... ... |143,8 |188,7 |2,33 ... ... |420,2 |425,8 |5,3 ... ... |376,3 |455,2 |5,62 ... ... |493,4 |1003,5 |12,38 ... ... |245,1 |340,6 |4,2 ... ... |215,7 |221,1 |2,72 ... ... |213,5 |227,9 |2,8 ... облысы |314,2 |478,8 |5,9 ... ... |144,1 |177,8 |2,19 ... ... |20,5 |213,6 |2,63 ... ... |326,6 |458,5 |5,66 ... ... |164,6 |167,6 |2,07 ... ... |150,5 |169,8 |2,09 ... ... ... |924,6 |815,8 |10,07 ... қ. |1023,7 |1852,1 |22,85 ... қ. |829,7 |906,8 |11,19 ... ... ... |6186,6 |8103,8 |100 ... ... ... ... үшін 3,7 мың шаршы метр
коммуналдық тұғын үй тұрғызылды. Соның ішінде Ақтөбе қаласында 56 пәтерлі
тұрғын үй ... ... ... беру және ... ... саласының
қызметкерлері үшін 60 пәтерлі екі үй және мүгедектер үшін 33 ... ... ... тұр, олар ... жылы ... болады. [31; 12]
Білім беру саласы. Облыс экономикасының ... өсуі ... ... ... ... жыл ... елеулі өсуін қамтамасыз етті. Білім
беруге 20,3 млрд.теңге бөлінді, бұл 2008 жылғы деңгейден 42 ... ... ... 2009 ... ... ... оң нәтижелерге және даму
динамикасына қол жеткізілді.
Нәтижесінде 8 жаңа мектеп пайдалануға берілді. «100 мектеп ... іске ... ... ... ... және ... қалаларында екі
мектеп құрылысы жүргізілуде. [31; 12-13]
Денсаулық сақтау саласы. ... ... іске ... денсаулық сқтау саласының бюджеті 1,7 есе ұлғайды. Егер 2009 ... ... ... ... 6,5 ... ... құраса, 2008 жылы – 7,2
млрд.теңге болды, ал есепті жылы сала бюджеті 11,3 млрд теңгені ... 1 ... ... ... ... ... қызмет
көрсетулерге бөлінген мемлекеттік шығыстары 2004 жылмен салыстырғанда 4 есе
өсті және 15 771 теңгені құрады.
Бүгінде облыста 606 медициналық ұйым ... ... оның ... ... ... және 469-ы – ... ... [31;13]
Мәдениетті дамыту саласы. Мәдениет ... - өңір ... ... осыған байланысты соңғы жылдары бұл саланың
дамуында қанағаттандырарлық үрдістер барлығын атап өткен жөн.
Мәселен, 2009-2009жылдардағы ... ... 84 ... ... ... ... олардың ішінде 2009 жылы 27 бірлік ашылды.
Есепті ... ... 432 ... ... ... қызмет
көрсетуде, бұл нысандарды ұстауға және олардың қызмет етуі үшін 1567,9
млн.теңге бөлінді. Бұл 2008 ... 1,3 есе ... ... ... ... ... ... шығармашылық үйі, Ломоносов атындағы қалалық
кітапхана, Бадамша кентіндегі аудандық ... үйі, Ойыл ... ... Шалқар, Әйтеке би, Қарабұтақ аудандық ... ... да ... ... ... ... және ... жөндеуден
өткізілді. 250 млн.теңгеден астам сомаға құрамына кесене, музей ғимараты,
қосалқы ... және ... ... ... «Қобыланды»
мемориалдық кешені салынды. Бірегей ғимарат бүгінгі күннің өзінде туристер
келетін орынға айналды.
Ақтөбе ... ... ... ... ... ... ... іске асыруға 2009 жылы 322,2 млн.теңге ... ... 27 ... ... [31; ... ... және спортты дамыту саласы. Дене тәрбиесі және спортпен
айналысу үшін облыста 1380 спорта ғимараттары, оның ішінде 14 ... ... ... 11 ... ... ... ... 331 спорт залы, 1 шаңғы
базасы, 25 атқыштар тирі, 1 табиғи мұзды конькимен жүгіру жолы, 781 ... ... ... ... 193 ... ... залы бар.
2009 жылы облыста 1 спорт залы, 17 спорт алаңы, 7 алаң салынды.
Дене тәрбиесі және спортпен айналасушылар саны 2009 ... ... мың адам ... ... ... дене тәрбиесі-сауықтыру жұмыстары
жүргізіліп тұрады. Жыл сайын Ақтөбе қаласында ... 10 ... ... ... соңғы үш жылда облыстық ... ... 1,4 ... ... және спорт объектілерін дамытуға 2009 жылы 450,5 ... [31; ... ... ... ... ... ... арналған облысты дамытудың стартегиясы экономика өсімінің
тұрақтылығын қамтамасыз ету және қанағаттандырарлық үрдістерді ... ... ... ... ... 2007 жылы ... маслихаттың сессиясында маңызды
екі құжат қабылданды. Олар стратегиялық және орта ... ... ... арналған:
✓ Ұзақ мерзімдік кезеңге арналған «Ақтөбе облысының 2015 жылға дейінгі
дамуының бәсекелес ... ... және ... ... ... тарта отырып әзірленді және ол
өңірдің 2015 жылға дейінгі дамуының перспективасын анықтайды.
✓ Ақтөбе облысының әлеуметтік-экономикалық ... ... ... орта ... ... ... ... деңгейіндегі
нысаналы индикаторы бар қысқа мерзімдік бағдарламасын белгілейді.
Бұлар алға қойылған стратегиялық ... жету үшін ... ... өз қызметтерінде бағыт-бағдар ұстайтын негізгі
бағдарламалық құжаттар. [31; 18]
Экономиканы ... және ... ... сапасын
жақсарту негізінде жоғары технологиялық өндірістерді құру және ... ... ... қабілеттілігін арттыру жоспарланып отырған орта
мерзімді кезеңде облыстың әлеуметтік-экономикалық дамуының мақсаты.
Міндеттері:
✓ Мемлекет басшысының 2007 ... 28 ... ... халқына «Жаңа
әлемдегі жаңа Қазақстан» Жолдауында ... ... іске ... Экономиканың салаларын жаңғырту және ... ... ... ... ету және оның ... басқару;
✓ Экономиканың шикізатқа ... ... ... ... ... мен кластерлік бастамаларды іске асыру;
✓ Жұмыс істеп тұрған энергетика көздерін және ... ... және ... ... есебінен энергетикалық тәуелсіздікке қол
жеткізу;
✓ АӨК орнықтылығын оның салаларының өнімділігі мен табыстылығын өсіру
және отандық өнімнің ... ... ... ... ... ... ... Тұрғындар өмірінің сапасын көтеру және адами капиталды дамыту;
✓ Кедейлік пен ... ... ... ... ... ... тұрғындардың анағұрлым әлсіз топтарына
әлеуметтік көмек көрсету.
✓ Қазіргі білімнің, кадрларды даярлау және ... ... ... ... ... ... сай келетін жүйесін дамыту:
- медицина қызметтерінің қол жетімділігін арттыру, денсаулық сақтау
саласының әлеуметтік мәні бар ... ... ... ... ... және ... ... мәдениетті дамыту;
- денсаулықты нығайту үшін дене мәдениеті мен спорттың тиімді ... ... ... ... ... жылдарға арналған бағдарламасын
іске асыру ауқымында ... ... ... ... ... ... ... табиғи ресурстарды ұтымды және тиімді пайдалану, тұрғындар өмірінің
сапасын көтерудің экономикалық, әлеуметтік және ... ... ... ... ... ... ... Инфрақұрылымды дамыту:
- тұрғындарды сапалы ауыз сумен қамтамасыз ету, автомобиль жолдарының
жай-күйін жақсарту, елді мекендерді газдандыруды жалғастыру.
Орта мерзімді ... ... ... экономикасын жаңғырту ҚР
индустриялық-инновациялық дамуының 2003-2015 жылдарға ... ... ... ... болады.
Болашақта нақты мультипликаттық тиімділік күтілетін жаңа ... және ... ... ... үшін ... ... экономикасын одан әрі әртараптандыру ... ... ... ... ... ... тарта отырып ... ... ... ... ... ... жылы 2007 жылға қарағанда былайша болжанады:
Өңірлік жалпы өнім 1,6 есе ... және 950,0 ... ... ... ... көруге болады.
Сурет 6. 2010 жылы 2007 жылға қарағандағы жалпы өңірлік өнім көлемі (млрд.
теңге)
ӨЖӨ жан ... ... 2010 ... 1306,4 мың ... (1,5 есе)
жетеді. (Сурет7)
Сурет 7. 2010 жылы 2007 жылға ... жан ... ... ... өнім ... (мың теңге)
Өндіріс өнімінің (жұмыстар және көрсетілетін қызметтер) көлемі ... ... (21,8 ... ... ... 8. 2010 жылы 2007 ... ... өндіріс өнімінің (жұмыстар және
көрсетілетін қызметтер) көлемі (млрд. теңге)
Ауыл шаруашылығы жалпы өнімінің көлемінің өсімі 2010 жылы 2007 ... 33,2 ... ... ... ... шаруашылығының өнімдері
-33,6 пайыз, мал шаруашылығының өнімдері – 33,1 ... ... ... өндіру көлемін 521,5 тыс. тоннаға (36,6 пайыз) дейін; дән майын
10,2 тыс. тоннаға (7 есе) ... етті ... ... 103,7 мың ... ... дейін; сүтті 324,1 мың тоннаға (41,7 пайыз) дейін; ... млн ... (46,6 ... ... және жүн ... 2237 ... ... жоспарлануда.
Сурет 9. 2010 жылы 2007 жылға қарағандағы ауыл ... ... ... ... ... жылы 2007 жылға болжамға қарағанда: ірі қара малы 20,6 пайызға,
қой 15,3 ... ... 10,1 ... түйе 11,3 ... ... ... тартылатын инвестициялардың жалпы көлемі 937,0 млрд
теңге деңгейінде күтілуде, ... ... ... 2007 ... бағалауымен
салыстырғанда 156,0 пайызды құрайды.
Шағын кәсіпкерлік субъектілерінің саны – 39,4 мың ... (14,1 ... ... саны – 71,4 мың адам (19,2 пайыз), тауарларды,
қызметтерді өткізуден ... ... – 71,0 млрд ... (21,4 ... ... ... айналымы 2010 жылы 2007 жылдың болжамына қарағанда ... оның ... ... – 184,3 ... ... – 135,5 пайыз құрайды.
Экономикалық жағынан белсенді тұрғындарға қарағанда ... 2007 жылы 7,8 ... 2010 жылы 6,8 ... ... ... жалақы өсімінің ырғағы – 7,7 пайыз. ... ... ... ... ... ... ... облысының әлеуметтік-экономикалық
дамуының 2008–2010 жылдарға арналған орта мерзімдік жоспары ... ... ... облыста 35 мемлекеттік және өңірлік бағдарламалар
жүзеге асырылады. Осы ... ... 1056 ... ... ... қаржылай қамтамасыз етіп отырып) іске асыру көзделген. Осы іс-
шаралардың 65 ... ... 27 ... (2008 ... ... іске асырылу
сатысында, 8 ... іске ... ... ... ... көздері
іздестірілуде).
Өңірлік бағдарламаларды қаржыландыру көздері жыл сайын өсіп келеді.
2007 жылы республикалық бюджеттен ... ... 2006 ... – 125,9 пайыз, жергілікті бюджеттен 153,3 пайыз құрады. (Сурет
10)
«Қазақстан 30 ... ... ... ... ... ... ... дамыту мен жаңа бөліністерді
енгізуге бағытталған ... ... ... іске ... жүзеге
асырылуды. Олардың ішінде Жаңажол ГӨЗ бірінші кезегін іске қосу, мыс-мырыш
кенін өңдеу жөніндегі Қаратау тау-кен ... ... ... ... кен орны мыс ... ... жөніндегі тау-кен байыту комбинатының,
электрлі металлургия зауытының құрылысы бар.
Сурет 10. Өңірлік бағдарламаларды қаржыландыру (млрд. теңге)
Агроэнеркәсіптік кешенін тұрақты ... ... ... жылдарға
арналған бірінші кезектегі шаралар бағдарламасы бойынша қаржыландырудың 70
пайыздан астамы республикалық бюджеттен алынды (3 ... ... ... 0,8 ... ... бөлінді.
Тұқым шаруашылығы мен мал шаруашылығын дамытуға қаржылай көмек
көрсетілді. Көктемгі егіс ... ... ... ... елеулі
өнім алынды. Лизингке ауыл шаруашылық ... ... ... Машина-
трактор паркі жаңартылды.
Тұрғын үй құрылысын дамытудың 2005–2007 ... ... іске ... аяқталды. 3 жыл ішінде жоспар бойынша көзделген
558,9 мың шаршы метр тұрғын ... ... ... барлық көздері
есебінен 1143,08 мың шаршы метр тұрғын үй пайдалануға берілді. 10279 ... ... ... үймен қамтамасыз етілді. Тұрғындарды қолжетімді
тұрғын үймен ... ету ... ... одан әрі ... ... ... ... арналған тұрғын үй құрылысы өңірлік
бағдарламасы әзірленді.
Білім беру ұйымдарын ... ... және ... ... ... ... бағдарламаны іске асыруға 2007 жылы 1757,6
млн. бюджеттік қаржы бөлінді және ... ... ... реформалау мен дамытудың 2005–2010 жылдарға
арналған мемлекеттік ... ... ... аяқталды. Саланы
ресурстық жағынан қамтамасыз етуді түбегейлі жақсарту, ... ... ... ... дамыту және облыс тұрғындары денсаулығының
негізгі көрсеткіштерін сапалық жағынан ... іске ... ... аумақтарды дамытудың 2004–2011 жылдарға арналған бағдарламасы
бойынша соңғы үш жылда ауылды дамытуға 9,5 млрд. теңге ... 10 ... ... ... санаторийінің ғимараты, 11 отбасылық дәрігерлік
амбулатория мен ... ... 23 ... мәдениет нысаны, 40 мектепке
дейінгі балалар ұйымы салынды.
2007 жылы ауылдың әлеуметтік проблемаларын шешуге 6,8 ... ... Оның ... 1,7 ... ... ... құрылысы мен оларды
жөндеуге, 929,4 млн. теңге газдандыруға, 870,6 млн. ... ... ... ... қалаларын әлеуметтік-экономикалық дамытудың 2003–2010
жылдарға арналған бағдарламасы ... ... ... ... ... 123,1 млн. теңге бөлінді. Солардың ... ... ... ... инженерлік коммуникациялық
инфрақұрылымдарының құрылысы жүргізілді.
Алға қаласы автожолының жұмыс істеуін қамтамасыз ету ... ... Жем және Ембі ... ұңғымалар бұрғылау жөніндегі жұмыс
аяқталды.
Облыс электроэнергетикасын дамытудың ... ... ... ... «Ақтөбе облысының электр жүйелерін ... ... ... ... бар 2010 ... ... ... жоспары жасалды. 2007
жылы аймақтың электр энергетиясын сырттан әкелінуінен құтылуға жеткізетін
маңызы бар ... ...... облысы» электрберілісін өңіраралық
жүйесінің құрылысы жалғастырылды.
Шағын және орта кәсіпкерлікті дамыту жөніндегі 2006–2008 жылдарға
арналған жеделдетілген шаралар ... ... ... ... ... бизнесті одан әрі жандандыруға және кәсіпкерлік ... ... [11; ... ... ... ӘЛЕУМЕТТІК-ЭКОНОМИКАЛЫҚ ДАМУ ТЕНДЕНЦИЯЛАРЫ МЕН
ПЕРСПЕКТИВАСЫ
3.1. Аймақтық экономиканы басқаруды жетілдірудің отандық ерекшеліктері
Қазақстан кең байтақ жердің иесі. Осыған байланысты өндіргіш күштерін
республика ... ... ... және ... ... экономикалық байланыстарды жетілдіру үшін ... ... ... ... ... ... туып отыр.
Өндірістік қатынастардың дамуын және халық шаруашылығының ұйымдастыру
құрылымын ... құру ... және ... ... ... шаруашылығының территориялық ұйымдасуына табиғи жағдайлардың
әртүрлілігі, табиғи байлықтардың ... және ... ... ... ... ... ... әсер етеді. Тарихи қалыптасқан
өндіріс құрал-жабдықтары, олардың құрылымы, ескіруі ... ... ... ... ... жас, ... құрылымы, маманданған
дәрежелері мен тәжірибелері, қазіргі кездегі және ... ... ... ... ... де әсер ... өткізіліп жатқан экономиканы қайта құру халық шаруашылығын
аймақтық ұйымдастыруға жаңа ... ... ... ... байланысты
республиканың жеке аймақта экономикалық, ... ... ... ... ... ... ... Қазақстанда егеменді
мемлекет ретінде аймақтық экономиканың ... арта ... де ... ... республика бүкілодақтық еңбек бөлінісінде бір
экономикалық аудан болса, қазір оның орны ... ... ... ... экономиканың аймақтық еңбек бөлісудегі заңдылығы негізінде
өндіргіш кұшті ұтымды орналастырудың маңызы, ... және ... ... ... ... мен ... ... бір-бірімен
жақындатудың экономикалық тиімді жолдарын табу керек. Осы ... ... ... ... ... болуын байланысты
нақты экономикалық егеменді аудандарға бөлуге мұмкіндік туды.
Әрбір аймақтың өзіне тән табиғи ерекшеліктері, ұйымдастыру-құрылымдық
өзгешеліктері болады, аймақтарда ... ... ... ... шаруашылық келбеті қалыптасатын экономикалық және ... ... ... ... ... ... белгілі бір
территориялық жиынтық қорларды пайдалану ... ... ... ... ... саналады.
Қазақстан экономикасының маңызды аймақтық міндеті, республиканың жеке
аймақтарында табиғи қорларды ұтымды игеру, өйткені, біріншіден, өнеркәсіп
шикізаттары және базаларын ... ... ... ... ... ... ... шаруашалығында шикізаттарды және отын ... ... ... ... ... және отын ... ... етеді; үшіншіден, жақын келешекте минералды-шикізаттар қорлары
экономикалық құрылымын қайта құруға қажет қаржы ... ... ... та, ... табиғи қорлар аймақтар бойынша біркелкі
орналаспаған. Осы ... ... ... өндірістік байланыстар тек
өндіріс орталарын, транспортты, байланысты, шикізаттарды, ... ... ... ... ұштаса отырып орналастырылса және олар
неғұрлым өнеркәсіп, ауыл шаруашылық өнімдерін тұтынатын аудандарға ... ғана ... ... ... шаруашылығын аймаққа қарай ұйымдастыру мәселесінде
теория және тәжірибе жағынан ... екі ... ... ... дәлелдеудің маңызы зор.
← жалпы республикада және жеке аймақтарда өндіргіш күштерді келешекте
орналастыруды ғылыми болжау және әсер ететін ... мен ... Сол ... ... ... және ... аймақ бойынша
орналастыру, өндірістік және әлеуметтік ұсақ құрылымды қажетті
деңгейде дамыту ... ... ... ... ... ... ... жағдайлардың өзгешеліктерін және экономикалық
тиімділігін ескере отырып, ... жеке ... ... ... ... ... ... ғылыми дәлелдеу.
Республика экономикасының келешекте даму барысының осы екі бағыты
айқындалса, Қазақстан шаруашылықтарының кеңістік және ошақтық ... ... ... ... ... болады. Яғни республика өндіргіш
күштерінің орналасу сипатына, даму бағытына және республика ішінде ... ... ... ... ... құру бағдарламаларында ... ... ... ... және ... ... ... салалары өте маңызды және озыңқы деңгейде дамулары белгіленген.
Отын-энергетикалық кешенін дамыту Екібастұз, Майкүбі кен орындарын
жеделдете игеру және ... ... ... іске қосу ... бұл ... ... ... өзгертеді. Келешекте мамандардың
болжауы бойынша, барлық энергиялық көмірдің 80% Солтүстік-Шығыс ... ... ... ... ... ... негізінде республикада өндірілетін электр энергиясының 70 пайызға
дейін шығаратын ірі энергетикалық база қалыптасады. Осы энергетикалық база
негізінде электроэнергеясын көп ... ... ... ... Ал Обаған
көмір тасымалдаудың ұтымдылығына байланысты республиканың басқа аймақтарына
жіберіліп және жақын, алыс шет елдерге экспортқа сатылады.
Батыс Қазақстндағы ... ... кен ... ... ... жылына 80-100 млн тонна мұнай шығаруға мүмкіндіктері бар. Бұл болса
мұнайды өңдеу және ... ... ... ... ... ... ... өнеркәсібін дамыту үшін полимер
бұйымдарын шығаратын кәсіпорындар салу жөн. ... ... ... ... ... ... және газ ... ... ... ... ... ... Қостайнай темір рудасы бассейніне сүйене дамиды.
Мамандардың ... ... ... ... ... ... комбинаттары жылына 80-100 млн тонна темір рудасын шығаратын
мүмкіншіліктері бар, бұл ... жаңа ... ... салу ... ... ... шикізаттар базаларын дамытуға, рудалар өңдеудің
технологияларын ... ... ... ... ... ... қарқынмен
алюминий және мыс өнеркәсіптері, құнды, сирек металдар және бытыраңқы
элементтер ... ... ... және ... Қазақстанда металлургиялық
өнеркәсіптерінің жалғасымы күкірті мол газдарды қайта ... ... ... ... ... ... оңтүстігінде фосфор тұздарын
өндіретін ірі орталық қалыптасып, Қазақстанда негізгі химия дамиды.
Республика алдында өзінің қажеттігін қамтамасыз ететін ... ... құру ... ... ... ... шұғыл міндеттері:
✓ тұрақты жем-шөп базасын құру және отарлы мал ... ... ... Солтүстік және Батыс Қазақстанда тұрақты өнім алу;
✓ оңтүстікте ірі күріш базасын құру, көкөніс және ... ... ... егін ... дамыту.
Қазақстан экономикалық аймақтарының проблемаларын шешу республиканың
өндіргіш күштерін орналастырудың басты жобасын жасауды қажет етеді. Оған
мынадай ... ... ... ... ... дамуының ұтымды аймақтық үлесін анықтау;
← жалпы республикада аймақтық ... ... ... негізінде
өндірістің тиімділігін арттыруды қамтамасыз ету;
... ... ... және ... ... ... және ... жеке ... ... ... ... ... және ... орналасуына
республиканың жеке аймақтарының өндіргіш күштерінің даму сипатына,
маманданған ... әсер ... ... ... бір-біріне
әсерін тигізетін тездетпелі екі ағым:
✓ бір жағынан, еңбек бөлісу негізінде салалардың ... ... ... ... және өндірістік байланыстары ныңая
түседі.
Бірінші жағдайда біркелкі ... және ... ... ... ... пайдаланатын ағаштық ірі ... ... ... Екінші жағдайда өндірісті кооперациялау және ... ... ... ... ... ... ... бөлігі қалыптасады, яғни өнеркәсіп аудандары, ток және экономикалық
аудандар, ал осылардың жиынтығы еліміздің біріккен халық шаруашылық ... ... ... және ... ... мына
жағдайларға ерекше көңіл бөлінеді:
← аймақтың жан-жақты ... және ... әсер ... ... ... ... ... еңбек және минералдық-
техникалық қорларының көлемдері;
← аудандардың шаруашылық бірлігін қамтамасыз ететін ... ... ... ... минералды-шикізаттар қорын пайдалану немесе энергетика жүйесін,
транспорт жолдарын құру негізінде облысаралық ... ... ... және оған ... облыстардың халық шаруашылығының
құрылымы, шаруашылығының құрылымы, шаруашылықтарының жан-жақты даму
сипаты, аймақтың республика экономикасындағы орны және ... ... ... КСРО ... ... ... еңбек
бөлінісінде бес экономикалық аудан болып бөлінген (Шығыс, ... ... және ... ... ... ... мұнай құрылымын
басқарудың өте орталықтандыру саясатының нәтижесінде қалыптасып, республика
шаруашылықтарының ерекшеліктерін аймақтай ұйымдастыруды ... ... ... Мысалы, Орталық және Солтүстік Қазақстанның
байлықтарын ... отын және руда ... ... ... ... бейімдеу жолдарымен жүрді. 60-жылдардың ... ... ... ... баяу ... ... т.б. ... республика
аймақтарында өнеркәсіптің қазып шығаратын салалары және алып ... ... ... ... қалыптастыру пайда болды. Бұл болса
халық ... ... ... капитал сиымдылығын туғызып,
экономикалық жағдайды шиеленісушілікке ұшыратады. Халық тұтынатын тауарлар
өндірісінің артта ... ... ... тыс ... ... ... Сөйтіп аймақтар өздерін өздері қамтамасыз етуде қиыншылыққа ұшырады.
Республиканың егемендік алуы және нарыққа ... ... ... бөлу ... сірә ... ... жөн.
Республиканың экономикалық аудандарын неғұрлым ықшам бөлшекьеу ... ... ... ... халық шаруашылық нәтижесіне аймақтар және облыстардың
санды және ... ... ... әсер ... ... ... ішкі ... жаңа тәсілдермен
пайдалануды іздеуде ... ... ... әсер ... ... ... материалдық және рухани қажеттіліктерін неғұрлым
толық қанағаттандырудың жолдарын іздеуге жұмылдырады ... ... ... бөлінісінде сегіз экономикалық аудандарға
атаған жөн, олар:
▪ Шығыс Қазақстан;
... ... ... ... ... Қазақстан;
▪ Оңтүстік Қазақстан;
▪ Солтүстік-Батыс Қазақстан;
▪ Оңтүстік-Батыс Қазақстан аймақтары. [26; 102-107]
Аймақтық болжамдау аймақ экономикасының қызмет ету ерекшелігінен шыға
ресурстық, салалық, салааралық және ... ... ... ... ... ... ... ірі қала және әкімшілік
аймақтар деңгейіндегі маңызды болжамдар ... ... ... ... кешендер және жалпыэкономикалық үйлесімдігінің даму
қарқынының болжамы;
← аймақтағы инвестициялық серпінділік болжамы, ... ... ... ... ... ... ... құрылымы, сондай-ақ
негізгі қорлардың қайт өндірілуі;
← демографиялық болжам, аймақтың шаруашылық ... ... ... ... ... ... мен олардың жұмысбастылығының
болжамы, ... ... және ... жұмыссыздық деңгейі;
← ғылыми-техникалық прогрестің маңызды бағыттарының болжамы;
← аймақтағы ... ... ... бұл ... ... ... шикізат пен
энергияныңмжергілікті ресурстарын халық шаруашылығына тартудың ... ... ... ... ... ... кешенінің құрылымын жетілдірудің, өндірістік
күштердің дамуы мен орналасуның болжамы;
... ... ... ... өсуі және ... ... ... тауарлар мен қызметтер
құрылымындағы өзгерістердің болжамы;
← қоршаған ... ... ... және оны ... ... болжамы. [27; 80-81]
Әлеуметтік-экономикалық даму болжамдары тұтас мемлекет бойынша, ... ... және ... ... ... ... ... макроэкономикалық жағдайдың, экономикалық құрылымның, ... ... ... саяси әрекеттің, өндіру және ... ... ... ... ... ... беру, денсаулық сақтау және тұрғындарды әлеуметтік қамсыздандыру
жүйесінің сандық көрсеткіші мен ... ... ... ... әлеуметтік саласының даму болжамының құрамдас бөліктерінің өзара
әрекет ету сызбасы көрсетілген.
Аймақтың экономикалық ... ... ... ... ... ... жалпы тенденциялардың аясында табиғи ресрстардың, экологияның,
ұлттық және тарихи ... ... өмір сүру ... ... ... және рухани қажеттіліктердің ... ... ... ... яғни ... ... есепке алу
маңызды міндет болып табылатындығын атап көрсету керек.
Сурет 8. Аймақтың әлеуметтік ... даму ... ... ... ... ету сызбасы
Аймақтың мақсатты даму бағыттарына мыналарды жатқызуға болады:
✓ аймақ экономикасын көтеру негізінде тұрғындардың өмір сүру ... тар ... жою ... ... ... үшін немесе аймақтың
шаруашылық кешені үшін ... ... ... бар ... ... дамуын қамтамасыз ету;
✓ аймақтың басымды даму бағыттарына ресурстарды шоғырландыру.
Аймақтық ... ... ... мен ... ... байланысты. Осы ... ... ... көп ... ... ... ... табылады, мұнда
салалық және территориялық көзқарастар арасындағы қайшылықтар әлеуметтік-
экономикалық дамудың баланстануында сандық және сапалық ... ... ... ... ... жасақтауда экзогендік факторлар
(барлық ұлттық экономика дамуының өсімі мен ... ... ... ... [27; 84-89]
3.2. Аймақтың әлеуметтік-экономикалық дамуын басқарауды жетілдіру бағыттары
Облыстың әлеуметтік-экономикалық дамуының 2008-2010 жылдарға арналған
негізгі шаралары:
1-басымдық. Экономикалық ... ... ... ... өсім ... мен ... дамыту. Қазіргі
жағдайда елді дамытудың негізгі өзегінде орналасқан ... ... ... ... ... елдегі экономикалық белсенділікті
шоғырландырған және өңірлік және глобальдық ... елді ... ... ... ... ... бар ... перспективалы полюсы
болып табылады.
Каспий маңы және Орал өңірінің ірі тірек қалаларының бірі - ... ... ... іс-әрекеттің орталығы болуы мүмкін.
Тірек қала Ақтөбе мен Ақтөбе ... ... ... атқарушы
органдар ұлттық және өңірлік экономикалық кеңістікте тиімді позиционерлеуді
қамтамасыз ... ... ... 2015 ... ... дамытудың Бәсекеге
қабілетті стратегиясын іске асыру ауқымында жүзеге асыратын болады.
Ақтөбе тірек қаласы оған ... ... ... мен ... қоса отырып кәсіпкерлікті жандандырудың және көршілес Ресейдің
шекаралас аумақтарының ... ... ... ... катализаторы болады. Қазіргі уақытта «Қазына» тұрақты даму
қорының маркетингтік талдамалық зерттеулер орталығы Ақтөбе қаласының 2015
жылға дейін ... ұзақ ... ... ... ... және өткінші тасымалға анағұрлым сапалы қызмет ... ... ... ... және ... мүмкіндіктер кешенін, Ресей
Федерациясының көршілес ... ... ... ала ... Ақтөбе
қаласында заманға сай көлік-логистикалық орталығын ашу жоспарлануда.
Әлеуметтік бағдарланған тұрғын үй ... ... ... ... ... ... ауқымында тұрғын үй құрылысы,
магистралдық және ішкі кварталдық ... ... ... ... ... ... және ... жағынан таза ... ... одан әрі ... ... ... кезінде жаңа арзан
технологияларды енгізу жалғастырылатын болады.
Инвестициялық саясат. Болжам жасалатын орта ... ... ... ... ... инвестициялар көлемін
бұған қоса жыл сайын кемінде 11-12% өсімді ... ете ... одан ... инвестицияларды пайдаланудың тиімділігін арттыру жоспарлануда.
Жолдауға сәйкес және Қазақстан Республикасының ... ... 2015 ... ... ... Стратегиясының ІІ кезеңін
іске асыру мақсатында қосымша құны жоғары ірі инвестициялық жобаларды ... бар ... ... ... жаңа ... ... құруды іске асыруға бірінші кезекте мән
беріледі. Осыған ... ... ... одан әрі жетілдіру
жөнінде жүйелі ... ... ... ... ... құруды жүзеге асыруға және
өңдеуші ... ... ... ... ... ... өсіруге
мүмкіндік беретін 20 ірі «серпінді» жобаларды іске асыру жалғастырылады.
Облыстың экспорттық әлеуеті өседі, ... ... ... рет ... жаңа ...... концентраты, болат дайындама,
табақ әрленген әйнек, түссіз және боялған әйнектен жасалған шыны ыдыстар,
түрлі ... ... ... ... ... ... ... аймақтың энергетикалық тәуелсіздігіне қол жеткізілетін болады.
«Құрылым материалдары» салалық кластерін дамыту ... ... ... қатар өндіріс санаты – табақ әйнек, шыны ыдыстар, силикат
кірпіш, ұялық және газды бетон ... ... ... ... ... ... ... саласында «Ремкул» ЖШС еткомбинатын іске қосу
жоспарлауда. Болашақта ... ... ұн ... комбинаты» ЖШС астық
кластерінің ұйытқысына айналады.
«Ақтөбе» халықаралық әуежайының аэровокзалдық ... ... ... айналып өтетін автожол, Мұғалжар ауданындағы өңіраралық ЛЭП-
500, ҚЖЭС және ... ... ЖЭС, ... ... газқұбырының құрылысын
аяқтау көзделді.
Жоспарланып отырған орта ... ... ... ... ... инфрақұрылымының негізгі проблемалық мәселелерін, білім
беру, денсаулық сақтау объектілерін дамыту, экология, ... ... үй ... және ... инженерлік-техникалық коммуникациялармен
қамтамасыз ету мәселелерін (үлгі тізбе қоса ... ... ... ... ... ... нәтижесінде облыстың
инвестициялық саясат саласында негізгі капиталға ... салу ... ... ... 951,0 млрд ... соның ішінде қаржыландыру
көздері бойынша шаруашылық жүргізуші ... жеке ... ... 695,3 млрд ... ... инвестициясын тарту есебінен – 129,0 млрд теңге,
бюджет ... ... ... – 126,8 млрд ... болады деп күтілуде.
Қаржылай қызмет көрсету саласын дамыту. Мемлекет басшысының Қазақстан
халқына ақпан Жолдауында «ырықтандыру ... ... ... ... ... ... жаңа ... көтеру жөнінде» алға қойған
міндеттеріне сәйкес қаржы ... ... ... ... күш ... ... ... арттыруға және қаржы секторы дамуының
тұрақтылығын қамтамасыз етуге бағытталатын болады.
Одан әрі дамытқанда жинақтаушы зейнетақы ... ... ... ... ... рөлін, құнды қағаздар рыногын және дамуында жоғары
қарқын алып келе жатқан сақтандыру рыногын сақтап қалу ... ... ... жетілдіру. 2008-2010 жылдары
мемлекеттің активтерін басқарудың ашық жүйесі, ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорындар мен
ұйымдардың оңтайлы саны, мемлекеттің қарамағындағы акциялар (қатысу үлесі)
пакеті айқындалды.
Тең бәсекелес жағдайлар қалыптастыру және ... ... ... ... ... ... дамыту үшін қолайлы жағдайлар
жасалған. Өндірістің шикізаттық емес ... ... ... және ... белсенді қатыстыра отырып экономиканы әртараптандыру ... бірі ... ... Осының аумағында бизнес орта субъектілері
үшін әділ бәсекелес орта және тең жағдайлар ... ... ... ... ... ... арналған жағдайларды жақсарту жөніндегі
жұмыс жандандырылатын болады.
Болжамдық көрсеткіштер бойынша 2010 ... ... ... ... ... (жұмыстар, көрсетілетін қызметтер) өнімдерін
өндіру көлемін 71000,0 млн ... ... ... ... өсім ... ... 21,4%.
2010 жылы шағын кәсіпкерлік субъектілерінің саны 2007 ... ... және 39400 ... құрайды.
2010 жылы шағын кәсіпкерлікте жұмыс істейтіндер саны 2007 ... ... және 71,4 мың адам ... [11; ... - ... ... ... көшу, тұрғындар өмірінің сапасын көтеру
және адам капиталын дамыту.
Орнықты дамуға көшуді ... ету. ... бай ... қазбалар
кен орындарының болуы болашақта да облыс экономикасының одан әрі өсуіне
негіз қалайды.
Облыстың орнықты ... ... ... ... ... қабілетті
маманданымды қалыптастыру, экономикалық әлеуетті кеңістікте оңтайлы
ұйымдастыру және ... ... ... ... ... ... ... жағдайлар жасаумен қамтамасыз етілетін болады.
Облыстың 2008-2010 жылдардағы кезеңдегі аумақтық ... ... ... 2015 ... ... ... арналған Көлік
стратегиясында және аумақтық даму стратегиясында айқындалған міндеттер мен
басымдықтарға сәйкес жүзеге асырылатын болады, онда ... ... ... ... және ... ... жинақталған сызбасы негізгі мақсатты айқындайды.
Демографиялық және көші-қон ахуалын тұрақтандыру. Экономикалық орнықты
даму және азаматтардың тұрмысын жақсарту облыстың ... және ... ... тұрақтандыру кепілі болып табылады.
Экономиканың артықшылықты секторларындағы экономикалық ... ... ... ауылды дамыту, көші-қон шығындарының
белгіленген тұрақты төмендеуі, тұрғындардың табиғи ... ... ... ... жақсарғандығына негіз болады.
Республика Президентінің жылма жылдық жолдауында белгіленген балалары
бар отбастарын ... ... ... ... ... төмен
отбастарының балаларына ай сайын ... ... көп ... аналарға
арнайы жәрдемақылар, баланы күтіп-бағу жөніндегі мемлекеттік жәрдемақылар
және басқалары сияқты бірқатар шаралар ... ... бала ... елеулі
өсіреді.
Ұлттық мүдделерді қорғаумен үйлестіре және біліктілігі жоғары шетел
мамандарын тарта отырып ... ... ... оралмандардың
бейімделу және кірігу жөніндегі арнайы орталықтарын ашу көші-қон саясатының
2008-2010 жылдарға арналған негізгі бағыты болады.
Болжамға сәйкес тұрғындар саны жуық ... ... ... ... ... ... демографиялық бейнесі былайша көрініс табады:
2008 ж. – 708,6 мың ... 2009 ж. – 717,7 мың ... 2010 ж. – ... ... ... ... ... жетілдіру. Негізгі міндет –
мемлекеттік атаулы және тұрғын үй саясатын іске ... ... ... ... ... отбастарын 18 жасқа дейінгі балаларға жәрдемақы төлеу
есебінен әлеуметтік қорғау.
2008-2010 жылдардағы кезеңде жұмысқа орналастыру ... ... ... 10,1 мың адамнан тұрақты жұмысқа орналастыру жоспарлануда.
2008-2010 жылдары 800 ... ... ... ... (жыл ... 2250-
280 адамнан) жоспарлануда. Шығын 94,0 млн теңге құрайды.
Жұмыссыздарды жұмысқа орналастыру мүмкіндігін кеңейту үшін бос ... ... ... ... шығындары (үй-жайларды жалдау,
хабарландырулар жариялау, ақпараттық парақшалар, ... ... 2,5 ... құрайды.
Кәсіби даярлауға және қайта даярлауға жыл ... 950-1100 ... ... ... ол үшін 74,7 млн ... ... болады.
2010 жылы кедейлер мен кедейлік деңгейінен төмен табысты азаматтардың
жылдық орташа саны 2006 жылға қарағанда 16,5% ... және 8,6 мың ... деп ... ... қамтитын іс-шараларды іске асыруға, ... ... үй ... және балалар жәрдемақыларын төлеуге бюджеттік
қаржының жалпы қажеттілігі 3182,3 млн теңге құрайды.
Тұрғындар денсаулығының жай-күйін жақсарту. Облыстың денсаулық ... одан ... ... ... ... мен оның ... үшін адам
жауапкершілігінің ортақтығы қағидатына ... ... ... ... ... құру, бастапқы медициналық-санитарлық жәрдемді,
ана мен баланы қорғау қызметін артықшылықты ... ... ... ... нығайтуға бағытталатын болады.
Дәрігерлердің және орта буын медицина қызметкерлердің біліктілігін
жетекші республикалық клиникаларда, ... ... және алыс ... ... ... ... жүргізілетін болады. Магниттік-резонанстық
және компьютерлік ... ... ... ... ... ... ... енгізілетін болады, дәлелдеу
медицинасының қағидаттарын, ... және ... ... ... жалғастырылады.
Денсаулық сақтау саласындағы материалдық-техникалық базаны одан әрі
жетілдіру ауқымында 18 денсаулық сақтау ... ... ... ... ... 36 ... ... күрделі жөндеу жоспарлануда.
Білім саласын дамыту және кадрлар даярлау сапасын арттыру. ... ... ... ... 482 жалпы білім беретін мектеп жұмыс істейді,
оның 472 ... ... ... ... ... 5 түзету мекемесі, «Чайка»
сүйек туберкулезі санаторийі ... ... ... ... ... 1 ... және 3 ... мектеп.
Ұлттық және жалпы адамзаттық құндылықтар негізінде тұлғаның кәсіби
қалыптасуына, дамуына бағытталған ... алу үшін ... ... ... одан әрі ... мақсаты табылады.
2008-2010 жылдары 2964 орындық МБҰ іске қосу ... ... ... ... 2010 жылы 186 ... ... ... шағын орталықтар жүйесі 30 бірлікке кеңейеді және
3371 баланы қамтитын 159 бірлік құрайды.
12 жылдық ... орта ... ... көшу ... ... ... ... кезектегі мемлекеттік міндет болып табылады. Осы мақсатта алты
мектепте сынақ жүргізіліп жатыр. 12 жылдық орта ... ... ... ... бағдарламасы әзірленді.
ҚР Президентінің «100 мектептің құрылысы» жолдауына сәйкес 2009 жылы
облыста 2400 орындық 2 ... ... ... жылы ... тыс ... ... 52 мың бала мен жасөспірімді
қамтыған 50 бірлік құрайды.
Мемлекет басшысының Жолдауын іске асыру мақсатында облысқа жетпейтін
және ... ... ... ... ... ... техникалық
мамандықтарды бірінші кезекте дамытуға, техникалық және кәсіби білім ... ... ... ... ... болады.
2008-2010 жылдары орта білім берудің оқу орындарында білікті мамандар
даярлауға мемлекеттік білім беру тапсырыстарын 1500 адамға дейін ... ... ... ... 2500 ... дейін ұлғайту көзделуде.
13 кәсіби мектептер мен лицейлердің оқу-өндірістік ... ... ... ... мен ... үшін оқу-зертханалық жабдықтар сатып алу
жоспарлануда. Кәсіби мектептердің материалдық ... ... ... қабылдау 3700 адамға дейін және мамандар даярлауға
мемлекеттік тапсырыс 1700 адамға дейін ұлғайтылатын болады.
Мәдениет. Облыс ... үш ... ... 39 ... 49 ... 1 мұражайды, облыстық Достық үйін және кітапхана коллекторын,
соның ішінде 2008 жылы 14 ... 20 ... ... ... және ... мен ... ұжымдарының санын ұлғайту жоспарлануда.
Материалдық-техникалық базаны нығайтуға - 729 млн теңге; ... ... және ... жаңғыртуға – 2042,1 млн теңге
бөлінетін ... ... 1558,6 млн ... ... ... ... Алдағы кезеңде дене мәдениеті мен спорттың дамуы облыстың 2007-
2009 ... ... ... ... ... жоспарына сәйкес
жүзеге асырылатын болады.
4 БЖСМ, олимпиада резервін даярлау орталығын, спортта ... ... ... құрылысы жоспарлануда. Сондай-ақ Ақтөбе
қаласының 12 шағын ауданында стадион құрылысы, футбол мен бокс ... 4 ... және Ойыл ... Ойыл ... ... автогараждың
ғимаратын спорт кешешіне ... ... ... ... ... БЖСМ ... ... жөндеуден өткізу
қарастырылуда.
Тұрғындарға тұрғын үйлердің ... ... ету. ... ... ... 1200,0 мың ... метр ... үй, соның ішінде жылдар
бойынша: 2008 жылы - 360,0 мың шаршы метр, 2009 жылы - 403,2 мың ... 2010 жылы - 436,8 мың ... метр ... деп ... ... жақсарту. Жаңғыртылатын ресурстарды және энергия
көздерін дамыту. Су, орман ресурстарын, ... ... аса ... ... тұрақты және ұтымды пайдалануға жағдайлар жасау үшін
бірқатар ... ... ... олардың нәтижесінде Елек өзені
суларының гидрохимиялық құрамы жақсаратын болады және Елек ... ... ең ... ... 15% ... ... санитарлық-экологиялық
нормаларға сәйкес келетін ҚТҚ полигондар саны 33,3% өсетін; атмосфераға
шығарылатын ластаушы заттектер ... 45% ... ... ... ... ... ... жақсартуға мүмкіндік береді, аса қорғалатын
табиғи аумақтардың ... ... және саны 6 ... ... ... экологиялық ахуал жақсарады және ... ... ... ... ... ... ... проблемаларды
шешу үшін жағдай қалыптасады. [11; 61-79]
3-басымдық. Инфрақұрылымды дамыту.
Отын энергетика ресурстарын және энергетикалық сектор әлеуетін ұтымды
пайдалану. Орта ... ... ... ... ... ... жаңа бөліністерді енгізуге бағытталған бірқатар: 3-Жаңажол ГӨЗ («СНПС-
Ақтөбемұнайгаз» АҚ), Көктау таукен байыту комбинатының 2 ... ... ... ЖШС), ... кен ... хром кенін байыту жөніндегі
таукен байыту комбинаты («Восход-Ориел» ЖШС) ... іске ... ... ... ... 1185,5 млн ... 25 ... іске асыру
көзделді. Олардың ішінде: Мұғалжар газ өңдеу зауыты («Энерджи ... ЖШС), ... ... 800 ... ... Қожасай кен
орындарында мұнай және газ ... ... ... ... и ... ( «Ақтөбе мыс компаниясы» ЖШС) кен
орындарындағы кеніш құрылысы және ... ... ... ... ... ету ... 2006 жылы облыс әкімдігі Ақтөбе облысында ... ... ... ... ... ... ... басқа, электр жүйелерін және энергия объектілерін жаңғырту,
кеңейту жөнінде жүйелі ... ... үшін ... ... Ақтөбе облысының электр жүйелерін 2015 жылға дейін перспективасы ... ... ... ... тиісті жоспарын әзірлеуде.
Болашақта 2010 жылға дейін облысқа жетпей ... ... ... қуаттарды іске қосу есебінен жабу көзделуде.
«СНПС-Ақтөбемұнайгаз» АҚ үшінші Жаңажол газ өңдеу зауыты үшін қуаты 45-
48 МВт ... ... ... ... ... жоспарлауда. Жобаның
шамамен алғандағы құны 4,2 млрд ... ... құны 16,5 млрд ... ... 100 МВт газтурбиналы
электр станциясы құрылысының жобасын мемлекет-жеке әріптестік тетігі арқылы
қаржыландыру арқылы іске асыру жүргізілуде.
«Ақтөбе мыс ... ЖШС 2006 жылы ішкі ... ... ... 14 МВт ... ... қатарға қосты.
Қуаты 500 МВт «Солтүстік Қазақстан-Ақтөбе облысы» электр берілісінің
өңіраралық ... ... ... Бұл ... энергия торабын
Қазақстанның бірыңғай энергетикалық жүйесіне ... ... ... 2010 ... жаңа энергетика көздерін іске қосу есебінен электр
энергиясын өндіруді, жұмыс істеп ... ... және жаңа ... ... ... ... ... есепке
алғанда 300 МВт астамға ұлғайту, облыстың электр энергиясына сұранысын 1000
МВт шегінде қамтамасыз ету және ... ... ... ... ... ... секторларын дамыту.Облыстың
таукен металлургия кешенінде және құрылыс индустриясында салалық кластерлер
қалыптасты және өз беттерінше табысты дамып ... ... ... ... және ... өнеркәсібінде кластерлер қалыптастыру жөнінде жоспарлы
жұмыс жүргізілуде. Кластерлік бастамаларды дамытудың келесі ... ... ... ... ... ... ... экономиканың нақты секторларын дамытуға серпін
және облыстың экспорттық әлеуетін жоғарылатуға мүмкіндік ... ... ... ауыл ... ... ... ... санатынан белсенді
тұрғындарды тарта отырып тұрмыстық қызмет ұйымдастыру жөніндегі шағын
өндірістерді дамытуға ықпал ... ... ... кәсіпкерлік
құрылымын құру және дамыту;
✓ аудан орталықтарында, шағын қалаларда және ауылдық округтерде ауыл
шаруашылығы ... ... ... ... жол бойы ... қызмет
көрсету саласы және т.б. салаларды дамытуға бағытталған ... ... ... ... бос ... ... ... құрылысы аяқталмаған объектілерді
шағын кәсіпкерліктің жаңадан бастап ... ... ... беру және т.б. ... ... ... ... дамытудың перспективалық бағыттары болады.
Технологиялар мен инновацияларды дамыту. «Ақтөбе» өңірлік индустриялық
технорпаркі облыстың инновациялық әлеуетін ... ... ... Ол ... сай ... ... ... ғылымның өндіріспен
байланысын нығайту негізінде экономиканың бәсекеге қабілетті өңдеуші
секторын ... ... ... ... ... «РИТ ... ЖШС ... қара металдар қалдықтарынан
металл бұйымдарын ... ... ... ... ... ... жоғары сапалы асфальтты бетон жабындары үшін резеңке ... және ... ... ... ... үшін
гофрилендірілген жеңілдетілген металконструкцияларын өндіру жөніндегі ... ... ... ... ... ... жобалар
импортты алмастыруға және экспортқа ... ... ... ... ... ... шағын және орта кәсіпорындарының
инвестициялық жобаларына сервистік қолдау көрсету ... ... ... және ... ... ... жаңа
технологияларды әзірлеуге және трансферттеуге, персоналды менеджменттің
заманға сай технологияларына үйретуге тиіс.
Өңдеуші өнеркәсіпті ... ... ... мыналар:
✓ «серпінді» инвестициялық жобаларды іске асыру;
✓ жаңа технологияларды дамыту үшін ... ... және ... ... ... ... одан әрі ... экономикаға инвестиция
тартудың жоғары деңгейіне және оларды пайдалану тиімділігіне жету;
✓ жер қойнауын ... ... ... ... қазақстандық
мазмұнды дамыту өңдеуші өнеркәсіпте дамытудың перспективалы бағыттары
болып табылады.
Болжау жасалып ... ... ... ... ... ... одан әрі ... асыруға және өңдеуші салада негізгі капиталға
инвестиция салу көлемін ... ... ... ... ірі «серпінді»
жобалар іске асырылатын болады. Олардың ішінде: қуаты жылына 21,7 млн шаршы
метр ... ... ... ... зауыт («Интергласс Қазақстан» ЖШС), қуаты
жылына 1,3 млн тонна ... ... ... ... ... ЖШС),
жылына 500 бірлік теміржол цистерналарын шығару жөніндегі зауыттың құрылысы
(«ММЗ» ЖШС), тәулігіне 200 тонна ... ... ... ... ... 2
кезегі («Туркуаз Эдибл Ойл Индастриес» ЖШС) бар.
Агроөнеркәсіп кешенін дамыту. Ауыл шаруашылығы ... ... ... ... ... пайдалану есебінен агроөнеркәсіп
кешені салаларының ... және ... ... ... ... қамтамасыз ету 2008-2010 жылдары облыстың АӨК дамытудың
негізгі мақсаты болып табылады.
Қазіргі ... ... ... ет, сүт және өсімдік майын өндіру
жөніндегі өңірлік ... құру ... ... ... Бұл
кластерлердің жетекші кәсіпорындары анықталды, облыстық жұмыс тобы және
кластерлердің ақпараттық-үйлестіру орталықтары ... 4 ... ... ... құру жөніндегі іс-әрекет жоспары жасалды.
Кластерлер кәсіпорындары ... жаңа ... ... ... жұмыстар басталып кетті.
Орта мерзімді кезеңде өзін өзі өтей алатын және тиімді жұмыс істеп
тұрған ... ... ... ... және техникалық қайта
жарақтандыруға, ауыл шаруашылығы ... ... ... ... ... жөніндегі перспективалы жаңа (серпінді) өндірістерді құруға
бағытталған ... ... ... ... ... ... ... жалғастырылатын болады.
2010 жылдың аяғында ауыл шаруашылығының жалпы өнімінің көлемі 47770,0
млн теңге құрайды, 2010 жылы өсім 2007 жылмен салыстырғанда 33,2% ... жылы ауыл ... ... көлемі жан басына шаққанда - 59,3
мың теңге құрайды.
ауыл шаруашылығының өңдеуші кәсіпорындары жалпы ... ... ... 24665 млн ... ... бұл 2007 ... ... өсім 24,2%.
Сыртқы экономикалық қызмет. 2008-2010 жылдар ... ... ... ... ... деп ... ол 2010 жылы (2007 ... қарағанда 171,7%, оның ішінде кедендік экспорт – 2007 ... ... 184,3%), ... ... – 2007 ... деңгейге қарағанда
135,5%) құрайды. [11; 81-84]
Жоспардың іске асырылуын ... және ... ... ... асырылуын бақылау тоқсан сайын облыстың 2008-2010 ... ... ... мақсатты индикаторларының орындалуына
мониторинг жүргізуді енгізу және ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылатын болады.
Облыс аудандары әлеуметтік-экономикалық дамуының ... ... ... ... ... тоқсан сайын рейтингтік бағалау
жүргізу арқылы жүзеге асырылады.
Мемлекеттік және ... ... іске ... ... ... 34 ... ... тұрған және 6 әзірленіп жатқан ... ... ... ... ... ... ... 2005-2007 жылдары
айтылған Жолдауларын және Қазақстан Республикасы ... ... ... ... іске асыру жөніндегі ... ... ... ... ... ... ... жөніндегі
бас құжаты болып табылады. [11; 103]
ҚОРЫТЫНДЫ
Аймақтың әлеуметтік-экономикалық дамуын басқаруда әкімшілік реформалар
мен корпоративтік басқару, ... ... ролі ... ... ... осы ... ... жатырған реформалар мемлекеттің,
аймақтың ... ... ... ... етуде. Оның
нәтижесін облыс ... ... ... әлеумттік-экономикалық даму
көрсеткіштерінен көруге болады.
Жаңа жүзжылдық бастауынан Ақтөбе облысы еліміздің ең ... ... ... ... бірі ... дамуда. Облыстың экономикалық
көрсеткіштері соңғы үш жылда іс ... екі ... ... 2007 жылы ... барлық салаларында инновациялық жолға
күш жұмылдыру, индустрияны соған бейімдеп ауыстыру және ... ... ... ... ... ... ... «Қазақстанның
30 корпоративті көшбасшылары» жалпыұлттық жобасын жүзеге асыруға белсене
кірісті.
Біздің аймақтан оған ... құны 443,0 ... ... тұратын 6 «серпінді»
жоба енді. Бұл объектілер жобалық қуатына шыққаннан ... 500 ... ... ... беретін болады. 3–ші Жаңажол газ ... ... ... ... ... оның ... қаланды. Қазіргі уақытта
жалпы сомасы 8,0 млрд. АҚШ ... 120 ... ... ... ... «Ақтөбе» аймақтық технологиялық паркі ашылды, жаңа
индустриалдық аймақ ... ...... материалдары»,
мұнайгаз жабдықтары, ауыл шаруашылығы өнімдерін өңдеу бойынша ... ... ... ... ... менеджменті халықаралық жүйесіне 54 кәсіпорын көшті, оның ішінде
22-і — ... ... ... Тағы да 12 ... ИСО-9000
стандартын енгізуде.
Жалпы алғанда Ақтөбе облысы бойынша 2009 жылы 644 ... ... ... шығарылды (мысал). Өндірістік және әлеуметтік бағыттағы ... 425 мың ... метр ... үй іске қосылды. Облыстың негізгі қорына
221 млрд. теңге инвестиция салынды.
2009 жылы алдындағы жылмен салыстырғанда ... ... ... ... теңгеге артық түсті, ал аймақтың барлық жалпы кірісі 236,7 ... ... Оның ... ... ... ... 42,4 млрд. теңге түсті,
бұл алдындағы жылдан 5,6 млрд. теңгеге артық. 61,2 млрд. ... ... ... нақтыланған жоспарында орындалу 99,4% құрады, бұл сапалық өсу ретін
білдіреді.
Тұрғын үй ... ... ... ... ... орындалды. Барлығы 3 жыл ішінде 1 миллион 143 мың шаршы метр
тұрғын үй ... іске ... бұл ... екі есе артық.
Қолайлы жабдықталған тұрғын үймен 10 ... ... ... ... етілді.
Денсаулық сақтауды дамыту мен реформалаудың бағдарламасын жүзеге
асырудың бірінші кезеңі аяқталды. 2009 жылы денсаулық ... ... ... ... салынып, 57 объект күрделі жөндеуден өтті. Үш жыл ішінде
денсаулық сақтауға бюджет шығындары 2,8 ... ... ... ... ... ... өсті. Бұл көрсеткіш бойынша облыс денсаулық
сақтау саласы республикада алдыңғы орында келеді.
2009 жылы ... ... беру ... ... 100 ... ... бойынша Ақтөбе қаласы мен Шалқар ... ... ... ... 1200 ... ... Ал барлығы 8 жаңа
жалпы білім беретін мектеп қатарға қосылды. Балалар үшін 40 жаңа ... мен 104 ... ... ... есігін ашты. Тұтасынан
алғанда былтырғы жылы білім саласын қаржыландыруға 20,3 ... ... бұл ... үш жыл ... 2,5 есеге артық.
Есепті кезеңде аймақтың инфрақұрылымы жақсы қарқынмен дамыды. Электр
желілерін дамытудың ... ... ... ... елді ... іс ... аяқталды. Осыдан үш жыл бұрын 40 елді мекен электр
энергиясынсыз отырған болатын.
Облыстағы 428 елді мекеннің 419-на ... ... ... ... ... жылы 59 елді мекенге телефон желісі ... ... және ... ... бар автомобиль жолдарын дамыту
бағдарламасы бойынша 2009 жылы ... ... мен ... ... ... теңге игерілді. 16 көпір және басқа жол маңы ... ... Орал — ... ...... ...... 125 шақырым жол күрделі жөндеуден өтті. 200 шақырымнан
артық автомобиль жолдары орташа ... ... ... қаласында жол
жөндеу 600 млн. теңгеге жүргізілді.
2009 жылы 2,2 млрд. теңгеге облыстың жеті ауданындағы елді ... ... ... ... ... ... 14 объектіні құрылымдау
бойынша жұмыстар басталды. Барлығы аймақтық бағдарламалар бойынша («Ауыз
су» және ... ... ... ... ... бес жыл ... сомасы 2
млрд.-тан астам теңгеге сумен жабдықтайтын 35 ... ... ... жылы ... бағдарлама бойынша Ақтөбе қаласының қала маңындағы
поселкелері мен жаңа ... ... ... ... ... ... ... шағын ауданы; Набережная-Қонаев көшесі) және
Мұғалжар ауданының Ембі қаласын газға қосу жүргізілді.
Республикалық бюджет есебінен Мәртөк ауданында құны 2 ... ... ... ... ... ... жалғастырылды. Ағымдағы жылдың ... ... ... ... пен ауруханаға газ кіргізілуі керек.
2009 жыл нәтижелері тұрғындардың ... ... ... ... ... Тұрғындардың жан басына есептегенде
жалпы аймақтық өнім өндірісі 7330 АҚШ долларын құрады. ... ... ... дейін, кедейшілік деңгейі 1,6%-ке дейін төмендеді. Биылғы
жылдың қаңтар айында еңбекақы 67,9 мың ... ... ал ай ... орташа
жан басына шаққандағы ақшалай кіріс үштің біріне дейін өсті және облыстың
бір тұрғынына есептегенде 28,0 мың теңгеден ... ... жылы ... ... ... және ... ... дамитын
болады. Өнеркәсіп өнімдерін өндіруді 720 млрд. теңгеге, ал өңдеуші ... ... ... дейін жеткізу жоспарлануда. Барлық қаржы көздері есебінен
245 млрд. теңге инвестиция игерілетін болады. Сыртқы сауда айналымы көлемі
7,0 млрд. ... ... ... ... келе ... ... ... аймақтың әлеуметтік-экономикалық дамуын басқаруда мемлекеттік басқару
саласындағы соңғы жаңалықтар мен ... ... ... ... ... ... ... (прозрачность) пен қоғам
алдындағы есептілік принциптерін ... ... ... деңгейілері арасындағы атқарымдарды шектеу,
жергілікті өзін-өзі ... ... және ... басқаруды
дамыту;
• жоғары кәсіби мемлекеттік қызмет пен тиімді басқару ... ... ... ... нәрселердің барлығын бекітіп қана қоймай,
бірнеше есе көбейту.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. «Қазақстан – 2030» , ... 1997, ... ... ... ... ... ... ҚР Заңы 2001 жылғы 23
қаңтар 2008.01.10. N 116
3. ... ... ... кодексі, 2004 жыл 24 сәуір №548-ІІ
4. «ҚАЗАҚСТАН ЭКОНОМИКАЛЫҚ, ӘЛЕУМЕТТІК ЖӘНЕ ... ... ... ... ... Н. Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауы, 2009 жыл
5. ҚР Президенті Н.Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауы ... ... ... 2009 ... ... ... ӘЛ-АУҚАТЫН АРТТЫРУ – МЕМЛЕКЕТТІК САЯСАТТЫҢ ... ҚР ... ... ... ... Жолдауы, 2008 жыл
7. Мемлекеттік қызмет туралы ҚР Заңы, 1999 жыл, 23 шілде
8. Ақтөбе қаласының 2008 – 2010 ... ... орта ... фискалдық
саясаты
9. Ақтөбе облысының Ауылдық жерлерді дамытудың 2004 – 2010 ... ... (2003 ... 22 ... № 28 ... ... бекітілді)
10. 2003 жылдың 10 шілдесіндегі № 1149 Қазақстан Республикасы президентінің
жарлығымен бекітілген ... ... ... аумақтарды
дамытудың 2004 – 2010 жылдарға ... ... ... СРЕДНЕСРОЧНЫЙ ПЛАН СОЦИАЛЬНО – ЭКОНОМИЧЕСКОГО ... ... НА 2008 -2010 ... ... Х., ... Развитие экономической системы в РК. А.:
РГП «ИЭИ», 2001
13. Анимица Е.Г. Тертышный А.Т. ... ... ... и
совремменность. Екатеринбург, 1998
14. Ахметов К.Ғ., Сағындықов Е.Н., Байжомартов Ү.С., Жүнісов Б.А., Жұмаев
Ж.Ж. «Менеджмент негіздері» ... ... ... У.Б. ... ... ... А.: ... 2000
16. Бердалиев К.Б. «Қазақстан экономикасын басқару негіздері», Оқу құралы,
Алматы-Экономика, 2001.
17. Дж. ... ... ... ... М., ... ... Г.Д. ... и рынок /под ред. Елемесова Г.Д. - Алматы,
1999
19. Есентугелов А. Трансформация экономики Казахстана. А.:РГП «ИЭИ»,2002
20. ... В.М. ... ... в ... ... В.М., ... И.Б. – М: Статистика, 1976
21. Зотова З.М. Государственная власть и ... ... ... М., 1999
22. М.Сәрсембаев Шет мемлекеттердегі сайлаулар және жергілікті ... ... ... М. ... ... местного государственного управления и
самоуправления на современном этапе» Астана, 2009
24. Мамыров М.В., ... Х. ... ... ... ... ... А.: ... 1999
25. Мамыров Н. И. «Менеджмент и рынок , казахстанская ... ... ... ... ... Н.К. ... и ... Государство, предпринимательство и
общество. Кн.1: Учебник/ Мамыров Н.К., ... А.Н., ... Ш.С. и ... Алматы: Экономика, 2002.
27. Нургалиев Қазақстан экономикасы
28. Сагындыков Е.Н. ... ... ... ... Е.Н. – 2-е ... ... – Астана: Фолиант, 2009
29. Сморгунова Л.В. Государственное управление и политика/ под ... Л.В.. СПУ., ... ... Ө.Қ., Байжомартов Ү.С., Жүнісов Б.А., Камягин Б.И. ... ... ... ... ... А.И. ... местное управление: теория и практика. М.,
1998
32. Ақтөбе облысы әкімі Е.Н.Сағындықовтың ... ... 2009 ... ДАМУ ... ЖӘНЕ 2008 ... ... ... есебінің тезистері//Ақтөбе газеті, 2008 – №11-12, 7-18
б.
33. Алдияров С. Базовые социально-экономические ... ... и ... ... оценки их развития //Транзитная
экономика, 2008 - №1, с.81-82
34. Досмаганбетова Г. ... ... и ... развития
местного самоуправления в Казахстане//Саясат. 2008. № 6. С.28.
35. Кадыржанов Р.К. ... ... ... ... ... ... самоуправления в Казахстане // Аль-Пари, 2003 - №3.
с. 21.
36. Элмересов Н.А. ... ... және оның ... ... ... //Банки Казахстана, 2009 - №5, с.24-26
| |
| | | | | | |
| | | | ... 1 ... 1 | | | | | ... ... ... жылдарға әлеуметтік-экономикалық дамуының |
|маңызды индикаторлары |
| |
| | | | | | ... |2008 ж. |2009 ж. ... |
| ... ... | |
| | | |2008 ж. |2009 ж. |2010 ... ... ... |518,7 |600 |700 |800 |950 ... | | | | | ... ... ... |750,6 |857,5 |988 |1114,7 |1306,4 ... мың ... | | | | | ... ... |106,9 |114 |107 |107 |107 ... % (жыл | | | | | ... ... | | | | | ... ... |129,2 |113,4 |114,4 | |117,2 ... ... жылға | | | |112,0 | ... | | | | | ... ... |140,4 |101,6 |141,5 |112,4 |110,1 ... өткен | | | | | ... %-бен | | | | | ... өнім |114,3 |106,4 |105,8 |104,5 |110,2 ... ... | | | | | ... өткен жылға | | | | | ... ... ... | | | | | ... ... |99,3 |120,2 |109,5 |110,8 |109,8 ... ... ... | | | | | ... %-бен ... | | | | | ... | | | | | ... ... ... |93,5 |104 |120 |119 |119 ... ... өзгеріс | | | | | ... ... ... |99,6 |100,6 |104,4 |104,2 |104 ... %-бен ... | | | | | ... | | | | | ... ... жылға |116,9 |117,5 |118 |119 |120 ... ... ... | | | | | ... ... |112,4 |115,5 |113,7 |110,2 |109,4 ... өсу өсімі, %| | | | | ... ... өсу |110,4 |111,6 |107,7 |107,8 |107,7 ... % | | | | | ... деңгейі, %|8,5 |7,8 |7,4 |7,1 |6,8 |
| | | | | | | ... 2 ... 2 ... ... ... дамуының ... ... ... ... ... ... ... |2008 |2009 ... |2008 ж. ... ж. ... ... |жыл |жыл | |2009 ж-ға |2009 ж-ға |
| | ... ... | | | |
| ... өнім ... ... (заңды тұлға) субъектілерінің саны |
|1 ... ... ... ұйымдары ... ... ... ... құрылыстар ... ... ... |409 |433 |464 |488 |513 |107 |118,5 | ... |16 |18 |18 |19 |19 |100 |106 | ... |бірлік |202 |215
|227 |237 |251 |105,6 |116,7 | |
-----------------------
Базалық және болжамдау ... ... ... ... ... ... және ... қызмет көрсету ассортиментінің
даму болжамы
Денсаулық сақтаудың даму болжамы
Тұрғын үй коммуналдық шаруашылығы және оның ... даму ... ... көрсету нарығының болжамы
Медициналық қызмет көрсету нарығының болжамы
Тұрғын үй нарығының болжамы
Еңбек нарығы мен білім беретін қызмет болжамы
Білім беру мен оның ... даму ... ... ... саласының даму болжамы
Аймақтардың әлеуметтік-экономикалық даму болжамы
Қазақстан Республикасының ... даму ...

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 76 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Аймақтың әлеуметтік-экономикалық дамуын жоспарлау71 бет
Аймақтың әлеуметтік-экономикалық дамуында жергілікті бюджеттің әсерін талдау (Қызылорда облысы Қармақшы ауданы әкімдігінің экономика және бюджеттік жоспарлау бөлімі мысалында)33 бет
Аймақ өнеркәсібін инновациялық дамыту124 бет
Жер заңнамасы5 бет
Нарық жағдайындағы аймақтық әлеуметтік-экономикалық жүйені басқару ерекшеліктері32 бет
Павлодар облысының туризм индустриясының даму үрдісі79 бет
Қазақстанда кәсіпкерліктің қалыптасу және даму тарихы 1861-1917 жж20 бет
Әлеуметтік - экономикалық дамуды аймақтық жоспарлаудың теориялық және әдістемелік негіздері94 бет
"Халықаралық валюта жүйесі."28 бет
"Қаржы саясаты."12 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь