Дулат Бабатайұлы өмірбаяны

Дулат Бабатайұлы – қазақ әдебиеті тарихында көрнекті орын алатын ірі ақын. Оның поэзиясында өз кезінің қоғамдық өмір шындығы, көкейкесті мәселелері зор ақындық қуатпен, сыншылдықпен бейнеленеді. Ақын отаршылдық тауқыметін күйзеле суреттей отырып, өз бастарының қамын ойлап кеткен атқамінерлерді аяусыз шенеді. ХІХ ғасырдағы қазақ әдебиетіннің көрнекті өкілдерінің бірі - Дулат Бабатайұлы 1802 жылы қазіргі Шығыс Қазақстан облысы Аягөз ауданында (бұрын Семей облысы болған) дүниеге келген. Болашақ ақын жасында ауыл молдасынан оқып, хат таниды, мұсылманша сауатын ашады. Өзіне дейінгі әдебиет үлгісі нен мол сусындап, көне ақын, жыраулар мұрасынан, ескі тарихи аңыздар мен эпикалық жырларды тыңдап, жастайынан нәр олып өскен олөз дәуіріндегі ең білімді адамдардың бірі болды. Дулат халықтық шығармаларды, алдыңғы дәуірлерден жеткен ұлттық поэзия үлгілерін жаттап өскен, құрметпен қарай білген, көне түркі поэзиясынан тағлым алған. Бұқар және Ақтамберді жырауларды ұстаз тұтқан. Өлеңді ауызша да, жазбаша да шығарған ол ақындық дәстүр арнасында шығармалар туғызып, қазақ поэзиясын мазмұн, тақырып жағынан байытып, түр, көркемдік тәсілдер тұрғысынан сапалық белгілер әкеліп, жаңа сатыға көтерді. Дулат өзі өмір сүрген уақыттың ахуал-жайын қаз-қалпында жырлаған, оған өзінің азаматтық ой-пікірін батыл білдірген күрескер ақын болды. Өз кезінде ел ішіндегі жан ауыртқан іс-әрекет, оқиғаларды өлеңге айналдырған жыр дүлдүлі ғана емес, сол жайлардың үлкен әлеуметтік ойлар түйген ойшыл дәрежесіне көтерілді. Дулат шығармалары, негізінен, қазақ халқының екі жақты езгіге түскен ауыр халін суреттеуге құрылған: бірінші, патша үкіметінің отаршылдық қанауы; екінші, патша үкіметі тарапынын тағайындалып, солардан қолдау табатын жергілікті әкім, билердінң езіп-жаншуын өз өлең, толғауларына арқау етеді. Өнер жолына ерте түскен, өмірінің соңғы күндеріне дейін ел ықыласына, үлкен құрметке, даңққа бөленіп өткен Дулат 1874 жылы өзі туған өлкеде
        
        Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі
Инновациялық-Еуразия Университетінің Екібастұз колледжі
РЕФЕРАТ
Тақырыбы: « Дулат Бабатайұлы »
Орындаған: ЭС-111 тобының
студенті Капиятов ... ... ... қ-сы ... Бабатайұлы
(1802-1871)
Дулат Бабатайұлы – қазақ әдебиеті тарихында көрнекті орын ... ... Оның ... өз ... қоғамдық өмір шындығы, көкейкесті
мәселелері зор ... ... ... бейнеленеді. Ақын отаршылдық
тауқыметін күйзеле суреттей отырып, өз ... ... ... ... ... ... ХІХ ... қазақ әдебиетіннің көрнекті
өкілдерінің бірі - ... ... 1802 жылы ... ... ... ... ауданында (бұрын Семей облысы болған) дүниеге келген. Болашақ
ақын жасында ауыл молдасынан оқып, хат таниды, ... ... ... ... ... үлгісі нен мол сусындап, көне ақын, жыраулар
мұрасынан, ескі тарихи ... мен ... ... ... ... нәр
олып өскен олөз дәуіріндегі ең білімді адамдардың бірі болды.
Дулат халықтық шығармаларды, алдыңғы дәуірлерден жеткен ұлттық ... ... ... ... ... ... көне түркі поэзиясынан
тағлым алған. Бұқар және Ақтамберді жырауларды ұстаз тұтқан. Өлеңді ауызша
да, жазбаша да шығарған ол ... ... ... ... ... ... мазмұн, тақырып жағынан байытып, түр, ... ... ... ... әкеліп, жаңа сатыға көтерді.
Дулат өзі өмір сүрген уақыттың ахуал-жайын ... ... ... ... ой-пікірін батыл білдірген күрескер ақын болды. ... ел ... жан ... ... оқиғаларды өлеңге айналдырған
жыр дүлдүлі ғана емес, сол жайлардың үлкен әлеуметтік ... ... ... ... ... ... қазақ халқының екі жақты езгіге түскен
ауыр халін суреттеуге құрылған: ... ... ... ... екінші, патша үкіметі тарапынын тағайындалып, солардан қолдау
табатын жергілікті әкім, билердінң ... өз ... ... ... ... ерте ... өмірінің соңғы күндеріне дейін ел ықыласына,
үлкен құрметке, даңққа бөленіп өткен Дулат 1874 жылы өзі ... ... ... ... ... ... ... жазба деректер жоққа
тән. Әйтседе де жыраудың адами болмысы, ой-өрісі мен ... ... ... сүйеніп, сенімді тұжырым жасауға болады.
Кеудеме қайғы толған соң,
Тұнық жырмен жуынам...
Осылай деп жырлаған Дулат ақынның қайғысы – отар ел ... ... ... ... түсе бастаған қазақ елінің қайғысы еді. Патшалық
Ресейдің ... ... ... ел ... ... психологиялық
өзгеріске түсуі, билік құмарлыққа салынған әкім, билердің ықпалымен адамдар
арасында өзара талас-тартыс көбейіп, ынтымақ, ... ... ... бойы жаугершілік жорықтарда намысын ешкімге таптатпаған асқақ
рухты халық ұрпағының билікке жетуі, жеке ... үшін ... ... бастауы ақын кеудесін қайғыға толтырады. Сол қайғыны «тұнық
жырмен» жуа ... ... ұлт ... сыналап кіріп, дендей бастаған
жағымсыз мінез, көріністерлі сынайды, ұнамсыз кейіптегі бейнесін жасайды.
Дулат – ... ... ... ... ... ... ... жаңашыл
ақын. Дулат ел әкімдерін ел сорғыш, зорлықшы, озбырлығына қоса қазақ елін
патша ... ... ... ... елді ... деп ... ... меңі болған соң», «Әуелгі қазақ деген жұрт», т.б.
өлеңдері мен ... ел ... ... ... ... ... ... ішінде ұзақ арнау өлеңдер, нақыл-өсиет ретінде
айтылатын дидактикалық жырлар, ертек-аңыз ... ... ... сөздер және тағы басқалары бар. Шығармаларының идеялық мазмұны да әр
алуан. Олар ... ... ... ... бір ... тарихи
шындықтарын сөз етеді: қоғамдық-экономикалық құрылыстың өзгеруі, патша
үкіметінің қазақ жерін отар ел ... ... ... ... ел
ішінде туындаған жіктер, топтық қайәшылықтар, әлеуметтік теңсіздіктер,
діни ... ... ... ... соң, оның орнын ... ... ... ... орнауы, сауда-саттыққа байланысты пайда
болған өзгерістер, ... ... ... ... – міне, осыларды
тілге тиек етеді.
Дулат – қазақ елінің патша үкіметіне тәуелді ... ... ... ... ... ... ... жеріне енуіне де,
одан туындаған өзгерістер мен ... да жаны қас. ... ... ... ... ... дербес өмір сүруін көксейді, ... ... ... ... Ол ... ... ... бар еді, олар елін сыртқы жаулардан қорғай ... ... бұл ... бар кезде ... та, ... да, ... да ... емес еді, енді олар жоқ, дүние өзгерді, жер, су
тозды, адам да, әкім де ... ... енді бұл ... ... бағы ... ... қорытындылар жасайды.
« Зар заман » көріністері. ... - ... елі ... ... XIX ... ақыны. Барлық билікті жатжұрттың патшасы қолына
алып, казактан қойылған бишікештер онвң ... ... кел – ... ... ... ел ... ... жерлерінен ығыстырылып,
жаутанкөз бағыныштынынң кейпіне түскені – ... ... ... болды.
Қазақтан шыққан атқамінерлердің ел безінетін қылықтарын бетпе-бет,
шаршы топтың алдында айтады. Оның «Бараққа», «Кеңесбайға», ... ... ...... ... ... тағлымды тұстары, туған жерге ... ... ... ... ... оның ... ... алаң көріністері
Дулат шығармаларында молынан қамтылған. Бұл мазмұндағы өлеңдерінде ... ... ... халі болашақта қалай болатынын қабырғасы
қайыса ... ... ... сөз» ... өлеңінде ақын туған өлкесінің сұлу
табиғатын ... өзін сол ... ... қызғыш құсқа теңейді.
Дулат өзінің ... сөз» ... «Ата ... ... ... ... ... жайлаған қазақтардың бір ... ... ... Ол ... ... ... ... ерлік күрестерін жүргізу
арқылы өз елдігін сақтап келгенін, ... ... ... ... ... сол ... ерлікті, жеке дербестікті мадақтайды.
Қалмақтардың қанды шабуылына кезіккен қазақ елінің ауыр да ... ... ... ... ... Арқадан қуып, Сыр бойына ... айта ... ақын сол ... ... ... өзінің
ерлік күресі нәтижесінде ғана ... ... ... ... ... ... елеулі орын алатын туындының бірі – «Еспенбет»
дастаны. «Еспенбет» дастаны Дулаттың басқа да көп ... ... ... елге ... ер туса ... өз ... жұртқа жеткізу, тарату
мақсатында туған. Халықтың ежелден келе ... ... жыр ... үлгісін
пайдалана отырып, қазақ-қалмақ соғысы түріндегі сюжетке ... ... ... ... ер туса ... ... ел зердесіне құю үшін жаңа үлгідегі
батырлық дастан шығарған. Ақын «Еспенбет» дастанына қазақ-қалмақ арасында
болған бір ... ғана желі етіп ... ... қазақтың ұлттық салт-дәстүрінің көріністері молынан
қамтылады. ... ... да ... тән ... ... ... Дастанның бас кейіпкері Еспембет жасында жетім қалып,
нағашысы уақтағы Ер Қосайдың ... ер ... ... осы ... ақыл-парасатын, дүниеге қызықпайтын кең пейіл, үлкен жүректілігін
кейінгілерге үлгі етіп ... Бұл ... ... ... ... де ерекшеленеді. Оқиғаның желісі жинақы, мазмұны тартымды.
Елге қорған ... ... ... ... – XIX ... ... орын ... туынды.
Дулаттың «Ақтанға» деғен өлеңінің сипаты өзгеше. Жетім бала Ақтанның
көзтүркі өмірі ақынның аяушылық сезімін қозғап, ... ... ... ... байланысты елдің міңез-құлық, салт-санасында,
құндылықтар туралы таным-түсініктерінде пайда ... ... ... ... ... ... тұрғысынан көрініс тапты. Еңбек етіп, шаруамен
айналысып, бала-шағасын бағудың орнына қазан аңды, үй ... ... ... ... ... жағымпазданып, елеуреп шыға келетін кер-жалқау
әлеуметтік зияндықұбылыс ретінде Дулаттың ызалы ... ... ... ... жер туралы тебіреністерінен халқымыздың туған
жер мен жан дүние туыстығы қаншалықты ... ... әрі ... ... да ... ... көз жеткіземіз. Дулат өзінің «Тауды екіге жарасың»,
«О, Сарыарқа, Сарыарқа», «Ақжайлау мен Сандықтас» деген тамаша ... ... ... келбетін кестелі тілмен суреттейді. «Сандықтас» атты
өлеңінде туып-өскен өңірін «атамның қонған ... деп ... ... ... ... ... ... суреттейді.
Дулат Бабатайұлының өз кезінің шындығына тамыр тартқан ... ... ... ... тарихи құбылыс болып табылады.
Ол – суырыпсалма дәстүрлі ... ... ... поэзияға жалғаған
ақындардың бірі, қазақ өлеңінің зергері.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 3 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Дулат Бабатайұлы өмірімен шығармалары29 бет
Дулат Бабатайұлы өмірі3 бет
Дулат Бабатайұлының өмірі5 бет
Құлыншақ ақынның әдеби мұрасы43 бет
XV-XVII ғ.ғ. этнопсихологиялық ой-пікірлер (асанқайғы, қ. жалайри, м.х. дулати, шалкиіз, жиембет жырау т.б.)5 бет
Ілияс Есенберлин өмірбаяны24 бет
А. Байтұрсынов, М. Дулатов, Ш. Құдайбердиев, М. Жұмабаев жайында қысқаша мәліметтер6 бет
Абай Құнанбаев өмірбаяны және шығармалары18 бет
Абай Құнанбаевтың өмірбаяны, ақындық жолы17 бет
Абай Құнанбайұлы өмірбаяны8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь