Валюталық жүйелер және валюталық қатынастардың ұғымы

Халықаралық валюталық қатынастар – бұл ұллттық шаруашылық қызметтерінің нәтижелері мен өзара алмасуына қызмет ететін және дүниежүзілік шаруашылықтағы валюталардың қызмет етуі барысында қалыптасатын қоғамдық қатынастар жиынтығы
Валюталық қатынастардың жекелеген элементтері – вексель ісі түрінде Ертедегі Грецияда пайда болған. Олардың келесі даму кезендері Лиондағы вексель жәрменкелері мен басқа да Орта ғасырлық Еуропадағы сауда орталықтары болды, онда есеп айырысулар вексель арқылы жүргізіледі. Халықаралық қатынастардың одан әрі дамуы өндіргіш күштерінің өсуімен, дүниежүзік нарықтардың құрылуымен, халықаралық еңбек бөлінісінің тереңдеуімен байланысты болды.
Халықаралық валюталық қатынастар материалдық өндіріс саласына, сондай-ақ бөлу, айырбас және тұтыну салаларына қатысты халықаралық экономикалық қатынастарға делдал болады.
Валюталық қатынастар жағдайы ұлттық және дүниежүзілік экономиканың дамуына, саяси жағдайға, елдер арасындағы күштердің арақатынасына тәуелді.
Халықаралық шаруащылық байланыстардың дамуы шамасына байланысты валюталық жүйе құрылды. Экономикалық тұрғыдан қарағанда-бұл шаруашылық байланыстарды интернационалдандыру негізінде тарихи түрде қалыптасқан валюталық –экономикалық қатынастар жиынтығы; ұйымдық–заңдық тұрғысынан қарағанда- белгілі бір қоғамдық-экономикалық формаиция шегінде валюталық қатынастарды ұйымдастырудың мемлекеттік құқық формасы.
Тарихта мынадай валюталық жүйенің типтері қалыптасқан: ұлттық, дүниежүзілік, айақтық.
        
        ВАЛЮТАЛЫҚ  ЖҮЙЕЛЕР ЖӘНЕ
ВАЛЮТАЛЫҚ ҚАТЫНАСТАРДЫҢ ҰҒЫМЫ
Халықаралық валюталық қатынастар – бұл ... ... ... мен өзара ... ... ... және
дүниежүзілік шаруашылықтағы валюталардың қызмет етуі барысында қалыптасатын
қоғамдық қатынастар жиынтығы
Валюталық қатынастардың жекелеген элементтері – ... ісі ... ... ... болған. Олардың келесі даму ... ... ... мен ... да Орта ғасырлық Еуропадағы сауда
орталықтары ... онда есеп ... ... ... ... ... одан әрі ... өндіргіш күштерінің өсуімен,
дүниежүзік нарықтардың ... ... ... ... ... болды.
Халықаралық валюталық қатынастар материалдық өндіріс саласына, сондай-
ақ бөлу, айырбас және ... ... ... ... ... делдал болады.
Валюталық қатынастар жағдайы ұлттық және дүниежүзілік экономиканың
дамуына, саяси ... ... ... ... арақатынасына тәуелді.
Халықаралық шаруащылық байланыстардың дамуы ... ... жүйе ... ... ... қарағанда-бұл шаруашылық
байланыстарды интернационалдандыру негізінде тарихи түрде қалыптасқан
валюталық ... ... ... ... ... ... бір ... формаиция шегінде валюталық
қатынастарды ұйымдастырудың мемлекеттік құқық формасы.
Тарихта мынадай валюталық ... ... ... ... ... ... ұдайы өндіріс процесіне қажетті валюталық ресурстарды
қалытастыруға және пайдалануға, халықаралық айналымды жүзеге ... ... ... ... ... жүйе
пайда болды. Ұйымдық-заңдық ... ... бұл ... ... ... ... ... және
халықаралық құқық ... ... ... ... заңдылықтармен
бекітілген, елдегі валюталық қатынастарды ұйымдастырудың мемлекеттік-
құқықтық ... ... жүйе ... ақша ... бір ... ... ... дербес және ұлттық шекарадан шыға алады.Ұлттық валюталық
жүйенің ерешелігі ел экономикасындағы ... ... ... ... анықталады.
Ұлттық валюталық жүйе мен дүниежүзілік шаруашылықтың даму ... және ... ... ... ... қатынастарды ұйымдастыру формасы-дүниежүзілік валюталық жүйе
өзара ажырамастай байланысты.Ұлттық және дүниежүзілік ... ... ... олардың біртұтас екендігін білдірмейді, себебі олардың
міндеттері, қызмет етуі және реттеу шарттары, жекелеген елдер экономикасын
және ... ... ... етуі әр ... ... келеді.
Дүниежүзілік валюталық жүйені ұлттық ... ... ... ... ... көрсететін және реттнейтін, мемлекетаралық
валюталық реттеулерде және ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Дүниежүзілік валюталық жүйені мемлекеттік-құқықтық ұйымдастыру формасы
жетекші елдердің ... және ... ... ... ... және ... ... дамуымен
анықталады.
Ұлттық және дүниежүзілік валюталық ... ... ... олардың элементтерінен байқалады.
Егер ұлттық валюталық жүйе ұлттық валютаға –елдің ақша бірлігіне
негізделген болса, ал ... ... жүйе ... ... ... валюталарға немесе халықаоалық есептесу бірліктеріне негізделеді.
Резервтік валюта- халықаралық төлем және ... ... ... ... үшін валюталық паритет пен ... ... ... ... ... валюталар бағамын реттеу
мақсатында валюталық интервенция жүргізуде пайдаланылатын ... ... ... ... ... ... категориясы.
Резервтік валюта мәртебесін алудағы алғышарттар:
-дүниежүзілік өндірісте, тауарлар мен капитал экспорттарында елдердің
билік ету позициясы;
- жоғары тиімді байланыс ... бар ... ... ... ... оған деген сұранысты қамтамасыз ететін, халықаралық
айналымдағы ... ... ... және валюталық шектеудің болмауы.
Резервтік валюта мәртебесі эмитент-елдің экономикасына ... ... ... осы валютаның тұрақтылығын қолдап ... ... және ... ... ... ... Соны мен ... ұлттық валютаны резервтік дережеге көтеру
ұлттық шаруашылық үшін ... ... ... ұлттық валютамен
автоматты түрде пайызсыз және мерзімсіз халықаралық несие алу жолымне жабу
мүмкіндіктері түрінде бірқатар артықшылықтар ... ... ақша ...... паритет пен валюталық
бағамды белгілеу, халықаралық талаптар мен ... ... ... ... ... ... валюталық бірлік. Қазіргі уақытта
халықаралық экономикалық қатынастарға қызмет ету үшін шартты ... ақша ... ... СДР және ЭКЮ қызмет етеді. Бұл халықаралық
активтер қолма-қолсыз халықаралық есеп ... ... ... ... жазу ... СДР ... валюталық қорда, ЭКЮ-
Еуропалық қауымдастыққа ынтымақтастық ... ... ... ... ... ... пайдалынылады. Олардың шартты
құны валюталық қоржынға кіретін валюталардың орташа өлшемді құнын және
бағамдарын ... ... ... ... 1973 жылы наурыз айынан бастап өзгермелі бағам
режимін ... ... ... және ... валюталы-несиелік
ұйымдарда қолданылады. Осы топтағы валюталар саны, олардың құрамы ... ... ... ... ... баға ... ... орташа өлшемді құны, топқа кіретін ... ... ... ... ... ... есептеледі. СДР халықаралық
есептесу бірлігінің негізін құрған валюталық қоржын бес ... ... ... ... бойынша): АҚШ доллары -40%,неміс маркасы-21%, жапон йені
-17%, француз ... фунт ... ... және ... ... байланысты
анықталатын валюталардың конверсиялар дәрежесі валюталық ... ... ... ... да ... ... еркін айырбасталатын,
ақша бірліктері ретінде еркін конверсиялатын валюталар ... ... ... валюталық қорлар мынадай ұғымдар енгізетін енгізген
болатын:
- «еркін пайдалынатын валюта», яғни ... есеп ... ... ... ... ... ... валюталық шектеулері бар, жартылай конверсияланған елдердің
валюталары;
- валюталар ... ... ... елдердің
конверсияланбайтын валюталары.
Валюталық паритет- бұл валюталық бағамның ... ... ... заңды түрде бекітілген екі валюта арасындағы ... ... ХВҚ ... ... ... ... СДР негізінде белгіленеді.
Ұлттық валюталық жүйенің шегінде ХВҚ арқылы мемлекетаралық реттеу
обьектісі болып саналатын валютамен жасалатын операцияларға шек қою, ... ... ... ... ... мен ... ... реттеумен
байланысты бейнелейтін және жекелеген елдің немесе барлық елдердің төлем
қабілетін сипаттайтын-халықаралық өтімділік ... ... ... ... валюта өтімділігінің құрылымына шетел валютасы,
алтын, Халықаралық валюта ... ... ... СДР және ... ... несиелік құралдарды ... ... және ... есеп ... жүйелік халықаралық
нормаларға ( Женева вексельдік және чектік конвенция, 1930 ж) сәйкес жүзеге
асырылады.
Валюталық ... ... ... ... ... ... реттеледі.
Аймақтық валюталық жүйелердің пайда болуының себептерінің біріне,
жаңа валюталық ... құру және оны ... ... жүйе аумағына
қосу жатады. Аймақтық валюталық жүйе - ... ... ... және ... ... ... мақсатында бірлестікке мүше
елдердің валюталық қатынас-тарын мемлекеттік-құқтык ұйымдастыру формасының
және экономикалық интеграция шегінде валюталардың қызмет етуімен байланысты
қалыптасатын ... ... ... ... ... ... ... 1979 ж. наурыз).
Ваюталық жүйенің даму кезеңцері өндірістің, дүние-жүзілік нарықтың,
халықаралық еңбек бөлінісінің, ... ... ... ... ... ... ... ЖҮЙЕ өнеркәсіптік революциядан
кейін алтын монометаллизмі базасында ... ... ... ... 1867 ж ... ... алтынды дүниежүзілік ақшалардың жалғыз
формасы ретінде ... ... және ... ... және ақша ... болатын, себебі ақша дүниежүзік нарықта төлемге массасы ... ... ... өндірісті, сыртқы экономикалық байланыстарды,
ақша айналысесеп айырысуларды реттеуші ретінде рольін ... ... ... монета стандарты өзін түсіріп алды, ол
шаруашылықтың щаруашылық ... ... ... 1914 ж валюталық
шектеу енгізді. Бірінші дүниежүзілік соғыс тұсында пайда болған валюталық
былықтан соң, ... және ... ... ... ... аралық
алтын девиз стандарты құрылды.
ЕКІНШІ ДҮНИЕЖҮЗІЛІК ... ЖҮЙЕ 1922 ж ... ... ... құрылды. 30 елдің ақша жүйесі
алтын девиз стандартты ... ... ... Ол ... ... ... ... түрде бір валютаға бекітілмеді, бірақ та ... пен АҚШ ... ... ... ДҮНИЕЖҮЗІЛІК ВАЛЮТАЛЫҚ ЖҮЙЕ 1994 ж Бреттон-Вудстағы ( АҚШ
) валюта-қаржы конференциясында рәсімделді. Қатысушылары 44 ел болды, ... ... онда ... ... ... ... қағидалары
анықталды:
- алтынға және екі резервтік валютаға ( АҚШ доллары және ... ... ... ... ... ... ... Бұл жерде ... ... ... қатынаста сақталып, ал ақша жүйесі
айырбасталмайтын несиелік ақшалара негізделді.
Бреттон-Вудс келісімі ... ... ... ... ... ... ... алтындық паритеті және олардың
Халықаралық ... ... ... ... халықаралық есеп
айырысулардың қалдығын жабатын ... ... және ... валюта
өтімділігінің компоненті. АҚШ ... ... ... және
оны шетелдік орталық банктерде 31,10352 г (1934 ж.) тең 1 ... ... 35 ... ресми бағада айрбастау жүзеге асырылып, іс жүзінде
долларлық стандарт орын алды;
- валюталық саясат және ... ... ... ... бағынды;
- валюталық париттер алтынмен немесе АҚШ долларымен бейнеленді,
паритетті өзгерту тек қана ... ... ... іске асты;
- валюталық бағамдардың режимі белгіленді ( +/- ... ... ... ... ... ... ... валюталық жүйе
құлдырады. Төртінші дүниежүзілік ... ... ... Кингстонда
(Ямайка) 1976-1978 жж. ХВҚ-ға мүше елдердің келісімімен ... ... ... қор ... ... ... ... валюталық
жүйесінің негізгі қағидасы мыналар:
- СДР стандарты енгізілді, бірақ іс жүзінде долларлық ... ... ... СДР жүйесіндегі есеп ... ... ... «коржындағы» доллардың үлесі ... ... ... ... - 60%-ға ... ... Халықаралық
валюталық қорға мүше ... ... ... кез ... ... кұқық берілді, соның негінде көп ... өту заңд ... ... ... ... ... ... тыйым салынды:
ресми баға, алтындық ... ... ... ... ... ... валюталық бағамдар режимін таңдауға құқық берілді (1973 ж. 6
наурыздан ... ... ... жүйесі енгізілді);
- ХВҚ арқылы мемлекетаралық реттеу күшейді.
Сонымен ... ... ... дағдарысқа ұшырауы ескі
жүйені құлатуға және оны жаңамен ауыс-тыруға әкелді. Жаңа валюталық жүйені
құруда үш кезенді бөліп қарауға ... 1) жаңа ... ... құру,
алғышарттарын қалыптастыру, қағидаларын анықтау; 2) ... ... ... ... жаңа ... ... іске қосу; 3) біртұтас және элементтері ... ... ... ... ... дүниежүзілік валюталық жүйені құру.
Ямайка валюталық жүйесіне қарсы Еуропалық экономикалық кауымдастық
елдері 1979 жылы ... ... ... тұрақтандыру және инфляция
деңгейін кысқарту жолымен Еуропадағы ... ... ... мақса-тында
Еуропалық валюталық жұйесін құрды. Бұл жүйе ЕВЖ мүше ... ... ... бағалауға арналған ЭКЮ еуропа валюта бірлігіне
негізделді. ЭКЮ-дің нарықтық құнының есебі 2-кестеде берілген.
Еуропалық ... жүйе мүше ... ... алтын-доллар
резервтерінің 20% біріктіре отырып, алтынды ЭКЮ-ді жартылай қамтамасыз ету
үшін пайдаланады. Валюталық ... ... ... ... ... валюталардың бірлесіп өзгеруі негінде өзара ауытқу ... жаңа ... үшін ±6% және ... ... ± ... Орталық банктері белгіленген ... ... ... 1987 ... бастап маргинальды және интермаргинальды
интервенциялық стратегия жүргізілуде, ... ... ... ... ... жүйелері мен монетарлы саясатының жақындасуы,
экономикалық билікті көпұлтты институттарға беруі, ЕВО ... ... ... және ... ... 1988 жылы Еуропалық валюталық
жүйесін құрудың ... ... ... ... мақсаты - ЕО шегінде тауарлар, көрсетілген қызметтер
мен капиталдардың ... ... ақша ... интервенцияның шекарасын
қалпына келтіруге, валюталар арасында тұрақты ... ... ... ... ырықтандыруға қатысты бірігіп шешімдер қабылдау.
ЕВО 12 елінің мемлекеттерінің басшылары Еуропалык одақ жөнінде жоба
дайындап, оған 1992 жылы 7 ... кол ... және оны ... келісім-
шарты деп атады. Келісім-шартта болашақ экономикалық және ақшалай одаққа
катысты ережелер жинағы ... және ... ЕО ... мен ... енгізілді.
Келісім-шартта мемлекеттердің Еуропалық валюта ... ... ... ... ... үш ... ... елдің орташа
инфляция деңгейінің ... ... ... ... тапшылығы да өте өлшеусіз болмауы керек;
- ... мүше ... екі жыл ... валюта қысымға және
девальвациялануға ұшырамауы тиіс,
- ұзақ ... ... ... үш ... елдің орташа
деңгейінін 2%-нан аспауға тиіс.
Сонымен қатар, қатысушы ... ақша ... ... ... жасайтын, вапюталық операцияларды жүзеге асыратын және ... ... ... ... ... банк пен ... елдердің
орталық банктерін қамтитын орталық банктердің жүйесі ... ... ... ... ... мүше бола отырып,
дүниежүзілік валюталық жүйелердің бірден-бір қатысушысы болып саналады.
Валюталық нарықтар
Валюталық нарықтар уақтылы есеп ... ... ... ... ... тиімді пайдалануын, валюталық операцияларға
қатысушылардың валюталық бағамдар айырмасы түрінде пайда алуын, ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ете отырып, ішкі және ... ... ... ... есеп айырысудың өзіндік ерекшелігі бар-лық елдер ... ... ... ... ... ... ... да сыртқы
сауда, көрсетілген қызметтер, несиелер, инвестициялар, ... ... есеп ... ... ... сатып алу-сату формасында
бір валютаны екінші біріне айырбастау болып табылады.
Валюталық нарықтарда шетел валютасына ... ... пен ... ... ... тауарлар және көрсетілген қызметтер үшін валюталық түсім
алған экспортерлардан; сатып ... ... мен ... және кеме
компанияларынан алынған ... үшін ... ... ... ... ... үшін фрахты, сақтандыру сыйақысы, брокерлік
және банктік комиссия түрінде валюталар ... ... ... мен
банктерден; дивидент төлеуге, займды, несиені және оған есептелген пайызды
және т.б. қайтаруға міндеттемесі бар занды және жеке ... ... ... ... ... операция-ларды жүргізуге
халықаралық сауда мен оған байланысты көрсетілген ... ... ... мен ... ... ... болып табылады.
Валюталық нарықтар - сұраныс пен ұысыныс негізінде ондағы ... ... ... ... ... ... ... нарықтарда мынадай ағымдарды бөліп қарауға болады:
- шарушылық ... ... ... ... интернационалдануының күшеюі;
- байланыстың жана жүйелерін пайдалану;
- әлемнің ... ... ... ... ... жасау;
- банктердің корреспонденттік шоттары бойынша жазбаша түрде
негізделетін валюталық ... ... ... ... ... валюталық мәмілелермен ... және ... ... ... көлемін ұлғайту.
Валюталық операциялардың көлеміне, ... және ... ... ... ... ... ... халықаралық, аймақтық
және ұлттық (жергілікті) болып бөлінеді.
Халықаралық валюталық нарықтар ірі ... ... ... ... ... ... ... Франкфуртна-
Майнедегі, Париждегі, Цюрихе, Токио, Сингапурдағы, Гонконгтағы валюталық
нарықтарды бөліп айтуға ... Бұл ... ... ... кеңінен колданылатын валюталармен операциялар жүзеге асырылады.
Аймақтық және жергілікті нарықтарда белгілі бір ... ... ... Оның ... ... сауд ... ... динары және т.б. бар.
Ұлттық ... ... деп, ... ... халықаралық
операцияларды жүргізуге маманданбаған, өз ... ... ... жеке ... және ... ... ... валюта бойынша қызмет
көрсететін сол елдің аумағында орналасқан банктердің жү-зеге ... ... ... ... ... ішкі ... нарықтағы
операцияларға жекелеген компаниялар арасында жасалатын операцияларды, жеке
тұлғалар арасындағы операцияларды, сондай-ақ валюта биржасында жүргізілетін
операцияларды да ... ... ... ... ... ұлттық нарықтың жұмыс жасайтынын айтуға болады. 1997 ж.
операциялар көлемі USD-1124735 мың, DЕМ - 11165 ... ... ... ... елдің ішкі валюталық заңдылықтарының ырықтандырылуына
байланысты ресми валюталық ... ... ... ... ... "Қара
нарықтың" болуы барлық ТМД елдерше тән сипат. Қазақстанда ... ... ... ... ... ... орындарының көптеп
ашылуы пайда массасын өсіру үшш банктер арасында бәсекені ұлғайта отырып,
"көше" ... ... ... ... және ... ... "қара
нарықтың" әрекет ету аясының қысқаруына экелді.
Институтциональдық ... ... ... нарык банктер,
банкирлер үйін, брокерлік фирма және Ір; ... ... ... мен ... ... ... валю-талық операцияларын
ірі коммерциялық банктердщ жетекші-лік етушен, ережеге сәйкес олардың
қарамағында жүзеге асырады. Валюталық ... ... ... ... ... мен ... ... үлесіне келеді. Мұндай
сызба, валюталық нарықты банкаралық ... ... ... ... ... ... кұқылы банктер өкілетті немесе
девиздік банктер деп аталады.
Девиздік банктердің валюталык нарықтағы ... ... ... ... банк ... оның ... ... бөлімдер және
филиалдар тораптарының даму ... ... ... ... ... телекс, телефон және т.б. байланыс жүйелерінің
жагдайына, банк ... ... ... ... ... арасында тіке-лей жүргізіледі
(телекс немесе телефон бойынша), бірақ кейбір елдерде (Скандинавия елінде)
Орталық банк ... ... ... ... ... ... биражалар сақталған. Мұндай жағдай ... ... ... ... яғни ... қор ... аптасына 2 рет валютамен сауда
жүргізіледі.
Нарықтың қатысушы барлық мүшелерін екі негізгі ... ... ... топқа пассивті қатысушылар, яғни оларда валюталық операциялар
жүргізу қажеттілігі әр кез-дерде туындайды да, баға ... білу ... ... банктерге өтініш жасайды (маркет-юзерлер). Активті қатысушылар
(екінші топ) өздеріне баға белгіленімін білуге өтініш жасайтын банктер ... ... ... Осы ... ... ... жерлеріне таралған бөлімше тораптары және үлкен дилерлер штаты бар
20-ға жуық банктер ... ... Бұл ... 100 млн. АҚШ ... ... ... - 5 ... 10 млн.) ірі сомаға мәміле жасай
отырып, валюталық нарықка маңызды ... ... тек өте ірі ... ... де-партаменттер және
валюталық операциялармен айналысатын білікті дилерлер бар. Өз клиенттерінің
тапсырмаларын ғана орындайтын және валюталық ... өз ... ... ... ... ... жұ-мыс жасайтын
банктерге, өздерінің клиенттері мен банк ... ... ... ... үшш, ... ... ... жалпы түсінігі бар
банктік қызметкер болса ... ... ... жуық ... ... бар, ... та үш бөлімінде ғана (Франк-фурт ... және ... ... банкаралық валюталық нарықта
операциялар жүр-гізетін валюталық департаменті бар Германияның ірі ... ... - ... ... алуға болады. Қалған бөлім-шелері валюталық
операцияларды шектеулі ... ... ... ... үш бөлімшесінің
бірінің "Сименс" каналы арқылы берілетін бағамдар бойынша ... ... ... да ... ірі, ... ... дивер-сификацияланған
банктер болып табылады. Әдетте, олар бір, екі-үш ... ... ... және ... ... баға ... ... бұл банктер брокерлік фирмалардың қызметтерін пайдаланады.
Брокерлік фирмалар 30%-ға жуық валюталық операцияларға қызмет етеді
және сол ... ... ... ... ... тұлғасында, екі банкінің
арасында - валюталарды сатушы және ... ... ... ... ... де ... делдал ретінде бола отырып, клиенттерден брокерлік
комиссиялық ақы алады ... ... ... ... ... алынған әрбір
миллион доллар үшін 20 АҚШ ... ол ... ... ... ... мен сатушы тең бөледі және онда котировка қосыл-майды, әр ай
сайын тікелей брокерге төленіп отырады.
Брокер мәміле ... және баға ... ... ... ... Брокер арқылы жұмыс істеудің айтарлықтай ... ... ... ... және ... белгілейтін кез
келген баға-мен мәміле жасау мүмкіндігі, мәміле жасағандағы құпиялық және
өз бағасын ұсыну ... ... мен ... ... іскерлік
ынтымақтастық тек өзара түсіністік, сенім және сыйластық болғанда ғана
мүмкін және ол ... ... ... ... ... ... ... операциялары клиенттердің есебінен де,
сондай-ақ өздерінің есебінен де ... ... ... ... ... ... әдетте ақшалай белгілер
түрінде болмайды, ол банктік және несиелік айналыс кұралдары ... ... ... сәйкес телеграфтық және пошталық аударым, чек, тратта
түрінде болады.
Аударым - бұл басқа елдегі ... ... ... ... және оның есебінен теле-графтық немесе пошталык аударым
(бұйрық) непзінде ... бір ақша ... ... алушыға (бенефициарға)
төлеу туралы банктің бұйрығы. Аударым ... банк екі ... ... ... ... өз ... ұлттық валютаға шетел валютасын сатады
және шетел валюта-сын шетелге аударады. Бұл жерде ... ... ... есеп ... ... және ... код қолдану арқылы қорғауға
кепіл береді.
Банктік чек - шетелдік банк-корреспондентке чекті ... ... ... бір ақша ... төлеу туралы банктің жазбаша бұйрығы.
Экспортер, ондай ... ала ... оны ... ... ... вексель - осы елдің банкінің шетелдік банк-корреспондентке
берген ... ... ... ... өздерінің банктерінен бұл
вексельді сатып алады және оны ... ... ... ... ... ... ... міндеттемесін өтейді. Ал осы елдің
банкінің міндеттемесі мерзімі жеткенде ... ... ... ... қажетті валюталык қаражаттармен қамтамасыз ету
болып ... ... ... мен ... тек қана банктер емес, ... және ... ... жеке ... бере ... да ... ... айналыс құралдары халықаралык төлем айналымынан алтын ... ... ... әр ... ... ... арасында
корреспонденттік қатынастардын дамуына және шетел валютасында ... ... ... ... ... ... ... Бұл өз кезегінде операцияларды қолма-қолсыз ... ... ... ... және ... ... ... мүмкіндік жасайды.
Халықаралық есеп айырысулардың сызбалы механизмін былай беруге болады:
тауарды (қызметті) экспорттаушы сат-қан ... ... ... ... ... валютасына жататын чек, аударым және басқа да
төлем құжаттарын өз ... ... ... сата ... оның орнына
экспорттық өндіріс үшін қажетті ұлттық ва-лютаны алады. Коммерциялық банк
өзінің ... ... бұл ... ... ... де
төлеу-шілер мен борышқорлардан, жіберілген құжаттар бойынша валюталық
қаражаттарды төлеуін ... ... ... ... ... ... ... экспортер банкінің кор-респонденттік шотына түсіреді. Халықаралық
есеп айыры-сулардың осындай механизмі ... ... ... ... ... ... алу жолымен банк-корреспонденттер
арқылы сыртқы ... ... ... ... есеп ... асы-руға мүмкіндік береді.
ВАЛЮТАЛЫҚ БАҒАМ ЖӘНЕ ВАЛЮТАЛЫҚ «ҚОРЖЫН»
Валюталық жүйенің маңызды элементі - валюталық ... ... ... ... ... ... мен ... қызметтердің халықаралық саудасы
барысында, капитал және несиенің қозғалысында валюталармен өзара ... ... және ... ... ... ... ... шетелдік валю-таларда бейнеленген әр түрлі елдердің құндық
көрсет-кіштерін салыстыруға; банктер мен ... ... ... ... қайта бағалап отыруға байланысты негізделеді.
Валюталық бағам - бұл бір елдің ақша бірлігінің ... бір ... ... ... бағасы. Әрбір елдің ұлттық валюталарын
салыстыру олардың ... және ... ... ... ... ... қатынастарына негізделеді. Валюталык бағам валюталарға сұраныс пен
ұсынысқа ықпал етуші ... ... ... ... қалыптасуына ықпал ететін үш факторлар тобын бөліп қарауға
болады:
саяси - саяси тұрақтылық, ... ... ... ... және т.б.
экономикалық, халықаралық тәжірибеде анықталатын ... шыңы ... ... өсу, ... ... және
инфляцияның төменгі қарқы-ны (жылына 10%-ға дейін), жұмыссыздықтың төменгі
деңгейі ... 8%-ға ... ... ... ... ... сұраныс, негізгі капиталды ... ... және ... ... ... жай ... ... қа-зіргі дүниежүзілік
шаруашылыққа қозғалыстың тарихи процесін көрсетеді.
Монометаллизм ... - ... ... күміс - валюталық бағамның базасы
монеталық (алтындық) паритет болып табылды, яғни ол, әр түрлі ... ... ... ... құрамына байланысты ... Ол ... ... ... ... келеді. Алтын
монометаллизмі ... ... ... ... ... ... ... қатынасы олардың ресми алтындық құрамына байланысты)
және стихиялы түрде ... ... ... оның ... ... ... нүктелерінің классикалык механизмі тек екі жағдайда жүзеге
асты: алтынды еркін түрде сатып ... және ... ... ... ... ауытқу шектері паритеттің 1%-нан асқан жок және ... ... ... ... ... ... шығындарымен анықталды.
1930-1933 жж. фунт стерлинггің алтындық құрамы 7,32 г болса, ал ... -15 г. Бір фунт ... ... ... былай анықгалды:
1ф.ст.= 7,32000/1,50416=4,86 доллар. Фунт стерлингтің ең ... ... ... пассивті төлем балансы тұсында) монеталық ритеттен оның
аударым құны - 0,05 долл. шегергендегі ... ... Фунт ... ... ... ... ... Валюталық бағамның
осы нүктесіне жеткен кезде АҚШ-қа алтынньщ кетуі басталды. Жоғары алтындық
нүктеге жеткен ... ... ... +0,5 ... долл.) АҚШ-тан
алтынның келуі байқалды.
Валюталық бағам алтын нүктелерінің шегінен шығып кете ... ... ... ... борышқорлар үшін, тауарларды ұлттық валютаға ... ал ... ... ... тиімдірек болды. Алтын стандартын алып
тастағаннан кейін, алтын нүктелерінің механизмі істен шықты.
1971 жылы ... ... ... бағасы бойынша ... ... ... ... ... және алтын паритеттері
сандық түсінікке айналды. ХВҚ ... 1975 ... ... ... ... ... ... алтын паритетінен завды түрде бас тарту
Ямайка валюталық конференциясымен рәсімделді.
Бұл ... ... ... ... ... ... өзінің Кұндық көрінісін алтында емес, яғни алтын ... ... ... ... баға ауқымы, несиелік акдіалардың салыстырмалы
құны арқылы болуында.
Валюталық бағам ... ... ... ... ... ... 1978 жылдан бастап, ва-люталық паритет СДР ... ... ... ... ... ... динамикасы ақша бірліктерінің ... ... ... ... ... пен ұсынысқа ықпал ететін төлем
балансының ... ... ... деңгейіндегі айырма; валюталық
нарық қызметтері мен алыпсатарлық валюталық операциялар, валю-талық бағамды
мемлекеттік реттеу, ... ... ... ... ... байланысты.
Жалпы алғанда валюталық бағамның қозғалысының бағыттарын анықтайтын
факторларды үш топқа бөлуге ... ... ... ... ... ... ... орта мерзімде ... ... ... ... негізгі макроэкономикалық көрсеткіштері болып
табылады. Әдетте олар, ұлттық статистикалық ... ... ... мәліметтерін білдіреді. Мынадай негізгі
факторлар бар: сатып алу қабілетінің ... ... ... ... ... ... нақты пайыз мөлшерлеме-сінің деңгейі, жұмыссыздық
деңгейі, инфляция, төлем балансы, өнеркәсіптік ... ... ... ... ... - бұл бағамды жүргізу графигін (чарт) талдауды
сипаттайды. График-чарттардың келесідей ... ... білу ... ... ... ... шамдарының "крестиктер-ноликтер"
графигі. Валюталық бағамның қозғалысы толқынға ... ... ... және ... ... жоғарласа, екінші бір жерде төмендеу байқалады.
Қысқа мерзімді күтпеген факторлар валюталық бағам динамикасына маңызды
түзетулер енгізуі мүмкін. Оларға ... ... ... ... ... ... оқиғалар, саяси лидерлердің сөздері, валюталық
инвестиция.
Валюталық нарыққа қатысушылардың арасындағы валюталық операциялар
валюталары ... және ... ... ... жүзеге
аспайды. Бір валютаны басқа валютаға айырбастау деп шетел ... ... ... ... ... сату ... ... алу, ал оларды
айырбастау пропорциялары валюталық котировка арқылы анықталады. Валюталар
котировкасы айырбасқа ... екі ... ... ... ... ... ... елдерде валюталық бағамды бекіткенде жанама баға
белгіленімі қолданылады. Ол мынадай мағынаны ... ... ... бір ... ... 1, 10, 100, 1000 бірлік), ұлттық ... ... ... ... үшін қолданылады (мысалы, 1 USD=76,212
КzТ). Жаңа баға белгіленімін көп колданбайды. Бұл ... ... ... валютаның бірлігі болады. Бұл баға белгіленімі ... ... ... 1 GBР=1,5860 USD).
АҚШ-тың ішкі айналысында жанама баға ... ... ... колданылады.
Валюталық баға белгіленімінің түрі валютаның жағдайына, оның ... әсер ... ... валюталық бағамның мәні өзгермей тек
формасы ғана өзгереді.
Әр ... ... ... пен ... ... жолымен банкаралық
бағамды анықтаудан және тіркеуден тұратын баға ... ... ... ... ... ... егер банк ... сатса, сатушының бағамы
бекітіледі, ал егер валютаныы сатып ... ... ... ... бекітіледі.
Мысалы, 1,9430/50 неміс маркасы АҚШ-тың 1 доллары , үшш ... - банк ... 1 ... 1,9430 неміс маркасына сатып алуға
және 1 ... 1,9450 ... ... сатуға мүмкіндігі бар.
Сатушы және сатып ... ... ... ... ... жабу үшін ... және банк ... құрайды. Бұл айырма
маржа немесе спред деп аталады да, валюталық нарықта болатын ... ... ... ... ... ... ... неме-се банктің
статусына байланысты өзгереді.
Банкаралық валюталық нарықтардағы операциялар ха-лықаралық ... ... ... болып табылатын АҚШ долларына қатысты жасалынады.
Сауда-өнеркәсіп клиентурасы үшін валюталар котиров-касы банкімен кросс-
курс негізінде бекітіледі. Кросс-багам бұл екі ... ... ... ... есеп-телінетін бағамнан шығатын қатынасын ... АҚШ ... ... ... үшін ... маркасының сатып алу бағамын
анықтау ... Бұл үшін банк сату ... ... неміс банкісінен АҚШ
долларына неміс маркасын сатып алады: ... 1 ... ... бірақ ол сатып алушының бағамы бойынша ... ала ... АҚШ ... ... АҚШ-тың бағамы бойынша 1 долл.=5,6110
француз франкі. Осылайша, 1 неміс маркасы =3,380 ... ... - ... ... Республикасының Ұлттық ... ... ... = ... және ... ... бағамдары реси ... ... баға ... кесі лерівде соңғы бағамдар жарияланады
(соңғы валюталь мәмілелер бойынша).
Баға белгілеу кестесінде көрсетілген бағамдар - бұл ... ... ... ... ... ... ... мерзімді траттаның және банкнотаның бағамынан арқашан жоғары
болатын телеграф аударымының бағамы негізінде ... ... ... ... ... тура сол ... ... күні төленеді, бұл бағам өзгерісіне байланысты ... ... ... ... ... ... Банк-корреспонденттер арнайы
бағамдарды қолданғанда, өздерінің клиенттеріне аударым жа-сағанда валюталық
қателерді ... ... ... ... ... ... бағамынан төмен, өйткені осы төлем
құжатын бір елден ... елге ... ... үшін ... ... ... Бұнда банк чек бойынша төлемді, тек бұл төлем
құралын беріп, шетел банкісі, банк-корреспондент инкассоға алғанда жасайды.
Чектің ... ... ... ... болады, өйткені тратта бағамын
анықтағанда оның төлеу мерзімі, кепілдемесі және төлем валютасы ескеріледі.
Мерзімді ... ... ... ... ... вексельді сатып
алғаннан бастап, оны өтеуге дейінгі күндер үшін пайызды шегергенге тең.
Пайыздар көбінесе осы ... ... ... сол ... ... ... егер тратта алдыңғы қатарлы сауда векселі болса,
пайыздар эмиссионды банктің есептік ... ... ... ... ... ... ... ресми мөлшерлемеден төмен болатын нарықтық
мөлшерлеме ... ... ... бағамы пошталық аударымдардың бағамына сұраныс пен
ұсынысқа байланысты жақындайды. ... алу ... ... ... төмен бағаммен, ал сату кезінде жоғары бағаммен бекітіледі. ... ... ... ... ... ... ... етеді (чектер тасымалдау кезінде сақтандырылмайды). Нью-Йорк валюта
нарығында ... ... ... ... ... ... ... аударылым - 4,866 АҚШ доллары 1 ф.ст. үшін, пошталык аударым -
4,861, чек - 4,861, ... ... ... ... - 4,861 ... (3 ай) -4,825 АҚШ ... - 1 ф.ст. ... мәмілелердің түрлеріне байланысты агымдагы және мерзімді
(спот және форвард) бағамдары болады. Ағымдағы ... ... ... ... сол сәтте ағымдағы валюта бағамы бойынша жүзеге
асады. Мерзімді валюталық мәмілені жасағанда валютаны айырбастау алдын ала
белгіленген ... ... ... ... бойынша жүзеге асады.
Форвардты бағамды ағымдағы бағамға сыйақыны ... ... одан ... ... ... ... ... валюта сыйақы немесе дисконт
бойынша оның күтілетін ... сол ... ... ... ... ... деңгейіне байланысты баға бел-
гіленеді. Егер валюта ... ... баға ... онда ... бағамы ағымдағыдан төмен және керсінше болады.
Құбылмалы және тұрақты валюталық бағамдар. 1973 жылдан бастап дамыған
елдер валюталарды ... ... ... қатынастардан бас тартып,
валюталық нарықтарда сұраныс пен ... ... ... орын ... ... ... ... нарықтардағы фактілердің тұрақты
болмауына байланысты, дамыған батыс елдердің валюталары көп өзгереді, ол
бір ай ... 5-10 ... ... ... ... ... ... өзгерістері халықаралык есепті жүзеге асырғанда көптеген
қиындықтар туғызады. Осыған байланысты ... ... ... ... ... валюталары арасындағы тұрақты қатынасты орнатады. Еуропада мұндай
топ, Еуропалық валюталық жүйе болып табылады (ЕВЖ), ол 1979 жылы ... ... ... 10 елі кіреді (Германия, Франция, Италия, Нидерландия,
Дания, Ирландия, Бельгия, ... ... Осы ... ... бекітілген тұрақты бағамдардан 21,25%-дан артық ... ... ... ... төменгі ауытқуы шектеріне жеткен жағдайда
ЕВЖ-ге мүше ... ... ... ... ұстау үшін валюталық
интервенция және тағы ... ... ... егер бұлар көмектеспесе
ұлттық валюталық ресми ревалвациясы ... ... ... дамушы елдер өздерінің ұлттық ... ... ... немесе халықаралық валюталық бірліктерге «байлауға» тырысады.
Қазіргі кезде 30-дан аса ел ... ... ... АҚШ ... ... ... франкасына, 10-нан көбірегі СДР-ге «байлайды».
Валюталық бағамдардың көптігі. Кейбір мемлекеттер-де операцияның әр
түрі бойынша қолданылатын ... ... ... ... түрі бар.
Бельгияда 2 бағам колданылады: біреуі - коммерциялық, екіншісі - қаржылық
операциялар бойынша. ... ... ... бағам-дардың көптігі белгілі
тауарларды экспорттық қолдау үшін және импорттық кейбір ... ... ... валюталық бағамдардан басқа статистикалық және экономикалық
талдау кезінде қолданылатын есептеу бағамдары бар. Оған ... ... - ... және ... алушы бағамдарының арифметикалық орташасы. Шын
мәнінде айтсақ мұндай бағам жоқ, ... оның ... ... ... жарияланады.
Батыста көптеген валюталық багамдардың индекстері тараған. Көптеген
валюталық ... ... ... ... ... жеке ... басқалармен салыс-тырғанда арзандау ... ... ... бар. ... бағамдарының өзгеру дәрежесін өлшеу үшін
арнайы индекстер есептелінеді, олардың ... ... ... ... қолданудың бірден-бір сфе-расы осы елдің
сыртқы экономикалық қатынастарында үлкен орын ... ... ... ... қоржынға қатысты бағамның ... ... ... ... ... ... табылады. Оған
кіретін валюталар құрамына ... бұл ... ... ... ... ... бағамдарының бірдей емес мөлшерде
өзгеруіне бай-ланысты әр түрлі болады.
Көбінесе валюталық бағамдардьщ индекстері ... ... әсер ету, ... ақша ... ... ... ету, сондай-ақ елдің сауда және төлем балансына әсер ... ... ... ... осы ... ... ... осы елдің импорты мен экспортын бөлуді сақтандыру және осы елмен
саудада негізгі сауда әріптестерінің үлес салмағын көрсетеді.
АҚШ долларының ... ... ... индекстерінің ішіндегі
біршама белгілі ... ... ... ... ... «Морган гэранти траст» және ХВҚ индексі жатады. Соңғысын ... ... қор ... үшін ғана ... сондай-ақ барлық ірі
валюталық нарықтар үшін де есептейді. 18 валютадан тұратын валюта «қоржыны»
индексі ... ... ... ақша ... ... ... етуін есепке ала отырып құрылған.
Валюта бағамдарының ағымын талдау барысында номи-налдық және нақты
валюталық багамдардың индексі ... ... ... ... ... ... ... қабілетке әсерін тереңірек оқып
білу үшін, оның ішінде валюталар инфляциялық құнсыздануға ұшыраған ... ... ... ... ... ... екі елдің ішкі
бағаларындағы өзгерістерге қатысты ... ... ... индексін
білдіреді. Аталған индекс бәсекелестік қабілетке ... ... ... көрсетеді, себебі ол инфляциямен байланысты, сол немесе ... ... ... ... катысты нашарлауын және
жақсаруын есепке алады. Нақты валюта ... ... ... ретінде
ішкі бағаның өсу индексін немесе шығынның ... ... ... ... ... ... шығындардың индексін пайдаланалы.
Соған сәйкес, нақты тиімді валюта бағамының индексі ... ... ... олардың өзгерістері бойын-ша сол елдің ішкі бағаларының
(шығындар) өзгеруіне қатысты түзетілген тиімді валюта индексін білдіреді.
Қазіргі кездегі АҚШ ... ... ... ... ... ... ... есептеледі.
Қорытынды
1. Валюталық жүйенің басты элементі - ... ... ... қалыптасуына ықпал ететін ... ... ... валюталарының бағам-дарының әр түрлі түрлері мен баға
белгіленімдері берілген.
2. ... ... ... ... ... ... ... сонымен байланысты көрсетілген ... ... мен ... халықаралық козғалысы ... ... ... ... сұраныс пен ұсыныс негізінде валюталарды
сатып алу-сату операциялары жүргізілетін ... ... ... ... ... көлеміне байланысты валюталық нарықтар
халықаралық, аймақтық және ... ... ... ... нарықтардың қатысушыларын екі басты топқа
бөледі: ... ... ... жүргізу қа-жет болғанда басқа
банктерден және брокерлік фирмалардан баға белгіленімін білгісі келетіндер;
активті баға ... ... үшін ... бағаны қоюшылар.
4. Шетел валютасы халықаралық төлем айналымында ен бастысы ... ... ... ... - ... және пошталық аударымдар,
чектер, тратталар түрінде болады. Әр ... ... ... ... ... өндіріс және айырбас процесінде қалыптасатын оъективті ... ... ... ... - басқа елдің ақша бірлігіне қатысты сол елдің
ақша ... ... Ол ... ... ... ... паритет
шеңберінде ауытқып отырады.
6. Валюталардың баға ... ... үшін ... ... бірлігінің шекті қатынасын анықтауға мүм-кіндік жасайды. ... ... түрі ... ... оның бағамының деңгейіне әсер
етпейді, өйткені валюта бағамының мәні ... ал оның ... ... Сауда-өнеркәсіптік ... үшін ... ... кросс-бағам негізінде бекітіледі, ол екі ... ... ... валютаға қатысты анықталуын сипаттайды.

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 26 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Валюталы жүйелер және валюталық қатынастардың ұғымы35 бет
Динамикалық жүйелер5 бет
Несиелік қор менеджментінің экономикалық ақпараттық жүйесі23 бет
"Тіл және ұлттық мінез."16 бет
«Мемлекеттік қызметтегі мемлекеттік саясат»96 бет
Авторлық құқық. Сабақтас құқық туралы жалпы түсінік28 бет
Азаматтық істер бойынша міндеттемелерді орындау негіздері53 бет
Азаматтық құқықтың обьектілері29 бет
Арнаулы субъектілердің қылмысқа қатысуы50 бет
Ақпараттарды өңдеудің техникалық құралдары136 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь