Теңеу – ерекше стилистикалық тәсіл

Тілдің лексикалық қазынасындағы сөздердің мағынасын, прагматикалық мақсатын айқындап әрі қолданысқа дұрыс енгізу мәселесі стилистика ғылымымен тығыз байланыста болады. Безендіруші стилистика сөз образына арналады. «Образдылық», «бейнелілік», «көркемдік» – өте күрделі стилистикалық категория. «Образ» терминінің астарында семантикалық ерекшелік пен прагматикалық мақсат, стилистикалық әсер қатар үйлесіп айтылады. Стилистика ғылымында «образ» деген сөз әр түрлі мағынада қолданылады. Образдылық – эстетикалық идеалдың шындық тұрғысынан қабылданған формасы, сөз – образ оның жеке қолданысы. Сөздің образдылыққа енуі өзінің тура мағынасынан ауыспалы мағыналарға ойысуы, сөздің образды мағынаға ие болуы өзінің алғашқы номинативті мағынасының қызметін жоғалтып, ерекше бояуға енуі болып табылады, ал экспрессивтілік бояу стилистикалық әсер береді, автордың сөзі прагматикалық мақсатын айқын танытып отырады. Сөздің образға енуі оның мағыналық өзгеріске түсуін бағалау функциональдық стильдердегі эстетикалық қызметін көрсету болса, екіншіден, бір стильден екінші стильдің сөз образдарының да үлес салмағын танып білуіне тікелей қатысын анықтап береді. Сөз образы лингвостилистика тұрғысынан әртүрлі семантикалық-стилистикалық категорияның көркемдік функциясын анықтайды. Образды троптық және троптық емес деп бөлуді белгілі мәтін арқылы түсіндіру қолайлы. Әсерлі сөздің жасалу тәсілі сан алуан болып келеді. Соның ішінде ерекше байқалатын стилистикалық амал-тәсіл – теңеу. Теңеу – ерекше стилистикалық тәсіл, мәтінде көрнекті орын алатын әсерлі сөз. Әсерлі сөз стилистика ғылымында эмоционалды-экспрессивті лексикаға да және көркем ойға, мазмұнға құралған сөйлемге де байланысты айтылады. Теңеудің семантикалық-стилистикалық мәнін айқындайтын амалдардың қатарына метафора, эпитет, метонимия, синекдоха, гипербола, синоним теңеулерді жатқызады, сондықтан жасалу жолдарын бірнеше топтарға бөліп көрсетеді. Теңеудің көркемдік сипаты көркем әдебиетте, ауызекі сөйлеу стилінде ұқсату әрі бейнелілікке құралады. Теңеудің керкемдік сипаты көркем әдебиет стилінде, ауызекі сөйлеу стилі және публицистикалық стильде ұқсату мен бейнелілікке құрала отырып, адресанттың айналасындағы зат құбылыстың субьективті, обьективті теңелетін заттардың жалпы сипатын санада сақталған
        
        ТЕҢЕУ  -  ЕРЕКШЕ СТИЛИТИКАЛЫҚ ТӘСІЛ
ф.ғ.к. Әділбекова Жеңіскүл Қуандыққызы
М.Әуезов атындағы ОҚМУ, Шымкент қаласы
Резюме
Мақалада
Summary
Тілдің ... ... ... ... ... ... ... әрі қолданысқа дұрыс енгізу мәселесі стилистика ғылымымен тығыз байланыста болады.
Безендіруші стилистика сөз образына арналады. , , - өте ... ... ... ... ... семантикалық ерекшелік пен прагматикалық мақсат, стилистикалық әсер қатар үйлесіп айтылады. Стилистика ғылымында деген сөз әр түрлі ... ... ... - ... ... ... ... қабылданған формасы, сөз - образ оның жеке қолданысы. Сөздің образдылыққа енуі өзінің тура мағынасынан ауыспалы ... ... ... ... мағынаға ие болуы өзінің алғашқы номинативті мағынасының қызметін жоғалтып, ерекше бояуға енуі болып табылады, ал ... бояу ... әсер ... ... сөзі ... мақсатын айқын танытып отырады. Сөздің образға енуі оның мағыналық өзгеріске түсуін бағалау функциональдық стильдердегі эстетикалық қызметін көрсету болса, екіншіден, бір ... ... ... сөз ... да үлес ... танып білуіне тікелей қатысын анықтап береді.
Сөз образы лингвостилистика тұрғысынан әртүрлі семантикалық-стилистикалық категорияның көркемдік функциясын анықтайды. ... ... және ... емес деп бөлуді белгілі мәтін арқылы түсіндіру қолайлы.
Әсерлі сөздің жасалу тәсілі сан алуан болып ... ... ... ... ... ... амал-тәсіл - теңеу. Теңеу - ерекше стилистикалық тәсіл, мәтінде көрнекті орын алатын ... сөз. ... сөз ... ... ... лексикаға да және көркем ойға, мазмұнға құралған сөйлемге де байланысты айтылады.
Теңеудің семантикалық-стилистикалық мәнін ... ... ... ... ... ... синекдоха, гипербола, синоним теңеулерді жатқызады, сондықтан жасалу жолдарын бірнеше топтарға бөліп көрсетеді.
Теңеудің көркемдік сипаты көркем әдебиетте, ауызекі сөйлеу ... ... әрі ... ... Теңеудің керкемдік сипаты көркем әдебиет стилінде, ауызекі сөйлеу стилі және публицистикалық ... ... мен ... ... ... адресанттың айналасындағы зат құбылыстың субьективті, обьективті теңелетін заттардың жалпы сипатын санада сақталған стилистикалық сөз орамдары арқылы беретіндігімен ... ... кез ... ... ... ... ... түрлерінің пайда болуына тікелей ықпал етеді, көркемдік ... ... ... ... ... Теңеудің стилистикалық тәсіл ретінде қолдану ерекшелігі мынада: ... - ... ... ... ... ... ... ассоциациялап отырады, себебі адам санасында сөйлеу процесінде коммуникативтік фреймдер ... орын ... ... ... теңеу, ұқсату мотивтерін, әуендерін іздейді. Теңеу өзі ... сөз ... ... ... жиі ... ... ... негізі теңеуден шыққан. Метафора - танымдық-концептуалды жағынан күрделі әмбебап құбылыс, ... - адам ... ... ... ... ... ... Теңеу болатын заттар стилистикалық фреймдер көбінесе адресанттың санасында дайын сценарий күйінде тұрады, сондықтан сөз жанрларында еркін пайдаланылады.
Стилистикалық фреймдер белгілі ... ... ... ... ... ... ойлау әрекетіне ең жақын тұратын форма болып саналады. Әсерлі сөз теңеудің құрылымында бейне- таңба-символ-белгі-елес-қиял-реалды ақиқат емес ... ... ... ... ... ... ... ғылыми, мәдени, көркемдік әлемінің нәтижесінен айқындалған реалды ақиқат пен символ ... ... яғни ... ... ... - бүгінгі ұлттық әдеби тілдегі бағзы заман өмірінің адам санасындағы ұқсату белгісінің көркемдік қуаты.
Адамның ең көп мән ... - өз ... оны ... әр ... адам ... бар ... мен байлығын меңгеріп қалуы, керісінше игере алмау адам өмірінің ... ... ... ... Ауыз әдебиетінде адресант-автор-суреткер өзінің сияқты ойлау ... ... ... көріп жүрген мал өсіру, кең жазиралы даласын көру, көшпелі өмірдің барлық тыныс-тіршілігімен арқылы ... ... сөз ... ... ... ... ... алады.
Ауызекі сөйлеу стилінде дайын сөздермен, тұрақты сөз тіркестерімен келетін теңеулер жиі ұшырасады: мидай жазық, жастай қалды, елдің баласындай, жын шайтандай, ат ... т.б. ... бет ... бес ит ... бала мен ана ... көзімдей көр, көзіңдей көру сырлас адамдар арасындағы; ... ... ... қызындай екен әдет-ғүрып дәстүріне байланысты жиі ұшыраса отырып, көркемдік ... ... ... ... теңеулер әр уақытта кез келген стильде экспрессивті сөздер болып келеді: зіңгіттей жігіт болыпты, добалдай боп ... ... ма, ... ... симайды, өгіздей болып кетіпті, сағыздай созылып тұр (ауызекі сөйлеу тілінің материалдары).
Публицистикалық стильдің әртүрлі жанрларында теңеудің қолданыс ... ... ... бар ... бірден байқалады. Мысалы:
Қадыр Мырзалиевтей қадау талантқа ғана айтылар ... ... ... ... ... ... Тауық жылының алғашқы күні-ақ тауыққа шашқан тарыдай шашыраған әлгі ойлардың дәнін теруге тура келді. Қазақ бағыналы бәйтеректей мықты этносқа ... оның ... ... оң ... - ... ... Мұхтар Әуезовтің деген атақты тарихи баяндамасын тыңдадық. Домбыраның қос ішегіндей қатар өрілген өнер мен ... - ... егіз ұғым (). ... ... ... уәжі - ... ... заты, мекені, өскен ортасы. Адам белгілі кеңістік пен ... өмір ... ... ... ... ... ... өте шығатын көрінісін әлем кеңістігіне сынаптай сырғыған деген бейнелі теңеу-салыстыру моделіне әкеп байланыстырған. Дайын ... сөз ... ... жасалған тайға таңба басқандай, тауыққа шашқан тарыдай немесе сең ұрғандай деп авторлық өзгеріске түсіруі де ... ... ... ... ... ... алып ... көркем әдебиет стилінде стилистикалық категориясы арқылы көркемдік, ... ... ... ... ... келе ... ... Күнікейдің қиялы сағымдай бұлдырап, сол сағымның ішінен біресе екі тірсегі ботанікіндей майысқан, басы бір бөлек, кеудесі бір ... ... Тұяқ ... біресе екі иығына екі кісі мінгендей, көзі алақандай, шүйдесі ... ... ... (Ж. Аймауытов). Сонау көз ұшында ноқаттай болып ... көк ... ... ... ... кеткен.
Ыстық жүрек тайдай тулады ма? Сәнді қала да сағымдай алыста қалды. Үріккен еліктей елегізе қалатын астыңғы асар ... тек ... ... ... ... тұр. ... ... күткендей қадалды (X.Есенжолов). Қара ормандай қалың қазақ Қасым өлген соң да ... ... ... ғана емес, қалаулы тағдырдай. Алыста тұрса да демі бет шарпығандай нар ... ... (М. ... Ол өзін енді ... ... ... көз ... шыңға көтеріліп бара жатқан қырандай сезінді (І.Есенберлин).
Поэтикалық құрал - ... ... ... категориясының мағынасы - сұлулық, әсемдік. Теңеу кейде ... ... ... өн ... ... ... кұбылыстарды суреттеуге арналады.
Көркем әдебиет стилінің әңгіме, новелла, тарихи шығармалар, сатира сияқты жанрларында теңеудің қолданыс ... ... ... қалай көрінеді деген мәселеге арнайы тоқталған жөн. Сондықтан сатиралық, юморлық шығармаларда теңеудің стильдік қызметінің басты қасиетіне күлкі тудыратын зат, ... ... ... ... болса да, Жайықтай ақынымыз! О, Тұмаш! Шәниі безе бастаған кәлләсін қарашы кәдімгі глобустай доп-домалақ. Сонау-сонау бір жылдары Тұмекең де жұмыртқадай ... ... еді ... ... бір ғана ой көптеген образдарға ауысады. Басқаша айтқанда, бір ғана ой толып жатқан құбылыстар мен процестерге ассоциацияланады. Осы ассоциациялаудың көмегімен ой ... ... әр ... ... ... салыстыра сипаттауға әкеледі.
Көркем әдебиет стилінің жанрлық түрлерінде автор әр түрлі ассоциациялар арқылы сөз ... ... ... ... ... тілінде тоқпақтай, жайықтай, глобустай, жұмыртқадай деп алынған теңеулер бейтарап тілдік бірліктер арқылы жасалынған. Тоқпақтап, жайықтай, ... ... ... ... мүмкіндігі бар, глобустай күлкі тудыру мақсатында алынған.
Теңеу сөз образдарының ішінде ең жиі қолданылатын шоғыры болып ... ... ... ... ... ... категорияға негізделеді. Стилистикалық бояулы, әсерлі сөз автордың ... ... ... ... ... асыру мақсатында жұмсалынады.
Көркем туынды жасау үшін сөз майталмандары ... ... тіл ... ... ... ... қана қоймай, әдеби тіл нормаларын сақтап, сөзді шебер пайдалана ... ... ... тіл - ... ... ... ұлттың шынайы болмысы көрінеді. Көркем шығармада тіл арқылы ұлттың болмысы жасалады. Жалпы халықтық ... ... ... жаңа ... қолдану - әр жазушының жеке шығармашылық жемісі. Тиесілі сөзді тетігін тауып пайдалану сөз өрнегін келісті сала ... ... ... ... Кез келген көркем туындының көркі, шұрайы оның тілінен көрінеді, тілі арқылы бағаланады.
Функциональдық стильдердегі эпитеттің стилистикалық ... ... сөз ... ... ... болады. Анықтауыш атқаратын мүше көбінесе бейнелі сөздің қызметін атқарады.
Эпитет қай стильде кездессе де екі мақсатта қолданылады. ... -- ... мүше ... екіншісі, көркемдік бейнелі мағынада қолданылады. Анықталатын мүше ретінде келетін эпитет ресми құжат тілінде жиі қолданылады. Бұл сын есім немесе сын есім ... ... ... қолданылатын сөздер тобы болып келеді. Біралуан сын есімдер ресми кұжаттарда зат есімді анықтау мақсатында қолданылады. Жалган мәлімет, ... ... ... ... ... бұйымдар, әділ заң, білікті маман, дәлелді ұсыныс, үлгілі қызметкер осындағы эпитеттер анықтауыш ретінде келіп заттың, құбылыстың, адамның өзіне тән ... ... ... ... түрлі қасиетін, сапасын анықтау мақсатында жұмсалады. Бұларды эпитет деп тануға болмайды. Эпитет заттың, құбылыстың табиғи қалпынан тыс ... ... ... Ресми стильге қарағанда ғылыми стильде ол табиғи қалыпқа өзінің нақты ... ... ... ... ... ... келеді. Мысалы: қатаң норма, бәсең норма, әдеби норма, міл нормалары, зат ... ... ... ... ... гөрі нақты номинативтік атауға айналып терминдік сипатқа ие бола алады. Ресми және ғылыми стильдерде сын есім мен есімшенің ауыстырылып ... жиі ... ... ... сын есімнен және етістік, көсемше және есімше ... ... ... келе ... құбылыс. Эпитеттің ресми және ғылыми стильде кездесуі сапалық қасиеттерді көрсетеді.
Сапалық сын есім сын ... ... ... ... ... сын ... синтетикалық даму процесі жағынан анықтағыш мүше ретінде қолданылады. Жақсы маман ретінде өзін көрсетіп келеді, өндірістің жұмысы төмендеді, ұйымдастыру шаралары нашар ... отыр ... ... мәтіндерінде анықталатын мүше өзінің тура мағынасында келеді. Өзін анықтап түрған сөзімен тіркесіп адамның, құбылыстың, заттың белгілі ... ... ... қана ... ... тұрақты, тұрақсыз немесе тавтологиялық (үйреншікті) көп қолданылатын деп өзара іштей жіктеледі. Функциональдық ... ... тән ... ажыратылатын азды-көпті анықталатын сөздер ресми құжат мәтіндерінде өзіндік тұрақты ... ... ... ... ... Мысалы: тиімді әдіс, тиімдірек әдіс, заңды тұлга, заңсыз тұлга, анық мәлімет сонымен қатар, оның ... ... ... ... маңыздырақ мәлімет сияқты үйреншікті сөздермен анықталатын тіркестер ресми құжатта құрастырылуға тиісті хабарлардың сапасын, маңызын ашу үшін ... ... ... бір ... ... тән белгілерін анықтау мақсатында қалыпты, үйреншікті сөздер ретінде кездеседі.
Ғылыми ... ... ... кездеспейді, бірақ оның есесіне анықтамалы сөйлемдер жиі кездеседі. Мысалы: банк ... -- ... ... мен ... ... ... Сот -- ... мемлекет билігінен туындайтын ұғым. Осы сөйлемдерде анықтайтын, ... ... ... ... ... т.б. сөздер өзі белгілі абстрактылы ұғымдардың алдында келіп, анықтауыш мүше ретінде қалыптасқан атаулық сөз ... ғана ... ... ... ... ... ... таза ғылыми стиль және ғылыми публицистикалық стиль деп бөлінеді. Сондықтан эпитет стилистикалық бағалау категорияларымен ... ... ... ... ... ... және көркем әдебиет стилінде эпитеттің көркемдік түрлері, ... ... ... жиі кездеседі. Кез келген суреткер дәстүрлі эпитеттерді еркін пайдаланады және олардың барлығын образдылық элемент ретінде жұмсайды. Мысалы: ал, мен жас ... да, сал ... ... ... ... ... ... тыңдайтынмын.
Әрқашан осы көркем тал қармен жаңбырға, дауыл мен боранға қарамастан тамырланып ... ... ... ой ... бәрінен де шындық. Керек десеңіз, мұнда әлгіндей бір-бірімен ықпалдас құбылыстардың біртұтастығын аңғару да бар ("Ана тілі?' газеті). Шырайлы сұхбат, көркем тал, ... ... ... ... ... ... стильдің және авторлық қолданыс стилінің өзіндік ерекшелігін ... ... ... ... ... тал, құбылыс сөздері публицистикалық стильдің негізгі лексикалық қабатын құрайды. Алайда өзінің алдына шырайлы, ... ... ... ... ... ... ашатын бейнелі сөз мағынасында келіп, автордың прагматикалық мақсатында жұмсалынады. Абай да өз кезінде ... ... ... ... яғни семантикалық жағынан үйлеспейтін (тіркеспейтін) сөздерді тіркестіруді соз образына ... ... ... ... сөзі осы ... ... ... жатқызылып жүр. Жоғарыда келтірілген шырайлы сұхбат екеуі де дерексіз ұғым құбылыс ... ... ... жағынан үйлеспейтін тіркестер мағыналық үйлесім тауып тұр. Сұхбат нақты зат ... ... ... сөзі -- ... бет пішін, көркін танытуға қолданылатын сөз, шұрайлы сұхбат деген эпитетті тіркес авторлық ... ... ... ... мағыналы, мәнді, әсерлі өткенін таныту үшін жұмсалған ... сөз ... ... ... тал сөзі ... ... ... тура мағынасында да, ауыспалы мағынасында да келіп тұрақты эпитетті құрайды, публицистикалық мәтінде ол ... ... ... тұр, ... тал -- ... ... жеткіншектер, өсіп жеткендік, яғни жастардың көркем екенін (талдың емес) көңілі, көзі, жаны көркем деп метафоралық эпитетті сөз ретінде қолданылған. Публицистикалық ... ... ... қолданысынан гөрі жаңаша тіркеспен келетіндігі авторлық жаңа сөз ... ... ... ... ... болады. Мысалы: олкезде партияның шамшыл идеологиясын ұстағандар кез ... ... ... деп ... ... ... ... әр түрлі сипатын танытатын ашық идеология, құйтырқы идеология,табанды идеология, тұрақсыз идеологи ят.б. сөздер ... ... ... ... ... жиі қолданысқа түседі. Автор шамшыл сөзін идеологияны бейнелеп ... үшін ... ... ... ... ... ... құруға бейім. Мысалы: саяси сөз тіркесін құруға икем болса; саясат, идеология сөзі ... ... ... ... ... бейім тұрады. Яғни идеология тұрақты қолданыстағы сөз тіркесі емес, жеке авторлық қолданыста эпитет жасауға ... ... ... ... келе жатқан дайын қолданыс ретінде метафоралы эпитеттер кездесіп отырады. Олар бұрын көркем мәтінде кездесіп отырса, кейін ол ... ... сөз ... айналысқа түсіп, бейнелілік сипатын сақтаған күйінде көркем тілдің құралына айналады. ... Осы асау жүрек ақынға ... Асау ... асау жан ... ... шығармада қолданылып келсе, қарастырылып отырған публицистикалық стильде адамның әсіресе ақын ... ... ... ... ... ... ... үшін асау журекті метафоралық эпитет ретінде ұсынып отыр. ... ... адам ... ал асау оның ... ... эмоциялық күш-қуатын таныту мақсатында алынып тұр.
Публицистикалық стильде эпитет өзінің тура ... ... ... ... сөзді анықтап, белгілі образ үшін алынады. Олар тұрақты эпитеттер болып саналғандықтан, дайын тілдік бірліктер ретінде жұмсалынады.
Публицистикалық ... ... ... сан ... ... ... дүниетанымдық, философиялық көзқарастар туралы ой, талғам, пікір, ... ... ... ... ... ... оның тілдік жүйесінде дерексіз ұғымдарды білдіретін сөздер көп кездеседі. Кейбір ұғым ... ... айту үшін ... ... жиі ... тәсілдер әрі оларды құбылтып қолдануға тырысады.Текті сөзі - адамның акыл-ойын, тәрбиесін, гендік шығу ортасын, атаның күшімен, ананың сүтімен келетін ... түп ... ... саналатын құбылысты көрсетуге арналған дерексіз атау. Публицистикалық стиль -- адамзаттық қоғамды бейнелеп ... ... ой ... ... ... ... ... текті сөзі өзінің алдына үйреншікті көптеген танымдық стилистикалық ... ... ... ... жиі ... яғни ... басқа эпитетті сөздермен эстетикалық өрісі кеңейеді. Публицистикалық стильде текті адамзат, ... ... ... ... т.б. ... ... болатын сөздер жиі қолданысқа түсіп, публицистикалық мәтіндердің эстетикалық өрісін стилистикалық өрнекке ... ... ... ... ... лексикасын тіркестіру сөз ерекшелігін көрсетеді.
Эпитет термині туралы ... ... ... ... өзі әр түрлі. Кейбір зерттеушілер эпитет терминін стилистикалық қолданыс ... ғана ... ... ... ... ... ... эпитет аса көрнекті, көркемдік бейнелікті сипаттайтын тілдік құрал ретінде танылады. ... ... ... ... ... ... ... сын есімдер көк, көгілдір, көкшіл жеке тұрып аспан сөзімен тіркескенде эпитет бола алмайды. Кейбір ғалымдар эпитетті кен мағынасында қолданады. ... ... ... ... ғана ... ... ... стиль түрінде де кездестіруге болатындығын айтады. Көрнекті сөз зергерлерінің шығармаларында эпитеттің қолданылуы бейнелеу, образдың айрықша тілдік кұралы ретінде ғана ... жиі ... ... ... алынады, өзара мағыналық көркемдікпен үйлестіріп қолдануда эпитеттің анықтамалық, анықтағыштық, сипаттамалық қасиеттерінің бірі -- сын ... ... ... ... мен ... ... ... күміс қақпа мен күміс күлкі деп айтылатын болса, олардың бірінші сыңарлары темір қақпа, күміс қасық анықтамалык эпитетті қолдану болып ... ... ... ... ... заттың түр-түсін, негізгі қасиетін прагматикалық жағынан анықтап отырады. Құбылыстың көркемдік сипатын таныту үшін экспрессивті - ... ... ... ... ... ... эпитетті әдебиетші, тілші ғалымдар әртүрлі бағыттарда зерттеуде. Әдебиетшілер эпитетті антикалық, классикалық, ... ... деп ... ал ... ... ... ... деп қарастырады. Осыған қарап эпиттетті қолданудың өзіне тән ерекшеліктері функциональдық стильдерде әр түрлі мағыналық ... ... ... ... ... ауыз әдебиетінде немесе жыраулар поэзиясындағы, жеке авторлық қолданыстағы түрлері әртүрлі айшықты ... ... Әрі ... отырған құбылыс пен затгың нақты мағынасын көрсетуге арналады. Әрбір қазақ үшін үрейлі ... ... ... ... да табылар ма екен (). Мұның бәрін біліп, көріп отырған сайлаушылар үшін жоғарыдағыдай алдамшы үміттен гөрі тік сөйлеп, тік ... ... ... дұрыс-ау (). Осындағы үрейлі идея, алдамшы үміткер, турашыл ... ... ... сөз ... суреттеліп отырған оқиға құбылыстың не туралы, не жайында ... мән ... үшін ... ... баса ... ... ... акценттік стилистикалық категория арқылы береді. Ол, әсіресе, өзі тіркескен сөздердегі үрейлі, турашыл, алдамшы сөздер арқылы бейнелілік көріктеу ұғымын ... ... ... ... ... ... көзге түседі. Ұстаз үшін шуақты күндер, қайырлы жылдар басталды. Бұл ... ... ... ... әлем ... ... кезеңнің мейманасы тасып тұрган кезде болды.
Журналистика факультетінде ... ... ... ... ... ... де бағдарламаға енгізіліп, болашақ журналистер құқықтық ілімдерден де мол хабардар балып шықты. Кітапқа бір~бірімен өзектес, өрімдес жеті ... және ... ... ... ... ... Осы публицистикалық стильде жазылған шығармалардағы қайырлы жылдар, құқық ғылымы, авторлы құқық пәндері, өрімдес жеті ... ... ... ... ... ... қалыптан тыс эпитет, болғанымен, авторлық қолданысы арқылы сол ... ... ... ... ... ... ықпал етумен астарласып жатыр. Публицистикалық стильде сын есімнен жасалған эпитетті сөздер ... ... ... ... бейнелілік дәрежеге көтеру мақсатын ғана білдіріп қоймайды, суреттеп отырған оқиға құбылыстың ... ... ... ... ... көзқарасын әртүрлі максатта қолданады. Бейнелілікті таныту үшін жай сөзді ғана атамай, өзектес эпитеті қолданылатын сөз ... ... жеті ... ... ... ... мәнерінде алынған сөздер автордың прагматикалық максатын айқындап тұрады.
Эпитет ауызекі сөйлеу стилінде: космостық жылдамдыққа кеттік, қырсық жұмыс, ... ... ... әңгіме, күйген ақша, күйік өмір, делдал адам, қара базар т.б. түрінде ... ... ... ... ... (константты) тұрақты және авторлық болып бөлінеді. Тұрақты эпитеттерге жас жігіт, сұлу қыз т.б. ... ... бұл ... ... ... ... фольклор жанрында көп кездеседі, кейінгі көркем тілде де стилистикалық әсерін жоғалтпайды. Автордың санасында жиі ассоциацияланған эпитеттер стандартты ... ... ... ... стильдерге қарағанда көркем әдебиет стилінде эпитеттің образдылығы прагматикалық мақсатпен жиі үйлеседі. Әншейіндегі көл-көсір жазық маңдайы бір уыс ... ... ... да ... ... ... ... кіжінеген өшпенділіктен басқа ештеңесі жоқтай. Сол квк жұлын ... ... ... ... кетер тікен болып өсіп, бошаған болып балағына жармасып жатқандай. Сол көк ... ... ... бас ... ... ... жібергісі келгендей ап-ащы күн көзі болып қадалып, біресе ... ... ... болып сүйегіңді шағып, кері кеткендей сол көк жұлын өшпенділік... Жымиып жатқан мына жымпос дала... Сондықтан ... ... ... де, ... жүзіне де, жылпылдаган сөзіне де илануга болмайды. Шат-шадыман қуаныш, кеп-келте рахат, жаң-жұң үн, жарым көңіл күндері мы ңсан төтеншіл ... ... ... ... қабақ-тар, өң бітім, үн бітім, едірең мұрт тағы шаңқ ете қалды. Көмескі кескін көлбең ете түскендей (Ә. Кекілбаев). ... ... ... ... лебі ... (М. Мағауин). Қайда, күні кешегі жанын жегідей жеген, ... атқа ... ... ... ... сары жұрт ... ... ма? Бар мен жоқ, өлі мен тірі, қуаныш пен қайғыга кезек жүгіріп, шаршап жалқы сәт көз шырымын ... әлде ... ... ... ери ... тоңмайдай мусінсізденген әлгі қылықты ай мамық мұнардың арасынан себездеп, ертек сынды гажап көрініспен көңілге мәңгі тыныштық ... ... (О. ... ... ... ... гипаллага және эналлага сияқты эпитеттердің көркем тілдегі стилистикалық мәнері прагматиканың ерекше ... тұр. ... ... ... өшпенділік, жылмыңдаган сөз, кеп-келте рахат, жаң-жұң үн, қылықты ай, ереуілдеген сағыныш сияқты стилистикалық тәсілмен алынған гипаллага және эналлага эпитеттерінің прагмастилистикасы ... ... ие. ... ... ... ... даладағы кіжінеген өшпенділік т.6. гипаллага эпитеті арқылы (мағыналық жақтан ... ... ... ... ... ... әрекетін көрсетуді мақсат етеді, автор эпитетті стилистикалық бағалау ... ... ... алып ... стильдердегі эпитет түрлері грамматикалық жақтан тіркесуге қабілетсіз болғанмен, семантикалық жақтан тіркесімділігіпрагматикалық мақсатпен айқындалып отырады.

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Абай «Қарасөздерінің» ағылшын тіліне аударылған нұсқасындағы прагматикалық аспектісі, сонымен қатар лексикалық және стилистикалық жағынан қарастырылған сәйкестіктерді анықтау арқылы қазақ аударматану ғылымының дербес теориясы мен практикасына қатысты жалпы тұжырымдар43 бет
Абайдың жетінші, отыз алтыншы, отыз жетінші, отыз сегізінші қарасөздерінің ағылшын тілі аудармасындағы тілдік ерекшеліктері, аударма мәтініне салыстырмалы талдау жасау, лексикалық, грамматикалық, стилистикалық ерекшеліктері54 бет
Ауызекі және көркем шығарма мәтініндегі диалог: лексикалық, синтаксистік, стилистикалық сипаттама153 бет
Көркем шығармалардағы эпитет, теңеу, метафоралардың қолданылуы10 бет
Көркем шығармалардағы эпитет, теңеу, метафоралардың қолданылуы, жасалу түрлері7 бет
Көркем шығармалардағы эпитет, теңеу, метафоралардың қолданылуы, жасалу түрлерін мысалдар арқылы көрсету6 бет
Көркем шығармалардағы эпитет, теңеу, метафоралардың қолданылуы, жасалу түрлеріне мысалдар8 бет
Монолог және оның түрлері, функционалдық, стилистикалық қызметі53 бет
Парцелляциялық құбылыстың көркем мәтін тіліндегі лексика-грамматикалық және стилистикалық қолданысы41 бет
Стилистикалық категориялар33 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь