Этнопедагогика мен этнопсихологияның ортақтығы

Этнопедагогика — ±лттыќ салт-дєст‰рлердiњ тєлiмдiк мєн-маѓынасын зерттейтiн ѓылым саласы болса, ал этнопсихология —халќымыздыњ сан ѓасырлар бойы ќалыптасќан дєст‰рлерi мен салттарындаѓы ±лттыќ сана-сезiмiн, µмiрге деген кµзќарасын, µзiндiк ойлау ерекшелiктерiн зерттейтiн ѓылым.
Олай болса, этнопедагогика мен этнопсихологияныњ даму процесiнде ортаќ зандылыќтар бар деп ќарауѓа тура келедi.
Қай халықтың болмасын ұлт болып қалыптасуы үшiн қажеттi факторлар: оның құрамына енген адамдар тобының материалдық тұрмыс жағдайларының, территориясы мен экономикалық өмiрiнiң, тiлi мен мәдениетiнiң, әлеуметтiк психологиядағы сол ұлтқа тән кейбiр этникалық ерекшелiгiнiң ортақтастығы болып табылады.
Ұлттық психикалық құрылым мен ұлт мәдениетi арасында тығыз байланыс бар. Ұлттық психикалық ерекшелiк ұлт мәдениетiнiң түрлерiнен көрiнiс бередi. Мысалы, бiз ән-күйлердi, билердi тыңдай отырып, немесе ою-өрнектi, зергерлiк әшекей заттарды көрiп, оның қай ұлтқа тән екенiн бiрден айырамыз.
Ұлттық психологиялық құрылым ерекшелiгi адамдардың әлеуметтiк қарым-қатынасынан, киiм киюiнен, спорттық ойын түрлерiнен немесе ұлттық тұрмыстық салт-дәстүрлерден (келiн түсiру, қыз ұзату, қонақ күту, өлiк жөнелту рәсiмдерiнен т. б.), ұлттық тағам түрлерiнен байқалады.
Ұлттық психикалық құрылым үш бөлiктен тұрады: ол ұлттық сезiм, салт-дәстүрлер және ұлттық мiнез. Осы үш бiрлестiк ұлттық мәдени ерекшелiктiң шартты белгiлерi болып табылады.
Ұлттық сезiм дегенiмiз — адамдардың туған жерге, өскен елге, ана тiлiне, ұлттық салт-дәстүрлерге деген сүйiспеншiлiктi бiлдiруi. Ұлттық сезiм адамды қоршаған ортаның әлеуметтiк-экономикалық, мәдени және жаратылыс құбылыстарының сол ұлт өкiлiне тартқан ерекше табиғи сыйы. Ұлттық сезiм басқа сезiмдер сияқты адамның жеке басының қанағаттану, шаттануымен немесе риза болмай, қанағаттанбауымен байланысты ой-қиял, әсер сезiмiнiң сыртқа шыққан көрiнiсi. Мысалы, “Елiм-ай” әнiн ести отырып, елiнiң басына түскен ауыртпалық, шапқыншылық әрекетке езiлiп мұңаюы немесе “Саржайлау”, “Сарыарқа” күйлерiн ести отырып, тыңдаушының туған жер табиғатына деген сүйiспеншiлiк, шаттық сезiмiнiң оянуы табиғи
        
        Этнопедагогика мен этнопсихологияның ортақтығы
1. Ұлттық психикалық құрылым мен ұлт мәдениетi арасында ... ... ... ... - ... ерекшелiктiң шартты белгісі.
3. Салт-дәстүр сабақтастығы.
Этнопедагогика — ±лттыќ ... ... ... ѓылым саласы болса, ал этнопсихология —халќымыздыњ сан ѓасырлар
бойы ќалыптасќан дєст‰рлерi мен салттарындаѓы ±лттыќ сана-сезiмiн, ... ... ... ойлау ерекшелiктерiн зерттейтiн ѓылым.
Олай болса, этнопедагогика мен этнопсихологияныњ даму ... ... бар деп ... тура ... ... ... ұлт болып қалыптасуы үшiн қажеттi факторлар: оның
құрамына енген адамдар тобының материалдық ... ... мен ... өмiрiнiң, тiлi мен мәдениетiнiң, әлеуметтiк
психологиядағы сол ұлтқа тән кейбiр этникалық ... ... ... ... құрылым мен ұлт мәдениетi арасында тығыз ... ... ... ... ұлт ... ... ... Мысалы, бiз ән-күйлердi, билердi тыңдай отырып, немесе ... ... ... ... оның қай ... тән ... бiрден айырамыз.
Ұлттық психологиялық құрылым ерекшелiгi адамдардың әлеуметтiк қарым-
қатынасынан, киiм киюiнен, спорттық ойын түрлерiнен ... ... ... ... ... қыз ұзату, қонақ күту, өлiк ... т. б.), ... ... түрлерiнен байқалады.
Ұлттық психикалық құрылым үш бөлiктен тұрады: ол ұлттық ... ... және ... ... Осы үш ... ... мәдени ерекшелiктiң
шартты белгiлерi болып табылады.
Ұлттық сезiм дегенiмiз — адамдардың туған жерге, өскен ... ... ... ... деген сүйiспеншiлiктi бiлдiруi. Ұлттық
сезiм адамды ... ... ... ... ... құбылыстарының сол ұлт өкiлiне тартқан ерекше табиғи сыйы. Ұлттық
сезiм ... ... ... адамның жеке басының қанағаттану, шаттануымен
немесе риза ... ... ... ... әсер ... ... ... Мысалы, “Елiм-ай” әнiн ести отырып, елiнiң басына
түскен ауыртпалық, шапқыншылық әрекетке езiлiп мұңаюы немесе ... ... ести ... ... ... жер ... деген
сүйiспеншiлiк, шаттық сезiмiнiң оянуы табиғи заңды құбылыс. Адамның ана
тiлiне деген сүйiспеншiлiгi де ұлттық ... ... ... ұзақ ... ... ... жат жұртта жүрiп, көпшiлiк iшiнен өз ұлт
өкiлiнiң ана тiлiнде тiл қатуына елең етпейтiн, iш ... ... ... ана тiлi ... iшкi ... ... жеткiзуде ой-
қиялға етене жақын, ... жылы ... ... Айталық, сұлу қызды
аспандағы айға, күлiмдеген күнге, судағы құндызға теңеу. (“Ай десе аузы,
күн десе көзi ... деу) ... “Ай мен ... ... ... бiр сұлу ... деп ... ертек қазақ ұғымына, ұлттық ... ... ... ... сұлу ... “Ботакөз” деуi, туған баласын әке-
шешесiнiң “ботам”, “құлыным”, “қозым” деуi ұлттық ... ... ... ... сөз ... ... ... сыйлы қонағын ұлттық тағаммен сыйлау да
ұлттық сезiмдi, ұлттық мақтанышты көрсетедi. Және ол әр ... ... ... даярлау ерекшелiгiнiң куәсi болып табылады. Мысалы, өзбек қонағын
палаумен сыйласа, қазақ “бес ... ... ... лағманымен, татарлар
пәрәмiшiмен сыйлайды. Қазақ шәйiн қаймақ ... ... ... берсе,
қалмақ, ұйғырлар май, тұз, ұн салып бередi. Орыс халқы кофе ... бәрi ... ... ... ... ... ... ана тiлiне деген сүйiспеншiлiктi, ұлттық өнер
түрлерiн: ән-күй, зергерлiк қол өнерi, бейнелеу-сурет өнерi, ұлттық ... ... ... ... ... ... ... тарихи
ескерткiштердi т.б. жатқызуға болады. Дәстүрге ... бойы ... ... ... ... түсiнiктер жатады.
Ұлттық салт-дәстүрлердiң ерекшелiктерiн ... ... ... ... ... ... ... қызды қалың малға
сатуы немесе барымтасы мен ... ... ... ... ... ... халықтарының ұлттық салт-дәстүрi деп қарамауымыз керек. Ол ... ... ... ескi дәстүрлер.
Салт-дәстүрлер халықтардың тiршiлiк кәсiбiне, наным-сенiмiне, өмiрге
деген көзқарасына байланысты ... ... ... ... ... ... Оның жаңа қоғамдық қатынасқа қайшы келетiндерi
жойылып, өмiрге қажеттiлерi дамып, жаңа ... ие ... ... ... ... ақ қой сойып, қанына найзасын малып, бiр-
бiрiмен төс ... ... дос ... ... ... бұзғанды ант
атсын” — деп серттескен. Феодалдық қырғын соғыс ... ол ... ... Ал ... ... ... ... байланысты,
анттасу салты қажет болмай, мүлде жойылды.
Немесе бүгiнгi күндерде ерлi-зайыпты қариялардың алтын, ... ... де ... ... ... түрi. Оның ұрпақ тәрбиесi үшiн үлкен
прогрессивтiк, тәрбиелiк мәнi зор.
Салт-дәстүр сабақтастығы ұлттар арасындағы карым-қатынаспен ... Бiр ... бар ... дәстүрлер, ұлттық ою-өрнек, тағам, спорттық
ойын түрлерi екiншi бiр ұлтта да белгiлi ... және ... ... ... ... қазақтың көкпар тарту ойыны ... ... ... ... қырғыз, моңғол, ауған елдерiнен де
кездеседi. Киiз үй тiгу көшпелi халықтардың бәрiне ... ... ... ... ... әр ... тән ... белгiлер байқалады.
Палау, мәнтi, борщ, шашлық, пельмен көпшiлiк ұлттарға ортақ ... әр ... ... ... ... ... ... адамның iс-әрекетiнен көрiнетiн тұрақты құбылыс. Ұлттық
мiнез осы ... тән ... ... ... ... көзге түседi. Мысалы, қазақтарға тән бауырмалдық, ақжарқындық,
қонақжайлық, өзбектердiң сыпайы мiнездiлiгi, дiншiлдiгi, орыс ... ... пен ... американдықтардың құнттылығы,
ағылшындардың ... ... ... ұқыптылығы, француздардың
жинақылығы, испандықтарға тән қызу қандылық ... ... ... ... ... халықтарда жоқ, кездеспейдi деген ұғым тумайды. Ол
қасиеттер әр халықта әр түрлi қырынан көрiнiс табады. Әр ... ... ... этностық таза мiнез-құлықтың болуы мүмкiн емес. Мысалы, ... ... ... ... да тән ... ... келедi. Немесе грузиндердi
қызба қанды халық деймiз. Ал ол мiнез испандықтарға да ортақ. ... ... ... ... ерекшелiктерiнiң проблемасы” атты
еңбегiнде ... ... ... әр ... тән ... мiнез-
құлықты шартты түрде алып қарау керек”, — деуi орынды. Дегенмен, ... ... ... ... ... ... ... сол халықтың
психикалық ерекшелiгi болып саналады.
Ұлттық дәстүрлер ұлттық психологиядан ... ... ... ... ... адам ... барлық ұлтқа тән ортақ қасиетке ие
екенiн байқауға болады. Мысалы, қонақжайлық, үлкендi сыйлау, балажандылық
сияқты мiнез-құлық өлшемдерi ... ... ... ... ... ... мен ... интернационалдық байланысы
ұлттық психикаға игi әсерiн тигiзiп, бiрнеше ұлтқа ортақ интернационалдық
мазмұнды салт-дәстүрлердiң пайда болуын ... ... ... ... ұлтаралық қарым-қатынастың күшеюiмен
байланысты қазақтың ат бәйгесi немесе қазақша күрес, ... алу, қыз ... ... ... ... де, бұл ... бүкiл Орта Азия
елдерiне ортақ интернационалдық ойын түрлерi болып кеттi. Немесе, кешегi
Кеңестiк ... ... ... сана-сезiм бiрлестiгi ортақ әнұран,
ортақ дәстүрлi әскери шеру салтанаттарын ... ... ... ... ... ... ... табыс ету, неке куәлiгiн тапсыру сияқты салт-
дәстүр түрлерiн туғызды да, ол ... ... ... ... айналды.
Заман талабына сай жаңа мазмұнды салт-дәстүрлердiң туындауы да заңды
құбылыс. Мысалы, қазiргi жастардың үйлену той ... ... ... ... тойларға мүлде ұқсамайды.
Сондай-ақ, баланың дүниеге келуiн қуаныштап өткiзетiн шiлдехана ... ... ... туған күнiн тойлау рәсiмдерi пайда болды. Ол ... ... ...

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Адамның этномәдени даму мәселелері29 бет
Америка этнологиясындағы психологиялық бағыттар4 бет
"Lиаспора" сөзінің хатқа түсу тарихы мен "диаспора", "этнос" терминдерін қолдану аясы22 бет
"этнопедагогиканың зерттеу әдістері"5 бет
"Қазақ әйелі" концептісінің этномәдени сипаты47 бет
''Қазақ'' этнонимі туралы зерттеу деректері11 бет
XV-XVII ғ.ғ. этнопсихологиялық ой-пікірлер (асанқайғы, қ. жалайри, м.х. дулати, шалкиіз, жиембет жырау т.б.)5 бет
«Оңтүстік Қазақстандағы татарлардың арасындағы этнотілдік үрдістер»26 бет
«Қорқыт», «Қойлыбайдың қобызы», «Оқжетпестің қиясында» поэмаларындағы этно психологиялық жақтары31 бет
І.есенберлиннің “көшпенділер” романындағы жылқы атауларының этнолингвистикалық мәні41 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь