Жалаулы жастықтың алаулы шағы

Біз, шыны керек, 1986 жылғы Желтоқсан көтерілісі туралы барлық ақиқатты әлі де толық ашып болған жоқпыз. Себебі, КОКП Орталық Комитетінің Қазақстанда империялық үстемдікпен жүргізген ұлт саясатына қарсы қазақ жастарының бұқаралық көтерілісі шектен тыс қатыгездікпен басып-жаншылды. Зорлықшыл орталық бейбіт шеруге шыққан жастарды зорлық-зомбылықпен тұншықтырып, олардың адамдық құқын, ерік-жігерін аяққа басты. Содан кейін қаншама жасты қыршынынан қиған, мүгедек еткен жантүршігерлік іс-әрекеттерін барынша жасыруға тырысты. Шындықты бүркемеледі, еш жазығы жоқ жастардың айтқан сөздері мен келтірген деректерін бұрмалап, көтеріліске қатысушыларды да, олардың туған-туыстарын да, оларға жанашырлық сезімдерін білдіргендерді де жаппай қуғын-сүргінге салды. Сол арқылы мұның бәрін “жабулы қазан жабулы күйінде” құпия сақтауға тырысқандары және “Құйын” операциясына қатысты ресми-тарихи құжаттарды жойып, құртып жіберуге дейін барғаны анықталып отыр.
Дей тұрғанмен, Желтоқсан көтерілісіне қатысушылардың өздері, оларға жүргізілген тергеу мен сот құжаттары түпкі ақиқаттың ара-жігін айқындап, көп жәйтке қанығуға жәрдемдесуде. Біз жуырда редакцияда Желтоқсан көтерілісіне қатысып, аласапыран қозғалыс жолындағы оқиғаларды өз бастарынан өткізген ғана емес, сол көтеріліске, сол оқиғаларға ұйытқы болған жас азаматтардың жан азабы мен жеке бас күйзелісін беретін сөздерін тыңдап, көп жайларға қаныққандай болдық.
Бұл мақаланың жазылуына түрткі болған ерекше назар аударуға тұрарлық жәйт те бар. Кешегі күннің күркірін, жастар наразылығын жадымызда қайта тірілтумен қатар, нақ оқиғаның басталуына ұйытқы болған жағдайларға үңілгеніміз де дұрыс болар еді.
        
        Жалаулы жастықтың алаулы шағы
 
Желтоқсан көтерілісіне ұйытқы болған кімдер еді(
Біз, шыны керек, 1986 жылғы Желтоқсан көтерілісі туралы барлық ақиқатты ... ... ашып ... жоқпыз. Себебі, КОКП Орталық Комитетінің Қазақстанда
империялық үстемдікпен жүргізген ұлт саясатына қарсы ... ... ... ... тыс ... басып-жаншылды. Зорлықшыл
орталық бейбіт шеруге ... ... ... ... ... ... ... аяққа басты. Содан кейін қаншама жасты
қыршынынан қиған, мүгедек ... ... ... ... ... Шындықты бүркемеледі, еш жазығы жоқ жастардың айтқан
сөздері мен келтірген деректерін бұрмалап, ... ... ... ... да, оларға жанашырлық сезімдерін білдіргендерді де
жаппай қуғын-сүргінге салды. Сол ... ... ... ... ... жабулы
күйінде” құпия сақтауға тырысқандары және “Құйын” ... ... ... ... ... жіберуге дейін барғаны анықталып
отыр.
Дей тұрғанмен, ... ... ... ... ... ... мен сот ... түпкі ақиқаттың ара-жігін айқындап,
көп ... ... ... Біз ... ... ... ... аласапыран қозғалыс ... ... ... ... ғана емес, сол көтеріліске, сол оқиғаларға ұйытқы
болған жас ... жан ... мен жеке бас ... ... сөздерін
тыңдап, көп жайларға қаныққандай болдық.
Бұл мақаланың жазылуына түрткі болған ерекше назар аударуға тұрарлық жәйт
те бар. ... ... ... жастар наразылығын жадымызда қайта
тірілтумен қатар, нақ оқиғаның ... ... ... жағдайларға
үңілгеніміз де дұрыс болар еді.
 
| |  |  ... ... ... ... Шаханов Мәскеуде КСРО Халық депутаттары
съезінің мінберінен Желтоқсан көтерілісі жөніндегі шындықты ... ... ... ... Қазақстанда бұл мәселеге байланысты комиссия
құрылып, жұмыс істей бастады. Республика Жоғарғы Кеңесінің жанынан ... ... ... ... ... ... мән беріп, танысқан,
партия мен билік органдарының сол кездегі лауазымды қызметкерлерінен жауап
алу үдерісіне қатысқан белгілі ... ... ... ... он ... (ол ... Парламент Сенатының депутаты болған) республикалық баспасөз
бетінде Желтоқсан оқиғасы ... ... ... ... ... борышымыз бен ізгілікті ойымыз сол қиын күндерде және күрделі
уақыттарда ... ... ... ... Мәскеудің әрекеттеріне
қарсы батыл үн қата ... және ... орай өз ... ... ... ... ... ашық айтуға тиіспіз деген қорытынды ... ... ... ... ... тастап, еш қорықпастан бірінші
болып ... ... ... Алматы театр-көркемсурет
институтының студенттері: Құрманғазы Айтмұрзаев, Бақтыбек ... ... ... Қанетов, Ертай Көпесбаевтар болды. Олар 16
желтоқсан күнінің өзінде-ақ жұмысшы және студенттер жатақханаларын аралап,
жастарды ... ... ... Олар алғашқы ұрандарды жазып, асығыстау
болса да өздерінің іс-әрекеттерінің жоспарларын белгіледі, сол үшін де олар
бірінші ... ... ...... оқу ... ... қауіпсіздік комитетінің тергеу қапасында отырып, түрмеге
қамалды...” деп жазған еді.
Желтоқсан ... ... ... ... ... келешегі әуелде белгісіздеу болған бұл әрекеттерін сол уақыт
мөлшерімен алсақ, ... ... ... ... ... ... беретін ащы жанайқайы деуге болады.
Біз осы уақытқа дейін үлкен күрестің бастамасында кімдердің болғанын жіктеп
айтуға келгенде еш ... ... ... ... ... ... рас. ... кез келген әрекеттің бастауында нақты адамдар
тұрады ғой. Оны ... де ... ... ... Қалың нөпір халықтың
алдыңғы легінде де ... ауыр ... ... әзір ... ... ... дәл осы Желтоқсан оқиғасын біз ұйымдастырдық, біз тікелей
бастамашы болдық деп ... ... сол ... ... жүргендер де жоқ.
Жоғарыда аты аталған жігіттердің арасынан үш ... ... тағы да ... ... тап ... Құрманғазы мен Үсіпханның –
жүзінен шуақ төгіліп, езуінен әзілі ... ... ... ... ... ... ізі, реніштің белгісі білінбейтін осы екі жігіттің
бірнеше жыл түрмеде отырып шыққанына біреу сенер, ... ... ... ... пайымдай алатындарын байқатады. Ал Бақтыбектің бойынан қызу
мінезді, ерекше қайратты және ... ... ... ... ... ... Желтоқсан көтерілісін ұйымдастырушыларды қайткенде де табамыз
деп жанталасқанмен, биліктің онысынан түк те шыққан жоқ. ... ... бұл ... ... ... ... айтасыз, сол ызғарлы желтоқсан
күндері астарына су жаңа “Волга” ... ... ... жігіт жұмысшы
және жастар жатақханаларын аралап, жастарды алаңға ... ... ... ... қара ... ... ... суыт жүрісі де күдік
келтіріпті” дегендей алыпқашпа сөз кеңінен тарағанын әлі ұмытқан ... сөз рас ... ... ... жыл өтсе де әлгі ... түспей кеткен
“Волга” жеңіл автокөлігінің де, оның ... ... ... да табылмауы
таңғаларлық оқиға күйінде қалды. Алматыны түгел тіміскілеп, үй-үйге дейін
тінтіген құқық қорғау ... бұл ... ... ... жоқ. Әлі күнге дейін. Сонда бұл лақап сөз не үшін, қайдан
шыққан? “Жел тұрмаса шөптің басы ... ... ... көп. ... ... осы ... ... бекерден-бекер қайта ойға алып
отырғанымыз жоқ. Өйткені...
Желтоқсан көтерілісіне қатысты құпиялар мен ... ... ... ... сот ... де көп жәрдемдеседі. Мәселен, ... бір ... ... ... ... 1987 ... 20 шілдедегі Қ.Айтмұрзаев,
Б.Иманғожаев, Ү.Сейтімбетов, ... және ... ... ... Бұл ... Жоғарғы соттың қылмыстық істер алқасы да еш өзгеріссіз
бекітіп, ... ... ... ... үкім не дейді? Бұл қазақ
жігіттерінің қандай қылмысқа қатысы бар?
Біз үш ... ... ... ... ... ... Кешегі көкөрім жастар бүгінде қырықтың қырқасына көтерілген,
ақыл тоқтатқан азаматтар. Үшеуі де ... ... ... Ойды ... ... ... бастарынан өткен сұрапыл күндердің азапкеш тағдырына
тіл бітіретін, жеке архивтерінде мұқият сақталған ... ... ... ... болғаннан кейін мына бір жәйтті еске түсіргенді ... ... ... он жылдығы аталып өткен тұста ... бірі ... ... “1986 жылы ... ... ... келді, кімің барып араша түсе алды жастарға? Колбиннің тұсындағы зауалды
шақтарда көбің-ақ ықпадыңдар ма, ... ... ма, ... сол
саясаттың сойылын да соқпадыңдар ма?.. Шындап келгенде, ... ... ал ... ... ... апшысы қуырылар болса, талай пенденің
сыр берері кәміл-ақ. Саясат кәпір көп ... бір ... ... ... ... ... деп ... оқып бердік.
Көпшіліктің көкейінде жүрген уақыт қайшылықтарын қайта ... салу ... да ... ... ... ... үнсіздік орнады. Үш жігіт тосылып қалғандай болды.
– Мен ... ... ... үшін ... ... атой ... деп айтудан біз
мүлдем аулақпыз,– деді ақырын сөз бастаған ...... ... өткердік, соны ғана айтқымыз келеді. ... ... жыл ... қай ... ... болғанын, қай жағалауда тұрғанын кейін естіп
жатырмыз ғой. Қаһарына мінген Мәскеу ... ... ... ... ... ... ... жекелеген тұлғалардың бойларында болды, ... ... ... С.Шаймерденов секілді ағаларымыздың
жастарға жанашырлық жасап, сол уақыттың ... ... ... ... ... ... атына ауыр сын айтқанын жақсы білеміз.
Сол кісілер аз болса да жастарға араша түсті. Бірақ олар көп емес еді. ... ... ... ... ... ... ... бағалай жатар.
Меніңше, бұл азат елдің азаматтары үшін жадыда өшпес сабақ болса керек.
– Бізді ... ... ... ... ... ... ... еді, –
деді Үсіпхан әңгіме үзігін жалғай түсіп.
– Әлем тарихында ұлттың азаттығы мен елдің бостандығы үшін ... ... ... ... ... белгілі. Жастар қоғамның қайраты әрі
болашағы. 1986 жылы алаңға бейбіт шеруге ... ... ... ... ... өзі де ... ... Бірақ империялық билік бұл
жеңілгенін халыққа басқаша түсіндіргісі келді. Бізді бұзақы, нашақор, оңы
мен солын ... ... ... деп көрсетті,– деді Бақтыбек одан әрі. –
Біз секілді мыңдаған қазақтың ұл-қыздары қыстың қара ... ... ... ... ... ұл мен қыз ... ... арғы жағында
азап шекті. Азаттықтың ақ таңы тек осындай ... ... ... болды.
Біз осыны түсіндік. Сондықтан да өткен іске өкінбейміз. Бәрі де тергеу
материалдары мен сот ... ... үш ... ... сот ... ... ... көз жүгіртейік:
“Сотталғандар мынадай жағдайда қылмыс жасағандары үшін кінәлі деп табылды:
Айтмұрзаев. 16.12.86 ж. Қазақстан Компартиясы Орталық Комитеті ... ... КП ... Комитетінің бірінші хатшысы міндетінен
босатып, бұл лауазымға Г.В.Колбинді тағайындау жөніндегі шешімін естіп, ... ... ... келіспейтінін білдіру үшін курстастары
Иманғожаевқа, Сейтімбетовке және ... ... күні ... ... ... Брежнев атындағы алаңға шығуын ұйымдастыру туралы ... ... бұл ... ... еске ... – Біз 1986 жылы 16 ... күні, яғни, театр және
көркемсурет институтының ІV курсында оқып жүрген бір топ ... түс ... ... байланысты “Қарагөз” спектаклінің қойылым әзірлігінде
жүрген едік. Әне-міне деп халық әртісі, ұстазымыз ... ... ... ... ... соң апай залға қобалжып, қабағы кірбің
тартып кіріп ... ... ... болмаса, шәкірттерінің жағдайы
қайдан бола қойсын. Бәріміз де ол кісіні состиып-состиып тұрып, үнсіз ...... ... ... ... ... ... Жандарбекова сияқты өнер жұлдыздарынан сабақ алудан басқа ештеңе
жоқ. Жаңа ғана ... ... ... ... ... ... ... не болды екен деген ... ... ... ... ... Апай ... жоқ. Тарс кетті. “Бұл сұмдық қой, Қонаевты ... ... ... ... біреуді әкеліп қойыпты. Қазақ халқымен
санаспағаны ғой. Әйтпесе, лайықты ешкім жоқ ... кім ... ... өмір не ... ... өзі?” деп терең күрсінді. ... ... ... ... перзенті Қонаевты қызметінен алып тастап, орнына
басқа ұлт өкілін әкеліп тағайындау еш қисынға келмейтін қиянат деп ... әр ... ...... ... бәрінің де рең-әлпетінен ренішті
байқадым. Ыза-кекке булыққан ... Ішкі ... бір ... ... ... ... қазақ балаларының Алматыға келгенде
пәтер таппай қиналатыны, қазақ тілінің шет қақпай болып келе ... ... ... ... ... ... ауыр халі, қоғамдық көліктерде
біздерді басқалардың ар-намысына тиіп, тілдейтіні... Бірақ тіс жарған
жоқпыз.
Сол күні ... ... ... қатысқан жоқ. Тарап кетті.
Тағы да сот үкімінде жазылған жолдарға ... ... ... ... келтіріледі: “Сол күні олар медицина, шет тілдері,
зоотехникалық-малдәрігерлік, политехникалық институттардың, КазГУ-дің ... ... ... ... ... ... ... №2 жатақханасына барып, жастарды жұмысқа және сабаққа
бармауға, сөйтіп, 17.12.86 ж. ... ... ... ... Пленумының шешімімен өздерінің келіспейтіндігін білдіру үшін
Брежнев атындағы ... ... үгіт ... ... олар өздерімен бірге оқитын және жатақханада тұратын ... ... ... ... студенттерін сабаққа бармауға ... ... ... ... ... ұлт араздығын тудыратын
сипатта 6 плакат және ұрандар жазуға ұйытқы болған”.
Иә, 16 желтоқсан ұзақ ұйқыдағы алып ... ... ... ... ... ұлы ... ... ешкім де болжай алған жоқ еді.
Шымырлап басталған майда толқындар ... ... ... күдірейткен
арыстандай айбаттанып, жолбарыстай қайраттана түсетінін кім сезді? Дүмпудің
ұшқыны театр өнерінің жас түлектерінің ішкі ... ... шоқ ... ... – 16 ... күні кешкілік біздің жатақханадағы бөлмемізге
Құрманғазы суыт келді. ... ... ... ... ... Гүлнәр бар еді.
Қас пен көздің арасында ... ... ... ... танымай
қалғандаймыз. Ел, жер, ұлттық намыс ... ... ... Біз ... бара ... халықпыз ба? Ешкімнен сорлы емеспіз. Қонаев секілді ... пір ... ... алып ... оның ... ... ... ұлттың өкілін, біз үшін әлдекімді әкеліп қоюдың өзі – басыну. ... ... ... ... ... Сол үшін ... деп, ... институттардың жатақханаларын аралап, жастарды
ұйымдастырайық деген бастама көтерді. ... ... ... пен ... ... ... іске бел байлағанымызды Гүлнәрдан естіпті.
Сөйтіп, Құрманғазының бұл ұсынысын дереу қолдай кетті. Жігіттерге ... ... ... көп ... ... ... де тиісе алмайды деген ішкі
ойымызды айттық.
Қ.Айтмұрзаев: – Алаңға неге шықтық, не үшін ... Біз ... ... ... және ... ... үшін шықтық. 16 желтоқсан
күнгі өткен ... ... ... ... деп ... отқа ... болды.
Әйтеуір менің ойыма алаңға шығу керек деген ой өзімізді көрсетейік дегеннен
гөрі ... ... ... ... бір ... сезім күшінен туған-
ау деймін. Өйткені, сол кезде қазақ ұлтының елдік рухы, тіл мәйегі ... бара ... ... ... ... мен ... шетінен
жабыла бастады. Орыстану жаппай етек алды. Бұл жағдайды сол заманда ... ... ... ... бәрі білді, бірақ айта алмады.
Б.Иманғожаев: – Ана тілімізде “бір қайнауы ішінде” дейтін тіркес ... ... ... де, ... сол бір ... ... қалған бір қайнау.
Яғни, шикілік. Дәлірек айтсақ, санадағы шикілік. Аталарымыздың аузынан мына
қала ... ... ... ... ... ... ... жамылған шовинистік көзқарастардағы кейбір адамдар қазақтың мықты
кісілерін ... атып ... ... ... жайлы
естіген әңгімелерім бар. Оны ойға алсам, ыза боламын. Сондықтан да біз ... ойын ... ... ... кеттік. Іле-шала төрт жігіт көрші
институттардың жатақханаларына, Киров атындағы зауыттың №2 ... ... үгіт ... ... Қарсы болған ешкім жоқ. Бәрі
де қолдады.
Қ.Айтмұрзаев: – 17 желтоқсан күні, яғни, ертең ... ... ... ... үшін ... шығу ... айта ... барлық жерде де
қолдау тауып, келісіп қайттық. Шынын айтсақ, бойымызда ешқандай қорқыныш,
үрку болған жоқ. Қайта ... ... Түн ... ауа ... ... Бейбіт демонстрацияға шығудың әрекет түрі – бейбіт болу керек деген
іс-жоспарымызды ... ... ... мен ... және ... ұлт ... жөніндегі дәйек сөзін табу үшін оқулықтарды
парақтап, шұғыл ... ... ... ... – лениндік ұлт-саясатын
қолдаған ұрандар мен ... ... ... алу. ... ... ... әрекеттер болған жоқ.
Ү.Сейтімбетов: – 16 желтоқсанда ... 17 ... ғана ... ... ... ... мәселені көзді ашып-жұмғанша шешіп, қазақ
жерінің топырағына табаны тиіп көрмеген, ауасын жұтып, суын ішпеген, маңдай
тері ... ... ... ... қандай екенінен мүлдем ... ... ... салу ... ... әңгімеміз жастарға қатты
әсер етті.
Б.Иманғожаев: – Қазақтың мінезі бір-ақ рет толқитынын арлы-берлі ... ... көз ... ... бұл ... Орталық Комитеттің
Пленумының шешімін өзгерте ме, жоқ па, біз сол шешімге ... ... ... ... көрсетуіміз керек деген бір ой ғана кептеліп
тұрды. ... ... ... болу ... де ... – Жатақханаға қайтып келген соң “Әр халыққа – өз ... ... ... ... ... ... ... қалаймыз”, “Ленин
идеялары жасасын!”, “Біз КСРО халықтарының құқықтары туралы декларация
бойынша өмір сүргіміз ... ... ... ... оны ... тұратын суретші жігіттерге жаздырдық. Төсекке жабатын ақ кездемелерді
жыртып, әртүрлі бояумен ... ... ... ІІІ курс ... ... ... досымызға жүктедік. Кейін Желтоқсан оқиғасына
қатысушыларды жаппай жазалау басталған кезде Мейрамғазы досымыз да ... үшін ... Таң ... ... институттың жатақханасында
осындай қарбалас әрекеттер жүріп жатты.
Ертесінде...
Айыптау үкімінде бұл сәт былай деп жазылған: ... ... ... және ... 17.12.86 ж. ... ... ... институтының 150 студентін Брежнев атындағы ... ... “Әр ... – өз ... ... ... ... айқайлады.
Содан кейін шеруді бастап қала көшелеріне шықты. ... мен ... ... жатақханалардың қасынан өтіп, ұлты ... ... ... ... ... қатысқан адамдардың саны екі мың адамға ... олар ... ... ... құқық қорғау органдары қызметкерлерінің, үкіметтің
және Орталық Комитет ... ... ... ... жоқ”.
Қ.Айтмұрзаев: – 17 желтоқсан күні біз таңертең Брежнев атындағы алаңға
барған ... ... ... ... жұмысшы жастары келіп үлгерген екен.
Біз Космонавтар және Виноградов көшелерінің қиылысындағы жатақханадан ... ... ... ... ... ... қадамы осылай
басталды. Көзі ашық, көкірегі ояу студенттер плакаттарға ... ... ... ... ... ... ұстап, алаңға барды.
Жолай бізге басқа институттың студенттері біртіндеп қосыла бастады.
Ү.Сейтімбетов: – ... ... бел ... келе ... ... ... ... кетті. Қазақ болып дүниеге келіп, қазақ болып атқа мінген
азаматтар жүрді.
Б.Иманғожаев: – Алаңға келгеннен кейін ... ... әлі де ... соң ... ... ... жүріп, басқаларды да қатарымызға
тартуды ойладық. Ленин ... ... бір ... апайдың: “Балаларым,
сендердікі дұрыс, алған беттеріңнен қайтпаңдар”, деп айтқаны әлі ... ... ... ... ... барып едік, ол жақтан ешкім
төбе көрсете қоймады. Алаңға қайта оралдық. Бұл кезде алаңдағы ... ... ... ... ... әкелді.
Қ.Айтмұрзаев: – Жастар шенеуніктердің “Тараңдар!” деген бұйрығына бағынбай
тұрып ... ... ... ... ... Қас ... ... жан-жақтан қарулы
әскерлер жақындап, елді қоршай бастады. Біз алдында, күндізгі сағат 3 пен 4-
тің арасында ... елге ... ... ... деп ... жігіттермен
ақылдаса отырып, ойымызға бірден алаңның қасында орналасқан республикалық
телевизия студиясы ... ... ... ... ... ... сол жаққа
аударып әкетпек болып, студияға қарай ары-бері ... ... ... ... ... шыққан бізді дереу негізгі топқа қайта қуды. Одан әрі қарай
қатты толқи бастаған ... ... ... ... ... ... қаруға
қол салды, қан төгіле бастады. Қақтығыс өршіді. Түн жарымына дейін ... ... ... Сөйтіп, бейбіт шерудің аяғы көтеріліске айналып
кетті. 18 желтоқсан күні де ... ... ... ... екі ... арасалмағы мүлдем тең емес еді. Әскери ... өрт ... ... ... пен ... ... шеруге қатысқандарға қарсы
қолданған билік көтерілісшілерді аяусыз, қатыгездікпен басып-жаншыды.
...Бұл жастар енді оқиғаның одан әрі ... ... ... биліктің
кінәсіз адамдарды темір құрсауына салып, аяусыз жазалайтынын, оның ішінде
өздерін де таппай ... ... ... ... ... ... ... тергеулер, жүйкеге әсер ету, ұрып-соғу, қорқытып-үркіту
секілді қоқан-лоқы әрекеттер ... да ... етіп ... сол ... қоғамды билеп алды. Екіжүзділердің заманы туды. Айдап салу, жалған
ақпарат беру, кек алып қалу ... ... ... ... іске
кірісті.
– Сондықтан да біз бейбіт шеру өткізуге бастама ... ... ... аңдушыларды адастырудың амалын ойластырдық,– ... ...... ... ... ... алаңға шықтық дегендей
сылтау айту үшін қара түсті “Волга” мінген, үстерінде қара пальтосы бар екі-
үш адам ... ... ... ... бір ... институт жастарының
санасына сіңіру керек болды. Сол ... да, әлгі бұл ... ... адамдардың да суретін салып көрсету идеясы өнер ... ... оның ... ... болып Бақтыбектің ойына сап ете қалды. ... бұл ... ... Шын ... бұл ойымыз жүзеге асты.
Тергеушілер әлгі “ұйымдастырушыларды” іздеп әлек болды. Жұрт ... ол ... ... ... ... ... ... изоляторына
бірімізден соң бірімізді әкеп ... ... ... ... айтатын
сөзіміз біреу әрі ұқсас: “Біз бейбіт шеруге бардық, лениндік ұлт — саясатын
қолдаймыз. Пленумның шешіміне ... ... ... бүкіл ел болып
сыйлайды. ... ... де ол ... сыйлайды. Оның орнына
Қазақстаннан лайықты бір адамның табылмағанына сенбейміз. Ұлт ... ... ... ... тым ... Соны ... келді”.
Бізге сотта 54 адам куә ретінде тартылды. Олар ... ... ... ... бізді үгіттеді...” деп. Сонда істі жүргізіп отырған
Мамыров деген судья бір куәгер жігітке: “Ей, не айтып ... бұл ... өзің ... емес пе?” деп ... ... ... риза болдым. Оның да
қаны қарайған болуы керек.
– Ең ... ... ... ... жыл ... оқиғаны еске алып,–
қамағаннан соң екі-үш күннен кейін мені ... ... алып ... де,
бір қазақ жігіті көпе-көрнеу үркіте бастады. Кімнің кім ... ... ... ... ... ... жататын. Олардан күнде айқай-шу,
төбелес ... ... Сол ... ... ... ... “Алаңға
сендерді кім бастап барды? Жетекшілерің кім? Қандай мақсатпен шықтыңдар?
Соны бастаған адамды ұстап бересің, ... мына ... ... ... ... ... қысым жасау болатын. “Оны не үшін ... екі ... бар ... Бір ... бір ... ... қыз: “Үсіпхан
алаңға шықпайтын еді. Ол – ... ... ... әрекетке өздігінен бара
қоймайды. Оны итермелеген, шығуға ... ... ...... ... ... арасында өскен, оларға деген ашу-ызасы бар, ылғи
тісін қайрап ... деп ... ... ... ... де ... Оның ... айтайын. Қиын кезде сыр берген адамдарға ... ... де ... жоқ. Осы екі ... ... ... ... әкеліп
жаппақ болды.
Б.Иманғожаев: – Мен Лениннің ұлт саясатын қолдау үшін ... ... ... ... ... ... жоқ. Тергеу изоляторында жатқанымда
жаныма небір қанішерді әкеліп қойып, жалалы нәрселерді мойныма іліп ... ... да ... Бірақ ондай бұзақылардың керек жерінде өзім-ақ
сазайын бердім... ... ... ... екі ай бойы ... ... ... алып жүріп, ақырында қайтадан Қазақстанның түрмесіне
әкеліп тықты.
Одан кейін үкім шықты.
...Үсіпхан да, Бақтыбек те, ... да бас ... ... 3-4 жыл мерзімге сотталып кетті. Аманбай болса ол да ... ... да ... жоқ. Түрмеде отырып, сот үкімі белгілеген
жазаларын өтеп қайтты. Жігерлері де жасыған жоқ. Өйткені оларға дем ... бар еді. Олар – ... ... ... 1986 жылдың наурыз
айында өзінің сүйікті қызы Алма ... ... ... ... орналасқан түрмеде жатқанда Алма артынан ... ... ... ... ... қара ... істейді. Құрманғазыға тірек болу
үшін. Үсіпханның ... бар еді. ... ... қызы ... де
өзінің болашақ ерінің артынан іздеп ... ... ... үйлену рәсімін
жасап қайтқан. Батыр ұландардың қосақтары да ... ... ... елім дейтін ер қайдан туады деген ой келеді. Олар нағыз
алаулап тұрған шағында үш жылдай ғұмырларын түрме ... ... де ... ауыр трагедиялардың басты рөлдерін атқарды.
1989 жылы 19 қазанда Қазақ КСР Жоғарғы Сотының төралқасы 1987 ... ... ... ... сотының үкімі мен Қазақ КСР Жоғарғы Сотының
қылмыстық істер ... сот ... ... ... Сотталғандардың
әрекетінен ешқандай қылмыс белгісін таппағандықтан. Ал керек болса!
Қылмыстық істер кодексінің 60 және ... ұлт ... ... ... үшін және ... тәртіпсіздікке қатысқаны үшін деп
тағылған ауыр айыптаулар ... ... ... Ақиқат жеңуін жеңді-ау, бірақ
тар қапаста жылап ... ... ... кімге десеңізші!
Болашақ әртістер өнер жолына қайта ... ... ... ... мен ... театрының сахнасында көрермендермен қауышты. Құрманғазы
мен Бақтыбек 90-шы жылдары ... ... ... ... ... ... ... актерлері болды. Көп жыл бойы екеуі
сонда қызмет етті. Бақтыбек түрмеден ... ... ... ... ... ... ... соның алғашқы төрағасы болды.
Бәрі де балалы-шағалы.
Желтоқсандық қаһарман жастар үшін 1986 ... ... ... ... ол – ... биік рухын оятқан шындық өмір.
Сөз соңында мынаны айта ... жөн. ... ... ұлт зиялыларының
ортасында пайда болған жаңа рухани толқын ... өнер ... ... ... ... ... азаттық аңсарын ұлттық рух, ұлттық сарынмен
санаға сіңірген Өнер институтының студенттері үшін ұлттық ... ... ... ... ... бас көтеруі де заңдылық. Өйткені ұлттық
рухтың жібі ... ... ... ... ... үшін күн ... болмай қоймайды.
 
Суреттерде: * Жиырма жыл өткен соң: Құрманғазы ... ... және ... Сейтімбетов.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақтөбе мұнай өңдеу зауытындағы газды кептіру процесінің автоматтандырылуын жобалау22 бет
Жоғары сынып оқушысының танымдық қызығулары мен кәсіби анықталуы7 бет
Әкем абай туралы24 бет
Салық әкімшілендіру жүйесін жетілдіру7 бет
Мұнай және газ өндірісіндегі экологиялық проблемалар7 бет
Әлібекмола кен орыны33 бет
XV-XVII ғ.ғ. этнопсихологиялық ой-пікірлер (асанқайғы, қ. жалайри, м.х. дулати, шалкиіз, жиембет жырау т.б.)5 бет
Аң алау ұғымы және түрлері.10 бет
Енбекти жане жалакыны жоспарлау20 бет
Еңбек жалақысы22 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь