Жұмыссыздык пен жұмысбастылык

МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
1.1 ЕҢБЕК . ӨНДІРІС ФАКТОРЫ
1.2 ЖҰМЬІСПЕН ҚАМТУ, ЕҢБЕК РЫНОГЫ ЖӘНЕ ЖҰМЫССЫЗДЬІҚ
1.3 ЖҰМЫССЫЗДЫҚ ДЕҢГЕЙІ
НЕГІЗГІ БӨЛІМ
2.1 жұмыссыздық түрлері
2.2 толық жұмысбастылық ұғымы
2.3 ҚАЗІРГІ ҒТР.ДЫҢ ЖҰМЫС КҮШІНЕ ӘСЕРІ
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
КІРІСПЕ
Жер бетіндегі тіршілік иелерінің ішіндегі ең саналысы адам екендігі ешкашан күмән тудырмайтын такырып. Санасының үздіксіз дамуы арқасында адам керемет жасампаз күш-қуатқа ие болды. Нәтижесінде адам табиғаттың жаратылысы бола отырып, оның билеушісіне, өзгертушісіне айналды. Қазіргі заманғы адам табиғаттан тәуелділігін айтарлықтай жұмсартып, өзі әлі де болса сол табиғаттың ажырамас бір бөлігі екендігіне қарамастан, ол табиғатты өзгерте алатындай дәрежеге жетті. Сондай күш-куат адамда қайдан және қалай пайда болды деген сұраққа бір ғана жауап бар - ол құдыретті Еңбек! Классиктер айтқандай, адам өзінің қажырлы да мақсатты енбегінің арқасында жануарлар дүниесінен бөлініп шығып, қарапайым биологиялық тіршілік иесі болудан қалды. Адамның барлық жетістіктерінің қайнар көзі ақыр соңында еңбекке келіп тіреледі
Неліктен адам еңбек етуге мәжбүр? Күнделікті қарапайым өмірде жиі кездесіп жүрген “еңбек”, “өндіріс”, “энономика” деген ұғымдар нені білдіреді?
- Олар бір мағыналы ұғымдар ма, яғни синонимдер ме?
Бұл ұғымдар ұқсас болғанымен, мағынасы әртүрлі ұғымдар. Еңбек дегеніміз адамдардың саналы және мақсатгы іс-әрекеті. Адам еңбекке кірісер алдында алдымен әрекеттерін ойластырып алып, максаттар жүйесін құрып алып, содан кейін сол мақсаттарға жетуге нақты қадамдар жасайды, яғни қажет нәрселерді өндіруге кіріседі.
Қарапайым ой тұрғысында адамдардың шаруашылық қызметін білдіретін «өндіріс» деген термин «экономика» деп айтылып жүр. Батыстың және ТМД елдерінде баспадан шыққан кейбір экономикалық әдебиеттерде де «экономика» мен «өндіріс» деген ұғымдар синоним ретінде қолданылып, ұғымдарды шатастырушылық орын алып отыр. Бұл екі ұғымды шатастыруға болмайды.
Өндіріс-адамдардың шаруашылық қызметі. Ол қажетті материалдық және материалдық емес игіліктердің процесі ретінде көне заманнан бастап орын алды. Ол заман «алғашқы кауымдық қоғам» деген атпен тарихтан орын алды.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:
1.Экономикалық теория негіздері авторы: Я.Әубәкіров.
2.Макро-экономика авторлары:Н.Қ.Мамыров,М.Ә.Тілеужанова
3. Экономикалық теория:Нарматов С.Р.,Нарматова А.С.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
1.1 ЕҢБЕК - ӨНДІРІС ФАКТОРЫ
1.2 ЖҰМЬІСПЕН ҚАМТУ, ЕҢБЕК РЫНОГЫ ЖӘНЕ ... ... ... БӨЛІМ
2.1 жұмыссыздық түрлері
2.2 толық жұмысбастылық ұғымы
2.3 ... ... ... ... ... ... ... тіршілік иелерінің ішіндегі ең саналысы адам екендігі ешкашан
күмән тудырмайтын такырып. Санасының үздіксіз дамуы арқасында адам ... ... ие ... Нәтижесінде адам табиғаттың жаратылысы бола
отырып, оның билеушісіне, өзгертушісіне айналды. Қазіргі ... ... ... ... ... өзі әлі де ... ... ажырамас бір бөлігі екендігіне қарамастан, ол табиғатты өзгерте
алатындай дәрежеге жетті. Сондай күш-куат адамда қайдан және қалай пайда
болды деген ... бір ғана ... бар - ол ... ... ... адам ... қажырлы да мақсатты енбегінің арқасында жануарлар
дүниесінен бөлініп шығып, қарапайым биологиялық тіршілік иесі болудан
қалды. Адамның барлық жетістіктерінің қайнар көзі ақыр ... ... ... адам ... ... ... ... қарапайым өмірде жиі кездесіп
жүрген “еңбек”, “өндіріс”, “энономика” деген ұғымдар нені білдіреді?
- Олар бір мағыналы ... ма, яғни ... ... ... ... ... мағынасы әртүрлі ұғымдар. Еңбек дегеніміз
адамдардың саналы және мақсатгы іс-әрекеті. Адам еңбекке кірісер алдында
алдымен ... ... ... ... жүйесін құрып алып, содан
кейін сол мақсаттарға жетуге нақты қадамдар жасайды, яғни қажет нәрселерді
өндіруге кіріседі.
Қарапайым ой тұрғысында адамдардың ... ... ... ... ... ... деп айтылып жүр. Батыстың және ТМД елдерінде
баспадан шыққан кейбір экономикалық әдебиеттерде де «экономика» ... ... ... синоним ретінде қолданылып, ұғымдарды
шатастырушылық орын алып отыр. Бұл екі ұғымды шатастыруға ... ... ... Ол ... материалдық және
материалдық емес игіліктердің процесі ретінде көне заманнан бастап орын
алды. Ол заман «алғашқы кауымдық қоғам» деген атпен ... орын ... - ... ... ... ... сай ... еңбектің көмегімен адам өз кажетін өтеу
үшін табиғатты өзгертеді, өзіне лайықтап икемдейді. Адамның тіршілік
етуінің негізгі шарттарының бірі де еңбек. Адамды адам ... ... ... өзі де ... ... Адам ... ... хайуанаттар дүниесінен
бөлініп шықты, табиғат күштерін игере отырып, оны өз ... ... ... ... ... ... дамытты, білім алып, оқу-өнер,
ғылымды игерді.Еңбек туралы айта отырып, еңбек өнімділігі мен еңбек
қарқындылағы деген ұғымдарга да тоқталған дұрыс ... ... ... ... бір ... ішінде жұмсалған еңбектің мөлшері мен еңбек пәрменділігі.
Конвейерлі (тізбекті) жұмыс әдісін шапшаңдатқанда, бір мезгілде жұмыс
істейтін жабдықтарды ... ... ұтып ... қарқындылыгын арттыруға
болады. Ғылыми-техникалық революция жағдайында, өңдірісті кешенді
механизациялау және автоматтаңдырумен байланысты жұмысшының дене күшін
жұмсауы ... ... ой — ми ... ... ұлғаяды. Жұмыс күнінің
ұзақтығы қысқартылса, еңбек карқындылығы артады, ... ... ... ... ... еңбек қарқындылығы төмендеуі мүмкін. Ғылыми-
техникалық революция еңбек сипатын өзгертті. Еңбектің мамандық дәрежесі
өсті, кадрларды кәсіптік жағынан даярлауга кететін уақыт ... ... ... мен механизмдерді пайдаланумен байланысты адамдардың дене
еңбегінің үлесі ... ... ... жұмысшы технологиялық процестің мәнін
ұғынып, қымбат та күрделі жабдықтармен жұмыс істей алатын, өздігінен
бастама көрсететін дәрежеге көтерілді. Жұмыс күні бойынша ... ... ... ... ... Жұмысшы жұмыс уақытының бір бөлігін өзіне
қажетті өнімдерді өндіруге жұмсайды. Бұл уакыт ... ... ... ... ... ... ... жұмысшы тек осындай көлемде өнім
өндірумен шектелсе, қоғам одан әрі дами ... ... еді. ... ... және ... сайын жетілдіру, ұлғаймалы ұдайы өндірісті қамтамасыз
ету, еңбекке жарамсыз адамдарға көмек көрсету, материалдық емес өндіріс
салалары қызметкерлерінің кажеттіліктерін өтеу қоғамның міндеті. ... ... ... ... тыс еңбек етуге де тура келеді. Мұндай
уақыт ішінде жұмсалган еңбек — қосымша еңбек деп ... Бір ... ... ... және ... ... бөлінуі маркстік әдебиеттерге ғана
тән, ал қазіргі батыстық экономикалық әдебиеттерде бұл жоқ.
1.2.ЖҰМЬІСПЕН ҚАМТУ, ЕҢБЕК РЫНОГЫ ЖӘНЕ ЖҰМЫССЫЗДЬІҚ
Еңбек ... да ... пен ... ... ... ... жұмыс күшін
сатып алу жәие сату жетілген және жегілмеген бәсеке жағдайларында ... ... ... пен ұсынысты тендестіретін ерекше “баға тепе-
теңдігі” орнайды. Мемлекет пен кәсіподақтың еңбек рыногына әсері ... ... ... классикалық концепциясын қыскаша қарайық.
Классикалық теория (классиктер) деп маркстік емес әдебиеттегі, әлбетте
ағылшын мен американдықтардың теориясын түсінеді. Олар Рикардодан
Маршаллга, Пигу және тағы ... ... ... ... ... ... ... жалпы экономикалық теңдік теориясын
жасауға бағыт ұстайды, жұмыспен қамтудың классикалық теориясы әлем
деңгейінде еңбекке ... және ... ... ... ... оны
жетілген бәсеке рынок жағдайында да пайдалануды ұсынды. Мұндай күрделі
қызметтерді тек жекелеген ... ... мен ... жұмыскердің
ұсынысы қызметтерін біріктіру арқылы мүмкін. Еңбекке сұраныс жасайтын адам
— кәсіпкер ғана. Бәсеке жетілдірілген рыноктарда кәсіпкерлер жалдайтын
жұмысшылардың саны екі ... ...... ... мен ... ... құқы ... ақшалай көрінісі). Жалданатын жұмысшы санының
артуымен шекті өнім құны төмендейді. Қосымша жұмыс күшін камту шектеулі
өнім құны ... ... ... ғана тоқталады.
Жұмыс күшіне сұраныс жалақы көлеміне, керісінше, тәуелділікте, жалақы
өскенде, басқа жағдайлар тең болғанда кәсіпкер теңдікті сақтау үшін еңбекке
сұранысты азайтуға ... ал ... ... ... сұраныс та артады.
Қоғамдағы жиынтық еңбек П. Самуэльсонның (Экономика. М., 1964, ... ... төрт ... ... ... саны:
Жалпы тұрғындардың ішіндегі еңбекке жарамдылардың орташа саны;
Тұрақты жұмыссыздар ... ... бір ... ғана ... еңбек
рыногында бәсекеге катысы жоқ факторлар бар, олар жалақының тепе-теңдік
жағдайынан жоғары ... ... ... ... ... осы ... еңбекшілердін біраз бөлігі жұмыссыздықтарды
көбейтеді. Мұндай бәсекеге қатысы жоқ факторлардың барлығы мынадан
көрінеді: соңғы он жылдықта ... ... ... ... әкелмеді
және толық жұмыспен қамту жағдайы да болмады.
Ал осы бәсекеден тыс факторларға нені жатқызуга ... ... ... ... нарқын белсенді реттеп, заң арқылы жалақының рыноктық
икемділігін жойды. Дамыған елдердегі мемлекет жалақының ең төменгі шартты
кепілді ... ... ... ... ... ... да
бағыттары көптеген жағдайда еңбек бағасының ауытқуын тежеп отыр. Жалақы
деңгейінің ... ... ... ... жоғары өсуіне
кәсіподақтар да өз үлесін қосады. Еңбек рыногының толық жұмыснен қамтудың
ауытқуы тұрақты және ұзақ мерзімге созылады.
Ірі корпорациялар, әдетте, жалақы ставкасының ... ... ... ... ... ... еңбек рыногындағы сұраныс пен ұсынысқа
байланысты қайта қараудан бас тартады.Бұл тарауда жұмыспен, еңбекпен
қамтамасыз етудің классикалық теориясының негізгі бағыттары қаралады. Дж.
М. ... ... бұл ... ... ... ол ... ... қамтамасыз ету теориясының өкілдерімен пікір таластыра отырып, ол
жетілдірілген бәсеке тұсындагы ішкі бейімделгіш механизмге карсы болды. Бұл
механизмнің ... ... ... ... ... ... ... дегенге күмәнданады. Дж. М. Кейнсте еңбек қатынастарына мемлекеттің
белсенді қатысуын ... тек ... ... ... ғана ... ... етеді деп есептеді. Мұнда да оның пікірінше жинақтық
сұраныстың жеткіліксіздігінен ... ... ... ... бәсеке жүйесіне тән тұрақсыздық жойылады.Қазіргі
неоконсерватизмнің жақтаушылары жаппай жұмыссыздықтың ... ... тыс ... әсерінен болатын жалақының қатаң жүйесін жояды.
Жұмыссыздық оз еркімен де ... ... ... орны ... да ... ... ұнамайды, немесе еңбек сипаты көңілдегідей емес (ауыр,
қызықты емес), еңбектің маңыздылығы төмен. Амалсыздан, болатын жұмыссыздық
жалақы белгілеудегі рыноктық тепе- теңдіктің сатысын ... ... ... ... деген сұраныс пен ұсыныстың арасында ал-
шақтық болады,қазіргі экономикалық теория жұмыссыздықтың үш ... ... ... ... күшінің аймақтылық, кәсіптік және жасына
қатысты қозғалысымен (жаңа орынға көшуі, басқа кәсіпке бейімделуі, оқуы,
бала ... ... ... ... жағынан фрикциондық жұмыссыздықты өз
еркімен болатын жұмыссыздарға жатқызуға болады.
Құрылымдық жұмыссыздық жекелеген аймақтар мен халық шаруашылығы салаларының
даму ерекшеліктерімен байланысты. Экономиканың бір ... ... ... ... ... басқа жерде оның жеткіліксіз болуымен қатар
жүреді.
Циклдық жұмыссыздық экономикалық конъюнктураның өзгеруімен ... ... ... ... азайып, дағдарыстар тұсында көбейіп отырады.
Құрылымдық және фрикциондық жұмыссыздықтар оның “табиғи” деңгейін
білдіреді. Бұл жағдайда инфляция ... ... ... ... ... “табиғи” деңгейден жоғарылатады. Жалпы жұмыссыздардың табиғи
деңгейі АҚШ-та XX ғасырдың 90-жыл- дарына 6—7% ... ... ... ... ол ... ... жұмысбастылық" ұғымына анықтама беру қиын. Оны бүкіл 100% халық
жұмыспен қамтамасыз етілген деп түсінуге болады. Бірақ ол ... ... бір ... ... болуға тиісті деп саналады.
1.3.жұмыссыздық деңгейі
Экономика ресурстардың қаншалықты жақсы қолданылатынына байланысты
сипатталады. Негізгі ... ... ... ... жұмыс
күші болады - бұл экономикалық саясаттың маңызды мақсаты.
Жұмыссыздық ... - бұл ... ... ... ... ... ... жоқ азаматтардың статистикалық көрсеткіші (пайыз түрінде).
Статистика агенттігі ай сайын жұмыссыздық деңгейі мен экономикалық
саясаттағы еңбек нарығының жағдайын ... ... үй ... ... ... ... жиналады.
Анкета сұрақтарына байланысты, әрбір адам 3 түрлі санаттың біреуіне жатады.
Жұмыс істейтін, жұмыссыз және жұмыс күшіне кірмейтіндер. Жұмыс ... деп - үй ... ... ... ... апта бойы ... адамдарды осы топқа кіргіземіз. Егерде азамат жаңа жұмысқа ... ... ... яғни уақытша босатылса немесе жұмыс іздеп жүрсе, онда
ол - жұмыссыз деп саналады. Алғашқы екі санатқа ... ... ... және үй шаруасындағы әйелдер), жұмыс күші құрамына
кірмейді: олар жұмыс істемейді, ... және жаңа ... көшу ... күші - ... мен жұмыс істейтіндердің жиынтығы, ал жұмыссыздық
деңгейі -бұл жұмыс ... ... ... ... ... түріндегі
анықталуы. Демек,
Жұмыс күші = жұмыс істейтіндер саны + жұмыссыздар саны.
Жұмыссыздық деңгейі =
Статистика агенттігі есептейтін тағы бір ... ... бұл ... жасы ... ... санының жалпы жұмыс күшіндегі үлесі:
Жасы үлкен түрғындар санының үлесі = ... ... ... ... ... үшін ... сонымен қатар
жеке топтар үшін де қолданылады, ерлер мен әйелдер үшін, кәрі және жас
адамдар үшін де есептеледі.
Мысалы: 1989 ... 3 ... ... ... ... ... жылы
көрсеткіштер мынандай болды:
Жұмыс күшінің жалпы саны — ... ... ...... х 100 = ... үлкен тұрғын халықтың жалпы санының жұмыс күші үлесі = (125,5/188,1) х
100 = 66,7%. Сол ... жасы ... ... ... ... күші
құрамына кіреді, ал жұмыс күшінің 5%-ға жуығы жұмыссыздықты құрайды.
Тұрғын халық — 188,1 млн. (16 жас және одан жоғары)
2.1.жұмыссыздық түрлері
Толық ... ... ... ... ... біз ... ... танысуымыз керек: уақытша, құрылымдық және циклдік.
уақытша жұмыссыздық
Кейбір адамдар өз мамандықтары бойынша қызмет ... ... бар ... ... жағдайда қалады. Кейбіреулерін
жұмыстан шығарып жіберіп, олар басқа жұмыс орнын іздеп жүреді. Басқа
біреулер тұрақты ... ... ... жұмыссыз болады (мысалы,
құрылыстағы қолайсыз ауа райы жағдайы). ... ... ... арасында алғаш
рет жұмыс іздеп жүрген адамдар санаты болады.
Осы жұмыссыз адамдар жаңа жұмыс орнына ... ... ... ... келген кезде, олардың орнын басқа жұмыссыздар басады. Сондықтан, әр
түрлі себептермен жұмыссыз қалған адамдар санаты құрамын өзгертсе де, осы
жұмыссыздық типі қала ... ... ... ... ... ... орнын алуын
күтіп отырған адамдарға экономистер “уақытша жұмыссыздар” деген термин
қолданады (Ол жұмыстың қайта жаңғыруымен немесе іздеумен байланысты).
Уақытша деген анықтама бұл ... ... ... ... ... ... орны мен жұмыс күші арасында сәйкестілік орнамайды. Уақытша
жұмыссыздар еңбек нарығына ұсынатын “білімдері” бар деп есептелінеді.
Уақытша жұмыссыздық міндетті және ерікті болып ... ... ... ... өз ... ... олар — оздерінің төмен
жалақылы жұмыстарын жоғары төлемақылы жұмысқа ауыстырады. Бұл жұмысшылардың
өздеріне үлкен табыс әкеледі және еңбек ... ... ... ... ... ... ... экономикадағы нақты өндіріс
көлемінің ұлғаюы.
Құрылымдық жұмыссыздық
Уақытша жұмыссыздық ақырындап ... ... деп ... ... ауысады. Экономистер “құрылымдық” терминін құрамдық деген мағынада
қолданады. Уақыт өте келе технология мен сұраныс құрылымында өзгерістер
болады, олар өз ... ... ... жиынтық сұраныс құрылымын өзгертеді.
Осы өзгерістердің нәтижесінде кейбір мамандықтарға деген сұраныс азаяды
немесе ... ... ... мамандықтарға, соның ішінде жаңаларына сұраныс
көбейеді. Бұл жағдайда еңбек күші ... ... ... ... ... және толық жауап бере алмағандықтан жұмыссыздық пайда
болады. Кейбір қызметкерлердің өздерінің мамандық тәжірибелері нарық
сұранысына ... ... ... жетеді; олардың тәжірибесі мен
іскерлігі технология мен сұраныс сипатында болған өзгерістерге байланысты
ескіріп, керексіз ... ... ... ... ... ... әрдайым өзгеріп тұрады. Бұған соңғы 10 жылда байқалған жұмыс
орындарының “қысқы белдеуден” — “жазғы белдеуге” миграциясы ... ... және ... жұмыссыздық арасындағы айырмашылық анық емес.
Уақытша жұмыссыздарда “сатуға” болатын тәжірибе бар, ал құрылымдық
жұмыссыздар жаңа жұмыс орнына орналасуы үшін арнайы оқу курсын өтуі ... ... ... ... де ... ... ... жұмыссыздық қысқа
мерзімді, ал құрылымдық жұмыссыздық ұзақ мерзімді, сондықтан ол қауіпті
болып саналады.
Циклдік жұмыссыздық
Циклдік жұмыссыздық ... ... яғни ... ... ... ... сипатталатын кезеңде пайда болады. Тауарлар
мен қызметтерге жиынтық сұраныс азайғанда, жұмысбастылық төмендейді,
жұмыссыздық өседі. Сол себепті циклдік жұмыссыздықты кейде ... ... ... деп атайды.
2.2.Толық жұмысбастылық ұғымы
Толық жұмысбастылық жұмыссыздықтың мүлдем жоқтығы емес. Экономистер уақытша
және құрылымдық жұмыссыздықты болмай ... деп ... ... ... ... ... ... 100%-нан аз болігін қамтитын
жұмысбастылық болып саналады. Дәлірек айтқанда, толық жұмысбастылық
кезіндегі жұмыссыздық деңгейі уақытша және құрылымдық ... ... ... ... айтқанда, толық жұмысбастылық кезінде жұмыссыздық деңгейі
циклдік жұмыссыздық нольге тең болған жағдайға ғана ... ... ... ... ... табиғи (шынайы)
деңгейі” деп те атайды. Жұмыссыздықтың табиғи деңгейімен қосарланған ішкі
өнімнің нақты көлемі “экономиканың өндірістік әлеуеті” деп аталады. Бұл
толық жұмысбастылық ... ... ... ... ... нақты
(шынайы) көлемі. Толық жұмыс- бастылық кезіндегі жұмыссыздық деңгейі немесе
жұмыссыздықтың табиғи деңгейі еңбек күші нарықтары тепе-теңдік жағдайында
болғанда, яғни ... ... мен бос ... ... саны ... ... орнайды. Жұмыссыздықтың табиғи деңгейі дегеніміз — оң өлшем,
өйткені уақытша жұмыссыздарға сәйкес бос орындарды табу үшін ... ... ... да ... ... үшін оқу ... ... басқа жерге көшу үшін уақыт керек. Егер жұмыс іздеп жүрген
адамдардың саны бос жұмыс орындар санынан көп болса, онда еңбек күші
нарықтары ... ... ... сөз; мұндай жағдайда жиынтық сұраныс
тапшылығы мен циклдік жұмыссыздық пайда болады. Басқа жағынан қарағанда,
жиынтық сұранысы артық болған жағдайда, жұмыс ... ... яғни бос ... ... саны ... ... жүрген адамдар
санынан артық болады. Мұндай жағдайда жұмыссыздықтың нақты деңгейі табиғи
деңгейінен төмен болады. Еңбек күші нарықтарындағы мұндай тапшылық
инфляциямен қатар болады.
“Табиғи” термині ... ... ... деңгейінде жұмыс істеп,
өзінің өндірістік мүмкіндігін қолданып жатыр деген ұғым бермейді. Біздің
іскерлік циклдарды қысқаша шолуымызда экономикадағы жұмыс- ... ... ... ... болады деп айтып кеттік. Бірақ кейде экономикадағы
жұмыссыздық деңгейі табиғи деңгейінен төмен де болуы мүмкін.
Жұмыссыздықтың ... ... өз ... ... көрсеткіш. Ол кезеңді
түрде еңбек күші мен институционалдық өзгерістермен байланысты
демографиялық қозғалыстар әсеріне түседі.
Күн сайын кейбір жұмысшылар жұмыстан шығады немесе ... ... ал ... ... жаңа ... ... Бұл ... жұмыссыздар
қатарына кіру және шығу жұмыссыздық жағдайдағы жұмыс күшінің үлесімен
анықталады. Берілген бөлімде біз жұмыссыздықтың табиғи деңгейімен
анықталатын факторларды көрсететін жұмыс күші динамикасының ... ... ... Е - ... ... ал U — ... саны ... Әрбір
жұмысқа жарамды адам не жұмысшы, не жұмыссыз болатындықтан, онда:
L = Е+U
Ендеше, жұмыс күшінің жиыны жұмысшы мен жұмыссыздар санының қосындысын
береді. ... ... U/L тең ... ... ... факторларға бар зейінді шоғырландыру үшін,
жұмыс күшінің мөлшері өзгермеген деп ... S — ... ... ... ... ... яғни әр ай ... жұмыс жоғалтқан жұмыс
істейтіндер деңгейі, F — жұмысқа орналасу деңгейінің көрсеткіші, яғни әр ай
сайын жұмыс табатын ... ... Осы екі ... ... ... ... ... деңгейін қалай анықтайтынына көз жеткізейік.
Егер жұмыссыздық деңгейі өзгермейтін болса, яғни еңбек нарығы тұрақты, ... ... саны ... ... ... тең ... ... жұмысқа жалданған адамдар саны, ал SЕ — жұмысын жоғалтатын адамдар саны
болғандықтан, бұл екі шама тең ... ... = ... ... түрлендіру арқылы жұмыссыздықтың тұрақты деңгейін табуымызға
болады. Е = L-U, яғни жұмыс істейтіндер саны жұмыс күшінің жиынтығынан
жұмыссыздар санын ... тең. Бұл FU= S (L-U) ... ... екі ... да L-ге бөлеміз, сонда
F(U/L)= S (1- U/L) шығады.
Теңдеуді ... = ... ... ... ... ... жалдану мен жұмыстан шығарылу
деңгейлерінің көрсеткіштеріне тәуелді болатынын көрсетеді. Жұмыстан
шығарылу деңгейі қаншалықты жоғары болса, жұмыссыздық та соншалықты жоғары.
Жұмысқа жалдану деңгейі қаншалықты ... ... ... ... ... болады.
Мысал. Айталық, ай сайын 1% жұмыс жоғалтсын ... (S = 0,01), ал ... ... болудың орташа кезеңі 100 ай немесе 8 жыл шамасында
болады. Шамамен 20% жұмыссыздар ай сайын жұмыс табатын болсын (F = 0,20).
Бұл ... ... ... ... 5 айға ... ... Берілген
нақты жағдайда жұмыссыздықтың тұрақты деңгейі
U/L = 0,01/(0,01+0,20) = 0,0476
Демек, берілген мысалда жұмыссыздык 5% ... ... ... ... қарапайым, бірақ маңызды қорытынды шығады. Кез
келген жұмыссыздықтың табиғи деңгейін төмендетуге негізделген экономикалық
саясат не жұмыстан ... дең- ... ... не ... орналасу
деңгейінің артуына себепші болу керек. Осыған сәйкес ... ... кез ... ... ... ... деңгейін де ауыстырады.Бұл
үлгі жұмыссыздық деңгейінің көрсеткіші және жұмыстан шығару мен жұмысқа
орналасу деңгейлерінің көрсеткіштері ... ... ... де, ... ... ... ... жұмыссыздық сияқты құбылыс неге орын алады?
Егер адам кез ... ... тез ... ... ... ... ... өте жоғары, ал жұмыссыздық деңгейі нолге жақын болар еді. Жоғарыда
келтірілген жұмыссыздық деңгейі ... ... ... ... да бір ... ... бірақ неге екенін түсіндірмейді. Келесі екі бөлімде
біз жұмыссыздық орын алуының екі негізгі себебін қарастырамыз, олар: ... ... мен ... ... іздеу және уақытша жұмыссыздық
Жұмыссыздық себептерінің біріне жұмыс күші құрылымы мен бос жұмыс орындары
арасындағы сәйкестікті орнату үшін белгілі уақыт кезеңінің ... ... ... ... еңбек нарығының тепе-тендік үлгісі
жұмысшылар деңгейінің бос жұмыс орындарына сәйкестігін болжайды, жұмысшы
кез келген жұмыс орнына ... Егер ол ... ... болса, еңбек нарығы
тепе-тендік жағдайда болып, онда жұмыс орнын жоғалту жұмыссыздықты
тудырмайтын еді: еңбек нарығына шығарылғандар тез ... ... ... бар жаңа ... ... еді.
Уақытша жұмыссыздықтың белгілі бір деңгейі әрқашан ауысып тұратын нарықтық
экономиканың жағдайында шарасыз. Әр түрлі тауарларға деген ... ... ал ол осы ... ... ... ... деген
сұраныстың тұрақсыздығын білдіреді. Мысалы, дербес компьютерді енгізу жазу
машиналарына сұранысты қысқартты, ал ол жазу машинкаларын шығаратын
өндірістегі еңбекке ... ... Сол ... электронды
өнеркәсіптегі еңбекке сұраныс өсті. Онан кейін, әр ... әр ... ... еңбекке сұраныс бір уақытта елдің бір бөлігінде өсіп, ал
екіншісінде қысқаруы мүмкін. Мысалы, мұнай бағасының өсуі Атырау сияқты
мұнай өндіретін жерлерде ... ... ... арттырады. Экономистер
осындай аймақтар мен салалар бойынша еңбекке сұраныс ... ... ... деп ... ... ... ... және жұмысшыларға жұмыс ауыстыру үшін
белгілі уақыт қажеттігінен уақытша жұмыссыздық тұрақты сипатта болады.
Құрылымдық ығыстырулар жұмысшылардың ұдайы босатылуы мен ... ... ... ... Одан ... егер ... ... түссе,
егер олардың жұмысының сапасы қанағаттандырмаған жағдайда немесе ... ... ... ... ... аяқ астынан жұмыстан шығарылады.
Жұмысшылар өздерінің мамандық қызығушылығын өзгерткен жағдайда немесе елдің
басқа ауданына көшкен ... өз ... ... шығады. Еңбек нарығында
фирмалар арасындағы сұраныс пен ұсыныстың тұрақсыздығынан уақытша
жұмыссыздық әрқашан болады.
Мемлекеттік ... және ... ... ... түсіру жолымен жұмыссыздықтың табиғи деңгейін
төмендету көптеген мемлекеттік бағдарламалардың мақсаты болып ... ... ... ... ... ... жарамды халықты
жұмыспен қамтуда тиімділікті көтеру үшін бос орындар туралы хабарлама
таратады. Мамандықты ... ... ... ... ... салалардан тез өсетіндерге өтуін жеңілдетуте
бағытталған. Бұл бағдарламалар жұмысқа ... ... ... мүмкіндік туғызса, соншалықты олар жұмыссыздықтың табиғи
деңгейін төмендетеді.
Керісінше, жұмыссыздықтан сақтандыру жүйесі жұмыссыздардың санын үлғайтатын
мемлекеттік бағдарлама болып табылады. Осы бағдарлама бойынша ... ... ... ... ... ... алуы мүмкін. Бірақ
жұмыссыздық бойынша жәрдемақы төлеудің нақты шарты жылдан жылға өзгеріп
отыратындықтан жұмыссыздықтан сақтандыру бағдарламасымен қамтылған
жұмысшылар әр ... ... ... ... жұмысты жоғалтудың экономикалық зардаптарын
жеңілдетіп, бір уақытта жұмыссыздардың санын ұлғайтады және жұмыссыздықтың
табиғи деңгейін көтереді. Жәрдем ... ... ... жұмысты белсенді
іздемейді және олар көбінесе жалдау қарқынының көрсеткішін түсіретін
көзқарасы бойынша ұнамсыз ұсыныстарды қабылдамайды. Одан кейін
жұмыссыздықтан сақтандыру жүйесінің болуы ... ... ... ше- ... тез ... әсер ... ал ол жұмыстан босату
қарқыны көрсеткішінің өсуіне әкеледі.Жұмыссыздықтан сақтандыру деңгейінің
көтерілуі туралы факт, бұл саясаттың ... ... ... жағы — ... нақты табыс алатындығына сенім тудырады. Одан
кейін жұмысшылардың ұнамсыз жұмысқа қарсы болуына жағдай жасап, бұл ... ... күші мен ... орындары құрылымының сипаттамасы арасындағы
тура сәйкестікті орнатуға жағдай тудырады. Салыстырмалы ... ... ... әр ... жүйелерінің құнын бағалау қиын
проблема.
Жұмыссыздықтан сақтандыру мәселесін зерттейтін экономистер, көбінесе
жұмысшылар санын қысқарту үшін бұл жүйені ... ... ... ... бірі ... ... шығаратын фирмаға жұмыссыздық
жөніндегі жәрдемақыны толық көлемде төлетуді ұсынады. Бұндай жүйе жүз
пайыздық өтем жүйесі деп аталады, себебі әр фирманың жұмыссыздықтан
сақтандырудағы жарнасы ... ... ... ... көбі ... өтем ... ... Осыған сәйкес
жұмысшыны жұмыстан шығаратын фирмадан осы жұмысшыға жұмыссыздығы ... ... тек бір ... ғана ... Фирмаға жұмыстан
босатылған жұмысшылардың өмір сүру деңгейін сақтау шығынының бір ... оған ... ... ... ... артық
жұмысшылардан құтылу пайдалы. Өтемақының өсетіндігі көбінесе уақытша
жұмыстан босатуды шектеуге мүмкіндік туғызады.
Нақты жалақының қатаңдыгы және жұмыссыздықты күту
Жұмыссыздықтың екінші себебі — ... ... яғни оның ... ... ... еңбек нарығының үлгісіндегі нақты жалақы
сұраныс пен ұсынысты теңестіруден ... ... ... шын ... ... икемді болмайды. Кейде нақты жалақы тепе-тендіктен жоғары деңгейде
болады.Жалақы сұраныс пен ұсыныс тепе-теңдігіне сай келетін деңгейден
жоғары тұрғанда, нарықтағы еңбекке ... оған ... ... ... тапшы орын санын барлық талапкерлер арасында таратуға мәжбүр
болады. Сондықтан, нақты жалақының қатаңдығы жұмысқа ... ... ... және жұмыссыздық деңгейін
жоғарылатады.Жалақының қатандығы салдарынан болатын жұмыссыздық және осыдан
шығатын жұмыс орнының жетіспеушілігі жұмыссыздықты күту деп ... ... ... ... ... ... ғына ... ең жоғары
дәрежедегі жұмыс іздеуінен емес, берілген жалақы ... ... ... ... ... сұранысы артық болғандығынан. Жұмысшылар
тек жұмыс алу мүмкіндігін күтеді.Жалақы қатаңдығы және ... ... ... ... ең ... еңбек нарығы неге тепе - тендік жағдайға
келмейтінін білу керек. Жалақының нақты деңгейі тепе-теңдік ... ... ал ... ұсынысы сұраныстан көп болса, жұмыс берушілердің
жалақыны төмендетулерін күтуге болатын еді. ... күту ... ... ... ... болса да, фирмалардың жалақы деңгейін түсіре
алмауынан.Енді жалақы қатандығының үш себебін қарастырайық: ең ... ... заң ... кәсіподақтарда монополиялық күштің болуы және
фирмалардың ынталандыратын жалақы ... ... ... ... оны ... деңгейге дейін түсіруге
кедергі жасауға мүмкіндік туғызады. Ең төмен жалақы туралы заң барлық
фирмалар үшін ... ... ... ең ... ... ... 1938 жылы әділетті еңбек жағдайлары туралы заң қабылданған кезде,
АҚШ-тың федеральді үкіметі өнеркәсіптегі орташа жалақының 30 бен 50 пайыз
шекарасында болатын жалақының ең ... ... ... Көп
жұмысшыларға бұл деңгей практикалық мағына бермейді, себебі олар
белгіленген төменгі шектен ... көп ... ... ... ... ... және тәжірибесі жоқтарға белгіленген
төменгі шек тепе-тендік нүктесінен жалақыны котереді, ал ол фирмалардың
осындай еңбекке сұранысын қысқартады.
Есеп ... ... ... ... жасөспірімдер арасындағы
жұмыссыздыққа үлкен әсер етеді, өйткені әдетте жасөспірімдер жалақысының
тепе-теңдік деңгейі өте төмен. Оған екі себеп бар:
Біріншіден, ... ең аз ... және ... аз ... ... ... ... шекті өнімі де үлкен болмайды.
Екіншіден, жасөспірімдерге көбінесе ақшалай түрде емес, белгілі бір ... ... ... ... мамандықты тегін оқып-үйренуге мүмкіндік
беріледі. Оқыту жүйесі классикалық мысал болып келеді. Сондықтан
жасөспірімдер үшін жалақының тепе-теңдік деңгейі төмен ... ... ... ... ... ... осы тобы үшін ... мәні бар.
Көптеген экономистер жасөспірімдер арасындағы жұмысбастылыққа төмен
жалақының әсерін зерттеген. Зерттеушілер жұмысқа орналасқан жасөспірімдер
санының белгілі уақыт аралығында өзгеруі мен ең ... ... ... Бұл ... ең ... ... 10%-ға ... жасөспірімдер
арасындағы жұмысбастылық шамамен 1-3%-ға төмендегенін
көрсетті.Жасөспірімдік жұмыссыздыққа төмен жалақы туралы заңның әсерін
жеңілдету үшін ... ... мен ... ол заңның жас
жұмысшылардың еңбек төлеміне таратылуына қарсы шығады. Бұл жасөспірімдер
арасында жұмыссыздықты қысқартуға және оларға оқып-үйренуге және еңбек
тәжірибесін алуға ... ... ... ... шектелген вариантта ең
төмен жалақы туралы заңға түзету 1990 жылы шықты. Алайда бұл шараның
қарсыластары оның мамандандырылмаған ересек жұмысшыларды ... ... ... ... ... ... топтары арасында
жұмыссыздықтың көбеюіне әкелетінін айтады.
Ең төмен жалақы және кедейлер
Ең төмен жалақы үнемі саяси пікірсайыстың негізгі болып келеді. Ең ... көп есе ... ... ... жақтаушылар оны ол-ауқаты төмен
отбасылардағы табысты жоғарылатудың тәсілі етіп ... ... ... ... ... тек өте ... өмір ... қамтамасыз етеді. Мысалы, 1988
жылы сағатына 3,35 долл. ең төмен ... ... үш ... тұратын
отбасының ресми аралық төменгі шекті алу үшін жұмысшыға аптасына 52 сағат
жұмыс істеу керек еді.
Ең төмен жалақыны көтерудің ... бұл ... үшін ... ... ... емес ... ... Біріншіден, еңбекақы төлеуге кететін
шығындардың өсуі жұмыссыздықтың көбеюіне әкелер еді, ал ... ... ... еді. Ең ... ақы төленетін жұмысшылар орта топтағы
ұсақ шығынға табыс табатын жасөспірімдер. Ең ... ... ... шамамен 5
млн. жұмысшылардың отбасы басшысын 25%-ы құрайды, ал жасөспірімдер 37%-ын
құрайды.Көптеген экономистер мен саясатшылар жұмыс істейтін кедейлерге
нағыз ... ... ... ... ... ... Табыс салынған жалақыға
жеңілдік-жұмыс істейтін әл-ауқаты төмен отбасыларына тиесілі салықты
белгілі сомаға түсіру. Олардың табысы неғұрлым төмен болған сайын, оларға
берілетін ... көп. Ең ... ... ... салыстырғанда, салық
жеңілдігін пайдалану фирмаға еңбекақы төлеуге шығындарын жоғарылатпайды
және содан еңбекке сұранысты қысқартады. Осы шараның ... ... ... ... және ұжымдық шарттар
Жалақы қатаңдығының екінші себебі — кәсіподақтың монополиялық билігі.
Көптеген мемлекеттерде жұмыс күшінің біраз бөлігі ... ... ... ... ... пен ұсыныс арасындағы тепе-тендігімен
емес, кәсіподақ жетекшілері мен фирма басшылары арасындағы келіссөз кезіңде
анықталады. Соңында жасалған ұжымдық шарт көбінесе жалақыны тепе - ... ... ... ... ... сол уақытта өзіне керек
жұмысшылардың саны туралы мәселені шешуге мүмкіндік береді. Бұл ... ... ... санының азайуы мен жұмыссыздықты күтудің өсуі
болады. Кәсіподақтардың бірігуі салдарының қорытындыларын әр түрлі
штаттардағы жұмыссыздықты салыстырып жасауға болады. Дамыған кәсіподақ
қозғалысы бар штаттарда ... ... ... ... 1985 ж. ... ... кәсіподақтарға біріккен жұмысшылар үлесінің
10%-ға көтерілуі жұмыссыздық деңгейінің 1,2%-ға өсуін көрсетеді.
Кәсіподақ осындай кәсіподақтық қозғалысы жоқ ... ... да ... ... ... ... ... кәсіподақтарға бірігу қаупі
жалақыны тепе-теңдік деңгейінен жоғары ұстап тұруы мүмкін. Көп ... ... ... тек ... ... ғана ... ... көп мәселелер бойынша
келісімдер кезінде жұмысшылардын позициясын күшейтеді. Жұмысшылары
қанағаттанғандық сезуі үшін және ... ... ... ... оларға жоғары жалақы төлеуді таңдауы мүмкін.
Кәсіподақтармен немесе кәсіподақтарға бірігу қаупін ... ... мен ... ... әр ... ... тобы ... себебі. Фирмада жұмыс істейтін инсайдерлер көбінесе өздеріне
жалақының жоғары деңгейін “ұстауға” тырысады. ... ... ... ...... көбінесе осы жоғары жалақы зардаптарының
ауыртпалығын алады. Осы екі топ арасындағы қарама-қайшылық жалақы деңгейі
туралы келісімге ықпалды және жұмысбастылық осы топ ... ... ... ... ... ... елдерде инсайдерлер мен аутсайдерлер арасындағы дау әр түрлі
шешіледі. Кейбір елдерде, мысалы Швецияда жалақының мөлшері ұлттық деңгейде
шешіледі, ол кезде ... ... рол ... Кәсіподақтарға жұмыс күші
бірігуінің жоғары деңгейіне қарамастан, Швецияда жұмыссыздық төменгі
деңгейде. Өйткені жалақы деңгейі туралы орталықтандырылған ... ... ... үрдісіндегі ролі аутсайдерлер позициясын нығайтып, соған
орай жалақы мөлшерін тепе- теңдік деңгейіне жақын жерде ұстайды.
Ынталандырушы ... ... күші мен ең ... жалақы туралы заңынан басқа,
нақты жалақы қатаңдығының 3-ші себебі тиімді еңбекті ынталандыратын жалақы
жүйесін талдау кезінде зерттелген. Тиімді ... қы ... ... жалақы
жұмысшылардың еңбек өнімділігін арттырады деген ұғымнан шығады.Жалақының
жұмыс өнімділігіне әсері фактысын еңбек ұсынысының ... ... ... ... ... ... ... Егер осы теориялар тура болса, фирманың еңбекақы
төлеуге кететін шығынды төмендетіп, жалақыны қысқарту сол жұмысшылардың
өнімділігін және әсіресе ... ... ... ... ... ... туралы бірнеше теориялар бар. Біреуі —
нашар дамыған елдерге қолданылатыны — жалақының тамақтануға әсері. Жоғары
жалақы алатын жұмысшылардың ... ... ... бар, ал ... жұмысшылардың тиісінше өнімділігі жоғары болады. Дамымаған елдерде
фирма жұмысшылардың денсаулығына көмек ету үшін жалақыны тепе-тендіктен
жоғары деңгейде төлеуі мүмкін. Бірақ ... ... АҚШ ... ... ... ... ... дені сау болып өмір сүру үшін қажетті
деңгейден жоғары ... ... ... ... ... ... тиімді еңбекақының екінші теориясы жоғары жалақы
жұмыс күшін қысқартады дейді. Жұмысшылар көп себеп бойынша жұмыстан кетеді
- басқа фирмаларда жоғары лауазымға ие болу ... ... ... ... ... басқа ауданына көшу үшін, т.б. Фирма жұмысшыларға қанша есе
жалақы көп төлесе, сонша есе олардың фирмада қалу ... ... ... ... ... ... ... олардың алатын
жалақысына байланысты екенін айтады. Егер фирма жалақыны қысқартса, ... ... ... ... ... мүмкін, сонда фирмада тек нашар,
баламасы жоқ жұмысшылар ғана ... Эко- ... ... ... ... деп ... ... деңгейден жоғары жалақыны төлей отырып,
жұмысшылардың сапалы құрамын жақсартып, соның ... ... ... ... ... ... жалақы жұмысшылардың ынтасын
көтеретінін айтады. Бұл теория фирманың жұмыс істейтіндердің еңбек ... ... ... ... ... және ... ... жұмыс істеуін өздері анықтайтындығынан шығады. Жұмысшылар
интенсивті түрде жұмыс істеуі ... және ... ... мүмкін, соның
салдарынан жұмыстан қуылуға тәуекел етеді. Экономистср бұндай тәртіптің
болу мүмкіндігін ... зиян деп ... ... ... зиян ... жоғары жалақы белгілеу арқылы басуы мүмкін. Жоғары жалақы толсй отырып,
фирма жұмысшылардың жұмыстан бас тартпауын талаптандырады, соның салдарынан
еңбек өнімділігін ... ... ... жоғары жалақы төлейтін болса, барлық осы
сңбекақыны тиімді төлеу теориялары бірыңғай болады, яғни жалақы деңгейін
ұстап отыру кейде ... ... ... етеді. Осындай түрдегі жалақы
қатаңдығының салдары жұмыссыздықты күту болады.
Жұмыссыздык көрсеткіші. Жұмыссыздык ұзактығы
Енді жұмыссыздық сипаттайтын ... ... ... ... ... ... жұмыссыздық теориясын және оны қысқартуына
бағытталған мемлекеттік саясаттың шараларын бағалауға көмектеседі.
Айталық, сіз жұмысты жоғалттыңыз деп есептейік, сіздің ұзақ ... ... ... ... қанша? Жауабы өте маңызды, өйткені ол
жұмыссыздық себептерін және мемлекеттік саясаттың лайықты шараларын
көрсетеді. Бір жағынан, егер ... ... ... ... ... оның
уақытылы және мүмкін шарасыз болуын болжауға бөлады. Адамдарға мамандығына
және тілегіне жоғары ... сай ... тін жаңа ... табу үшін ... етеді. Басқа жағынан, ұзақ мерзімді сипат алатын жұмыссыздық — өзге
құбылыс, себебі лайықты жұмыс табу ... ... ... ... еді. Ұзақ
мерзімді жұмыссыздық көбінесе жұмыссыздықты күту болады. Осыдан, жұмыссыз-
дық ұзақтығы туралы мәліметтер біздің оның себептері туралы көзқарасымызға
ықпал етуі мүмкін.
Жоғарыда қойылған ... ... оңай ... ... ... ... ... отыру кезеңі ұзаққа созылмайды, алайда сол кезде
жұмыссыздықтың жинақталған ... ең ... ... ұзақ ... ... ... ... Мысалы, 1974 жылы жұмыссыздық деңгейі 5,6%
болған кезде ... 60%-ы 1 ай ... ... ... ... ... жұмыссыздықтың жинақталған ұзақтылығынан 69%-ы 2 немесе одан көп айға
созылған жұмыссыз отыру кезендеріне жатады.
Неге осы фактілер бір-біріне қайшы келетінін түсіну үшін, ... ... ... 14 адам ... жылдың кейбір бөлігінде жұмыссыз
болады. Оның ішінен 12-сі бір ай ішінде жұмыс табады, ал ... жыл ... ... ... осы ... ... қосқанда 36 ай жұмыс істемеген
болып шығады. Берілген мысалда жұмыссыздардың көп бөлігі қысқа мерзім
ішінде жұмыссыз жүрді. 14 адамның ішінде 12-сі ... 86% үшін ... ай ... ... Дегенмен, жұмыссыздықтың жиынтық ұзақтылығының
көп бөлігі ұзақ уақыт бойы 36 ай ішінде 24 ай ... ... 67% жыл ... ... екі адамға келді. Талқылау заты не болатынына ... ... ... жеке ... ме ... ... жиынтық
ұзақтылығы ма, жұмыссыздық не қысқа мерзімді, не ұзақ мерзімді болады.
Жұмыссыздықтың ұзақтығы туралы мәліметтердің мемлекеттік саясатты жетілдіру
үшін маңызды мәні бар. Егер ... ... ... ... болса,
онда ұзақ мерзімді жұмыссыздық жалпы жұмыссыздық ұзақтылығына үлкен әсерін
тигізеді. ... ... ... өте дәл ... ... ұзақ ... ... отыратындар барлық жұмыссыздар арасында азшылықты құрайды.
Жұмыссыз қалған адамдардың көп бөлігі жұмысты жеткілікті түрде тез табады.
ҚАЗІРГІ ... ... ... ... ... өнім ... жиынтық қоғамдық еңбегімен жасалады. Бұған
өндірістің метариалдық және материалдық емес ... ... ... да ... ... ... бұл түсінікке қызмет көрсету мен
рухани игіліктерді, әлеуметтік инф- рақұрылым және басқару саласындағылар
да жатады.
Шаруашылық қызметінің интернационалдануы еңбек бөлінісінің тереңдеуі
дүниежүзілік шаруашылықта ... ... ... ... ... ... жұмысшы құрылымында айтарлықтай өзгерістер үстіміздегі ғасырдың
екінші жартысындағы ғылыми-техникалық революциямен (ҒТР) байланысты ... ... ... ... де әсер ... ең ... жұмысшы еңбегінің
мазмұны өзгереді. Өндіріс процесінде енбек негізінен төрт қызмет ... ... ... және ... ... өндіріс жағдайында бастапқы екі қызмет машинаға ауысады. ... ... ... үшінші қызметті де түгелдей
болмағанымен көбін береді. ҒТР барысында адамның рөлі төмендей ме? деген
сұракка жауап теріс болуы керек, өйткені ... ... ... автоматтандыру адамды ауыр, бір калыпты, қажытатын еңбектен босатып,
жұмысшылардың шығармашылығын, интеллектуалдығын, алдыңғы қатарға шығарады.
Өндірісте шығармашылық дамиды, ... ... ... ... ... ... қозғалысын, қайта құрылысын жеделдетіп жұмысшының
жауапкершілігін арттырады. Ол қысқа ... ... ... ... ... ... ... құрал-жабдықтардың қызметі жайбарақаттылықты
көтермейді.
Өндірісте адам рөлінің күшеюі, қазіргі жұмысшының күшіне жаңа талаптар
қояды.
Жалпы білім дәрежесін көтеру. Қазіргі өндірістің ... ... ... ... ... ... мамандықтар 8—10 жылдан кейін
ескіреді. Ал өзгерістің басты талабы жалпы білім деңгейінің өте ... ... ... ... АҚШ-та орта жүмысшының мектепте оқу мерзімі
бұдан 50 жылға карағанда екі есе ... ... 6 ... ... 14,5).
Екінші жағынан американ еңбекшілерінің үштен бірінің атқаратын кызметтері
ондай жалпы білім дәрежесін қажет етпейді.
Мамаңдық дәрежесін көтеру. Үстіміздегі ғасырдың бірінші ... ... ... және түйдек әдісті енгізу жоғары мамандығы бар
жұмысшыларға сұранысты көбейтті (алдымен станокта ... ... ... Соңғы 30 жылда күрделі автоматтан- дырылған жабдықтарды
жөндейтін, өндіріске ендіретін, мамандық иелеріне деген қажеттілік күшейді.
Сонымен ... ... және ... да қазіргі күрделі технологиялық
жабдықтарда істей алатын мамандықтарға сұраныс артты. Осыған орай жоғары
маман кадрлардың үлесі ... ... жоқ ... ... ... инженер техникалық қызметкерлердің мамандығына ерекше талап қояды.
Ғылымның жай эволюциялық даму кезінде, орта және ... ... бар ... соны технологияны оңай игеріп, зейнеткер жасына дейін
істей береді. Бірақ бүгінде ғылыми білім ... ... 8 —10 ... екі ... ал кейбір салаларды (мысалы злектроникада) әрбір 2—3 жылда
жаңарған кезде бұрынғы ... ... ... ... ... ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:
1.Экономикалық теория негіздері авторы: ... ... ... теория:Нарматов С.Р.,Нарматова А.С.

Пән: Менеджмент
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 19 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Жұмысбастылық пен жұмыссыздық: демографиялық және әлеуметтік көрсеткіштерге байланысты»34 бет
Жұмысбастылық пен жұмыссыздық: демографиялық және әлеуметтік көрсеткіштер негізінде (Арқалық қ. мысалында)66 бет
Жұмысбастылық пен жұмыссыздық: демографиялық және әлеуметтік көрсеткіштерге байланысты25 бет
Жұмысбастылық пен жұмыссыздық: демографиялық әлеуметтік көрсеткіштер34 бет
Жұмысбастылық пен жұмыссыздықтың Қазақстан Республикасындағы әлеуметтік жағдайына әсері 26 бет
Қазақстан Республикасындағы жұмыссыздық пен жұмысбастылық31 бет
Еңбек пен жұмысбастылық66 бет
Жұмыссыздық пен инфляция экономикалық тұрақсыздықтың көрінісі ретінде3 бет
Жұмыссыздық пен инфляцияның байланысы. Филлипс қисығы25 бет
Оқушыларды жан-жақты дамытуда мектеп пен жанұяның бірлескен педагогикалық жұмыстары58 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь