Белоктардың биосинтезі және оны реттелуін зерттеу

Жоспар
Кіріспе
1. Тақырып бойынша аналитикалық шолу

1.1 Белоктар, Белоктардың жалпы сипаттамасы және физикалық.химиялық қасиеттері.

1.2 Белоктардың кеңістіктегі орналасуы
Белоктардың бірінші реттік құрылысы, түзу сызықтық

1.3 Белоктардың жіктелуі
1.4 Нуклеин қышқылдарының биосинтезі
2 Жұмыстың мақсаты мен міндеті
2.1 Белоктардың биосинтезі және оны реттелуін зерттеу

2.2 Белок синтезінің реттелуі
3 Бастапқы материалдың сипаттамасы

3.1 Зат алмасу. Биомембараналар. Зат алмасуға жалпы сипаттама, метоболизм, катаболизм, анаболизм

4. Зерттеу жүргізу әдістемесі

4.1 Биомембраналар

4.2 Зерттеу нәтижелерін талқылау
РНК.ның биосинтезі . транскрипциясы
Кіріспе

Аққуыздар, пептидер, амин қышқылдары құрлысы және синтезі биохимияның негізгі қалыптастыру кезеңдері қарастырылған. Биохимияның медицинада, тамақ өнеркәсібі, ауыл шаруашылығының түбегейлі мәселелерін шешудегі белсенді биологиялық заттар синтезінің ролі, көкейтесті мәселелеріне шолу жасалынған. Ақуыздың моекулалық салмағын анықтау. Ақуыздың тазалығын анықтау. Ақуыздың құрылымының деңгейлері (біріншілік, екіншілік, үшіншілік, төрттіншілік құрылымдар) синтезі қарастырылған.
Полипептид тізбектері жиынтығының және тізбектерге жіктелуі. Полипептид тізбегінің сапалық және сандық құрамы. Ақуыздың полипептид тізбегінің амин қышқылдық кезектесуін анықтау әдістемесі. Пептид тобының электрондық және кеңістіктік құрылысының электронды версиясы жасалынған.
Пептидтік байланыстың түзілуі (ди,-три,- тетра, тағы сол сияқты полипептидтер). Пептидтерді синтездеудің азидтік, дициклогексилкар -бодимид, нитрофенил эфирлік аралас ангидритер және қатты фазалық әдістер. Амин қышқылдарының катаболизмі және анаболизмі қарастырылған.
Әдебиеттер:

1. С.Ж. Стамбеков Генетика. қ Новосибрск : Наука, 2002
2. С.Ж. Стамбеков Жалпы генетика. қ Алматы : Мектеп 1997 ж
3. Қ.О.Мұхаметжанов Генетика қ Алматы : Мектеп 1997 ж
4. Ф. Айала., Дж. Кайгер Современная генетика. М. : Мир,1998
5. З.C. Сейітов. Биохимия Алматы баспаханасы 1991 ж
6. Н.Кенесарина. Биохимия өсімдіктер физиологиясы және биохимия негіздері Мектеп баспаханасы – 1998 ж
7.Н.Е. Лобашев Генетика М.: МГУ ,1979
8. С.М. Гершензон Основы современной генетики. Киев,1979
9. О.А.Иванова Генетика. М.: Мир,1972
10.Б. Льюин Гены. М.: Мир,1987
11.В.П. Комов., В.Н.Шведова Биохимия биорганическая химия
12. Р.А.Музычкина Табиғи антрохинондар биологиялық қасиеттері және физикалық- химиялық сипаттамалары М., 2000 Ж
        
        Тұжырым
Биохимия мен биологиялық белсенді қосылыстардың өзекті мәселелері аса
маңызды биомолекулаларды (ақуыздарды, коферменттерді, амин және ... ... ... және ... тірі ... екіншілік
алмасу өнімдерін –табиғи полифенолдарды зерттеу және синтездеу әдістерін
жетілдіру, ... ... ... ... мен химиялық
қасиеттері, зат алмасу жолдары болып табылады.
Химия саласында өзекті мәселелерді шешуде «Биохимия және биологиялық
заттар ... ... ... заттар синтезі үшін жануар мен ... ... ... мен ... ... ... белсенді заттардың құрылымына кіретін маңызды биомолекулалардың
классификациясы, ... ... ролі және ... жолдары;
биологиялық жүйелерде генетикалық ... ... және ... ... ақ, энергияның тасымалдану принциптері; биологиялық
белсенді заттар синтезінде ... ... ... ... ... қажетті құрал – жабдықтар; ... ... ... және ... ... ... ... технологиясындағы негізгі
экологиялық проблемалар; синтезделген қосылыстардың құрылымы мен олардың
химиялық қасиеттері және ... ... ... ... ... ... метаболиттер мен олардың синтездік туындыларың
өнеркәсіп пен медицинада пайдалану.
Ақуызды амин қышқылдың кезектесуін анықтауға ... ... ... ... байланысты есептер шығара алуы ... ... ... ... ... меңгеру және
синтезделген қосылыстар мен олардың химиялық ... ... ... ... ... анықтай алуы керек.
Анықтамалар
Белоктардың «белок» деп аталуы олардың тауық жұмыртқасы ... ... ... ... ... ... шыққан. Оның
басқаша аты протеин. Бұл атты голландия ғалымы Ж.Мульдер ... мен ... ... ... рибонуклейн қышқылы
рН- сутектік көрсеткіш
А- аденин
Т- тимин
Ц- цитозин
У- ... ... ... ... ... ... көміртегі
О- оттегі
Н- сутегі
N- азот
S- күкірт
Кіріспе
Аққуыздар, пептидер, амин қышқылдары ... және ... ... ... кезеңдері қарастырылған. Биохимияның медицинада, тамақ
өнеркәсібі, ауыл шаруашылығының түбегейлі мәселелерін шешудегі белсенді
биологиялық заттар ... ... ... ... ... ... ... салмағын анықтау. Ақуыздың тазалығын
анықтау. Ақуыздың құрылымының деңгейлері ... ... ... ... синтезі қарастырылған.
Полипептид тізбектері жиынтығының және тізбектерге ... ... ... және сандық құрамы. Ақуыздың полипептид
тізбегінің амин қышқылдық кезектесуін анықтау әдістемесі. Пептид ... және ... ... ... ... ... байланыстың түзілуі (ди,-три,- тетра, тағы сол ... ... ... ... ... ... ... аралас ангидритер және қатты фазалық әдістер.
Амин қышқылдарының катаболизмі және анаболизмі қарастырылған.
1. Тақырып бойынша аналитикалық шолу
1.1 Белоктар, Белоктардың жалпы ... және ... В.И. ... ... бойынша жер жүзіндегі тірі
организмдердің салмағы 1017т тең екен. Ал осы барлық тірі ... ... ... ... ... ету ... ... жұмыстары
олардың өмірінде нуклейн қышқылдарының, белоктардың жаңаруы, күрделілігі,
шексіз әртүрлілігі, маңыздылығының ерекше екендігін көрсетті.
Ф.Энгельс өзінің ... ... ... ... ... ... ... өмір сүру тәсілі, яғни организмдегі зат ... ... ... ... - деп ... ... ... белок –
барлық тірінің материалдық негізі болса, ал олардың тіршілік ету ... ... ... ... ... деп аталуы олардың тауық жұмыртқасы белогының
қайнап денатурацияланған ... ... ... ... ... ... аты ... Бұл атты голландия ғалымы Ж.Мульдер берген.
Белоктардың тірі организмдер үшін алатын ... ...... ... жеткізуге қолданылатын молекулалық құрал.
Белоктардың маңызды қызметтерінің бірі олар түзу ... ... ... үш ... яғни ... ... ... материал болып табылады. Ал бұл үш өлшемдік яғни кеңістіктік
хабар тірі ... ... ... тән. ... ... осы бір ... ... олардың
қаншалықты маңызды екендігін көрсетеді.
2. Белок - күрделі заттардың жай ... ... ... ... және жай заттардан күрделі заттардың түзілуіне қатысатын
фермент.
3. Белок – адам ... ... ауру ... ... ... ... мейозин сияқты белоктар бірі мен бірі ... ... ... ... сияқты қызмет атқарады.
5. Көптеген белоктар (инсулин, глюкагон, гипофиз тробты гормондары) сыртқы
ортаның әсеріне сәйкес, тірі организмдегі процестерді реттеп отырады.
6. Белоктардың бір тобы – ... қан ... ... ... ... қызметін атқарады. Сонымен белоктар тіршілік етудің:
асқорыту, тітіркену, өсу, көбею, қозғалу ... ... ... тірі ... ... көзі ... табылады.
Белоктардың элементтік құрамы: С – 50-55 %, N – 15-18%, O – 21-24 %, ... 6.0-7.50 %, S – 0.3-2.5 ... ... Р /2% ... /, Cu, Mn, Fe, Co т.б. ... ... ... ... ... ... ... жетеді.
Сондықтан белоктардың молекулалық свалмағын анықтау ... ... Жай ... ... ... ... ... классикалық физикалық-химиялық әдістер, блоктардың ерекше
қасиеттеріне сәйкес, олардың ... ... ... үшін ... Тек қана XIX ... ... жасалуына сәйкес,
ультрацентрифугалық әдіс дами бастады. Осы әдіс ... ... ... ... ... ... түсуі жылдамдығының әртүрлілігіне
сәйкес, олардың молекулалық салмағын дәл анықтауға мүмкіндік туды. Қазіргі
кезде бұдан басқа гельфильтрация электрофорез ... де ... ... ... ... құрамының қарапайымдылығына
қарамастан белоктар өте күрделі ... ... ... ... амин ... ... Бұл ең алғаш 1820
жылы А. Браконноның ... ... ... Ол ... қышқылдық
ортада гидролиздегенде дәмі тәтті аминсірке қышқылы түзілетіндігін байқады.
Бұл гликоколь яғни глицин деп аталды. Бұл амин қышқылдарының ең ... ... жылы Н.Н. ... сүт ... – казеиннің асқорыту сөлінің
қатысуымен амин ... ... ... ... Э. ... ... қышқылдың қатысуымен 10-96
сағат ішінде қыздырғанды гидролизге ... ... ... осы ... ... ... ... анықтау барысында жүйелі жұмыстар істеліне
бастады.
Қазіргі кезде белок ыдырауының сілтінің және ферменттің қатысуымен
жүретін ... да ... Ол ... әр ... өзінің
кемшіліктері мен жетістіктері бар. Сондықтан белок құрамын анықтауда осы үш
әдіспен алынған нәтижелерді біріктіріп барып қорытынды жасайды.
Белоктың ... ... амин ... ... ... ары ... ... қышқылдары – белок молекулалырының ... ... ... ... ... ... болып табылады. Мысалы: сірке
қышқылы, пропион қышқылы, май қышқылы т.б. бұл қышқылдардың құрамындағы ... ... ... α-көміртегіндегі атомы NH2 тобымен ... ... ... ... амин қышқылдары α-амин қышқылдары болып
табылады. Белок құрамында барлығы 20-ға жуық амин ... ... ... топтарға бөлуге болады.
I. Ациклді, яғни циклді емес амин ... /14 амин ... Бұл ... өзі: а/ ... ... ... /8 амин ... і-лей, вал, т.б. б/ диаминді монокарбон қышқылдары /4 амин ... ... ... ... ... в/ ... ... /2 амин қышқылы – аспарагин, глутамин қышқылдары/ болып
бөлінеді.
II. Циклді амин қышқылдарына 4 амин қышқылы ... ... екі ... а/ ... – екі амин қышқылы /фенилаланин, тирозин/; б/
гетероциклді – екі амин ... ... ... Иминоқышқылдар -2 /оксипроллин, пролин/
Физикалық қасиеті. Барлық табиғи амин қышқылдары түссіз,кристалды
заттар,көбнесе ... амин ... ащы дәмі ... ... дәмі ... Амин ... ... ерітінділері нейтралды,
әлсіз қышқылдық және әлсіз сілтілік қасиет көрсетеді. Белок құрамындағы
барлық ... ... ... ... ... және ... ... α + аланин.
Ал Д қатарына жататын амин қышқылдарының дәмі тәтті, ... ... ... ... болғандықтан тірі ... ... ... ... Амин қышқылдары амфотерлік қасет көрсетеді. Амин қышқылдарының бұл
қасиеттері белоктарға да тән. ... амин ... ... ... ... Амин ... бір амин қышқылының – СООН тобының және екінші амин
қышқылының – NH2 ... ... су ... ... ... ... ... өзара байланысып пептид түзеді. Пептидтік
байланыстың бар ... ... ... ... дәлелдеуге болады.
1.2 Белоктардың кеңістіктегі орналасуы
Белоктардың бірінші реттік құрылысы, түзу сызықтық
Белоктардың I- реттік құрылысы деп амин қышқылдарының ... ... ... ... ... ... ... белок құрамындағы амин
қышқылдарының түрі де, саны да түрліше ... ... ... ... – 574 а.қ. оның ... 22-лиз
РНК – аза фермент – 124 а.қ. оның 8-цис, 9-лиз
Инсулин /гормон/ - 51 а.қ. оның 6-цис, 1-лиз.
Ал кейбір белоктар құрамындағы амин ... саны мен түрі ... ... ... ... ... қызметін оның ерекшелігін анықтайтын
– амин қышқылдарының полипептидтік ... ... орны ... міне, белоктардың осы құрылысы, олардың I-ші реттік құрылысы
деп аталынады.
Бірдей әріптерден, мазмұны әртүрлі ... ... ... ... жуық амин ... әртүрлі белоктар түзіледі. Белоктардың
I-ші реттік құрылысын берік коваленттік байланыс- пептидтік ... I-ші ... ... ... ... ... күрт
өзгеруіне әкеп соқтырады.
Белоктардың I-ші реттік құрылысын зерттеу бірнеше кезеңнен тұрады:
I. Шеттегі амин қышқылдарын анықтау / ол үшін карбоксипептидаза ... ... ... амин ... ... алу ... ал 2,4-денитрофторбензол – N-
шеттегі- амин қышқылын бөліп алу үшін қолданады/ .
II. Пептидтік ... ... әрі ... амин ... ... ... ... /пепсинмен, терозинмен, фенилаланинмен арасындағы
байланысты үзу ... ... ... ... арасындағы
байланысты үзу үшін/ өңдейді. Сонан соң ... ... ... ... ... Бұл әдіс «шыны ыдыстарды
сындыру» немесе «саусықтардың ізі» ... ... ... Осы ... ... ... амин қышқылдары бірін-бірі жабатын
пептидтік карталарды қарастырады, сонан соң ... ... ... ... ... ... ... кеңістіктегі орналасуы. Белоктардың
биологиялық қасиетін жоғалтуы / ферменттік немесе ... ... ... ... кезінде-ақ байқалады. Бірақ ... ... I-ші ... ... ... ... ... яғни
белоктардың өздеріне тән қасиеті, қызметі, олардың кеңістікте орналасуына
тәуелді.
Белоктардың екі түрі бар. 1. ... ...... мен ... 1:10, шар ... ... ериді.2. Фибрилярлы белок – ұзындығы мен
енінің қатынасы 1:100, 1:1000, жіп тәрізді, ерімейді.
Белоктардың кеңістіктегі құрылысы ... ... ... ... ... ... ... қортындысы бойынша полипептидтік тізбек
кеңістікте α-спираль түрінде орналасады.
Кеңістікте полипептидтік ... ... ... ... әлсіз сутектік байланыстьар арқылы α-спираль немесе β- қатпарлы
түрде ... ... ... ... ... деп ... ... белоктарды пролиннің және ... ... ... ... ... ... ... бөлімдерінің
өзінің радикалдарымен жақындасуына мүмкіндік береді. Біріне бірі ... ... ... ... ... тұз ... ... әрекеттесулерге түсіп, кеңістікте орналасқан полипептидтік
тізбектің беріктігін ары ... ... ... әрі белок молекуласы
кеңістікте белгілі бір қалыпқа келеді. ... бұл ... ... ... деп аталады. Белоктарыдң бұл құрылысы, яғни кеңістікте бір қалыпқа
келуі, ерекше ... ... ... өзіне ғана тән биологиялық
қасиетін қамтамасыз етеді. Белоктардың ... ... ... ... ... ... ... а/иондық байланыс; б/
дипольдипольдік әрекеттесулер; в/сутектік ... г/ ... д/ ... байланыс;
Егерде рН-тың химиялық заттардың тағы ... ... ... ... ... ... ... ұшыраса бірініші, екінші
реттік құрылысы сақталуына қарамастан белоктар өзінің ... ... ... ... ... екінші реттік құрылысы
белоктардың конформацисы деп атайды. Рентген ... ... ... және ... ... тізбектегінің кеңістікте
орналасуы анықталған.
Молекулалық салмақтары 50000 астам, ... ... ... қатарына жатып, екі немесе одан да көп полипептидтік тізбектен,
яғни протомерлерден тұрады. ... ... ... кеңістікте орналасуын, олардың төртінші реттік құрылысы ... ... – оның ... ... ... ... ... гидрофильді коллиодтық қасиет көрсетеді және
олардың ерітіндісінде Тиндаль конусын беретін «сәулені шашырату» құбылысы
байқалады. ... ... ... ... бар ... ... ... бұл қасиеті, оларды төменгі молекулалы қоспалардан
тазарту үшін ... Бұл ... ... және медицинада кеңінен
қолданылады.
Белоктардың ерігішті. ... ... ... ... олар суда ... ... ... сыртында, олардың гидрофильді топтарына
дипольдік қасиеті бар су молекуласы ... ... ... ... белок суда жақсы еріп, коллоидтық ерітінді түзеді. Бірақ бұл
коллиодтық ерітінді молекулалық – ... ... ... Көптеген
гидратты қабаттағы судың молекуласын өзіне қосып алатын ... ... ... ... ерітінділернінің тұрақсыздыған
күшейтеді. Кейбір жағдайларда тұнбаға түскен белок ... суды ... ... ... ... қалпына келе алады. Белоктардың мұндай жолмен
тұнбаға түсуін «тұздардың көмегімен тұнбаға түсіру» деп атайды. Белоктарды
тұздардың көмегімен ... ... ... ... түрде бөлінуіне
мүмкіндік береді.
Белоктардың амфотерлігі. ... ...... ... ... құрамындағы амин қышқылдары қалдықтарының құрамындағы ион
түзуші радикалдарының ... ... ... NH2- ... - СООН ... белоктың амфотерлік қасиетіне қосатын үлесі аз.
Белоктардың ионизациялануына қатысатын ... ...... ... ... ... / сілтілік ортада теріс заряд
береді/.
- СООН /шеткейлік топ, ... және ... ... .
2. – негіздік қасиет беретін топтар / қышқылдық ортада оң заряд береді/.
- NH2 – /шеткейлік, лизиннің, ... ... ... ... ... орналасуына сәйкес глобулырлы және фибрилді
деп екіге бөлінетіндігі жоғарыда ... ... Ал ... ... ... ... ... молекулаларын төмендегідей топтарға бөледі.
1. белок – фермент
2. белок – гормондар
3. иммундық ... ... ... ... ... ... белоктар
7. запастық белоктар
Хромопротейттер – түсті белоктар. Олардың құрамында ... ... ... емес компонент– гем болады. Хромопротеидтердің
қатарына: ... ... ... ... Mg2+ ионы бар, күн ... СО2 және Н2О ... глюкоза түзуге қатысады; қан
гемоглобині – құрамныда Fe2+ ионы бар, О2 және СО2 ... ... ... ...... Fe бар, О2 ... ... бар; тыныс
алу ферменттері – цитохромдар – каталаза, пероксидаза.
Гемоглобин (гемопротеид) – қан ... ... ... ... ... 800г тең, немесе 13-16%. Гемоглобин оттек молекуласын тірі
организмнің әрбір клеткасына жеткізіп, ал клеткалардан ... ... ... заты ... ... ... ... газын алып кетеді.
Гемоглобиннің құрамындағы амин ... ... ... ... ... ... ... Мұндай
гемоглобиндер бірінен бірі тек қана физикалық-химиялық қасиеттері жағынан
ғана емес, олар ... ... ... да ... яғни ... биологиялық қызметін атқыры алмайды.
Гликопротейдтер – құрамында белоктық компоненттерден басқа ... ... ... ... ... ... манноза,
галактоза, фруктоза, гексозоаминдар, глюкурон қышқылы, нейрамин және ... ... ... ... өте ... ... тіректік, дәнекерлегіш қызметі.
2. тканьдердің өткізгіштігін қамтамасыз ету.
3. иммундық қызметі.
4. қанның ұюына кедергі ... ...... және шеміршектің сүйекке айналуына қатысу.
6. гормондар
7. қан тамырларының серпімділігін қамтамасыз ету.
8. тарнспорттық және қорлық қызметі.
Гликопротеидтер екі ... ... ... ...... мукопротеидтер
2. нейтроальді гликопротеидтер немесе жай гликопротеидтер
1.4 Нуклеин қышқылдарының биосинтезі
Дезоксирибонуклеин қышқылының ... ... ... ... ... ... 1868 жылы ірің ... ядросынан
құрамында фосфоры бар зат бөліп алды. Бұл затты ядродан бөліп алғандықтан
нуклеин деп атады. ... екі ... ... ... ... – бұл кейіннен ДНК деп аталды.
2. Негіздік компонент – бұл белоктық бөлім.
Дегенмен Мишердің ... ... 1868 жылы ... ... ... ... құрылысы 1940 жылдарға дейін белгісіз болып ... және тағы ... ... ... ... ... тұқым
қуалаушылығына қатынасының бар екендігін болжағанмен, оның шын мәнінде
генетикалық информация тасушысы екендігі тек қана 1943 жылы ... ... ... Эвери және оның қызметтестері
бактериялардың ... ... ... ... ДНК-ң, осы ауруды
бактериялардың сау штаммаларына жеткізетіндігін байқады. Сондықтан олар
ауру ... ... ... сау ... осы ауру ... ... ... сөйтіп бұрынғы сау штаммалар, ауру
туғызатын штаммаларға айнала алады деп ... ... Олар ... ... ... бір түрі ауру туғыза алады, екіншісі ауру ... ... соң ауру ... ... пневмококктарды қайнату арқылы жойып, оларға
сау клеткаларды қосқанда, сау ... ... ... ... ... түріне көшкендігі байқалады, яғни өлген бактериялардан тірі
бактерияларға бір заттың көшетіндігін байқаған. Бұл не болғаны?
Эвери және оның қызметтестері оны ... ... ... ... ... ... ... болды, мүмкін белоктар тұқым ... ... ... ... пікірлер де болды. Бірақ кейіннен
дезоксирибонуклеаза ферментімен бактерия клеткаларына әсер ... ... ... ал протеолиттік ферменттер бұл ... ... еш әсер ... тек қана ... осы ... ұрпақтан-ұрпаққа жеткізіп отырады деп дәлелденді. Сонымен тек
ДНК ғана геннің материалдық негізі ... ... ... ... ие болады:
1. Өз-өзін дәл қайталау, ... ... ... ... жеткізу.
2. Клетка метоболизімін басқару үшін ферменттердің синтезін бағыттау .
ДНК-ның гентикалық ... ... ... ... негізгі себептер:
1. Бір организмнің әртүрлі тканьдерден алынған ДНК-ң нуклеотидтік
құамы бірдей болады.
2. ... ... ... ... ... әртүрлі болады.
Қарапайым организмдердің нуклеотидтік құрамы ... ... ... ... ДНК ... ... Біздің
организмімізде, E. Coli –ге қарағанда, ДНК 600 есе көп.
3. Бір ... бір ... ... ... ... ... ... режиміне сыртқы әсеріне тәуелсіз
болады.
Нуклеотидтердің өзара қатынасы Чаргафф ережесі бойынша анықталған:
1. ... саны ... ... ... саны цитозиннің санына тең.
A=T Г=Ц
2. Аденин мен цитозиннің жалпы саны гуанин мен тиминнің ... ... А+Ц = Г+Т ... ... ... ... ДНК – на ... – ДНК-полимеразасы элонгацияға тікелей қатысатын
фермент.
2. ДНК-праймазасы. ДНК-полимераза өз бетінше ... ... ... ... ... тізбекті үзуге көмектеседі, ал ДНК-
полимеразасы әрі қарай тізбектің өсуіне мүмкіндік ... ... ... қос ... ... бірінің ажырауын қамтамасыз
етеді. Бұл қос тізбектің ажырауы үшін энергия ... яғни ... ... жұбын жазу үшін АТФ-тің екі молекуласы гидролизге
ұшырайды.
4. ... ... ... ... ... Жапон ғалымы Оказаки ДНК
молекуласының алдымен қысқа фрагменттерінде синтезделетінін ... ... ... фрагменттері деп атады.
5. 20 жуық белоктық факторлар қажет. Нобель сыйлығының ... ... ... ... ... ... ДНК ... 20-ға
жуық фермент пен белок ... ... ... және ... ... тән атқаратын қасиеттері бар.
ДНК-ң биосинтезі үш кезеңнен тұрады:
1. Инициация
2. Элонгация
3. Терминация
2 Жұмыстың мақсаты мен міндеті
2.1 Белоктардың биосинтезі және оны ... ... ... ... екі кезеңнен тұрады:
1. Ядролық кезең немесе транскрипция. Мұнда ДНК қос тізбегінің ... ... ... табылатын и-РНК синтезі жүреді. Осы
жолмен синтезделген И-РНК әрі қарай синтезделетін белоктың ... ... ... ... яғни ... Цитоплазмада 4 әріптіптік
генетикалық информацияның триплеттік кодтың көмегімен 20 ... ... ... белоктың тізбегіне айналу процесі жүреді.
Сонымен бірге онда беоктардың 3,4 реттік ... ... ... және ... ... ... тікелей қатынасуына мүмкіндік
туады. Осы айтылған әр бір ... ... ... ... ... мен ... болады. Клеткасыз жүйелер
тіршілігін зерттеу осы факторларды ашуға мүмкіндік туғызады.
Бұл қандай факторлар?
1. белоктардың синтезі рибосомада ... ;
2. ... ... үшін ... энергия АТФжәне ГТФ арқылы қамтамасыз
етіледі, айта кету ... бір ... ... ... үшін ... ... ... 20-ға жуық амин қышқылдары;
4. 20-дан астам аминоацил-т-РНК синтетаза ферменті;
5. 20-ға жуық т-РНК;
6. Mg2+ионы, конц 5-8 mМ қажет.
Сонымен ... 200 –ге жуық ... ... ... қажет .
Трансляция – цитоплазмада жүретін кезең. Ол кезең кезінде тек қана ... ... ... 20 әріптік амин қышқылының тілге аударылуы ғана
жүрып қоймайды, сонымен қатар амин ... ... ... өз
орнын табу мәселесі шешіледі.
Трансляцияның өзі 5 кезеңнен тұрады.
Трансляцияның ... ... амин ... ... Бүл ... ... 2 амин ... АТФ, Mg2+, 20 –РНК, 20 ... ... ... ... астам аминоацил т-РНК синтаза ферментінің қатысуымен
теді. Олар айрықша талғамдылық көрсететін ... атап ... ... көмегімен амин қышқылы өзіне тән т-РНК таныса, т-РНК өзіне тән
амин қышқылдарын таба ... ... бұл ... адаптор деп атайды.
Аминоацил т-РНК синтетаза ферменттерінің осындвай айрықша қасиет көрсетуіне
т-РНК-ң құрылысының өзгешелігі жағдай ... ... ... ... ... ... қажетті компоненттер: и-РНК; бело синтезін бастаушы ... ... ... ... ... ... формил метионинге тән болады; N –
формил метионнинің т-РНК-сы; үлкен және кіші ... ГТФ; ... ... ... ... белоктық факторлар, оларды Ғ1,Ғ2,Ғ3 деп
белгілейді.
Бұл кезеңде белок синтезінің ядролық кезеңінде түзілген, белгілі бір
полипептидтің, амин ... ... ... ... бар ... кіші ... қосылады. Сонан соң бұл и-РНК + ... ... ... ... бастаушы амин қышқылы метионинді
тіркеген т-РНК мен қосылады. Енді бұл ... ... ... ... ... активті, белок синтезін жүргізуге дайын ... Осы ... ... ... Ғ1 Ғ2 Ғ3 ... факторларда өз
үлесін қосады. Рибосоманың кіші суббірлігі 21 белоктан және 1600 нуклеотид
тізбегінен тұратын бір р-РНК нан ... ... ... 34 ... және
3200 және 120 нуклеотидтік тізбектерден тұратын 2 р-РНК-дан тұрады.
Трансляцияның үшінші кезеңі: ... ... ... ... Бұл кезеңге
қажетті заттар: екінші кезеңде түзілген активті рибосома; и-РНК-дағы
кодондарға сәйкес ... ... ... Mg2+; ... ... ГТФ;
пептидил трансфераза; транслоказа.
Бұл кезеңде амин қышқылдарының біртіндеп бірінен кейін ... ... ... ... ... ... тізбектің өсуі
байқвлвды. Рибосоманың и-РНК-ң бойымен бір кодонға жылжуы үшін, аминоацил т-
РНК кодонға ... ... ... ... ... үшін екі молекула
ГТФ-тің гидролизі кезінде бөлінетін энергия жұмсалады.
Тарнсляцияның төртінше кезеңі – Терминация ғни ... ... ... ... ... АТФ
2. Белок синтезінің біткенін білдіруші и-РНК-дағы кодондар;
3. Полипептидтің рибосомадан босап шығуына қажет белотық факторлар. И-
РНК-да соңғы амин ... ... ... ... соң, мағынасыз,
мәнсіз кодондар басталады. Олардың саны үшеу: УАА, УАГ,УГА. Міне осы
кодондардың ... ... ... ... хабарлайды.
Сонан соң, синтезді бітіруші факторлар өздерінің әрекетін бастайды.
Бұл факторлар:
1.Полипептидтің соңғы т-РНК-дан ... ... ... ... ... ... пептидтік бөлімінің «бос» күйінде бөлінуін;
3. Рибосоманың 30S және 50S ... ... ... ... ... - кеңістіктегі полипептидтік тізбектің
орналасуы және прцессинг. Бұл кезеңде полипептид өзінің кеңістіктегі 2-ші –
3-ші реттік ... ... ... ... ... ... ... бұл кезеңде бірінші амин қышқылы метиониннен және ... ... ... ... ... ... амин қышқылдарының қалдықтары өзіне
фосфат-метил-карбоксил, ... ... ... алуы ... Ал ... өзіне олигосахаридтер мен коферменттерді қосып, өзінің биологиялық
қызметін атқыруға дайын болады.
2.2 Белок синтезінің реттелуі
Белок синтезінің ... ... ... және ... ... Бұл ... аса көп ... істеген француз ғалымдары Жакоб және Моно
болды. Бұл ғалымдар осы жұмысы үшін Нобель сыйлығына ие ... Олар ... ... Оперион теориясы деп атады. Бұл ғалымдардың ... ... ... үш түрі болады:
1. оператор гені
2. реттеуші ген
3. белоктардың бірінші реттік құрылысын анықтайтын құрылымдық ген.
ДНК молекуласының осы үш ген орналасқан бөлімін ... деп ... да, ... бірі тығыз байланысты болады.
3 Бастапқы материалдың сипаттамасы
3.1 Зат ... ... Зат ... ... сипаттама,
метоболизм, катаболизм, анаболизм
Зат алмасу физиологиялық- асқорыту, сіңіру, бөліп шығару, физикалық-
химиялық – сорбция, диффузия, биопотенциялдар, ... ... ... ... өзі ... сияқты тағы басқа әртүрлі,
кейде қарама-қарсы процестерді ... ... үш ... ... ... ... алмасу
3. Бөліп шығару
Ас қорыту, ыдырауы: полимерлердің мономерлерге дейін, белоктың амин
қышқылдарына, ... ... ... май қышқылына және
глициринге дейін ыдырауы.
Тамақтың негізгі компоненттеріне: Көмірсулары, майлар, белоктар, ... ... K, Na ... ... ... т.б.
жатады. Тағамдық заттарды алмасуға жататын және алмасуға жатпайтын деп ... ... ... жататын тағамның түріне оргнизмде ... ... ... ... ... организмде синтезделмейтін түрлеріжатады.
Витаминдерде алмасуға жатпайтын, ... ... ... ... Тканьдердегі витаминдердің концентрациясы және олардың тәуліктік
қажеттілігі өте аз мөлшерде, бірақ осының өзі жеткіліксіз болса ... ... ... ... пайда бола бастайды.
Метоболизм – көптеген мультиферменттік жүйелердің өзара ... ... іске ... ... белгілі бір жаққа бағытталған,
аса мұқият ұйымдасқан активтілігі. Метоболизмнің 4 ерекше ... ... ... ... ... тамақтың ыдырауынан түзілетін энергиямен
қамтамасыз ету.
2. Тамақты кіші молекулалы заттарға дейін ыдыратып, оларды ... ... ... ... ... ... ... қышқылдары, липидтер, полисахаридтер т.б. осы сияқты
макромолекулалрды, биополимерлерді олардың құрамды бөліктерінен жинау,
құрастыру.
4. Клетканың ... ... үшін ... ... ... ... ... қорыта келгенде метоболизм энергетикалық және
құрылыстық қызмет атқарады. Клеткаларда ... ... ... ... жолдар деп атайды, және бұл ... әр ... ... тән қызмет атқарады. Оларды екі топқа
бөлуге болады:
1. Орталық метоболиттік жолдар - ... ... мен ... ортақ жол болып табылпады.
2. Айрықша метоболиттік жолдар - әр түрлі макромолекулалрдан және
мономерлердің, ... ... мен ... үшін түрліше болып
келеді.
Аралық метаболизм екі қарама –қарсы процестен тұрады:
1. катаболизм
2. анаболизм
Катаболизм – күрделі органикалық молекулалрдың ... кіші ... ... ... ... тамақпен түскен көмірсу, май, белок
көптеген сатылы биохимиялық реакциялардың нәтижесінде сүт ... ... ... ... ыдырайды.
Анаболизм – биосинтез яғни анаболизм кезінде кіші ... ... ... үлкен молекулалы заттар белоктар, полисахаридтер,
майлар т.б. түзіледі. Биосинтез үшін ... ... ... көзі ретінде
АТФ-тің АДФ-қа және фосфор қышқылына дейін ыдырау реакциясы және НАДФН + Н+
қолданылады.
4. Зерттеу жүргізу әдістемесі
4.1 Биомембраналар
Прокариоттарда ... ... ... ... ... ... ... мембранадан басқа әр түрлі
органеллалар: митохондрийде сыртқы және ішкі ... ... т.б. ... ... болады, яғни клеткада әртүрлі мембраналар
кездеседі. Мембраналар бірімен бірі қызметімен ғана ... ... ... Мембраналардың қалыңдығы 60-100А
Мембраналардың химиялық құрамы. Мембраналар негізінен май мен белоктан
тұрады. Майлардың белоктармен салмақтық қатынасы ¼ немесе 4/1 болып ... ... ... ... ... ... құрамында
гидрофильді және гидрофобты топтары бар, молекулалары оншалықты үлкен емес
майлар тобы жатады. Сулы ... ... ... ... өте ... қос ... түзеді, ал мұндай қос қабаттан полярлы молекулалар өте
алмайды. Мембраналардың құрамына майлардың негізгі үш тобы ... ... ... құрылысы. Бұл туралы әр түрлі уақытта түрліше көзқарастар
болды. Себебі, ... ... ... ... бірі үш ... қосылады. Соған сәйкес мембрананың үш түрлі моделі болуы ... ... ... ... ... күші ... ... топтарымен әрекеттесе алады.
2. белок молекулаларымен липид молекулалары өзара клемнің жіптері сияқты
орналасады.
3. Модель – сұйықты мозайкалық немесе ... ... ... ... 1972 жылы ... Сингер мен Гард Николсон ұсынды.
Бұл модел бойынша:
1. Мембрананың арқауы үздіксіз полярлы липидтік қос қабаттан ... қос ... екі ... ... ... а) ... белоктар үшін еріткіштіктің ролін ... ... ... қызметін атқарады.
2. Липидтік қос қабатта мембраналық белоктар оң бойымен еркін қозғала
алады. Жанасушы белоктар липидтік қос қабаттың ... ... ... ... ал ... белоктар аизбергтер сияқты липидті қос
қабатқа толығымен еніп тұрады, солар байланысқа көмірсу тізбектер
бұл қос ... ... ... ... ... Интегралды белоктардың
қатарына гликопротеидтер жатады.
3. Мембраналық липидтердің аз ғана бөлігі мембраналық ... ... ... ... бұл ... ... ... қажет болуы мүмкін.
4. Зерттеу нәтижелерін талқылау
РНК-ның биосинтезі – транскрипциясы
РНК-ның биоснитезі немесе белок синтезінің ... ... яғни ... генетикалық информацияны оқу әдісі, мұнда да ... ... ... роль ... ... өте дәл жүруі
керек, себебі клеткаға генетикалық қалыпты, амин ... ... ... ... ... ... РНК-ның үш түрі түзіледі.
И-РНК рибосомаларға үсіп бір немесе ... ... ... мен ... ... ... ... Репликация кезінде хромосома түгелімен көшіріліп, аналық ДНК-на сәйкес
балалық ДНК-ның молекуласы түзіледі.
2. ... ... ... гендер немесе гендердің белгілі бір
топтарына ғана информация оқылады.
3. Тек қана ... ғана ... ... ... ... Бұл туралы 1961 жылы Жакоб пен Моно айтқан болатын.
4. и-РНК-ң синтезі үшін ДНК-на тәуелді ... ... ... рнк-полимеразасы үшін барлық 4 рибонуклеотидтер тобы керек (АТФ, ГТФ,
ЦТФ, УТФ)
6. РНК полимеразасы өзінің жұмысы үшін арқаулық ДНК-ң болуын ... ... ... екі ... ... ғана ... алынады. Арқаулық ДНК-нан
тиминнің қалдығы бар жерге аденин, ... бар ... ... ... ... ... – бұл кейіннен ДНК деп аталды.
4. Негіздік компонент – бұл белоктық бөлім.
Дегенмен Мишердің нуклеин ... 1868 жылы ... ... ... ... ... 1940 жылдарға дейін белгісіз болып
келді. Мишер және тағы басқа көптеген ғалымдар ... ... ... ... бар екендігін болжағанмен, оның шын ... ... ... ... тек қана 1943 жылы ... институтының ғалымы Эвери және оның ... ... ... ... ... ДНК-ң, осы ауруды
бактериялардың сау штаммаларына жеткізетіндігін ... ... ... ... ... ... сау штаммаларға осы ауру ... ... ... сөйтіп бұрынғы сау штаммалар, ауру
туғызатын штаммаларға айнала алады деп қорытынды жасады. Олар ... ... ... бір түрі ауру туғыза алады, екіншісі ауру туғыза алмайды.
Сонан соң ауру туғыза алатын ... ... ... ... оларға
сау клеткаларды қосқанда, сау пневмококк клеткаларының кейбірінің ауру
туғыза ... ... ... байқалады, яғни өлген бактериялардан тірі
бактерияларға бір заттың көшетіндігін байқаған.
Сарапшы қортындысы
ДНК-ның қасиеті деген тұжырымға ... ... ... келушілерде болды,
мүмкін белоктар тұқым қуалаушылық қасиетті жеткізетін шығар деген пікірлер
де болды. Бірақ ... ... ... ... әсер еткенде, тұқым қуалаушылықтың ... ... ... бұл ... ... ... еш әсер ... қана ДНК-дары осы егентикалық информацияны ұрпақтан-ұрпаққа жеткізіп
отырады деп дәлелденді. Сонымен тек ДНК ғана ... ... ... ... негізгі төмендегідей қасиеттеріне ие болады:
Өз-өзін дәл қайталау, соның ... ... ... жеткізу.
Клетка метоболизімін басқару үшін ферменттердің синтезін бағыттау .
ДНК-ның гентикалық информацияның негізгі жеткізуші ... ... ... организмнің әртүрлі тканьдерден алынған ДНК-ң нуклеотидтік құамы
бірдей болады.
Әртүрлі ... ... ... ... ... ... ... нуклеотидтік құрамы қарапайым болап келеді, күрделі
организмде ДНК ... ... ... ... E. Coli ... ДНК 600 есе көп.
Бір түрдің, бір организмнің ДНК-ның нуклеотидтік ... ... ... ... ... ... тәуелсіз болады.
Нуклеотидтердің өзара қатынасы Чаргафф ережесі бойынша анықталған:
Адениннің саны тиминнің санына, гуаниннің саны цитозиннің ... тең. ... мен ... ... саны ... мен ... жалпы санына тең. А+Ц
= Г+Т .
ДНК синтезіне қатысатын ферменттер:
ДНК–на тәуелді–ДНК-полимеразасы элонгацияға тікелей қатысатын фермент. ... ... өз ... ... бастай алмайды, сондықтан
ДНК-проймаза ферменті ... ... ... ал ... ... ... ... мүмкіндік береді. Хеликаза ферменті, қос тізбектің
бірінен бірінің ажырауын қамтамасыз етеді. Бұл қос ... ... ... ... яғни ... ... ... жұбын жазу үшін АТФ-тің екі
молекуласы гидролизге ұшырайды.
ДНК-ң лигазасы үзіктерді өзара жалғастырады. ... ... ... ... алдымен қысқа фрагменттерінде синтезделетінін тапты,
сондықтан оларды Оказаки фрагменттері деп ... жуық ... ... ... ... ... лауреаттары Очоа
Корнбергтің жұмыстары арқасында қазіргі кезде ДНК синтезінде 20-ға ... пен ... ... ... ... және ... әрқайсысының
өздеріне тән атқаратын қасиеттері бар.
ДНК-ң биосинтезі үш кезеңнен тұрады:
Инициация,Элонгация,Терминация
Қорытынды
1. ... ... ... ... ... қос ... тұрады.
Липидтік қос қабат екі түрлі ... ... а) ... белоктар үшін еріткіштіктің ролін ... ... ... ... ... Липидтік қос қабатта мембраналық белоктар оң бойымен ... ... ... ... липидтік қос қабаттың бетінде ерткін
жүзіп жүре алады, ал ... ... ... ... ... ... ... еніп тұрады, солар байланысқа көмірсу
тізбектер бұл қос қабаттан антенна ... ... ... ... ... ... ... Мембраналық липидтердің аз ғана бөлігі мембраналық белоктармен
ерекші байланыс арқылы байланысады, бұл ... ... ... ... ... ... С.Ж. Стамбеков Генетика. қ Новосибрск : Наука, 2002
2. С.Ж. Стамбеков Жалпы ... қ ... : ... 1997 ... ... ... қ ... : Мектеп 1997 ж
4. Ф. Айала., Дж. Кайгер Современная генетика. М. : Мир,1998
5. З.C. Сейітов. Биохимия ... ... 1991 ... ... ... ... физиологиясы және биохимия
негіздері Мектеп баспаханасы – 1998 ж
7.Н.Е. Лобашев Генетика М.: МГУ ... С.М. ... ... ... ... ... ... Генетика. М.: Мир,1972
10.Б. Льюин Гены. М.: Мир,1987
11.В.П. Комов., В.Н.Шведова Биохимия биорганическая химия
12. ... ... ... ... ... ... ... сипаттамалары М., 2000 Ж

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 18 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Белоктардың биосинтезі. Глюкоза, фосфат алмасуы9 бет
Геметалар мен эмбриондарды бағалау16 бет
Жүнді жіктеу және стандарттау15 бет
Амин қышқылдарының алмасуы жайлы7 бет
Ақуыз синтезі және оның табиғаттағы маңызы27 бет
Белоктар5 бет
Белоктар туралы5 бет
Белоктар тұралы жалпы түсінік7 бет
Белоктар химиясына сипаттама20 бет
Белоктар. Біріншілік, екіншілік, үшіншілік, төртіншілік құрылымдар4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь