Қырғызстандағы қазақтар

Қазақтар әлемнің қайсы бөлігінде өмір сүріп жатса да, олардың барлығы бүкіл дүниедегі қазақтардың үштен бірін құрайды, өздерінің қазақ халқының бір бөлшегі екенін ұмытқан емес. Тарихи тамырынан ажырап қалған жоқ, қайда жүрсе де жүрегі «қазақ» деп соғады әрі оны мақтан тұтады. Биыл Қазақстандықтармен қатар шет елдерде тұрып жатқан қазақтар, оның ішінде Қырғызстандағы қазақтар екі зор мерекені белгілеу үстінде. Оның біріншісі – Қазақстанның елордасы Астана қаласының 10 жылдығы, екіншісі – «Алаш» қозғалысының 90 жылдығы. Қырғызстандағы қазақтардың Бішкекте екі мәдени орталығы бар. Бірі – «Отан», екіншісі – «Алаш» деп аталады. Біріншісінің аты тарихи Отанымызды аңсаудан қойылса, екіншісі арысы түпкі тегіміз алты алашқа, берісі ұлт-азаттық «Алаш» қозғалысына барып тіреледі. Қырғызстанда жүрсек те, Алаштың атын жаңғыртып жүргеніміз біз үшін ғанибет. Қырғызстандағы осы «Алаш» бірлестігі биылғы желтоқсанда Бішкек қаласында және өлкеміздің облыс орталықтарында «Алаш» қозғалысының 90 жылдығына арналған іс-шараларды өткеруге әзірленуде. «Алаш» сөзінің «қазақ» сөзіне балама екенін де ғылыми және тарихи бұлақтардан білеміз. Қазақ пен қырғыздың тарихи тамыры бір, олар ғасырлар бойы аралас-құралас бірге тұрып келген. Бұған байланысты қазақтың ұлы перзенті Шәкәрім Құдайбердіұлының пікірлері қызығушылық тудырмай қоймайды. Өздеріңізге белгілі ол өзінің, түріктердің, қазақтардың, қырғыздардың руларының тарихы. «Хандардың династиясы» деген шығармасында былай деп жазған: «XVI ғасырдың ортасында XVIII ғасырдың басында қазақ хандығының құрамына кірген алты ірі саяси бірлестік «Алты алаш» деп аталды. Олар: ұлы жүз, орта жүз, кіші жүз, қырғыздар, қарақалпақтар және құрамалар (Орта Азиядағы жартылай отырықты қыпшақ рулары). Хандық тарқаған соң, XVIII ғасырдың ортасынан бастап, «Үш алаш» ұғымы үш жүз мәнісінде айтыла бастайды және «Алаш» сөзі қазақтың баламасына айналды». (Шаһарим Кудайберды улы. Родословная тюрков, казахов, киргизов. Династия ханов, Пер. Б.Каирбекова. – Алма-Ата, Изд. «Жазушы», 1990, стр. 46.) Одан әрі Ш. Құдайбердіұлы қазақтың тарихы туралы: «Қытай жазбаларынан білгеніміз, біздің халқымыз Шистің (Сияр) ұрпақтарынан, со немесе сег тайпасынан
        
        Серікқұл Қосақов
Баласағұн атындағы Қырғыз ұлттық
университетінің конституциялық құқық
кафедрасының меңгерушісі, профессор,
Қырғыз ... ... ... ... ҚАЗАҚТАР
Қазақтар әлемнің қайсы бөлігінде өмір сүріп жатса да, ... ... ... ... ... ... ... өздерінің қазақ халқының
бір бөлшегі екенін ұмытқан емес. Тарихи тамырынан ажырап қалған жоқ, қайда
жүрсе де ... ... деп ... әрі оны мақтан ... ... ... шет ... ... ... ... оның ішінде
Қырғызстандағы қазақтар екі зор мерекені белгілеу үстінде. Оның біріншісі –
Қазақстанның елордасы Астана ... 10 ... ...... 90 ... ... ... екі мәдени орталығы бар. Бірі –
«Отан», екіншісі – ... деп ... ... аты тарихи Отанымызды
аңсаудан қойылса, екіншісі арысы түпкі тегіміз алты алашқа, берісі ... ... ... ... ... Қырғызстанда жүрсек те, Алаштың
атын жаңғыртып жүргеніміз біз үшін ... ... осы ... биылғы желтоқсанда Бішкек қаласында және ... ... ... ... 90 жылдығына арналған іс-шараларды
өткеруге әзірленуде. «Алаш» сөзінің «қазақ» сөзіне балама ... де ... ... ... ... пен ... ... тамыры бір, олар ғасырлар бойы ... ... ... ... Бұған байланысты қазақтың ұлы перзенті Шәкәрім
Құдайбердіұлының пікірлері қызығушылық ... ... ... ол өзінің, түріктердің, қазақтардың, қырғыздардың руларының тарихы.
«Хандардың династиясы» деген шығармасында былай деп жазған: «XVI ғасырдың
ортасында XVIII ... ... ... ... ... ... алты ... бірлестік «Алты алаш» деп аталды. Олар: ұлы жүз, орта жүз, кіші ... ... және ... ... Азиядағы жартылай отырықты
қыпшақ рулары). Хандық тарқаған соң, XVIII ... ... ... ... ... үш жүз ... ... бастайды және «Алаш» сөзі қазақтың
баламасына айналды». (Шаһарим Кудайберды улы. Родословная ... ... ... ханов, Пер. Б.Каирбекова. – Алма-Ата, Изд. «Жазушы»,
1990, стр. 46.) Одан әрі Ш. ... ... ... ... «Қытай
жазбаларынан білгеніміз, біздің халқымыз Шистің (Сияр) ұрпақтарынан, со
немесе сег тайпасынан тарайды. Үрім-бұтағы көбейген со (се, сег) өз ... ... ... ... ... Солтүстік Алтайда, Ку-Кубанды, орысша
Кутаны өзенінің жағасына орналасқан. ... ... – Ану жаңа Ган ... ... ... ... ... қырғыздар. Үшіншісі – Шу
өзенінің бойында қалған шулықтар ... «Чу ... ...... ... ... түркілер Шу өзенінің жоғарғы сағасында, ... ... орын ... ... да ... Тукюге бағынып, бір ел
атанғандықтан, Тукю біздің ұғымымызда Тукю мемлекеті. ... ... ... ... ... ол ... ... ыдырап, басқа
аттарды иеленсе де, олардың бірде-бірі өздерінің ... аты ... ... - деп ... ... ... Кудайбердыулы, стр. 14-15). Бүгінгі
күнде Шу өзенінің ... ... ... ... ... Екі ... ... жайғасқан. Сондықтан Қырғызстандағы ... ... ... ... ... деп ... болады.
Қазан төңкерісінен соң «Алаш» партиясына көптеген қырғыздар кірді және
олардың ішінде Қырғызстанның көрнекті ... бар еді. ... ... төрағасы – Қара, қырғыз Советтік автономиялық облысының
басшысы Жүсіп ... ... ... ... ... ... ол ... 1937 жылы атылды. Ол репрессияға ұшыраған соң, әйелі ... ... ... Қазір оның ұрпақтары Қазақстанда тұрып жатыр.
Қырғыздың бірінші әліппесін ... ... ... та сол ... ... ... Ол да ... атылып кетті.
Алаш қозғалысының белді азаматтары өткен ғасырдың жиырмасыншы-отызыншы
жылдары қазақ пен қырғыз халқын ең ... ... ел деп ... ... ... ... қазіргі нарық толқынында малтығып жүрген ер-
азаматтарымызға үлгі болады деп ... ... ... ... бірі ... ... «Қазақ-қырғыз тарихы туралы» зерттеу
жазып, қазақтың неге қырғыз деп аталғанын анықтап берген: ... ... ... етіп тұрғанда орыстың қалаларын, ауылдарын дамылсыз шауып, мазасын
кетіре бергендігі ... Ол ... ... «әне ... ... ... қырғыз келіп қалды» деген күйге ұшыраған. ... ... ... зиян ... ... соң, қазақтарды қырғыздай жек көріп,
сөгіс орнына «қырғыз» (киргиз) деп ... Осы ... ... да ... «алашпыз» дейді», - деп ... ... ... ... ... ... ... Қырғызстан – таулы
республика. Ол Тянь-Шань (Ала Тау) тау сілемінің батысын және ... ... ... ... Орта ... ... ... орын алған.
Қырғызстанның шекарасы шығыстан батысқа 925 ... ... 450 ... ... алып жатыр. Өлкенің 94 пайызы биік таулы жер.
Теңіз деңгейінен 1000 шақырым биіктікте, ... ... ... ... ... ... ... 2750 метр. Ең биік шоқы – «Жеңіс» шоқысы,
биіктігі – 7439 шақырым. Халқының саны – 5 млн. 200 мың ... ... ... қырғыздар. Қазақтар 42,5 мың. Бір қызығы қазақтардың осы саны 1959
жылғы ел санағынан бері көп ... ... 1989 жылы ... ... болған. Қазақтардың көпшілігі Бішкекке және Қырғызстанға шекаралас.
Орталығы Бішкек ... ... ... ... ... Қазақстанның
Жамбыл облысының Қордай ... ... бар ... 17 ... ... ... 130 мемлекеті дербес өлке ... 96 ... ... қатынас орнатылған. Қырғыз Республикасы
120 ... ... ... оның ... ... (1992 жылдың 2
наурызы), ОБСЭ-ге (1992 жылдың 30 қаңтары), ОКК-ға (1992 ... ... ... (1998 ... ... МВФ, ... ИБР және тағы ... мүше болып кірген.
Қырғызстан мен Қазақстанның ортасындағы дипломатиялық байланыс 1992
жылдан 15 қазанында ... ... ... ... ... ... ... ашылған. Қырғызстан мен Қазақстанның ортасындағы ... ... ... ... асқан құжаттар құрайды. 1999
жылдың 22 маусымындағы мәңгілік ... ... ... 2003 ... ... ... қатынас жөніндегі келісім екі елдің қарым-қатынасын
нығайтуға қызмет етіп ... ... ... мен ... ... ... ретке келтіру мәселесі 2008 жылы ... ... ... ... Советтер Одағы ыдыраған соң
алды. 1991 жылдың 31 тамызында ... ... ... туралы Декларация қабылданды. 1990 жылдың қарашасында
Қырғызстанның Парламенті ... ... ... ... докторы, профессор Асқар Ақаевич ... ... ... ... етіп ... жылы ... мемлекетінің пайда болуының екі мың жылдығын
белгіледі. Қырғызстан ... ... ... ... ... ... басынан кешірді. Бұл ... ... ... демократиялық бағыттағы өз жолын табуына мүмкіндік әперді.
2005 жылы 24 ... ... ... ... ... ауысуы
оппозиция күштердің бейбіт шерулерімен басталған. Президенттің мерзімінен
бұрын отставкасын және жаңа сайланған Парламенттің тиімді ... ... ету ... мекемелерді басып алумен аяқталып, билікке жаңа
Уақытша Үкіметті алып келді. Наурыз оқиғаларының ... ... ... ... ... мерзімі аяқталмай бас тартты.
Жаңа ... ... ... ... ... ... премьер-
министрі Құрманбек Бәкиев президент болып сайланды.
2005 жылдың 14 тамызында Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... іске
кірісу иннаугурация салтанатына қатысты. Осы күні ... ... ... ... Қазақстан елшілігінің жаңа ғимаратын ашуға
қатысты.
Қырғызстан ... ... 2007 жылы ... ... екі ... басшылары екі тарапты қызметтесудің ең ірі аясын
талқылап, ... ... ... ... бойынша Қырғызстан
экономикасына Қазақстан инвестициясын алып келу ... ... ... ... ... көлемі бойынша Қазақстан 49
өлкенің ішінен бірінші орынды иеленді. Бұл ... ... ... өзара шекара мәселелерін толық тәртіпке ... ... ... төрт ... ... жерді беру жөніндегі шешімді
бекітті. Бұл факттың орасан зор тарихи мәнісі бар.
Қазақ жиһангезі, Орта Азия, Қазақстан және ... ... ... және ... зерттеуші Ш.Уәлиханов (1835-1865) ... ... із ... Ол ... ... ... ... рет жазып, орыс тіліне аударды. Эпосқа тарихи және ... баға ... оны сол бір алыс ... даңғазалауға көп еңбек
сіңірді. Әлем Манастың ұлы есімімен танысты. 1935 жылы ... ... ... ... ... өткенін белгілеп өткеніміз жөн.
Конференцияда негізгі баяндаманы ... ... ... ... ... ... КСРО-ның Ленин сыйлығымен марапатталған М.
Әуезов (1897-1961) ... ... ... мен Қазақстанның ортасында ... ... те ... ... Екі ... ... ... көрмелер, халықаралық ғылыми симпозиумдар, дөңгелек
үстелдер, жыр кештері, концерттер және ... ... өтіп ... ... Бішкек гуманитарлық университетінде 1992 жылы қазақ
тілі және әдебиеті кабинеті ... ... ... ... халқы
Ассамблеясының құрамында қазақ мәдениетінің «Отан» орталығы ... ... ... Ол 1992 жылы ... Мен оны ... біраз еңбек жасадым.
Қырғызстандағы қазақ диаспорасы, шығармашылық қайраткерлері, зиялы
қауымы өлке ... ... және ... ... ... үлкен үлес қосқаны және қосып келе жатқаны мақтауға татиды.
Совет уақытында Татыбеков ... ... ... сияқты
қандастарымыз мемлекеттік жауапты қызметтерде болды. Шайбеков Әзім ... ел ... ... ... ... комсомол комитетінің
хатшысы болған. Қазақстанда туылып, кәмпескелеуден ... ... ... ... әке-шешесімен, құндақтаулы кезінде Қырғызстанға ... ... ... ... ... қатайды. Бішкектегі ұшқыштар
клубын тамамдаған ол, Ресейдегі ... оқу ... ... Ұлы Отан
соғысына аттанады. Екі мәрте Совет Одағының батыры атанды. Туылғаны жөнінде
куәлігін Фрунзе қаласында ... ... ... екі жолы ... ... ... ... орнатылған ескерткіш Бішкектегі Жас гвардия
гүлзарында орналастырылған. Қазақтың тағы бір ...... ... ... ... ... және педагогика
ғылымдарының докторы, профессор Қалқабай Сартбаев ... тіл ... ... ... ... ... ... профессор. Сол
сияқты Анвар Хасанов қырғыз халқының тарихын зерттеуде ... ... ... Ұлттық ғылыми академиясының академигі, медицина ғылымының
докторы, профессор Сейтхан Жошыбаев Қырғыз ұлттық кардиохирургия және ... ... ... және ... ... ... Ол кісі ... Қазақстанға кетіп, кардиохирургиялық зерттеу
саласында өз салымын қосуда. Қазақстанда кардиохирургия ... ... ... уақытында тарихи ғылымдардың зерттеу саласында тарих ғылымының
докторлары, профессорлар С.Жантұров, Б.Чукубаев және басқалар үлкен ... ... ... және ... ... бір топ ... ... етуде. Олар: заң ғылымының докторы, ... ... ... ... ... ... химия ғылымдарының
докторы, профессор Ж.Жаманбаев, ... ... ... ... және ... ... докторы, профессор
М.К.Сартбаев және тағы басқалар.
Қазақстаннан шыққан көптеген тұлғалар биік лауазымды ... ... ... 1950-1960 жылдары Қырғыз қыздар
педагогикалық институтының ректоры, 2000-2003 жылдары ... ... ... ... ... Осы күндері тағы бір азаматымыз
М.Садырқұлов Қырғыз ... ... ... ... болып
істеуде.
Опера және хореография өнеріне аталы-балалы қырғыз елінің әртісі Ақан
Нұртазиннің, Қырғыз ұлттық опера театрының бишісі, қырғыз ... ... ... үлесі орасан. Қырғыз мәдениетін дамытуға Қырғызстанның
мәдениетіне еңбек сіңірген қайраткер М.Омаров айтарлықтай үлес ... ... ... ... ... Т.Ахмедов пен Б.Молдабаевтың
есімдері жұртшылыққа кеңінен танымал. Олар тәрбиелеген екі спортшы биылғы
Пекин олимпиадасында екі ... ... ... Грек-Рим күресінен күміс
және қола медальдарды қанжығаларына байлап, республиканың намысын қорғады,
елімізді ... паш ... ... ... ... «Қырғызстандағы қазақтар» деген кітап
жазып, оны баспаға ұсындық. Қазір осы кітап баспада даярланып бітіп қалды.
Көлемі 200 парақтай.
Қазақтар еңбек, мәдениет, ... ... ... тез ... ... Мен ... ... де халқымның ашық-жарқын, құшағы кең, ішкі
болмысы терең әрі еркін, өмір танымы қағылез екендігімен ... ... бұл ... ... ... де ... оны жаңа ... ұмтылуымыз керек. Әңгіме Қазақстаннан сырт ... ... ... ... ... ұлттық сана-сезімнің негізгі
қағидаларын істеп шығу, ұлттық менталитетті қалыптастыру ... сөз ... Бұл ... түпкі Отанымыз – Қазақстан көп істерді атқаруда. Ол ... және ... ... ... ... көп
рахмет. Сөйткенмен де Қазақстанның шетелдегі ... үшін ... әлі де бар. ... ... ... қазақстандық қазақтар осы істі
одан да әрі алға жылжытса, ... ... ... қосудағы үлкен бір тарихи
оқиға болар еді.
Шетелдегі қазақтарды түпкі Отанымыздағы қазақтардан бөліп ... ... ... ... қайта қарап, оларды өзгерткен
ләзім. Біз ... ... ... ... ... керек. Шет
елдерде тұрған қазақтарға Қазақстан азаматтарына берілген құқықтар ... шет ... ... ... ... ... ... моральдық-
психологиялық және құқықтық шарттарды жаратарына сенемін. Бұл жағдайда
әрбір қазақ ата ... ... өз ... ажырамас бір бөлігі екенін
жан-тәнімен сезер еді.
Қазір біз ... ... ... ... тарихи
Отандастарымыздың жылы сөзіне зәруміз. ... ... ... ... тіпті сағат сайын өз этносымызға ... ... ... ... ... ... Тіпті біз ондай екенімізді ұмыта қалсақ та, шет
елдегі күнделікті қыт-қуыт тұрмыс қазақ екенімізді есімізге салып тұрады.
Біздің этникалық ... бұл жай ... ұран ғана ... ... жасауымыз, тереңірек үңілсек, бұл – біздің тағдырымыз. Қазірге тез
құбылып жатқан ... ... ... ... ... бірі болып
табылады. Оны пайымдау үшін көп ойлаудың да керегі жоқ.
ТМД ... ... көз ... ... ... ... көбесі сөгіліп, кейбір көрші мемлекеттер басқа мемлекеттердегі
өз қандастарын қорғауда саясатын айқындауда және күшейтуде.
Қазақстанның ... орны оның ... ... ... ... ... ... діндерді тұтынуы арқылы анықталып, олар өз кезегінде
Қазақстанның даму өзгешелігін шарттайды. Солай болса да, ең ... ... өсуі ... ... қадамы, өз тамырының бекемдігі
«қазақ» деген азаматтардың істері арқылы тарихи терең бастаулары және қазақ
халқының өз менталитеті, өз ... ... және ... ... ең ... арқылы іске асады деп ойлаймын.
Иіліп сәлем бердім бүтін, алаш
Алдағы өзгеріске ... ... осы ... ... тұрмыз,
Жүйріктей жаратулы жұтын, алаш!
Құттықтып осы сәлем жаздым сізге
Ақ алаш, азат алаш, даңқты алаш!
Ахметқали Мәметов

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Эмигрант және эмиграция ұғымы31 бет
1822 және 1824 жылғы Сібір және Орынбор қырғыздары туралы ереже.5 бет
«Сібір қырғыздары» және «Орынбор қырғыздары»3 бет
«Қызыл қырғын» құрбандары14 бет
Орталық Азиядағы түркі халықтарының тарихы: Қырғыздар. Ұйғырлар. Өзбектер. Түркмендер. Қарақалпақтар13 бет
ХV-XVI ғасырлардағы қырғыз-қазақ халықтарының арасындағы саяси және этникалық байланыстар7 бет
ХІХ ғасырдағы қазақ-қырғыз әдеби байланыстары49 бет
Қырғауылдардың морфологиялық және биологиялық ерекшіліктері22 бет
Қырғыз асханасын жобалау17 бет
Қырғыз асханасын жобалау. Қаржылық жағдайы мен экономикалық потенциалын талдау және бағалау43 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь