Әбілғазыұлы Арынғазы

Әбілғазизұлы Арынғазы (1785-1833) – алмағайып аласапыран заманда өмір сүріп, елдің тұтастығы, жердің бүтіндігі үшін арыстандай арпалысып өткен көрнекті мемлекет қайраткері, көреген саясаткер, төре күйлерінің негізін салушылардың бірі болған дәулескер күйші-композитор. Арынғазы қазақ сахарасына әйгілі болған текті әулеттен.
Шежіре тілімен айтқанда, қазақ халқының шаңырағын көтерген Әз Жәнібектің баласы Жәдік сұлтаннан өрбіген әйгілі Батыр сұлтанның шөбересі болып келеді. Батыр сұлтан, одан – Қайып, одан Әбілғазиз, одан – Арынғазы. Мемлекет қайраткері, саясаткер ретінде Арынғазы қос бүйірдегі көршілері Ресей мен Хиуаға тең саясат ұстанып, екеуінің де қорқау ниеттеріне тосқауыл болды. Әкесі Әбілғазиз 1815 жылы дүние салған соң, Арынғазы хан болып сайланғанда, Жанкент қаласында Шекті, Шөмекей, Жaғалбайлы, Төртқара, Жаппас руларының көсемдері оны ақ киізге отырғызып көтеріп, төбесінен алтын мен күміс теңгелер құйған. Ал, Бұқар әмірі Арынғазының таққа отыру құрметіне арнайы хандық мөр құйдырып, алтын оқалы шапан пен арғымақ ат тарту еткен.
Тек, Ресей патшасы ғана, Абылайды, Батырды, Қайыпты хан деп мойындамағаны сияқты, аққаптал саясат ұстанып, Арынғазыны хан ретінде мойындамайды. Арынғазы хан тағында болған кезеңде ел ішінің береке-бірлігіне айрықша көңіл бөлген. Ол ел басқару ісінде ақыл-парасаты кемел ру басыларына сүйеніп, қазылар сотын құру арқылы қол астындағы халықтың жарастықты өмір сүруіне жағдай жасады. Халық тынышын алған отыз баукеспе барымташыны өлім жазасына кескізуі Арынғазының ел мүддесі үшін бәріне де дайын болғанын көрсетеді. Арынғазы хандық құрған кезде ру аралық дау-шар тиылып, көрші елдермен сауда-саттық жанданды.
Әсіресе, Ресейдің Орта Азия елдерімен арадағы сауда жолдарының қауіпсіздігіне Арынғазы өз тарапынан кепілдік беріп отырады. Бұл ретте
        
        ӘБІЛҒАЗЫҰЛЫ АРЫНҒАЗЫ
Әбілғазизұлы Арынғазы (1785-1833) – алмағайып аласапыран заманда өмір
сүріп, елдің ... ... ... үшін арыстандай арпалысып өткен
көрнекті мемлекет ... ... ... төре күйлерінің негізін
салушылардың бірі болған ... ... ... ... ... ... әулеттен.
Шежіре тілімен айтқанда, қазақ халқының шаңырағын көтерген ... ... ... ... өрбіген әйгілі Батыр сұлтанның шөбересі
болып келеді. Батыр сұлтан, одан – Қайып, одан ... одан ... ... саясаткер ретінде Арынғазы қос ... ... мен ... тең ... ... ... де ... тосқауыл болды. Әкесі Әбілғазиз 1815 жылы дүние салған ... хан ... ... Жанкент қаласында Шекті, Шөмекей,
Жaғалбайлы, Төртқара, Жаппас руларының көсемдері оны ақ ... ... ... алтын мен күміс теңгелер құйған. Ал, Бұқар ... ... ... құрметіне арнайы хандық мөр құйдырып, алтын оқалы
шапан пен ... ат ... ... ... ... ... ... Батырды, Қайыпты хан ... ... ... ... ... ... хан ... хан тағында болған кезеңде ел ішінің ... ... ... ... Ол ел басқару ісінде ақыл-парасаты кемел ру
басыларына сүйеніп, ... ... құру ... қол ... ... өмір ... жағдай жасады. Халық тынышын алған отыз баукеспе
барымташыны өлім жазасына кескізуі Арынғазының ел мүддесі үшін ... ... ... ... ... ... ... ру аралық дау-шар
тиылып, көрші елдермен сауда-саттық жанданды.
Әсіресе, Ресейдің Орта Азия ... ... ... ... ... өз тарапынан кепілдік беріп отырады. Бұл ретте ол
хиуалықтардың арандату әрекеттеріне ... ... ... ... да
барып отырды. Мұндай саясатқа іш тартқан Ресей ... ... ... ... кеңесінің төрағалығына сайлап, гаухар тас орнатылған алтын
медальмен марапаттайды, 500 ... ... ... ... ... ахуал орнатқаны үшін халық оны «Тыным хан» деп атады. Ол ... бен Орта ... ... ... ақыл ... ... хандық құру
жөнінде тегеурінді қимылдарға мұрындық бола білді. 
Алайда, Арынғазының ел ішіндегі беделі мен ... ... ... ... ... Орынбордың әскери губернаторы генерал-лейтенат
П.К. Эссеннің дем беруімен 1821 жылы ... Кіші ... ... билігін
иемденіп қайту ниетімен Санкт-Петербургке аттанады. Көктен тілегенін жерден
бергендей, Ресей ... ... ... ... ... ... Ол 1823 жылы ... жер аударылып, 1833 жылы Шоқан Уәлиханов,
Мұхамбет-Салық Бабажанов сияқты, ... ... ... ... ... деп еңіреп өткен есіл ердің сүйегі күні бүгінге дейін ... ... ... ... атты адам түсіп, жаяу адам
жатып қарайтындай ғажайып қасиеттер дарытқан. Қатарынан иығы асып ... бой, ... ... ... ... сұлу ... ... жаяуға
бірдей жауынгерлік шалым, құралайды көзге ататын ... ... ... ... қоса ... оған халқы үшін жанын
ойланбай құрбан ететін асқақ рух, ... ... тән мәрт ... ... ... ... ... сезім, сол сезімді биік өнер тілінде
сыртқа шығара алатын бұл дарын берген. Арабша, ... ... ... ... Оның беліне таққан қылыш үшін Санкт Петербургтің сайып қыран
офицерлері ойланбастан Ресейдің 6 мың рублін ұсынған.
Арынғазы сахараның сағағынан үзілген төрт ... ... ... ... ... ... ... артынан Калугаға іздеп барған. Ал, ... ... ... ... ... ... ... соң Мәдина
Москвада тұрақтап қалады да, одан туған ұрпақ тағдырдың жазуымен орыстанып
кетті. Арынғазыны ... ... ол ... небір таңданыс-сүйсініске
толы деректер қалдырған. Бұхар әмірі оның парасат ... ... ... деп ... ... Е.К.Мейендорф ол туралы: «Арынғазының
бар болмысы, оның арман-аңсары, оның әрекет тірлігі, оны ... ... ... ... көрсетеді», - деп жазды. Ал, Ресей елшісі
А.Б.Негри ... ... «Бұл ... тал ... ... пен
қайраткерлік, ақ ниеттілік пен ... біте ... ... ... бір ... «қазақ сұлтандарының ішіндегі халқын
шын сүйген жалғыз адам, ары кіршіксіз таза адам» деп бағалады. ... ... ... ... оның ... пен азаттыққа іңкәр
асқақ рухындай болып артында «Арынғазы» күйі қалды. Ол күй ... ... ... ... ... ... ...

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 3 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ар жақта дүмбірлеген арынғазы11 бет
«Арқалық батыр» жырының нұсқалары42 бет
Абылай (Әбілмансұр)16 бет
Абылай (Әбілмансұр) хан13 бет
Абылай (Әбілмансұр) хан өмірі7 бет
Абылай хан, әбілмансұр (1711-1781)63 бет
Ақ Орда, Моғолстан, Әбілхайыр хандығы, Ноғай ордасы мемлекеттік құрылымдарының әкішілік-шаруашылық басқару дәстүрлеріндегі ортақтық пен ерекшеліктері4 бет
Жүсіпбек Аймауытов (1889-1931жж), Мағжан (Әбілмағжан) Бекенұлы Жұмабаев11 бет
Мағжан Жұмабай(Әбілмағжан) Бекенұлы6 бет
Қазақ тарихында әбілқайырдың алатын орны мен ролі52 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь