Ғұн тайпасы

Атақты ғұн тайпаларының өсіп-өнген және тарихи аренаға көтерілген жері Орталық Азия. Археологиялық зерттеулердің есебі бойынша Селенгі өзенінің аңғарьшда және оның салаларыньщ жағалауларында 1500-ден астам қорымдарымен тұрақты мекен жайлары белгілі. Ал Қазақстанның Оңтүстік және Жетісу жерлерінде ғұндар б. з. б. II—I ғғ. келе бастаған.
Ғұндар жайлы тарихи деректерді көрнекті Қытай тілінің мамандары Н. Я. Бичурин мен Н. Кюнердің еңбектерінен білеміз. Ал олардың тарихын жазуға еңбек еткен ғалымдар А. Н. Бернштам, Л. Н. Гумилев, Н. И, Конрад. Қазақ ғалымдарының ішінде соңга кезде К. М. Байпаков айналысып жүр.
Ғүндар проблемасы қазақ тарихшыллрының алдындағы басты проблеманың бірі. Өйткені-ғұн тайпаларының басқа жерлердегі тайпалармен араласуына қарағанда, олардың Қазақстаңда орын тебуі жане үйсін, қаңлы тайпаларымен араласуы олармен іргелес өмір сүруі басым болған. Олардың арасында болған байланыстың арақатынасы бір-бірше тигізген саяси," экономикалық, мәдени жәңе антропологиялық жағынан тигізген әсерлері жеткілікті зерттелуі тиіс.
Ғұңдардың этникалық шыгу тегі, тілі осы күнге дейін дәлелденбей отыр. Қытай деректері өздерінің солтүстігін мекендеген тайпаларды сюннюлар (солтүстіктегілер) және дунхулар деп атаған. Осы сюнну сезі тайпаның атына айналған тәрізді, ол кейіннен хунға немесе ғұнға айналып отыр. Қытайлардың басқа бір жылнамаларында -өздерінің терістігіңдегі көрші түркі тілдес тайпаларды да. (далалықтар) деп те атаған. Бұл хабарға қарағанда ғұндардың түркі тілдес болғаңдығына ешбір күмән келтіруге болмайтын сияқты. Ал сюнн, хуни деген сөздердің қытайша әртүрлі мағыналары бар. Олар әлі де болса ғылыми жүйелі
        
        Ғұн тайпасы
Атақты ғұн тайпаларының өсіп-өнген және тарихи аренаға көтерілген жері
Орталық Азия. Археологиялық зерттеулердің есебі бойынша Селенгі ... және оның ... ... ... ... ... мекен жайлары белгілі. Ал Қазақстанның Оңтүстік және ... ... б. з. б. II—I ғғ. келе ... жайлы тарихи деректерді көрнекті Қытай тілінің мамандары Н. Я.
Бичурин мен Н. Кюнердің еңбектерінен білеміз. Ал ... ... ... ... ... А. Н. ... Л. Н. ... Н. И, Конрад. Қазақ
ғалымдарының ішінде соңга ... К. М. ... ... ... проблемасы қазақ тарихшыллрының алдындағы басты проблеманың
бірі. ... ... ... ... ... араласуына
қарағанда, олардың Қазақстаңда орын тебуі жане ... ... ... олармен іргелес өмір сүруі басым болған. ... ... ... арақатынасы бір-бірше тигізген саяси," экономикалық, мәдени
жәңе антропологиялық жағынан тигізген әсерлері жеткілікті зерттелуі ... ... шыгу ... тілі осы ... ... ... отыр.
Қытай деректері өздерінің солтүстігін мекендеген ... ... және ... деп ... Осы ... сезі тайпаның атына
айналған тәрізді, ол кейіннен хунға немесе ғұнға айналып ... ... бір ... -өздерінің терістігіңдегі көрші түркі тілдес
тайпаларды да. (далалықтар) деп те ... Бұл ... ... ... ... болғаңдығына ешбір күмән келтіруге болмайтын сияқты. Ал
сюнн, хуни деген ... ... ... ... бар. ... де ... ғылыми жүйелі зерттеуді кажет етеді.
Сонымен қытай жылнамаларымен археологиялық зерттеулерге ... з. б. IV және III ... ... ... ... ... аралықты мекевдеген күшті Ғұн тайпаларының бірлестігі құрылады.
Олар өздерінің көрші ... ... ... алумен қатар Қытай
жеріне шабуыл жасайды. Бұл жағдай Қытай патшасынын наразылығын ... ... ... мен ... ... ... ... алма-
кезек жасалған ұрыс-талас, соғыстар олардың ұрпақтарының арасыңда ... ... ... ... ... ғүн ... бірігіп саяси күшейген кезі б. з.
б. II ғ. мен I ғ. ... Моде ... ... жүргізген мезгілі. Оның
жасаған әскери реформалары ғұндарды қуатты мемлекетке айналдырған. Олар
өздерінің ... ... ... ... шығарады,
бытыраңқылыққа түсіреді. Олардың аман калғаңдары Монғолия, Маньчжурияға,
дейін қашып бас сау ... ... ... ғүн ... ... ... ... экономикалық жағынан
әлсіз, этникалық жағынан ала-құла бірікпеген ел болды. ... ... ... ... туып ... оз ... де ... билік үшін
талас-тартыстар туып отырды. Ғүндардың өз іштеріндегі болып жатқан мұндай
талас тартыстарды, ... ... ... ... ... ... әрекет
жасай отырған. Сондай әрекеттің бірі б. з. б. 1 ғ. үйсіндермен ... ... ... ... шыққан. Осындай ішкі-сыртқы
қайшылықтардың әсерінен "Ғүн ... б. з. б. I г. ... ... солтүстік ғұндар болып екіге бөлінеді. Оңтүстіктегі ғүндар өздерінің
тәуелсіздігінен айрылып, Хань ... қол ... ... ал ... б. з. I г. ... Чжичжи шаньюдіц басқаруымен өздерінің
тәуелсіздігін сақтап қалу үшін ... ... ... Олар ... ... ... ... жеріне жетіп, олармен ... ... ... ... ... ... көшіп-қойуға мүмкіндік
алады. Бірақ та олардың ... ... ... ... арасында ауық-
ауық керісіп қалуда болып тұрған.
Қазақстанның оңтүстік ... және Арал ... ғүн ... ... ... толқыны б. з. I ғ. басталады. Олардың керсетілген ... ... ... ас ... ... ... ... қарай жылжытуға
мәжбүр еткен. Алайда ғұндар бұл жерлерде де біржола тұрақты калған ... ... ... ... ... ... ... Кейбір археологиялық
материалдарға қарағанда, олардың ескерткіштері. Испания жерінен табылған.
Сондықтан Европа ... олар ... ... атпен белгілі.
Сонымен ғұн тайпаларының. шығыстан, батысқа қарай жылжуы б. з. б. II ғ.
басталса, б. з. IV ғ ... ... ... ... ... жай ғана ... олар ... Евразия және Қазақстан жерінде өмір ... ... ... ... ... ... құрамына үлкен өзгерістер туғызды.
Тарихта бұл жылжу тек ғұн тайпаларында болып қойған жоқ, басқа да ірі
тайпалармен жаңа ... ... ... да ... ... ... ... сахнасында "халықтардың ұлы қоныс аудару" мезгілі деген ... ... ... бұл ... ... Қазақстанға-өзінің үлкен
әсерін тигізді. Ол, біріншіден, жергілікті сақ, ... ... ... шығыстан, батысқа (Қазақстанның өз ішінде) қарай
жылжуына немесе орын ... әсер ... ... ол ... жағының өзгеруіне әсерін тигізген. Үшіншіден, түркі тілінің
таралуына және оның жергілікті ... ... ... ... ... екі жағдай б. з. V ғ. Қазақстанға түркі ... ... ... ... ... ... әлеуметтік теңсіздікті олардың зираттарына ... ... ... бұйымдармен қымбат ... ... ... ... еместігінен байқауға болады. Егер ауқатты
семьялардың немесе ... тап ... ... ... заттар көп ... ал ... ... жай ғана жасалған арзан бағалы бұйымдар кездесе, ... ... ... да табылмайды. Жазба деректердегі "шаньюи хан"
немесе "ғұн шонжарлары" деген сөздерде үстем тап ... ... ... ... жатқан қымбат бағалы бұйымдар да осы үстем тап
өкілдерінің зираттары ... ... ... жоқ. Егер ... құрылыстың кезінде шаньюйді ру ақсақалдары сайлайтын болса, ал
патриархтық-феодалдық жаңа қатынастың ... ... ... күшінен
айырыла бастайды. Шаньюйндік енді мұрагерлікке көшеді. Ғұн шаньюйі ... ... ... не ... баласы билікті өз қолдарына алатын. Оған наразы
болғандар болса, ... көзі ... ... ... қатар ғұн
шаньюйі ез төңіренгіне билеуші аппаратқа өзінің ең жақын туыстарын сайлап,
ғүн шонжары деген атақ беріп, оларға ... ... ... ... ... баю ... бірі ... қолға тускея байлық болса, екінші
көзі қолға түскен тұтқындарды ... ... ... ... ... егін ... шонжарлары өздерінің жерлерінде ауыл-ауыл болып көшіп жүрген. Сыма
Цяннің хабары бойынша, малға семьялық ... пен ... ... ... ... да өз ... ... Мұндай әдет қазақтардағы ... ... ... па ... ой туғызады. Көрсетілген жылнамашының
хабарына қарағанда Хань әулетінің елшілеріне қоралап қой, ... ... ... еді ... Сірә де бұл кез ... ... ... ... ... болу ... Сондай-ақ ғүңдарда
жылқы малының көп болғаңдығы жиі жазылған. ... ... ... олар
300 мыңға жуық атты әскерді ... ... ... ... артықтау,
дегенмен ғұндарда мұндай әскер болмағанымен оның ... ... ... ... ... ... ... бірден шығара алушы еді
деген хабар да дәлелдей ... ... ... ... ... ... ... сүйекпен қаптаған. Жебелерінің
екі түрі болған. Әсіресе, ұшқыр, ауыр ... ... ... ... жасаған. Ұзын семсерлері ат ... ... ... ... ... ... ... Ақтөбе Шаушықұм,
Жамантоғай қорымдарынан ... ... ... және ... ... ... жұмыстарының барысында жинастырылған сүйектерге
жасалған анализдер, олардың үй-жануарларының ... ... ... ... Ол ... ... үйір-үйір жылқы, қора-қора
қой өсіруші еді деген ... сай ... ... ... ... ... жүргізілген қазба жұмысының кезінде ғұндардың егін
егумен айналысқандарын көрсететін астықтың ... ... ... деректердегі ғұндардың тары ... ... ... табылған. Шындығында бұл екі ... ... ... ... тары ерте ... дақылдардың бірі және ол суғаруды онша
қажет етпейді, қар суының ылғалымен айдалса, тамыз ... ... ... ... болады. Ғұндар тары айдаудың ... ... ... ... ... ойдағыдай болғанын білдіретін темір орақ, шойын
тістер, қол диірмендер, тас үкіштер ... егін ... және оны ... алуға
қажетті құрал-саймандар табылған. Ал үй жайлардың ішінен астық ... ... ... ... ... шикі ... сабаннын қалдықтары, көптеп байқалады. Мұндай көріністерде
егіншіліктің болғандығына айғақ ... ... ... көпшілігі жартылай жер төлелер. ... бір ... ... ... еден ... ... қәңмен
жылытылған. Ал бөлмелердің саны үлкен-кішілігі әрқалай.
Қорымдар мен ... ... ... ... ... ... ... ойдағыдай да-мығандығын
көрсетеді. Әсіресе, ғүндар шеберлері темір ұсталары темірді ұқсата ... ... ... ... ... да ... ... Табылған
қола казандарға, кезелерге қарағанда олардың ... мен ... ... ондай әр түрлілігі? тарихи түрғындардың өз қажеттерін
өздері қанағаттандырып отырғандарын керсетеді.
Ғұн тайпаларыдшң ішінде атақты зергерлер ... ... ... ... ... ... жүзіктер, әшекейлеп жасалған кемер
белдіктер, жасалуы жағынан сақ ... ... ... ... ... ... Бұйымдарды сәндендіруге басты бейне есебінде
жабайы ... ... ... Әшекейлердегі тері ... ... киім ... ... тұрақты мекен-жайлардан ұршық
бастарының табылуы жүннен түрлі киім ... ... ... Ал ... ... ... ... бағалы қытай маталары ... ... ... ... қымбат бағалы ан терілерінен
де-киім-кешек жасаған.
Сонымен қорытындылай келсек, Қазақстанға шығыстан келіп ен-рен рүн
тайпаларының тарихы әлі де ... осы ... ... ... зерттелмеген мәселе
екендігін көрсетеді. Бұл проблемада келешек археолог және ... ... ... ... ... бір міндет. Егерде бұл
мәселе ойдағыдай ... ... ... қаңлы тайпаларымен жасаған
қарым-қатынастары айкындалса, олардың арасындағы этникалық байланыстарының
қандай дәрежеде болғандығы дұрыс шешімін тапқан ... ... ... ... ғұн ұлысы - ғұндардың Еуропада құрған мемлекеті. ... ... ... II ... ... ... жағалауында қазақ жерінде
қаланды. Ғұндар сол. өңірден ... ... Бала әмір ... аттанып, IV ғасырдың 70-жылдары Днестрге дейінгі ... ... ... мен ... жеңіп, бағындырды. Ғұндардың Батысқа
жорығы Халықтардың ұлы ... ... ... ... ... Керчь бұғазы мен
Қырымдағы Боспор ... да ... бас иді. 451 жылы ... ... ... ... қарсы тұратын ешқандай әскери ... Еділ (400 ... - ... ғұн ... ... ... ... кейіннен түркілер Еділ деп ... Еділ атты ... алып өзен ... ... қойылған. Оны Аттила деп сол кездегі
латын тілінде атаған, сондықтан ол ... осы ... ... болды.
Аттила патша баласы болғандықтан жас кезінен білім алған.
Рим ... ... ... ... ... ... әскер құрамында
болып, шайқастарда ерлігімен көзге түскен. Кейіннен Аттила ... ... ... ... 434 - 442 ... ... мемлекет басына келгеннен
бастап Ғұн ұлысы күшейе түсті. Аттила ... ... ... ... ... ... ... болды. Аттила ғұндардың атағын жер жүзіне та-
нытқан ерекше ұлы тарихи тұлға. Еуропа ... өзі оның ... ... бас ... ... бір белгісі - Еуропа
мемлекеттерінде VI ... ... ... ... ... ... ақшалар
шығарылған. Венгрияда Аттила есімімен аталатын көптеген көшелер, ... ... ... ... Хань династиясы құрған мемлекет. Империяның
негізін Лю Бан қалаған. Хань ... ... ... ... ... ... ... 220 жылына дейін өмір сүрген.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Батыс түрік және Түргеш қағанаттары туралы5 бет
Жәңгір Хан өмірбаяны5 бет
Сақтар мен ғұндар9 бет
Түркітануға байланысты алғашқы зерттеулер. Орыс ғалымдарының түркітануға байланысты зерттеулері. ХХ ғасыр басындағы түркітану тарихы7 бет
Қазақстан территориясындағы тайпалар одақтары ( салыстырмалы кесте )3 бет
Қазақстан түркі дәуірінде3 бет
Қазақстан түркі дәуірінде туралы ақпарат14 бет
Қаңлылар жайында14 бет
ДYниенI дYбIрлеткен тYркIлердIң дене тәрбиесI7 бет
Ежелгі қазақ әдебиетінің тарихы және оның зерттелуі14 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь