Ұлы математиктер

Математика (грек - білім, ғылым) - ақиқат дүниенің сандық қатынастары мен кеңістіктегі пішіндер жайлы ғылым. Математиканың даму тарихы шартты түрде төрт кезеңге бөлінеді. Бірінші кезең математика, білім дағдылардың қолдану, жинақтау дәуірі. Ол ерте кезден басталып, б.з.б. 7 - 6 ғасырларына дейін созылады. Бұл дәуірде математика адамзаттың өмір тәжірібисіне тікелей тәуеді болды, солардан қорытылған ережелер жинағынан құралды. Екінші кезең математиканың өз алдына дербес теория, ғылым болып тууы, қалыптасу кезеңі. Мұнда, көбінесе, сандар, скамярлық шамалар және қарапайым геометриялық фигуралар қарастырылды. Математика зерттейтін шамалар (ұзындық, аудан, көлем т.б.) тұрақты болып келді. Осы уақыттарда арефметика, геометрия, алгебра, тригонометрия және математикалық анализдің кейбір элементтері пайда болып, айрықша теория пән ретінде қалыптасты. Математика сауда саласында жер өлшеуде, астрономияда, архитектурада қолданыла бастады. Бұл кезең тұрақты шамалар математикасы, элементтер матиматикасы кезеңі деп те аталады. Ол екі мың жылға жуық мерзімге созылып, шамамен 17 ғасырда аяқталды. Үшінші кезең айнымалы шамалар математикасы немесе жоғарғы математиканың (математика, анализ, геометрия, т.б.) туу, қалыптасу кезеңі 17-18 ғасырдағы жаратылыстану мен техниканың жылдам дами бастауы математикаға қозғалыс пен тұрақсыздық идеяларын айнымалы шамалар және олрдың арасындағы функционалдық тәуелдік түрде енгізу қажеттілігін туғызды. Нәтижесінде математиканың аналитикалық геометрия, диференциалдық және интегрициалдық есептеулер, т.б. салалары пайда болып диференциалдық теңдеулер теориясы мен диференциялдық геометрия дами бастады. Бұл 17 ғасырда басталып, 19ғасырдың 2 жартысына дейін созылды. 19-20ғасырда кәдімгі шамалар мен қазіргі алгебрада зерттелетін нысандардың тек дербес ысалдары болып қалды. Геометрия Эвклид кеңістігі дербес түрі болатын «кеңістіктерді» зерттеуге көшті. Н.И.Лобачевский ашқан Евклид емес геометрия жүйесі бұл бағыттағы алғашқы қадам болды. Нақты және жорымал санды функциалар, жиындар, ықтималдықтар және топтар теориялары, проективтік және Евклидтік емес геометрия, математика, логика, векторлық анализ, функционалдық анализ, т.б. Математиканың жаңа салалары дами бастады. Бұл математиканың негізгі мәселелерін жалпы қарастыру кезеңі, төртінші кезең қазіргі математика кезеңі. Есептердің жауаптарын сандық түріде
Әдебиеттер
1. Альберт Энштейн Издательство «Мир». Москва 1979г. Автор: Ф.Гернек
2. Альфред Реньи «Диалоги о Математике». Издательство «Мир». Москва 1969г.
3. Андре – Мари Ампер. Автор: Л.Д.Белькинд. Издательство «Наука». Москва 1968г.
4. «Қазақстан» Ұлттық Энциклопедия «6-том». Бас редакторы : Бүркітбай Алған
5. Липман Берс «Математически Анализ». Москва «Высшая школа» 1975г
6. В.В.Зайцев, В.В.Рыжков «Элементарная математика» Издательство «Наука» Москва 1974г
7. В.Т.Бельтянский, Ю.В.Сидоров, М.М.Лиабунин «Лекции и задачи по элементарной математике». Издательство «Наука» 1974г
8. Ахметов Б, Қойшыбаев «Ұлы есімдер» Қазақстан баспасы. Алматы 1971ж
        
        Ұлы математиктер
Математика (грек - білім, ғылым) - ақиқат дүниенің сандық
қатынастары мен кеңістіктегі ... ... ... даму ... ... түрде төрт кезеңге
бөлінеді. Бірінші кезең математика, білім дағдылардың
қолдану, жинақтау дәуірі. Ол ерте ... ... ... - 6 ... ... ... Бұл дәуірде математика
адамзаттың өмір тәжірібисіне тікелей тәуеді болды,
солардан қорытылған ережелер жинағынан құралды. ... ... өз ... дербес теория, ғылым болып
тууы, қалыптасу кезеңі. Мұнда, көбінесе, сандар, скамярлық
шамалар және қарапайым геометриялық фигуралар ... ... ... (ұзындық, аудан, көлем т.б.)
тұрақты болып келді. Осы уақыттарда арефметика, геометрия,
алгебра, тригонометрия және математикалық анализдің кейбір
элементтері ... ... ... ... пән ... ... ... саласында жер өлшеуде,
астрономияда, архитектурада қолданыла бастады. Бұл кезең
тұрақты шамалар ... ... ... деп те ... Ол екі мың ... жуық мерзімге
созылып, шамамен 17 ғасырда аяқталды. Үшінші кезең
айнымалы шамалар математикасы немесе жоғарғы
математиканың (математика, анализ, геометрия, ... ... ... 17-18 ... ... мен
техниканың жылдам дами бастауы математикаға қозғалыс пен
тұрақсыздық идеяларын айнымалы шамалар және олрдың арасындағы
функционалдық тәуелдік ... ... ... туғызды.
Нәтижесінде математиканың аналитикалық геометрия,
диференциалдық және интегрициалдық есептеулер, т.б.
салалары пайда болып диференциалдық теңдеулер теориясы мен
диференциялдық геометрия дами ... Бұл 17 ... ... 2 жартысына дейін созылды.
19-20ғасырда кәдімгі шамалар мен қазіргі алгебрада
зерттелетін нысандардың тек ... ... ... ... Эвклид кеңістігі дербес түрі болатын
«кеңістіктерді» зерттеуге көшті. Н.И.Лобачевский ашқан
Евклид емес геометрия жүйесі бұл бағыттағы алғашқы ... ... және ... ... ... ... және топтар теориялары, проективтік және
Евклидтік емес геометрия, математика, ... ... ... ... т.б. ... ... дами ... Бұл математиканың негізгі
мәселелерін жалпы қарастыру кезеңі, төртінші кезең
қазіргі математика кезеңі. ... ... ... беру үшін 19-20 ... ... ... ... жеке тарауы - есептеу математикасы пайда болды.
Көптеген есептердің күрделі сандық шешімдерін ықшамдау және
тездетіп шығару үшін электрондық есептеу ... ... ... ... ... кең
қолданылуына байланысты бағдарламалау теориясы пайда болды. 20
ғасырдың 50-жылдарынан бастап математика ғылымының автоматтар
және тиімді басқару ... ... ... ... ... ... ... экономика,
т.б. көптеген жаңа салалары пайда болды.
Математиканың тууы. ... туу, даму ... ... ... ... өзі ... ғылым
ретінде бірітіндеп қалыптасқанымен, оның негізгі сан
ұғымы өте ертеде, тарихқа дейінгі заманда,санау қажеттілігі
туған кезде пайда болған. Геометрияның ... ... ... ... ... ... өлшеу
тәжірибелерінен алынған. Математиканың бастапқы
мағұлматтары барлық халықтарда болған. Ғылымның
дамуына, әіресе Египетте (Мысыр), Вавилонда жинақталған
мәдени дәстүрлердің ықпалы үлкен болды. Бұл елдерде 5-4
мыңжылдықтарда ... ... ... ... ... ... ... құрылыс салу, жер суару, жер
және әр түрлі ыдыс көлемін өлшеу, теңізде жүзу, жан-жақты
байланыс жасау ісі математикалық білім дағдылардың дамуын
талап етті, оның ... оның ... ... ... ... ... санды эроглиф арқылы кескіндеу
пайда болды, бүтін бөлшек сандарға арифметикалық 4 амал
қолдану ережелері ... ... Бір ... бар ... қарапайым арифметикалық және геометриялық
прогрессиялпрға келтірілетін есептер шығару
тәжірибесі кездеседі. Египеттіктер төртбұрыштың,
трапецияның, ұшбұрыштың ауданын, параллелипедт пен
табаны квадрат пирамиданаң дәл есептей білді, дөңгелек
ауданын ... ... ( П=з ... ... ... ... квадраттау, квадрат және куб, түбір табу,
бөлу таблицаларын жасады; бірінші, екінші, үшінші дәрежелі
теңдеуге келтірілетін есептер шеше білген. ... ... ... ... де хабардар болған.
Пифагор теорнмасы да вавилондықтарға белгілі болған. Бұл
мағлұматтар мен дәстүнрлер ... ... ... ... бар ... ... ... жағдай жасайды.
Математика ғылымын дамытуға орта ғасырда Орта Азия ... ... ... ... үлкен үлес қосты.
Хорезмед туып - өскен Әбу Абдаллаһ әл- Хорезмше тұнғыш рет
математиканың негізгі саласы ... ... ... ... оның ... ... ... шығыста алғашқылардың бірі болып параллель түзулер
теориясын зерттей бастады. Отырарда туған Әбу-Насыр
әл-Фараби геометрия, тригонометрия, математиканың
методологиясы т.б. салалар бойынша үлкен табыстарға
жеткен. ... ... ... Әбу ... әл-
Бируни, Омарп хаям, Әбу Жафар ат-Туси, Ұлықбке ... т.б. ... ... ХҮ ... ... Орта Азия мен Қазақстанда
бірспыра себептердің салдарынан мәдениет пен ғылымның
дамуы мейлінше төмендеп, ғылыми зерттеулер ... ... ... мен ... практикалық арифметика
геометрия бойынша ғана қарапайым мағлұматтар берілді.
Математика қазақ жерінде тек Қазан төңкерісінен кейін
жаңа ... дами ... ХХ ғ. 20-30 ж.ж. жаңа ... білім беретін мектептерде математика арнайы
оқытылды. Бірнеше жоғарғы оқу ( КазПИ, ... ... ғ. ... ... ... ... ... қорғады. Ғылыми кадрлар дайындауда 1945
жылдан КСРО-ға Қазақ бөлімшесінің математика және механика
секторы маңызды рөл атқарды. Математика саласында басты
бағыт дифференц мен орнықтылық ... ... ... ... және ... А.М.Ляпунов (1857-1918жж)
жасаған орнықтылық теориясы Қазақстан математиктерінің
зерттеу пәнінніне айналды.
Ұлы математиктер
Есімі дүние жүзіне мәлім болып, ғылыми және мәдени мұралары
ғасырлар бойы ардақталып, ... өтіп келе ... ... ... аса көп ... Тарих жазбасында,
халықтың рухани қазынасында айтулылардың айтулысы,
жүйріктердің жүйрігі ғана ... ... ... ... ... ... ... өтсе де, аты ауыздан-ауызға жатталып,
еңбектері уақыттың, мезгілдің қатыгез сынынан мүдірмей
өткен, сол адамзат ұлдарының, тарих перзенттері Аристотель,
Әбунасыр Фараби, ... ... ... ... ... Фибаначчи, Галилей.
Аристотель
Бұл кісінің есімі халық арасында бұрыннан-ақ белгілі. Абайдың
«Ескендір» поэмасындағы қанқұйлы, дүлей күш ... ... ... ... ақыл иесі ... Шынында Аристотельдің барлық халықтар, барлық
ұрпақтар тарапынан ерекше баға алып, ... ... ... Ол өз ... адам ... ... білімнің барлық
салалары бойынша қалам тартып, керемет ғылыми тұжырымдар
жасаған. Авторлардың біреуі Аристотель 400 ... ... ... ... 1000 кітап жазған деседі. Аристотель
шәкірттеріне бақ ішінде серуен құрып жүріп, сабақты
әңгіме түрінде жүргізеді екен. ... ... және ... болып екіге бөлінетін
болған. Таңертеңгі ігңмелерге Аристотель тек дараны мен
дайындығы мол ... ғана ... ... ... қиын мәселелерінен хабар беріп отырған. Ал кешкі
әңгімелер көпшілік шәкірттерге арналып, ... ... ... ... ... жеңіл сауалдарға жауаптар берілген.
Аристотельдің логикасы математиканың дамуына күшті ... ол ... ... ... ... ... ... математикалық құрылыстың
негізгі ірге тасы саналатын аксиома, анықталса, теорема,
дәлелдеу ... ... ... негізінде
жасалған.
Әбунасыр Фараби
Ол Отырарда туған. Фараби түркі, араб, парсы, грек және басқа
тілдерді жетік білген. ... ... ... ... ол 70
тіл білген деп те айтады. Фарабидің энциклопедиясында
математика ғылымдарына көп орын берілген. Ол
математиканы үлкен-үлкен жеті тарауға ... ... ... тоқталайық. Арифметика, яғни сан туралы
ғылым. Математиканың бұл тарауы жөнінде Фараби былай дейді:
«Арифметика екі ғылымды біріктіреді: біріншісі – практикалық
арифметика; ...... ... ... сөйтіп,
арифметиканы практикалық және теориялық арифметика деп екіге
бөлінеді. Ол, әсіресе, теориялық ... ... ... Арифметиканың негізгі ұғымы сан. Фарабидің
түсіндірілуі бойынша, сан объективті ақиқат нәрселердің
сезіп-түйсінуге болатын, яғни «көзбен көріп, қолмен ... ... ... ... тек ... ... ... бейнелейді. Бұл өте дұрыс материалистік
түсінік. Фарабидің айтуынша теориялық арифметика ... ... 1) ... ... қатыссыз
жеке-дара қасиеттерін қарастыратын тарау (жұп және тақ
сандар, кемел, жазық, т.б. сандар теориясы); 2) сандардың
бір-біріне қатысты қасиеттерін қарастыратын тарау (теңдігі,
теңсіздігі, қатынасы, ... ... жай ... ... т.б.); 3) ... амалдар қолдану. Геометрия
ғылымның мазмұны мен пәнін ғылым төмендегіше ... екі ... ... ... – практикалық
геометрия, екіншісі – теориялық геометрия». Практикалық
геометрия сызықтар мен беттерді ағаш ұстасы, темірші, тас
қалаушы, жер бетінде қарастырады. Теориялық ... мен ... ... мағынада барлық
денелерге ортақ мағынада қарастырылады.
Ахмес
Шамамен б.д.д 1700ж
Әлемге әйгілі бірінші математиктің есімі – Ахмес. Б.э.д 1700ж
оның математикалық есептегре құрылған еңбегі ... 6 ... ... ... ... ... Солардың біреуі санды
ұдайы екі еселеу арқылы көбейту тәсілін көрсетеді. Осы есеп
бинарлық жүйеге із салады, соның арқасында бүгінгі сандық
техналогияларға қол ... ... тек осы ... ... жазып алды, оның нағыз авторларының есімдері
белгісіз.
Пифагор
Б.э.д. 569 – 475ж
Грек ғалымы Пифагор матиматикаға негізделетін құпия ілімнің
негізін қалады. Ол сандардың барлық ... ... ... ... кез ... ... ... дәлелдеген. Мысалы, ол музыкалық аспаптың табиғи
көлемінің жартысына тең музыкалық ішек кесіндісінің бір
октаваға ... ... ... ... ... ашқан.
Пифагор жердің шар тәріздес екенін бірінші ұққан және дұрыс
ұшбұрыштардың әйгілі теоремасын дәлелдеген. Ол сондай-ақ
нысанын өзгеруге сенген және тамаққа бұршақтарды салуға
тыйым ... ... ...... ... үштігі, бұл
сандар ұшбұрыш қабырғаларының ұзындығына пропорционал (немесе
тең) болса, онда ұшбұрыш тіктөртбұрышты болып табылады. Бұл
үшін Пифагордың кері ... ... ол ... x² + y² ... ... ... теңдеуін қанағаттандыруы жеткілікті (мыс.,
x = 3, y = 4, z = 5) ... жай ... ... кез келген
үштігі мына формулалар арқылы анықталады: x² = m² - n², y =
2mn, z = m² + n², ... m және n – ... ... (m > n > 0).
Евклид
Б.д.д. 325 – 265ж
Евклид ежелгі дәуірдегі грек математикгі. Ол математикадан
жазылған теориялық алғашқы трактаттың ... ... ... ... ... Оның өмірі жайлы
деректер жоқтың қасы. Евклидтің басты еңбегі – «Негіздер».
Онда планиметрияның, стреометрияның кейбір мәселелері
талданған. Сөйтіп, ол өзінен бқрынғы ... одан әрі ... ірге ... Евклидтің «Негіздерден» басқа «Фигураны бөлу
туралы», «Канустың қималары» деп аталатын еңбектері бар.
Ол астраномиядан, музыкадан, т.б. ... да ... ... бізге жеткен шығармалары мына басылымда
жинақталған: «Eudidis Opera Menge». Онда грекше түр нұсқасы,
латыннан аудармасы және кейінгі ... ... ... ... ... ... әсері
орасан зор болады. Бұл еңбектен тәлім алмаған ірім-ұсақты
математик жоқ деуге болады. ... орыс ... ... 1739 жылы ... басталып шықты, ал ең кейінгі
жаңартылған аудармасы 1948-1950 жылдары жарық көрді.
Математиканы сүйетін әрбір талапкердің ғылымының классикалық
бұл еңбегімен танысып аса пайдалы ... ... 287 – 212 ... ... ашқан Архимед шомылып жатқан жерінен тыр
жалаңаш атып шығып, сол күйінде: «Эврика»-деп айқайлап, көне
аралап ... ... Аса ... грек ... ол П ... 3 ... ... сфера бетінің көлемі
мен ауданын есептеп шығарып, қару ойлап тапқан, тұтқалар мен
блоктардың принципін түсіндірген. Ол: «Маған ұзын тұтқа мен
тіреу нүктесін ... ... мен ... ... 276 – 194 жж
Грек ғалымы Эратосфен математикалық қатар астрономия,
география, тарихты да жақсы білген. Ол жай сандарды
табудың тәсілін ... ... сол ... ... әлем
картасы мен аспан денелерінің картасын жасаған,
сондай-ақ (високосный) жылды еңгізудің қажеттілігін
негіздеген. Оның негізгі жетістігі – ... ... ... шар ... ... білгенге дейін есептеп шығаруы. Өз
есептеулерінің негізінде ол ... ... ... де ... ... кеңістіктері бар екенін болысады және оның
айтқаны дұрыс келеді.
Әл – Хорезми
780 – 850
Араб математигі әл – ... ... ... ... бойынша
ол жазған екі кітап бүкіл әлемге араб цифрлары мен нөлдің
тарауына септігін тигізді. «Арифметика» және «Алгоритм»
терминдері сол жасаған ... ... ... ал ... оның ... әл – жабр уа-л ... кітабы тақырыбының
бір бөлігі болып табылады. Ал геогрф ретінде сол кездегі
белгілі әлемнің толық картасын жасауға көмектесті.
Фибоначчи
1170 – 1250 ... ... ... ... ... ... ... саяхатшы – саудагердің ұлы болған ол өзінің
өмірінің көп жылдарын Алжирде өткізді, арабтар оны араб
сандарын пайдалануға үйретті. Осы сандарды оңай ... ... ... көп ... осы ... кітап жазады, соның нәтижесінде бұларды Италияда да
пайдалана бастайды. Ол сондай-ақ Фибоначчидің сандық
тізбегін ... ... ... табиғатпен және алтынның
арасалмағымен байланысты.
Г.Галилей
1564 – 1642 жж
Галилей Галелео (15.2.1564, Италия, Пиза - 8.1.1642, Флоренция
маңындағы Арчетри қ) – ... ... ... ... тану ... ... ... Кедейленген
ақсүйек отбасында туған. Әкесі Винисицо белгілі музыкант
болған. ... ... ... ... ... ... 11 жасына дейін Пиза қаласында тұрып, кейін отбасы
Флоренцияға көшеді. 1581 жылы Пиза ... ... оқып ... ... ол ... ... еңбектерімен танысады. Сөйтіп, геометрия мен
механикаға әуестенген Галилео медицинаны тастайды.
Кейін Флоренцияға қайта оралып, төрт жыл бойы ... 1589 жылы ... ... кфедрасын қабылдап алып,
ғылыми жұмысы одан әрі жалғастырылады. Аристотельге қарсы
«Қозғалыс туралы сұхбат» деген ... ... 1592 ... ... ... ... Бұл ... (1592 –
1610 жж). Галилейдің шығармаларының кемеліне келген шағы
болатын.
Птолемей
Клавдий Птолемейдің өмір жолы ... ... ... қасы, тек
қана біздің заманымыздың 120 жылынан бастап Александрияда өмір
сүргені белгілі. Ол ... ... ... ... деп атап кеткен. Үлкен еңбектің авторы
«Алмагест» арабша ... яғни «аса ұлы» ... ... ... бірінші кітабында гректердің
триогеометриясы жүйелі түрде баяндалған. Мұнда 0º бастап
180º дейінгі хордалардың таблицалары келтірілген. Тарихи
жазбалар ... ... ... ... ... б.з.д. 2 ғасырда өмір сүрген астраном математик
Гипарх екен. Бірақ ол ... ... ... жоқ. ... бұл ... синус, косинус және тангенс
сызықтары болмаған. Бұлардың радиусы тұрақты дөңгелектің
центрлік бұрыштарына сәйкес келетін хордалардың ұзындығын
есептейді. Птолемей ... ... 360º, ал оның ... ... ... ... ... ұзындығын дөңгелектің
радиусы (орнықты) арқылы өрнектейді. Басқа бұрыштарға
қандай хордалар сәйкес келетінін анықтауға Птолемей
шеңберді іштей сызылған төртбұрыш дөңгелекке іштей
сызылса, онда оның ... ... ... ... ... ... ... тең болады.
Бұл теорема қазір Птолемейдің есімімен аталып жүр.
Қортындылай келгенде ұлы математиктер математиканы дамытуда
адамзатты ғажайып жаңалықтармен әлі ... ... ... көз ... ... асыл ... ашқан
ұлы жаңалықтарға тоқталмай өте алмаймыз, өйткені басқалар мен
салыстырғанда бұлардың ойлары орасан зор. Таланттары ерекше
биік тұрады. Бұлардың ... ... ... ... ... ... Энштейн Издательство «Мир». Москва 1979г. Автор:
Ф.Гернек
2. Альфред Реньи «Диалоги о Математике». Издательство «Мир».
Москва 1969г.
3. ... – Мари ... ... Л.Д.Белькинд. Издательство
«Наука». Москва 1968г.
4. «Қазақстан» Ұлттық Энциклопедия «6-том». Бас редакторы :
Бүркітбай Алған
5. Липман Берс «Математически ... ... ... ... ... В.В.Рыжков «Элементарная математика» Издательство
«Наука» Москва 1974г
7. В.Т.Бельтянский, Ю.В.Сидоров, М.М.Лиабунин «Лекции и задачи
по элементарной математике». ... ... ... ... Б, ... «Ұлы ... Қазақстан баспасы. Алматы
1971ж

Пән: Математика, Геометрия
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мысыр9 бет
Қандай материалдар улы ретінде жіктеледі3 бет
Ақша қаражаттары және есеп айырысу есебі35 бет
Бастауыш сыныптарда математиканы оқыту әдістемесінің жалпы мәселелері21 бет
Биология және экология пәндерін оқытуда жергілікті жер материалдарын пайдалану35 бет
Биоыдырайтын суда еритін полимерлер, заманауи мәселелері және оны шешу жолдары16 бет
Бухгалтерлік есепті ұйымдастыру ерекшеліктері18 бет
Динамикалық жүйелер5 бет
Кинематиканың негізгі ұғымдары8 бет
Композициялық материалдар. Ыстыққа төзімді болаттар мен қорытпалар. Кесу аспабына арналған болаттар. Өлшеу аспабына арналған болаттар12 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь