Құн және капитал теориялары

Жоспар
1. Тауарлы өндірістің өмірге келу себептері мен жалпы сипаттамалары.
2. Тауар және оның қасиеттері. Тауардың кұнын анықтаудағы теориялық бағыттар.
а) құнның еңбектік теориясы. Құн заңы және тауарлы
шаруашылықтағы оның ролі.
б) маржинализм және шекті пайдалылык теориясы.
3. Ақшаның мәні және атқаратын қызметтері. Ақша айналысының заңы.
4. Капиталдың мәні. Капитал теориялары.
        
        Лекция №6. ҚҰН ЖӘНЕ КАПИТАЛ
ТЕОРИЯЛАРЫ
Тауарлы өндірістің өмірге келу себептері мен жалпы сипаттамалары.
Тауар және оның қасиеттері. Тауардың кұнын анықтаудағы теориялық бағыттар.
а) ... ... ... Құн заңы және ... оның ... ... және ... пайдалылык теориясы.
Ақшаның мәні және атқаратын қызметтері. Ақша ... ... ... ... ... ... ... өмірге келу себептері мен жалпы сипаттамалары.
Алдыңғы тақырыпта экономикалық жүйелердің ... ... ... ... ... тауарлы өндіріс түріндегі
экономикалық жүйелердің түрлері мен үлгілері (модельдері) туралы айтылған
болатын.
Тауарлы өндіріс ұзақ өмір ... ... ... даму ... ... кемелденген жалпылама формаға дейін өрледі. Тауарлы
шаруашылық натуралды шаруашылықты алмастырды.
Натуралды шаруашьшықтың ыдырауына, оның орнына ақшалы-тауарлы қатынастарға
негізделген тауарлы шаруашылықтың ... ... ... ... ... ... дегеніміз қандай өндіріс?
Натуралды шаруашылық дегеніміз патриархалды отбасы немесе ... ... ... ... ... ... жоқ тұйық шаруашылық. Натуралды шаруашылықтың мүшелерінің
барлық қажеттіліктері тек сол шаруашылықта өндірілген өнімдер арқылы
қанағаттандырылды. Өндіріс қолмен қимылға келтірілетін ... ... ... ... ... экономикалық негізі қауымдық
меншік болды. Шаруашылық процестері көптеген ғасырлар бойы қалыптасқан
дәстүрлерге сәйкес тікелей реттеліп отырды.
Натуралды шаруашьшық өте ұзақ уақыт мерзімді ... Ол ... ... ... құл ... және ... ... шаруашылықтың басым
түрі болды. Натуралды шаруашылықтың қалдықтары қазіргі заманда да әлемнің
кейбір ... ... ... ... ... ... мен ... аралдық елдерінде) кездестіруге болады.
Натуралды шаруашылықтың ыдырауына, тауарлы өндірістің пайда ... ... ... туралы айтпас бұрын, тауарлы шаруашылықтың мәнін түсініп
алған дұрыс.
Тауарлы шаруашылық дегеніміз шаруашылық субъекттерінің әрекеттері ... ... ... қоғамдық сипаты тікелей емес,жанама
жолмен (рынок арқылы) анықталынатын, өндірісшілердің экономикалық
оқшаулылығы мен зквиваленттік қатынастарына негізделген ... ... ... ... жеке ... ... ... өздері
тұтыну үшін емес, басқалар тұтыну үшін, рынокта сату үшін ... ... ... ... ... ... ... ақшалы-
тауарлы қатынас түрінде көрініс табады, өндіріс пен тұтыну нарық арқылы
байланыстырылады. Өнім тауар ретінде белгісіз біреулерге және белгісіз
нарыққа өндіріледі. Белгілі Мажариялық ... ... ... ... «солшыл ревизионист» деп қудалаған Янош Корнап тауарлы
шаруашылықтың негізгі белгілерін ... ... ... ... нарыққа тосқауылсыз кіру және одан кез келген
уақытта шыға алу мүмкіншілігі;
2.Нарықта бәсекенің әділ жүргізілуі және оны көпшілік ... ... ... ... ... және ... жүйенің негізгі белгілері және қозғаушы күштері ретінде жеке
инициатива мен ... ... ... шаруашылыққа қарағанда экономикалық прогресті
керемет жылдамдатты, өйткені ол шаруашылық ... ... ... ... үнемі жаңалап отыруға объективті ынталандырады.
Сондықтан тауарлы шаруашылық алғашқы қауымдық қоғамның соңғы кезеңі мен құл
иеленуші дәуірден бастап бүгінге ... ... ... Адамзат одан да
прогрессивті шаруашылықтың түрін ойлап тапқан жоқ. Оған әзірше альтернатива
жоқ.
Оку-әдістемелік әдебиеттерде тауарлы: өндірістің өмірге келу ... ... деп ... ... бөлісуі мен өндірісшілердің экономикалық
оқшаулылығы атап көрсетіледі. Бұл жерде себептері мен шарттарын (қажетті
жағдайларын) шатастырмау керек. Ондай шатастыру үлкен методологиялық
қателік ... ... ... бөлісуі тауарлы өндірістің, ақшалы-тауарлы қатынастардың
қалыптасуының шарты. Ол өздігінен тауарлы өндірісті өмірге алып келе
алмайды. Сондықтан қоғамдық еңбек ... ... ... ... ... ... емес. Бірақ ол тауарлы өндірістің қалыптасуына қажетті
жағдайларды жасап береді. Еңбек бөлісуі болмаса айырбас ... ... ... ... ... ... болмайды.
Еңбек бөлісуі барысында адамдар белгілі бір өндірістермен шүғылданып,
өнімнің белгілі бір түрін өндірумен мамандандырылады. Айырбас кезінде
тұтыну қасиеттері әртүрлі өнімдер ... ... ... бір ... дәл ... ... қасиеті бар затқа айырбастамайды, өйткені ешқандай
қисын жоқ. ... ... ... де ... ... да ... орын алуы үшін ... өндірісшілер тұтыну қасиеттері мүлдем
өзгеше әртүрлі тауарлармен келуі ... ... оку ... ... ... ... бөлісуін тауарлы
шаруашылықта өмірге алып келетін себеп деп есептесек, онда бірден ... ... тап ... ... ... қоғамда тауарлы өндіріс пен ақшалы-тауарлы
қатынастар болмаған? Ол қоғамда еңбек бөлісуі болған еді ғой?
2.Неліктен экономикалық ғылым ақшалы-тауарлы ... ... ... деп ... ... қоғамдар ақшалы-тауарлы қатынассыз қоғамдар түрінде
қалыптасатын болса, қоғамдык еңбек бөлісуі жойылып, ... ... бір ғана ... ... ... енбек бөлісуі - жалпылама және мәңгі экономикалық заң. Ешқашан
еңбек бөлісуі жоқ қоғам болған емес және болмайды. Кез келген ... ... ... ... ... ... бөлісуі объективті
орнайды. Тіпті көне замандарда, яғни адамдар жартылай жабайы өмір кешкенде
де қарапайым түрде табиғи еңбек бөлісуі орнаған ... (жас ... ... ... ... ... ... бөлісуі орнап (мал шаруашылығы
мен егіншілік шаруашылықтарының бөлініп шығуына байланысты), ол уақыт өткен
сайын тереңдеп отырды. Қазіргі ... ... ... ... ... көп ... ... басынан аяғына дейін өндірмейді, тек
қүрамдас бөлігін ғана дайын тауар етіп өндіріп, ... ... ... ... ... ... асып ... қызмет көрсету салаларын, ақыл-ой
еңбегін де қамтып отыр.
Еңбек бөлісуінің ... ... ... ол ... ... ... арттырады, уақыттарын үнемдеуге мүмкіндік алып береді. Еңбек бөлісуі
кезінде адамдардың мамандандырылуымен қатар еңбек кұралдары да
мамандандырылып, жетілдіріледі. Егер ... ... ... қарапайым
еңбек құралдары қауымдық шаруашылықтың барлық қажеттіліктерін
қанағаттандыра алатындай деңгейдегі еңбек өніміділігін ... ... ... ... ... еңбек етуге мәжбүр болса,
кейінірек еңбек құралдарының жетілдірілуі жеке шаруашылықтардың бөлініп
шығуына жол ашып ... ... ... ... еңбек кұралдары
қауымның қажеттіліктерінен артық өнім өндіру мүмкіншілігін берді. Екіншіден
жеке отбасылар шаруашылықтары қауымнан тысқары және оған ... өмір ... ие ... ... ... өндірілген өнімдерді олардың басшылары
(патриархтар мен күштілер) иемденіп отырды. Сөйтіп біртіндеп жекеменшік
қалыптаса бастады.
Жекеменшіктен шаруашылықтардың экономикалық оқшаулылығы туындады.
Шаруашылық субьектерінің ... ... ... ... өзінің
жеке шаруашылығына ешкімге тәуелсіз, тәуекелге барып, өзінің қалауы
бойынша шешім қабылдап, егеменді жүргізетін жағдай. Мұндайда меншік иесі
өзі шешеді: ... ... және ... ... ... және ... ... керек? Оқшауланған жеке шаруашылықтық иесі өзіне тиесілі
ресурстардан өнім ... ... ... өндірген өнімдерін
басқаларға тегін бере алмайды. Өйткені шығындарының орны толмай қалады.
Сондықтан ол ... бір зат ... онда сол ... ... ... ... басқа бір зат алуы керек немесе сатуы тиісті. Демек, объективті
түрде айырбас ... орын ... ... ... ... екі ... ұтылысқа түспейді, шығындары қайтарылып, шаруашылықтары жалғастырыла
береді. Тауарлы шаруашылықтың ерекшелігі, шаруашылық субъекттері
эквививалентті айырбас негізінде ғана пайда тауып, шаруашылықтарын
өркендете алады. ... емес ... ... ... ... біреуге ғана ұтыс береді. Сатушы ретінде ұтыс тапқан тұлға кейін сатып
алушы ретінде ұтылады (егер эквивалентті емес айырбас тұракты ... ... емес ... ... ешкім тұракты байлық жинай
бермейді. Кездейсоқ біреулер уақытша баюы мүмкін. Ал эквивалентті айырбас
кезінде тиімді жүргізіліп жатқан кез-келген шаруашылық экономикалық куат
жинап, иесі ... ... ... ... ... ... ... былай:
Біріншіден, тауарлы өндірісті өмірге алып келген себеп - жекеменшіктен
туындаған өндірісшілердің (шаруашылықтардың) экономикалық оқшаулылығы.
Экономикалық оқшаулылықты ... ... ... ... өндіріс технологиясының ерекшеліктерінен туындайды.
Екіншіден, қоғамдық еңбек бөлісуінің бұл жердегі маңызы, ол ақшалы- ... ... орын ... ... ... жасайды. Бірақ
олардың туындауына ол тікелей себеп емес. ... ... ... ... деп ... жұмысшылардың мамандығы мен шеберлігінің өсуі,
машиналарды ойлап табу еңбекті жеңілдетіп, қысқартады, бір адамға бірнеше
адамға жүктелетін жұмыс ... ... ... береді. Әрбір жұмысшы
өзінің қажеттіліктерінен асып түсетіндей өнім өндіруі мүмкін; басқа
жұмыскерлер де дәл осындай болатындықтан, ол өзі ... ... ... ... өндірген өнімнің үлкен бөлігіне айырбастай алады.2
Экономикалық теория еңбек бөлісуінің бірнеше түрін ажыратады: 1. ... ... 2. ... ... және ... экономика
деңгейінде); 3. ерекше (ішкі салалық, мысалы жеңіл өнеркәсіп тоқыма
өндірісін, киім тігу өндірісін жіп иіру өндірісін және тағы басқаларын
қамтиды); 4. ... ... ... ... өндірістің ішіндегі).
Меншіктік қатынастар мен нарықтық қатынастардың даму дәрежесіне
байланысты ... ... екі түрі ... ... және
капиталистік (дамыған).
Карапайым тауарлы өндіріс ертеректе қол өнершілер мен ... ... ... ... өзінің және отбасы мүшелерінің
еңбегімен жүргізілді. Қарапайым еңбек бөлісуі мен карапайым еңбек кұралдары
колданылғандықтан ... ... ... ... ... ол натурапды
шаруашылыққа қарағанда прогрессивті болды, өйткені жеке меншік
өндірісшілердің негізгі мүдделерін қозғалысқа келтірді. Жеке меншік
жағдайында оқшауланған шаруашылықтардың иелері егеменді шешім ... ... Жеке ... ... өндірушілердің жоғары белсенді қызмет
атқаруының негізі болып табылады.
Капиталистік жүйе орнауына байланысты тауарлы өндіріс дамыған түрге өтіп
өндірістер ... ... ... ... ... ... Капиталдың
қорлануы арқылы шағын өндірістер бертін келе ірі және алып өндірістерге
айналды. Ақшалы-тауарлы қатынастар жалпылама сипат алып, Қоғамдық-
экономикалық өмірдің көптеген ... ... ... ... кең жайылғаны соншалық, адамның жұмыс істей алу қабілеті мен
(жұмысшы күші), ақыл ой ... де ... ... ... және оның ... ... ... анықтаудағы теориялық
бағыттар.
Тауарлы өндірісте өнім тауар түрінде өндіріледі. Бірақ, кез келген ... ... ал кез ... ... - ... Сонда тауар дегеніміз не?
Тауар дегеніміз оқшауланған өндірісші өзі тұтынуы үшін емес, басқалар
тұтынуы үшін, рынокта сатып пайда табу үшін өндірілген ... ... ... ... ... ... сату үшін ... өнім
(зат және зат емес түрдегі).3 Демек, кез келген өнім (зат және зат емес
түрдегі) тауар сипатына өте бермейді. Егер өндіруші ол ... өзі ... ... ол ... ... ... өнім кез ... жағдайда тауарға айнала бермейді. Өнім
тауарға айналуы мүмкін, егер оның екі қасиеті бар ... ... ... ... құны ... оның ... ... бір қажеттіліктерін
қанағаттандыра алу қабілеті. Шындығында, кез келген өнім тұтыну құны болып
табылады. Өзі тұтынады ма, әлде ... үшін ... ме, бәрі бір, ... ... өнім ... Адам ... өнім белгілі бір жеке
қажеттіліктерді қанағатандыра алады немесе ... ... ... ... ... ... кез ... заттың тұтыну кұны бар, сондықтан
экономикалық теория тілінде зат ... құны ... ... де ... ұстайтын нәрсе, тұтыну құны немесе пайдалылық адам еңбегінің нәтижесі
түрінде ғана болуы шартты емес. Мысалы, табиғат сыйлаған, бірақ адамдар
тұтынып жатқан ... ... де ... құны деп ... ... (жабайы
жемістер мен жидектер, таза су, орман және тағы басқалар).
Қарапайым заттан тауардың айырмашылығы және ерекшелігі - зат тауарға
айналуы үшін ол қоғамдык ... құны ... ... яғни ... оны ... емес, сатып алған адамның қажеттілігін өтеуі тиісті. Қоғамдық
тұтыну құны дегеніміз тауар ... ... ... ... рынокта
сатылып, белгісіз басқа біреулердің, қоғамның қажеттіліктерін
қанағаттандыра алу қабілеті. Демек, ... ... құны тек ... ... Егер ... ... сұраным бар болса, оны басқалар сатып алып
жатса, онда тауар түрінде өндірілген сол зат ... ... құны ... ... ол - ... пайдалы тауар. Осыдан барып келесі қорытынды
туындайды: кәсіпкер «нені өндіру керек?» деген мәселені «әрқашан тек
сұраным бар тауарды ғана өндіру керек» деген ... ... ... ... ... - ... құны, яғни белгілі бір пропорцияда басқа
тауарға айырбастала алу ... ... ... құны ... ... ... ... табады: тұтыну құны түріндегі бір тауардың белгілі
бір саны тұтыну құны ... ... ... ... ... 1 жылқы 10
қойга айырбасталған кезде айырбасталып жатқан тауарлардың сандық катынасы,
яғни айырбас құны көрініп тұр. Айырбас кезінде ... ... ... ... ... ... бір саны арқылы бір-бірімен теңестіріледі.
Тұтыну қасиеттері мүлдем үйлеспейтін әртүрлі тауарларды айырбас кезінде не
нәрсе теңдестіреді, оларды қалай бірдей етеді? ... ... ... ... бар болғаны. Ол қандай негіз? Ондай негіз ретінде
тауарлардың ... ... түрі мен ... ... ... сипаттамалары роль атқара алмайды. Бұл сиякты пайдалы қасиеттері
арқылы тауардың ... құны ғана ... ... ... ... ... болуы - айырбастың қажетті шарты, өйткені ешкім
бір затты (тауарды) дәл сондай затқа (тауарға) айырбастамайды.
Әртүрлі ... ... ... ... оларды салыстыруға
мүмкіндік беретін ортақ негіз бар, ондай негіз - тауардың құны. Рынокта
айырбас жасалынып жатқан кезде тауарлардың құндары өзара ... ... ... ... ... яғни айырбас кұны белгіленеді:
хА=уВ=2С=... Бұл жерде х,у,2 - айырбасталып жатқан тауарлардын саны; А,В.С
– тұтыну құндары ... ... ... ... ... Аристотель айырбас теңдіксіз, ал теңдік өзара
өлшемдіксіз мүмкін емес деген дұрыс ой айтып кеткен еді. 4 ... ... бойы ... ... ... негізін түсіндіріп бере
алмады. Тек, XVIII - XIX ғасырлар аралығында ғана экономикапық теория
айырбас тауарлардың құндарын салыстыру арқылы жүретінін ... ... құны ... не? Ол ... ... Оның өлшемдері қандай?
Бұл сұрақтар өткір және ұзақ уақытқа созылған ғылыми пікір таластық
тудырды. Пікір таластықтың нәтижесінде тауардың құнын ... ... екі ... ... қалыптасты: құнның еңбектік теориясы
және шекті пайдалылық теориясы.
а) Құнның еңбектік теориясы.
Құн заңы және тауарлы шаруашылықтағы оның ролі.
Нарықта айырбас ... ... ... ... ... әртүрлі, бір-біріне
ұқсамайтын әртүрлі тауарларды теңдестіретін, әрбір тауарға тән «құпия
сырды» ... ... ... ... ... калыптасты. Классикалық
саяси экономияның негізін қалаушылар, атақты ағылшын оқымыстылары
У.Петти, Д.Рикардо, А.Смит алғашқылардың бірі болып құнның ... ... ... ... ... ... ... пропорциясының
негізінде салыстырылып жатқан тауарларды өндіруге жұмсалған еңбектің, жұмыс
уақытының теңділігі жатыр деп есептеген. Ол өзінің ойын былай
қорытындылады: «Егер белгілі ... Перу ... ... ... бір ... нан ... уақыт аралығында өндіріп, Лондонға
жеткізе алатын болса, онда алғашқысы кейінгісінің табиғи бағасы болып
табылады...»5 Бұл жерде У.Петти табиғи баға деп нарықтық ... ... ... ... ... У.Петтидің ойын тереңдете түсіп, мынадай жалпылама
қорытынды жасады: «еңбек жалғыз жалпылама, керек десеңіз жалғыз дәл
өлшеуіші немесе біздер ... ... және ... ... ... ... ... сапыстыра алатын жалғыз ғана өлшем болып
табылады».6
Демек, құнның ... ... ірге ... ... ... ... тауарға тән ортақ ұқсас ішкі мазмұн бар, ол - тауардың кұны,
ал тауардың құны оны өндіруге жұмсалған (шығындалған) жұмыс уақытымен, яғни
еңбек ... ... ... ... классикалық саяси экономиканың кейінгі
өкілдерінің бірі, пролетарлық саяси экономиканың қалаушысы К.Маркс биік
тұғырға шығарды. Оның ... ... ... экономикалық ойдың тарихына
өшпес әріппен жазылып қалды.7
Құнның еңбектік теориясын қысқаша төмендегідей түсіндіруге болады.
Біріншіден, ... ... ... ... ішкі ... мазмұны - құны бар.
Сондықтан тауарлар бір-бірімен салыстырылып, теңдестіріліп, айырбас
пропорциясы арқылы айырбасталады.
Демек, айырбас құны дегеніміз тауардың құнының сыртқы көрініс формасы.
Тауардың құны ... ... құны ... әртүрлі тауарларды
салыстыруға мүмкіндік туады.

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Құжаттар құндылығы24 бет
Капиталдың орташа өлшемдік құны және оның корпорация қарекетінде қолданудың негізгі аспектілері6 бет
Компания капиталының құрылымы мен құны32 бет
Корпорация капиталының құны мен құрылымы10 бет
Кәсіпорын капиталының бүгінгі және болашақ құны18 бет
Кәсіпорын капиталының құрылымы мен құнын бағалау25 бет
Компания капиталының құрылымы26 бет
Қаржылық қорытынды есеп құрамы15 бет
Тұлға туралы ақпарат3 бет
Тұлға туралы теориялар7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь