Микроорганизмдер

Жоспар:
Кіріспе
Микроорганизмдер морфологиясы мен систематикасы.
Микроорганизмдер морфологиясы
Микроорганизмдер систематикасы
Бактериялар систематикасы
Қарапайым организмдер
Саңырауқұлақтар жөнінде мәлімет
Саңырауқұлақтар систематикасы
Микроорганизмдер физиологиясы
Микроорганизмдердің химиялық құрамы.
Кіріспе

Микробиология – жай көзге көрінбейтін, ұсақ тірі организмдерді, олардың құрылысы мен биологиялық, биохимиялық қасиетерін, табиғатта жүріп жатқан процестердегі ролін, адам тұрмысы саласындағы пайдасы мен зиянын жан-жақты зертейтін ғылым.
Микроорганизмдердің басым көпшілігі – бактериялар. Сонымен қатар микробиология төменгі сатыдағы саңырауқұлақтарды, ашытқы саңырауқұлақтарын, ұсақ балдырларды, қарапайым организмдерді, вирустарды зерттейді. өйткені бұл организмдердің сыртқы пішіні, құрылысы өте ұқсас, әрі сол ортаға тигізетін биохимиялық әсері жағынан да бірлестікте болады.
Микробиология ғылымының жетістіктері қазіргі кезде ауыл шаруашылық дақылдарының өнімділігін арттыруда, түрлі өсімдіктер мен жануарлар зиянкестеріне қарсы күресте, шырынды азық – сүрлемді даярлауда кеңінен қолданылады.
Микроорганизмдерді барлық судан кездестіреміз. Әсіресе олардың басым көпшілігі судың түбіндегі қорыста қоректік заттардың молырақ жерінде тіршілік етеді. Ал өзіміз тыныс алатын ауада да олар жеткілікті. Көбінесе олар ауасы нашар, әсіресе халқы тығыз, өнеркәсіптер жиі орналасқан жерлерде көп тараған.
Жалпы микроорганизмдер дүниесінің табиғаттағы маңызы орасан зор. өсімдіктер мен жануарлар қалдықтарды микробтардың қатысуымен шіріп, ыдырайды. Олардың денесіндегі түрлі химиялық элементтер ауа мен топыраққа тарайды. Осының нәтижесінде қайтадан тіршілікке қажетті заттар пайда болады.
Микробиология – микроорганизмдердің биохимиялық әрекеттерін, қоректік заттарды өзгертудегі олардың негізгі ролін қарастырады. Бұл процестердің ішінде кейбір микроорганизмдер әрекеттерінің, мәселен қанттың спиртке дейін ашуының, антибиотиктер мен витаминдер түзілуінің халық шаруашылығында зор маңызы бар. Микроорганизмдер тіршілігінің ең бір айқын байқалатын жері – ашу процесі. Күнделікті көріп жүрген сыра мен түрлі шараптар, тағамдардың шіріп, бүлінуі және көгеруі бәрі де осы микроорганизмдер әсерінен болады.
Осы жағдайды еске ала отырып, біз микроорганизмдердің биохимиялық әрекеттеріне ерекше көңіл бөлдік, көптеген биологиялық процестердің негізін толығырақ баяндауға тырыстық.
Сонымен қатар микробиологияның отан қорғау жөнінде де алатын орны ерекше. Дүние жүзілік үстемдікке құмар империалистер көздеген мақсаттарына жетуге барлық айла-амалдарын қолданудан бас тартпайды. Мұны тарих көрсетіп отыр.
Қазір кейбір капиталистік мемлекеттер микроорганизмдердің адам мен жануарлардың өміріне қауіпті аурулардың тууына себепші болатын әрекеттерін соғыс мақсатына пайдалануды көздеп отыр. Олар антибиотиктердің өзі қарсы тұра алмайтын микроорганизмдердің қасиеттерін күшейтіп, оны әр түрлі жәндіктерге (маса, сона, шіркей, шыбын, бүрге т.т) жұқтырып қолданбақ. Өйткені мұндай жәндіктер жұқпалы ауруды селолар мен қалаларға тез таратып, жаппай қырғынға ұшырау қаупін тудырады. Ол үшін микроорганизмдерді жан-жақты зерттеп, жете талдау керек. Сонда ғана олардың қауіпті әрекеттерін біліп қана қоймай, нақты күрес шараларын белгілеп, келтіретін пайдасын да білуімізге болады.
        
        Кіріспе
Микробиология – жай көзге көрінбейтін, ұсақ тірі ... ... мен ... ... қасиетерін, табиғатта жүріп
жатқан процестердегі ролін, адам ... ... ... мен ... ... ... ... басым көпшілігі – бактериялар. ... ... ... сатыдағы саңырауқұлақтарды, ашытқы саңырауқұлақтарын,
ұсақ балдырларды, қарапайым организмдерді, вирустарды зерттейді. өйткені
бұл организмдердің ... ... ... өте ... әрі сол ... биохимиялық әсері жағынан да бірлестікте болады.
Микробиология ғылымының жетістіктері қазіргі кезде ауыл шаруашылық
дақылдарының өнімділігін ... ... ... мен ... ... ... шырынды азық – сүрлемді даярлауда ... ... ... кездестіреміз. Әсіресе олардың басым
көпшілігі судың түбіндегі қорыста қоректік ... ... ... ... Ал ... ... алатын ауада да олар жеткілікті. Көбінесе
олар ауасы нашар, әсіресе ... ... ... жиі ... жерлерде
көп тараған.
Жалпы микроорганизмдер дүниесінің табиғаттағы ... ... ... мен ... ... микробтардың қатысуымен ... ... ... ... ... ... ауа мен топыраққа
тарайды. Осының ... ... ... ... ... ... – микроорганизмдердің биохимиялық әрекеттерін, қоректік
заттарды өзгертудегі олардың негізгі ... ... Бұл ... ... ... әрекеттерінің, мәселен қанттың спиртке дейін
ашуының, антибиотиктер мен витаминдер түзілуінің халық шаруашылығында зор
маңызы бар. Микроорганизмдер тіршілігінің ең бір ... ... жері ... ... ... ... жүрген сыра мен түрлі шараптар, ... ... және ... бәрі де осы ... ... ... жағдайды еске ала отырып, біз ... ... ... ... ... ... ... процестердің негізін
толығырақ баяндауға тырыстық.
Сонымен қатар микробиологияның отан ... ... де ... ... ... ... үстемдікке құмар империалистер көздеген мақсаттарына
жетуге барлық айла-амалдарын қолданудан бас тартпайды. Мұны тарих ... ... ... ... микроорганизмдердің адам мен
жануарлардың өміріне қауіпті аурулардың тууына себепші болатын әрекеттерін
соғыс мақсатына ... ... ... Олар антибиотиктердің өзі қарсы
тұра алмайтын микроорганизмдердің ... ... оны әр ... (маса, сона, шіркей, шыбын, ... т.т) ... ... ... ... жұқпалы ауруды селолар мен қалаларға тез таратып,
жаппай қырғынға ұшырау қаупін тудырады. Ол үшін ... ... ... жете ... ... ... ғана олардың қауіпті әрекеттерін
біліп қана қоймай, нақты күрес шараларын белгілеп, ... ... ... ... ... мен ... ... – көбінесе бір ... өте ... жай ... тірі ... ... миллиметрдің жыңнан бір бөлігі – микронмен өлшенеді. Бұлардың
құрылысын, сыртқы пішінін және қозғалысын зерттеу үшін кем ... ... ... ... ...... қолданылады. Қазір мамандар 800-
1300 есе ... ... ... ... ... Ал жай
микроскоптармен көруге болмайтын вирустарды ғылымдар бірнеше он ... ... ... ... микроскоптармен зерттеп жүр.
Микроорганизмдер бір ... ... ғана ... жай ... көруге
болады. Бұларды колониялар деп атайды. Ал түрлі сұйық заттарда, мәселен
пішін тұнбасында, сорпада ... ... ... онда ... лайланған тәрізденіп, түстері өзгереді. Микроорганизмдердің ұсақтығы
соншалық, мың микробты бір сызық бойына орналастырсақ, небәрі бір ... ... еді. Ал бір ... ... ... үшін ... миллион,
тіпті, одан да көбірегін тізбектеп тізу қажет. Батпақты ... ... ... лас ... ... саны бүкіл жер шарындағы жануарлар мен
құстардың санынан асып түседі.
Микроорганизмдердің басым көпшілігі бір ... ... ... ... мәселен зең саңырауқұлақтары, жіпше бактериялар – ... ... ... ... ... мен ... ... алатын орны белгілі. Зең және ... ... ... ... ... ... – бір
клеткалы жануарлар дұниесінен орын алады. Ал ... орны осы ... дәл ... ... Бактериялардың кейбіреулерінің көк-жасыл
балдырларға жақындық белгілері бар. Бірақ клеткасында хлорофилдің болмауы
себепті бактериялар ... ... өте таяу ... Бұл ... ... де ... және ... арасында сапрофит және
паразит топтары да кездеседі. Дегенмен осы кезге дейін бактериялардың ... ... ... ... ... аз ... ... Сондықтан
микроорганизмдер дүниесінде бактериялар жануарлар мен өсімдіктер дүниесінің
аралығынан орын теуіп, жеке өз алдына сипатталады.
Әлемде көп ... және бір ... ... басқа
клеткалық құрамы жоқ ... ...... мен ... ... айтылған. Соңғы жылдары осы организмдерді зерттеуде
электронды микроскоптар көмегімен ... ... ... ... ... түріне, тіршілік ету ... ... ... ... бөледі: бактериялар, микроскоптық
саңырауқұлақтар, ... ... ... ... ... ... өзіндік ерекшеліктері ... өте ... және өте тез ... ... ... ... көп ... келтіреді. Қазір микробиологияда
бактерияларды классификациялауда олардың толып жатқан ... ... ... ... ерекшеліктері – клетка пішіні, мөлшері,
қозғалуға және спора түзуге қабілеттілігі, Грам ... ... ... ... және ... бар ... ... өсу ерекшеліктері,
физиологиялық қасиеттерінен; қоректену, тыныс алу ерекшеліктері, ортаға
бөлетін заттарының түрі мен ... ... ... қатысы ескеріледі.
Қазір Отанымызда және шетелдерде ұсынылып ... ... ... әдістері бар. Бірақ бұларды аяқталған схема ... ... ... ... әрқайсысының өзіне тән кемшіліктері мен
жетістіктері бар.
Леман мен ... (1896 ж.) ... ... екі ... ... ... бөлді. Оның бірі – шизомицеттер, екіншісі – актиномицеттер
(сәулелі саңырақұлақтар) соңғы жылдардағы зерттеулермен байланысты ... ... ... ... ... ... ... және туыстар бар. Бұл системада микроорганизмдерді тұқымдастарға
бөлуде ... ... ... ... түзу қабілеттері ескерілсе, туысқа
бөлгенде клетка иректігі мен оны бөлетін аралық перденің орналасу тәртібі
негізге ... Ал ... ... бөлгенде, морфологиялық, қоректік
ортада бактериялардың өсіп-даму қабілеті және физиологиялық қасиеттері еске
алынады. Осы классификацияға тоқталып, оны кейбіреулерін ... ... ... қатары. Бұл қатар негізінен алты тұқымдасқа бөлінеді:
коккалар, бактериялар, спириллалар, спирохеталар, ... ... ... шар ... ...... жатады.
Аталуына сәйкес олардың клеткасы шар тәрізді, көпшілігі қозғалуға қабілеті
жоқ, спора түзбейтін формалар. Бұл ... үш ... ... ... ... ... ... көбейеді. Сарциналар көбейгенде сегіз-
сегізден бірінің ... бірі тең ... ... орналысады. Микрококкалар
көбейгенде жеке-жеке ... ... ... шоқ жемісіне ұқсап
орналысады.
Бактериялар тұқымдасы. Бұған 300-ден ... түрі бар ... ... ... ... Олардың клеткалары цилиндр тәрізді жұмыр болады. Спора
түзбейді, қозғалмайды. ... олар ... ... ... ... ... ... таяқшаларға ұқсайды. Топырақта кеңінен таралған және
кейбір процестерді қоздырғыштар болып саналады.
Спиралляциялар тұқымыдасы. Екі ... ... ... ... ... ... пішіні спираль тәрізді болады да спора
түзбейді. Ал осы ... ... туыс – оба ... ... ... ... ... бұл екі туыстағы бактериалар да актив қозғала
алады.
Спирохета тұқымдасы. Клеткалары нәзік әрі ұзын ... ... ... енінен 200 есеге дейін артады. Бұл тұқымдасқа бірнеше ... ... т.б) ... ... ... барлығы да ауру
қоздырғыштар (мерез, іш сүзек т.б)
Десмобатериялар тұқымдасы, бұларды жіп тәрізді бактериалар деп ... ... бұл ... ... ... көп ... ... Жіп тәізді клеткаларда, темірдің және марганецтің гидрототықтары
жиналатын қынаптары бар. Бұл ... ... және ... ... ... клеткаларыныңбір шеті ептен шырышталған. Осы
шетімен олар табиғи заттарға жабысып тұрады.Олар ... ... ... ... ... өте көп. Сол ... олар ... тұқымдасы. Ол тек бацилла ... ... ... ... Олардың қозғалатын да, қозғалмайтын да ... ... түзу ... ... немесе барабан таяқшасы тәрізденіп ... ... ... ... түрі ... Олар ... өте ... азотты және азотсыз қалдықтарды ыдыратуда өте үлкен роль атқарады.
Бұларддың ішінде қауіпті ауруларды қоздыратын тнрлері де бар.
Актиномицеттер ... бұл ... бір ... ... ... деп аталатын екі тұқымдас жатады. Бірінші тұқымдасқа таяқша
тәрізді, бұтақтануға бейім бактериялар жатады. ... бір ... ... бір ... ... ... өсуі ... Оның бір ұшы
ортаға бекиді де, екінші ұшы ауада қалады. Бұлар ... ... ... ... споралар арқылы өбейеді. Актиномицеттер табиғатта кең тараған, ... суда және ... мен ... ... ... ... топырақтағы органикалық қалдықтарды ыдырытып, гумус яғни қарашірікті
тұзуге қатысады. Актиномицеттер өз денесінің ортаға ... ... ... бөледі. Кейбір түрлері адам мен жануарларда болатын атиномикоз
деп аталатын қауіпті ауруды қоздырады. Актиномицеттердің өніп - өсуіне ... ... ... ... ... ... кейде
құрғақ топврақта он жылдан астам уақытқа дейін тіршілігін сақтай алады.
Оларға қолайлы қышқылдық (Рн) ... 6,8-/,0 ... ... ... ... саны жыл ... байланысты өзгеріп отырады.
Мәселен, кездесетін микроорганизмдердін саны жалпы санына шаққанда ... ... ал ... 30 ... ... ... терең қабаттарында
сирек кездеседі.
АКтиномицеттердің ішінде басқа микроорганизмдер ... ... ... ... жіберетін ерекше заттар бөлетін түрлері де ... ... деп ... Олар ... ... қарсы қолданылып жақсы
нәтиже беріп отыр.
Миксобактериялар қатары. Миксобактериялардың көпшілігі таяқша ... ... ... ... қарағанда негізгі ерекшелігі көбею
мен даму процестерінің өте күрделілігенде. Кейбір түрінде жекелеген ядро
болады. Қоректік ... ... ... колониялар аз уақыт ішінде оны
жауып кетеді. Клеткадан бөлінген шырын ... оны алға ... ... ... ... алқызыл түске бояйды. Мұның миксококкус,
полиангум, хондромицес және сорангум деп ... ... ... ... ... шіріген ағаш қалдықтарында,
топырақта жиі кездеседі. Олар ... ... ... ... ... ... организмдер.
Қарапайым организмдер
Бұлар - бір клеткалы организмдер. Олардың клеткалары цитоплазма ... ... ... ... сыртқы қабығы болмайды, ал ... ... ... сыртқы қабаты атқарады. Қабығы ... ... ... ... кез ... жерінен тамыр аяқтар шығарады.
Тамыраяқтылар бір оыннан екінші орынға сол аяқтары арқылы жылжып отырады.
Талшықты ... ... ... ... де, ... бір ... ... болады. Талшықтылардың құрылысы тамыраяқтылардан гөрі күрделілеу.
Эктоплазма ... ... ... – ауыз ... ... Ол ... қоректенеді. Эндоплазмасында ядро, вакуоль және басқа заттар
бар. Талшықтылар бөліну арқылы көбейеді. ... ... ... ... Ал кейбір түрлері органикалық заттарды бүкіл
денесімен сіңіреді. Сол ... ... ... ... ... де ... ... сыртында кірпік сияқты қылшықтармен жабылған
қабығы бар. ... ... ... ... ... қалған «асты» сырқа шығаратын,жыныс органдарына ... ... Олар ... арқылы және жыныстық жолмен көбуйе алады.
Қолайсыз ... ... ... ... ... де аталатын
формалар түзеді. Циста ... ... ... ... ... ... болады. Көбінесе олар топырақта және ... ... ... ... ... организмдер топырақтағы
процестерге ерлін қатыса алмайды. Бір ... ... ... ... ... ... ... шымды күлгін топырақтарда олар көп
кездеспейді. Ал мұндай топырақтар ... ... ... тек саны ғана ... де ... ...... организмдер. Сондықтан топырақтың ... көп ... да, ... саны жыл ... ... ... ... мөлшері топырақ реакциясында да тығыз байланысты. Әсіресе реакциясы
нейтралды топырақтарда олар ... дами ... Ал рН 3,5 – тен ... 9,8 – ден ... ... ... ете ... Қарапайымдардың
кейбір түрлері мезофильді организмдер. Бірақ төменгі темпратурада тіршілік
ететіндердін де кездестіруе ... ... оның ... ... ... қар бетінде де өсе алады.
Қарапайымдардың біразы автогрофты жолмен қоректенеді,яғни көмір
қышқыл ... және ... ... ... ... ... ... углевод, май және клетчатка заттарын да ыдырата алады. Клетчатканы
ыдырататын түрлері жауарлар асқазандарында көп ... және ... ... ... ... Топырақтың өздігіен тазаруында
қарапайымдардың маңызының зор екені ғалымдардың назары ... ... ... топыраққа түсетін түрлі ауру қоздырғыш бактерияларды
құртып жібереді. ... ... ... бір ... ... 30 мыңға жуық бактериаларды жоятыны мәлім. Сонымен қатар,
қарапайымдар топырақтағы ... ... ... ... ... ... айналдыруға көмектеседі.
Саңырауқұлақтар жөнінде мәлімет
Саңырауқұлақтар микроорганизмдер ішінде ең үлкен топ. Олар ... ... ... клеткасында клорофилл болмайды, дайын
органикалық заттармен ... ... ... ... олар ... ... бетінде колония құрып тіршілік етеді.
Сыртқы орта жағдайларында саңырауқұлақтар төзімді ... ... ... едәуір концетрациясы және ортаның қышқылдығы
аса әсер ете қоймайды. Сондықтан саңырауқұлақтар іс ... ... ... ... ... денесі өте нәзік,
яғни гифтерден тұрады. Бұл ... өз ара ... ... ... ... ... Кейбір саңырауқұлақтардың денесі жіптерден
құралмайды. Мұндай саңырауқұлақтардың ... ... ... ... ... ... ... рак ауруын қоздыратын саңырауқұлақтар
жатады. Саңырауқұлақтар бір клеткалы және көп клеткалы ... ... ... ... ... мицелийі бір ғана клеткадан тұрады. Ал
көп клетклы саңырауқұлақтардың гифінде аралық перделер бар.
Жалпы саңырауқұлақтар клеткаларының кұрылысы ... ... ... Клеткалары сыртқы қабықтан, цитоплазмадан, бір немесе
бірнеше ядродан тұрады. Қабық құрамында клетчатка, пектин және азот ... бар. ... әр ... ... ... вакуоля да бар. Қор
заттары ретінде клеткада углевод және май ... ... ... ... ... ... жолмен
көбейеді. Олардың көпшілігіне көбеюге қажетті арнаулы органдар ... ... ... ... ... ... оргаға кез
болған споралар тез арада, жаңадан гифтер түзеді. Саңырауқұлақтар ... ... ... де ... ... Ал ... ... клеткалар – ойдийлер арқылы көбейеді. Ойдийлер, гифтер ... ... ... ... және одан ... ... жаңадан
саңырауқұлақтар өсіп шығады. Бұл жоғары ... ... ... ... ... ... ... өсуі)
ұқсайды.
Саңырауқұлақтарда спора түзілу жынысты және жыныссыз жолдармен
журеді. Жыныссыз жолмен көбейгенде ... ... ... ... ... ... грифтер құрылысы жағынан әдетті гифтерден өзгеше келеді.
Кейбір ... ... ... ұшында споралар бірден,
топталып немесе ... ... ... ... ал ... гифтерді конидиеносцалар деп атайды. Пісіп ... ... ... шашылады да, қолайлы жағдайда туғанда көбейеді.
Басқа саңырауқұлақтарда споралар спорагиеносцарлар деп ... ... ... ... ... ... жетілген
спорангийлер жарылып, споралары төгіледі. Бұлар да қолайлы жағдайға тап
болса көбейіп, жаңадан саңырауқұлақ береді. ... ... ... және олар ... ... ... таралады. Конидийлер де, спорангийлер
де пішіні және бояуы ... ... ... келеді. Міне бұл қасиеттер
оларды ... үшін ... ... ... екі ... ... ... кейін
зигоспора түзіледі, немесе оспора деп те атайды. ... ... ... жаңа саңырауқұлақтар түзіледі.
Жаңа сатыдағы саңырауқұлақтарда ... ... ... болады.
Кейбір түрлерінде төрт базидиспора, ал басқа бір ... ... ... ... қап ... ... дененің жоары
жағында түзілсе, аскоспоролар сумка сияқты ... ... ... ... және ... жолдармен көбейе алатындарын жетілген
(совершенные) , ал тек ... ... ғана ... ...... ... деп аталады.
Кейбір саңыауқұлақтар қалың қабықпен қапталған гифер, ... ... ... Бұлар, ... ... ... Сөйтіп саңырауқұлақтар микроорганизмдер
дүниесінен ерекше орвн алады. Бұлардың табиғатын жете тусініп білгенде ... ... ... зиянды әрекеттеріне қарсы күрес жүргузуге
мүмкіндік туады.
Саңырауқұлақтар систематикасы
Морфологиялық және физиологиялық қасиеттеріне қарай ... бес ... ... ... Олар: архимицеттер, фикомицеттер,
аскомицеттер, ... және ... ... ... ... ... ... ... ... сол, ... болмайды, болас да ол нашар
жетілген, 300-ден астам түрі бар. ... ... ... ... ... ... ... бір қатары жоғарғы және төменгі ... ... ... ... бір ... ... ... және
жыныссыз жолдармен көбейеді. Жыныссыз жолмен көбейгенде зооспоралар пайда
болады. Мұның 700-ге жуық түрі ... ... ... кең ... мукор саңырауқұлағы жатады. Мукор –
тағамдық заттарды бұзатын саңырауқұлақ. ... ол нан, ... және ... ... Мукор ылғал тартқан қойма қабырғаларында көп
кездеседі. Бұның кейбір түрлері адам мен ... ... ... мукор саңырауқұлақтары қантты спирт және органикалық қышқылдарға
айналдырады. Сондықтан олардың кейбіреулерін тамақ өнеркәсібінде ... ... бұл ... ... және ... деп аталатын ауыл
шаруашылық дақылдарын (картоп, помидор, жүзім) зақымдайтын түрлері бар.
Аскомицетер.
Бұлардың көп клеткалы мицелийлері бар. ... ... ... ... ... ... аскоспоралар түзеді. Бұл кластың 20 мыңнан
астам түрі ... ... ... мәдени өсімдіктерді және түрлі
тағамдарды бүлдіреді. Кейбір аскомицеттер техникалық мақсатта қолданылады.
Аскомицеттерге аспергиллус, пенициллум, склеротиния т.б. ... ... да осы ... өкілі. Бірақ олардың ерекше
техникалық маңызы болғандықтан олар жеке қарастырылады.
Аспергиллус (қара зең).
Жануар және өсімдік тектес ... ... ... ... ... қышқылы, ферменттерді алуда, спирт ... ... ... ... деп ... ... ... Әсіресе ол ... жиі ... ... ... қолдың саусағындай тарамдалып келген. Ол көптеген
тағамдық заттарды бүлдіреді. Үйлердіңылғал тартқан ... ... көп ... ... кейбір түрлері пенициллин деп те ... ... ... ... ... бір түрі ... ... (сыр) рокфор деп
аталатын түрін даярлағанда пайдаланылады.
Склеротиния – ақ ... ... ... және ... ... ... сонда болуына байланысты. ... ... ... ... онда ақ ... ... ... шоғыр дене түзеді.
Базидиомицеттер өте үлкен класс. Базидиомицеттердің көп клеткалы
мицелийлері бар. Олар ... ... ... ... ... жыныссыз жолмен көбейеді. Оған 20 мыңнан астам ... ... ... қалпақты саңырауқұлақтар, үй саңырауқұлағы,
трутовиктер, қара күйе және дат саңырауқұлақтары жатады.
Қалпақты саңырауқұлақтардың қалпағының ... ... ... ... ... түтікшелері бар. Осы қатпарлардың бетінде немесе
түтікшелердің ішінде ... ... ... ... улы ... де бар ... сұр поганка т.б.). қалпақты
саңырауқұлақтардың мицелийі ... ... да ... ... еніп ... ағаш ... ... саңырауқұлақтар. Ол тек өсіп
тұрған ... ғана емес ... ағаш ... ... ... ағаш ... ... оның шырынымен қоректенеді де
кейіннен сүректі бүлдіреді. Ылғалы мол жерлерде трутовиктер ... ... көп зиян ... ... ... ... ... Ол жерде саңырауқұлақ
мақта тәрізді ақ, үлпілдек мицелий түзеді. Олар өз денесінен ағаш сүрегін
бүлдіретін ... ... ... ... да ағаш ... ... оны ... қышқыл газына айналдырады. Әсіресе ылғал 30-60% аралығында болағнда
саңырауқұлақтың үй ... ... ... ... ... күйе және тат ... ... тұқымдастарда және кейбір техникалық
дақылдарда кездесетіні мәсім. Бұнда саңырауқұлақтар әсерінен болатын дерт.
Жетілмеген (несовершенные) саңырауқұлақтар. Топырақта және ... ... ... ... ... саңырауқұлақтарда көп
кездеседі. Олар – көп ... ... бар ... ... ... Бұл ... кең ... 25 мыңнан астам түрі бар. ... ... ... мәдени дақылдарды зақымдайды. Олардың ... ... ... ... т.б. ... ... ... астық тұқымдастарды, жемістерді және жидектерді
зақымдайды. Осы саңырауқұлақ қоздыратын ауруды фузариоз деп ... ... ... мен ... бүлдіреді, соның салдарынан өсімдіктер
қурап қалады. Фузариоз ауруына шалдыққан дәннен жасалған нанды пайдалануға
болмайды. Одан адам ... ... ...... және ... ... ... себепші болатын
саңырауқұлақ. Мұнымен кейде жеміс-жидектер де зақымданады. Альтернария
сәбіз, аскөк т.б. ... ... ... ... ... саңырауқұлақтары – бір клеткалы ... ... ... ... он еседей ірі микроорганизмдер. Табиғатта
бұлар кең тараған. ... ... әр ... ... ... және ... ... Ашытқы саңырауқұлақтары клеткасының мөлшері 8-10 микронға
тең. Оларда қозғалу органеллалары болмайды. Клетка сыртында ... ... ... ... және ... да (май, ... ... заттар
кездеседі. Ашытқы саңырауқұлақтарын адам баласы қолдан ... ... ... Ал ... ... ... ... да
болады. Олар ауыл шаруашылық өнімдерін зақымдап едәуір зиянын тигізеді.
Ашытқы саңырауқұлақтарының адам ... ... ... ... ... ... ... деп атаймыз. Ашытқы ... кең ... Олар ... ... ... ... газы мен
спирт түзеді. Олардың бұл қасиеті нан өндірісінде және спирт ... ... ... сүт ... ... ... ... белок және витаминдер (В, Д, Е) көп болады,
сондықтан оларды қазір тамақ және мал ... ... ... қолданады.
Ашытқы саңырауқұлақтары көбінесе бүршіктену арқылы көбейеді. Бұлар
спора түзу және жай бөліну ... ... ... Олардың кейбір түрі
жыныстық жолмен көбейеді.
Бүршіктеніп көбейгенде, ... ... ... ... ... ... ... ол үлкейіп бүршікке айналады. Бұдан кейін жас клетка ... ... ... ... ... ... ... екі сағатқа
созылады. Углевод пен азотты қоректік ... бай ... ... ... жай биологиялық микроскоптармен де көруге
болады.
Спорамен көбею оларда жынысты және ... ... ... ... ... ... саны ... он екіге дейін
барады. Жыныссыз жолмен спора пайда болғанда ... ... ... бөлінеді де олардың әрқайсысының сыртында қабық пайда болады.
Ал жыныстық жолмен спора пайда болғанда екі ... ... да ... ... ... Споралардың пішіні дөңгелек немесе сопақша болып
келеді. Ашытқы саңырауқұлақтардың систематикасы ... ... ... қасиеттеріне негізделген. Олар екі ... ... және ... еместер.
Сахаромицеттер.
Бұларға мәдени ашытқы саңырауқұлақтары жатады. Олар бүршіктену және
споралар түзу ... ... ... ... нағыз ашытқы
саңырауқұлақтар деп атайды. Мәдени ашытқы саңырауқұлақтарға нан, ... ... ... жатады.
Өндірісте, әсіресе олардың сахаромицес церевидзе және ... ... ... маңызы зор.
Сахаромицес церевидзе клеткасы шар ... ... ... ... ... алу ... сыра қайнатуда және нан ашытуда қолданылады.
Бұлардың белгілі бір температурада және жағдайларда ... ... ... – расалары бар.
Ал сахаромицес эллипсойдеустің клеткасы эллипс тәрізді, шарап
өнеркәсібінде қолданылады, олардың ... ... ... хош ... ... қатысады.
Сахаромицет емес ашытқы саңырауқұлақтар ... ... ... Олай ... ... ... ... спора
түзуге қабілеті болмайды бүршіктену арқылы ғана көбейе алады. Бұлардың
көпшілігі әр ... ... ... ... ... ... ... үшін маңызды туыстары бар. Олар: торула және микодерма.
Торула туысына жататын ашытқы ... шар ... ... және ... ... ... ... спирт түзеді. Торула кефир деп аталатын
өкілі ... және ... ... сүт ... ... ... ал
торула утилис – тағамдық және мал азықтық ашытқы саңырауқұлақтарды өндіруде
үлкен маңызы бар. ... ... ... ... ... ұзынша. Олр спирт түзе алмайды. Бірақ ортадағы бар спиртті және
органикалық қышқылдарды су мен ... ... ... ... ... ... ... бар ішімдіктердің бетіне қонса, ... ... ... де, оның иісі мен дәмін бұза бастайды. Сонымен
қатар микодерма сүт тағамдарын тұздалған овощтарды ... ... және ... ... ... ... өте ... тигізеді.
Микроорганизмдер физиологиясы
Микроорганизмдердің химиялық құрамы.
Тіршілік әрекеті барысында микроорганизмдер басқа жануарлар сияқты
қоректенеді, тыныс алады және көбейеді. ... ... ... ... оның қабығын және цитоплазмасын құрауға және сонымен ... ... ... ... әрекеті барысында микроорганизмдерде ассимиляция
және диссимиляция процестері дамылсыз жүріп жатады.
Микробтар клеткасы негізінен судан және ... ... ... ... су
мөлшері 75-85 % болса, құрғақ заттар үлесіне 25-15 проценттейі тиеді.
Құрғақ ... деп ... ... органикалық және минералдық қосылыстар.
Су мен құрғақ заттың мұндай арақатынасы әр түрлі микроорганизмдерде ...... ... ... негізгі заттардың бірі.
Ылғалды жерде ғана клеткада өте күрделі ... ... ... Қоректік
заттар сумен бірге клеткаға түссе, керексіз заттар сол су молекулаларына
ілесіп тысқа бөлініп ... ... ... ... төрт элемент: көміртегі, азот, оттегі және ... бар. ... ... ... 80-90 ... алып ... Ал қалғандары:
фосфор, күкірт, калий, кальций, магний, темір, натрий. Хлор, маргенец ... ... төрт ... ара ... мына ... ... заттың ең негізгі бөлігі – белок заттары. Оның ... ... 80 ... тең. ... орта ... ... бай ... клеткасындағы белокта едәуір мөлшерге артады.
Негізгі элементтердің микробтар клеткасындағы мөлшері
(құрғақ затқа шаққанда, % есебімен)
|Элементтер ... ... |Зең ... |
| | ... | |
| | | | ... |50,40 |49,8 |47,90 ... |12,30 |12,4 |5,24 ... |6,78 |6,7 |6,7 ... |30,52 |31,1 |40,16 ... ... ... ... ... мен ... болатын амин қышқылдарының барлығы дерлік кездеседі. Бірақ та
әр ... ... амин ... саны мен ... бірдей бола
бермейді.
Негізінен микробтар клеткасында жай (протеиндер) және күрделі
(протеидтер) белоктар бар. Жай ... амин ... ... ... ... ... амин ... өте ұқсас. Микробтар
тіршілігінде ... ... ... орны ... Оның ... мен ... ... тұратын нуклеопротеидтер бар. Олардың
микроорганизмдер өскенде ... зор ... ... ... ... қор заты – ... құрамында да
осы нуклеопротеидтер бар.
Әр түрлі бактерияларда нуклеин қышқылының мөлшері де ... және ... ... ... 10-20% ... ... ... қышқылдары негізінен
екі түрлі: олар РНҚ (рибонуклеин қышқылы) және ДНҚ ... РНҚ ... ... ... де, ... ... ... және тұқым қуалаушылық қасиетін өзінде сақтайтын ...... ... ... Басқа күрделі белоктардан
бактериялар ... ... ... ... көптеген ферменттер кездеседі.
Микроорганизмдер денесінде углеводтар негізінен полисахаридтер:
гликоген, крахмал және ... ... ... ... ... сыртында капсуласы бар, азотобактер т.б. сияқты микроорганизмдерде
көбірек болады. Құрғақ затқа шаққанда бактериялардағы углеводтар мөлшері 30
процентке дейін, ал ... 60 ... ... ... Углеводтар
клетка қабығын құрауда және тіршілікке қажетті энергиямен қамтамасыз етуде
маңызы зор. ... ... олар ... пен ... ... актив қатысады.
Май және май тектес заттар негізінен бактерия клеткалар қабығында және
цитоплазманың бетінде ... Май ... ... клетканың құрғақ затында
3-7 % шамасында болады. ... ... ... май ... мөлшері 60 проценттей.
Сонымен қатар бактерия клеткаларында минерал заттар да бар. Олар
бактериялар тіршілігінде үлкен қызмет ... ... ... клеткадағы
нуклепротеидке және май тектес заттар құрамына енсе, күкірт – кейбір ... ...... пен ... түзуге қатысады, темірдің
тотығу және тотықсыздану реакциясында маңызы зор және кейбір ... ... ... ... мен ... ... кіреді
және белок түзілу процесіне де белсене қатысады.
Клеткадағы белоктар, углеводтар және майлардың мөлшері ... және ... ... ... ... ... ... темір
бактерияларында басқаларына қарағанда темір, күкірт бактерияларында ... ... ... – натрий мен хлор көбірек кездеседі.
Сондықтан да бұл ... ... ... ... ... ескеру қажет.
Микроорганизмдердің химиялық құрамын білудің іс жүзінде зор маңызы
бар. Өйткені қандайда болмасын ... ... ... және ... ... білу ... оларды өз мақсатымызға бейімдеуге болады. ... ... ... ... ... мал ... ... (мелясса)
аммияк тұзы қосылғанда ғана жақсы көбейеді де сөйтіп, ортада ... ... ... болады. Бұл микроб қоректік зат жеткілікті
болғанда сыйымдылығы 500 гекталитр ... ... ... 8 ... 350 килограмға дейін белок түзе алады.
-----------------------
Саңырауқұлақтар дүниесі
Архимицеттер
Фикомицеттер
жетілмеген саңырауқұлақтар
Мукор саңырауқұлағы
Аскомицеттер
Хипомицеттер
базидиомицеттер
Протаскалес
Плектакалес
Фузариум
Мерулиус
Сахаромицеттер
Сахаромицет еместер
Аспергилияция
болетус
Торула
аспергиллис
кладоспориум
ботритис
пеницилиум
микодерма
1. шизосахаромицеттер; 5. ... ... ... 6. ... ... ... 7. ... 11.
лихия;
4. надсона; 8. ... ...

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 18 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"еттердің микроорганизмдермен экзогенді және эндогенді жолдармен былғануы"16 бет
1.санитарлық көрсеткіш микроорганизмдердің сипаттамасы. оларға қойылатын талаптар. 2. Санитарлық микробиологиялық зерттеудің әдістері мен принциптері5 бет
1.санитарлық көрсеткіш микроорганизмдердің сипаттамасы. оларға қойылатын талаптар. 2.санитарлық микробиологиялық зерттеудің әдістері мен принциптері21 бет
1.Санитарлық көрсеткіш микроорганизмдердің сипаттамасы. Оларға қойылатын талаптар.2.Санитарлық микробиологиялық зерттеудің әдістері мен принциптері7 бет
Астық сақтау кезндегі микроорганизмдер тіршілігі. Микрофлораның тегі және оның қалыптасуы2 бет
Атырау облысы топырағынан бөлініп алынған көмірсутегін тотықтырушы микроорганизмдерді зерттеу52 бет
Атырау облысының мұнаймен ластанған топырақтарын мұнай тотықтырушы микроорганизмдер көмегімен тазалау30 бет
Ағын судан бөлініп алынған гетеротрофты микроорганизмдерді идентификациялау32 бет
Биологиялық факторлардың микроорганизмдерге әсері4 бет
Биосорбенттердің микроорганизмдердің антибиотикке сезімталдығына әсері21 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь