Дифференциалды психология

1. Дифференциалды психология ғылым ретінде
2. Психологиядағы индивидуалдылықты интегралды зерттеу мәселесі
3. Индивидуалды айырмашылық фактолары
4.Индивид, тұлға, даралық
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
С. АМАНЖОЛОВ АТАНДАҒЫ ШЫҒЫС ҚАЗАҚСТАН МЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІ
Г.У.ТУРАРОВА
жалпы психология кафедрасының
аға оқытушысы
Дифференциалды психология
Юнита
Өскемен, 2007
Электронды ... ... ... ... психология курсында алынған білімдерді және зерттеу
дағдылары негізінде студенттерде психологиялық ойлауды дамыту, ... ... ... ... және индивидуалды психика
жағдайын жүйелі талдауға ептілік пен дағдыларды қалыптастыру.
Курстың міндеттері:
• Студенттерді ... ... ... ... және ... ... ... ету;
• ғылымдар жүйесіндегі ... ... ... орнын анықтау;
• «дифференциалды психология» пәні бойынша алған білімді ... және ... ... ... өз ... ... алу.
• болашақ психолог педагогтардың кәсіби шеберлік қабілеттерін дамыту;
• студенттерді өзіндік іс-әрекеттің тәсілдеріне үйрету.
«Дифференциалды психология» курсының алдында ... ... ... ... ... ... ... оқытылады.
Дифференциалды психология жалпы ... ... ... психология пәндерімен тығыз байланысты.
Студент дифференциалды ... ... ... ... ... беру ... ... оқыту және тәрбиелеуде, ата-
аналармен және оқушылармен жұмыс істеуде пайдалана алады.
Оқу материалы «Педагогика және ... ... ... ... оқулықта дифференциалды психологияның ... ... және ... айырмашылық жайлы білімдер беріледі. Оқулық
«педагогика және ... ... ... ... ... ... даму тарихымен қызығушыларға
арналады.
Дидактикалық жоспар
Әдебиеттер ... ... ... ғылым ретінде
1.1 Индивидуалды айырмашылық психологиясы
1.2 Дифференциалды психология түсінігі
1.3 Дифференциалды психология психологияның даму кезеңдері
2. ... ... ... зерттеу мәселесі
2.1 Адам индивидуалдылығы психологиядағы ғылыми зерттеу объектісі
ретінде
2.2 Индивидуалдылық теориясы адам индивидуалдылығын ... ... ... ... ... Орта мен тұқымқуалаушылықтың байланысы
2. Тұқымқуалаушылық пен ортаның қазіргі кездегі түсінігі
4.Индивид, тұлға, даралық
4.1 Индивид, ... ... ... Дифференциалды психофизиология ... ... ... базасы ретінде
3. Индивидуалдылықтың арнайы теориясы
Глоссарий
Студенттердің өзіндік жұмысына арналған сұрақтар
Білімді тексеруге арналған сұрақтар
Тест
Әдебиеттер тізімі
Негізгі әдебиеттер
1. ... А. ... ... ... ... в ... Пресс, Изд-во “ЭКСМО
Пресс”, 2001. - 752 с. (Серия “Кафедра психологии”)
2. Анастази А. ... ... М.: ... 2001-
745с.
3. Ананьев Б.Г. Избранные психологические произведение. В2 – х т.
М.:Педагогика, 1980.
4. Ахвердова О.А., ... Н.Н., ... Т.В. ... СП., ... ... С.К. Дифференциальная психология- М., 2003-
280с.
6. ... А.Ф. ... ... // ... ... Тексты.- М., 1982
7. Мерлин В.С. Отличительные признаки темперамента // ... ... ... Б.М. ... ... ... ... и их
значение для психологии //Психология индивидуальных различий
Тексты. М.,1982.
9. Штерн ... ... и ее ... ... ... ... 1998.-335с.
10. Юнг К.Г. Психологические типы. –СПб.: Ювента; М.,Прогресс,1995.-
711с.
11. Леонгард К. Акцентуированные личности. Киев: Высшая школа 1981.
12. Личко А.Е. Психопатии и ... ... у ... ... ... ... ... интергального исследования индивидуальности.
М.:Педагогика, 1986.
14. Небылицын В.Д. ... ... ... ... ... ... индивидуальных различий. Тексты //Под ... ... М.: МГУ, ... ... ... ... //Под реч. Б.Ю.Гиппенрейтер
А.А.Пузырея. М.: МГУ, 1982.
17. Русалов В.М. Биологические основы ... ... ... Б.М. ... ... произведения.В2-х т.М.:
Педагогика,1989.
Қосымша әдебиеттер
19. Немов Р.С. Психология. Книга 1. Москва, 2003.
20. Гиппенрейтер Ю.Б. Введение в общую психологию. Москва, 2002.
21. ... Л.Д. ... ... Р. н/Д. ... ... Ж. Что ... ... В 2-т. М.,1999.
1. Дифференциалды психология ғылым ретінде
Индивидуалды айырмашылық психологиясы немесе дифференциалды психология
– бұл психология ... ... ... ... ... ... бір ... белгілермен біріктіріп, ерекшеліктерін зерттейтін бөлігі
болып табылады.Мұнда зерттелетін ерекшеліктер диапазоны өте кең, ал олардың
құрылымы әр түрлі: индивидуалдылықтың ... ... ... ... ... қасиеттерінен бастап, әлеуметтік бағдарлар мен ... ... ... психология дербес ғылым ретінде ХІХ ғасырдың аяғы ХХ
ғасырдың басында қалыптаса бастады, ... оған ... ... ... ... темперамент, мінез-құлық, этология жайлы ілімдер сонау
антикалық заманда пайда болып, ... ... ... ... ... ... психологиясының дамуына практикалық
сұраныстар стимул болды. Оқыту мен ... ... ... ... ... адамаралық өзара қатынасты ұйымдастыру
мен реттеу жекелеген адамдардың индивидуалды ерекшеліктерін есепке алмай,
зерттеусіз мүмкін емес.
Қазіргі ... ... ... ... нақты емес
шекараланған бөлігі: тікелей психофизиология мен ... және ... өз ... ... ... ... табылатын қандай да
бір зерттеу әдістерін қолданушы, зерттеу мәселесі және ғылыми дәстүрі бар
психиатриямен ... ... ... ... ... ... ... психологиялық тестілеу, тұлға ... ... әр ... ... ... және ... зерттеу дифференциалды психологияның зерттеу обьектісі болып
табылады.
Психологияда индивидуалдылықты зеттеу ... ... ... ... ... ... ... психологияның
өзекті аспектілерінің бірі. ... ұлы ... ... зерттеулерінен кейін жүйелі көзқарас индивидуалды
психологияның мәселелерін өңдеуде анықтаушы болды
Субъективтілік ... ... ... ... жүйелі
көзқарас принциптерімен қатар адам ... ... ... және ... ... де ... кезде индивидуалдылық мәселесі В.В.Белоус, А.И.Крупнов, И.В.
Равич-Щербо, В.М.Русалов, О.А.Ахвердова, И.В.Боев ғылыми ... ... ... ... ... зерттеуде көптеген
көзқарастар бар, бірақ ортақ концептуалды модель әлі ... ... ... ... әр түрлі
көзқарастарына ... ... ... ... ... арқылы ары қарай өмір сүруге құқылы.
Дифференциалды психология ... ... ... аударғанда индивидуалды
айырмашылықтар психологиясы) – бұл ... жеке ... ... ... ... ерекшеліктерін зерттейтін бөлім.Оларды қандай да
бірп ерекшеліктеріне байланысты: жасына, жынысына, қандайда бір әлеуметтік
ортасына қарай топтастырады.
«Дифференциалды ... ... 1900 жылы ... ... ... Сол ... оның «Индивидуалды айырмашылықтар психологиясы» атты
еңбегі жарық көріп, Штерн әр ... ... ... бұл ... ... ... ... психологияның зерттеу салалары өз бетінше дамиды және
көп жағдайда өзара аз байланысады.
Дифференциалды психологияның ... адам ... ... ... ... ... және көрінуін
қарастыру, зерттеудің психодиагностикалық теориялық ... ... ... ... ... ... күні
білімнің бұл аймағы практика сұранымдарына максималды ... ... өте тез ... психология психологиялық ғылымның басқа бөліктерімен де
байланыс түзеді. Оның жалпы психологиядан ... ... ... ( ... психикасын қоса) жалпы ... ... ... ... ( бір ... бұл ... дифференциалды
психологияға синоним ретінде қолданған) қазіргі кезде эволюциялық
баспалдақтың әр ... ... ... ... ... ... зерттейді. Ол көбінесе ... ... ... және адам ... ... болу ... ерекшелік психологиясы жас ерекшелік даму кезеңдеріне ... ... ... ... ... ... жоғары жүйке жүйесі қасиеттерінің шартталуымен байланыстыра
қарастырады.
Дифференциалды психология өзінің қалыптасуының басынан өз ... ... ... ... ... дифференциалды психология
психикалық және физикалық феномендерді ... ... ... ... ... ... және объективті бақылауға
болмайтындарды ғана емес, сонымен ... ... және ... ... ... жүзеге асатын немесе ... ... ... ... да ... ... ... түсінік бойынша – тікелей тәжірибе объектісі, ал іс-әрекет пен
бейімділік- жанамалы ... ... ... дифференциялды
психология индивидтік, индивидуалдылықтың пәндік-мазмұнды және рухани-
көзқарастық сапасын,өзіндік сана ерекшеліктерін, тұлғалық стиль сипатын, ... ... ... ... ... Дифференциалды психология психологияның даму кезеңдері
Психологияның бұл аймағы В.Штерннің айтуынша, ... ... ... айырмашылық ғылымы болып саналады. Дифференциалды
психологияның пайда болып, ғылымдар жүйесінен орын алуы 1896 жылы ... ... ... ... атты ... ... кең өріс
алды.
Жиі жағдайда Ф.Гальтонды дифференциалды психологияның бастаушысы
ретінде алады. Бірақ оның ... ... ... ... ,
қазіргі заманғы ғылымдар қатарынан орын алуына әсер еткен 1900 жылы жарық
көрген В.Штерннің «Индивидуалды айырмашылықтар ... атты ... өте келе ... ... ... өңделуіне ықпал етті.
Ол өзіне адамдар арасындағы индивидуалды айырмашылықтарды зерттеу үшін
көптеген психологтердың назарын ... ... бұл ... ... ... ғана қарастырылған жоқ,сонымен қоса, әр алуан
психикалық құралдар мен ... ... ... ... ... ... да, әр ... популяцияларда салыстырмалы
зерттеулер жүргізілді, мұның негізінде ... ... т. ... және ... ... айырмашылықтары айқындап, олардың
арасындағы корреляциялық байланыстар орнатылды.
Дифференциалды психологияның сәттіліктерінсіз ... жеке ... ... ... ... да ... жеке өзіндік
пәнге де айналмас еді.Дифференциалды психология психологияның жаңа ... ... ... ашып ... ... дифференциалды психология пәнін сипаттай отырып,
дифференциалды психологияның мазмұны таза ... және ... адам ... ... ... ... болатындығын
көрсетті.
Б.М.Тепловтің пікірінше, психологияның кез-келген ортақ заңы өзіне
жеке тұлғалық және индивидуалдылық факторын ... ... ... аспектіден бөліп қарастыруға болмайды.
Э.А.Голубева көрсеткендей, әлемдік ғылымда дифференциалды психология
ерекше орын ... ... ол ... мен ... ... ... ... психология аймағында өлшеу құралдары құрылған тестер-
өлшеу қорытындысын анализдеу әдісі. Бұл диагностика ... ... ғана ... ... нышан, шеберлікті мінез-құлық деңгейінде
шешеді, ал оның күрделі ... ... ... ... ... ... ... айырмашылықтар лабораториясы 1952 жылы
Орталық және педагогикалық ... ... ... ... ... ... міндеті- индивидуалды
психологиялық айырмашылықтарды зерттеудің әдіс-тәсілдерін өңдеп, қолдануға
жарамды ету және ең негізгісі ... ... ... ... ашу, зерттеу, ал оның негізін И.П.Павловтың
типологиялық концепциясы құрайды.
1972 ... ... ... ... басқарып, математикалық
әдістер мен есептеу техникасы дифференциалды психология аймағында кең өріс
тапты.
1993 ... ... ... психофизиология және психология»
лабароториясын Э.А.Голубева өз басшылығына алды.Зерттеудің басты мәселесі
қабілеттер мен оның нышандарын анықтау. Ағымды ... ... ... ... ... үшін ... ... ал кейбір қабілеттерді диагностикалау үшін лабаротория
қызметкерлері оригиналды авторлық әдістемелерді өңдеп шығарды. Бұл жерде
ортақ ... ... және ... ... математикалық,
тілдік) қабілеттер мен олардың нышандарын қарастырады.
Дифференциация мен индивидуализация мәселесі білім беру ... ... ... Оның ... ... қоғамдық
өзгерістерге, экономиканың қарқынды дамуына байланысты өсе түседі:
• Оқу мен тәрбиеге альтернативті ... ... ... ... ... ... ... қоғамда дифференциациялануы
үшін.
Әр түрлі инновациялық және авторлық технологиялар, ... беру ... т.б. ... ...... ... салдарынан жаңа
мағынаға ие болуда.
Индивидуалды психологиялық айырмашылықтарды ... ... ... ... іс-әрекет аймағында ешқандай прогреске қол
жеткізу мүмкін емес.
Дифференциалды айырмашылықтарды ... оның ... ... ... ашу ... ... жүйесіне қосқан үлкен үлес
болып табылады.
2.1 Адам ... ... ... ... объектісі
ретінде
Психология ғылымының жеке эксперименталды ғылым бола ... ... ... сана ... немесе жүріс-тұрыс
мәселелерін зерттеу эмпирикалық зерттеудің пәні болды. ХІХ ғасырдың аяғында
адамның индивидуалды қасиеттері ағылшын ... ... ... ... ... ... айырмашылықты зерттеу техникасын ең алдымен
статистикалық ... ... ... ... ... ... индививдуалды айырмашылық негізгі
қызықтырды. Гальтон ... ... ... заңдылықты
математикалық түрде көрсету тәсілін іздестірді. Әдістемелік құрал ретінде
статистиканы қолданды. ... ... әр ... ... және ... ... ... бар деп есептеп, оларды
статистикалық анықтау әдісін , яғни факторлық анализ негізін ... жылы ... ... ... ... әр түрлі адамдардағы қабылдау, ойлау, сөйлеудің айырмашылығын
қарастырады. Ол ... ... ... ... ... Ресейде де қарастырылды. Солардың бірі орыс
психологы А.Ф.Лазурскийдің ... ... ... ... ... ... мінезді, темпераментті адам
индивидуалдығының сипаты ретінде ... ... ... ... адам ... мен ... жоспарлы түрде араласуға болатын
табиғи экспериментті ... ... ... психикалық
процестер емес, психикалық функциялар және тұлға толығымен зерттеледі.
В.М. Бехтерев және Л.Франкпен ... ... ... рет ... қасиеттерін түсіндіруде психоморфологиялықтың орнына
нейродинамикалықты қойды. «Жалпы және ... ... ... ... ... шындықтың екі аймағы ... ... ... және экзопсихика. А.Ф.Лазурскийдің пікірінше, темперамент және
мінез эндопсихиканы, яғни тұлғаның тума жағын құрайды. Экзопсихикалық жағы
тұлғаның қоршаған өмірге ... ... Осы ... оның ... ... құрылды.
Кеңестік психологияда индивидуалды ... ... ... екі ... бар. Біріншісін шартты түрде
«мазмұнды-мағыналы» деп ... ... және ол ... ... шеберлік,
қабілеттілік, мағыналылық, түрткілер, мақсаттардың және т.б. индивидуалды
вариацияларын, ішкі мазмұнды ... ... ... ... білуге және зерттеуге ... ... ... индивидуалды мінез-құлықтың барлық психофизиологиялық формасы –
биохимиялық, вегетативті және электрофизиологиялықтан ... ... ... дейін қамтиды.
В.М.Русаловтың айтуынша, психологтерді алдымен ... ... ... ... индивидуалды айырмашылықтар жайлы жәйттер
қызықтырды.
Жүйелік анализ принциптеріне негізделе ... ... ... ... ... ... ... соматикалық;
3) нейродинамикалық (жүйке жүйесінің қасиеті);
4) психодинамикалық (темперамент);
5) тұлға қасиеттері;
6) әлеуметтік рөлі.
Субъектілі іс- әрекет тәсілінің ... ... ... ... - бұл барлық сыртқы әсерлерді жоятын психикалық
қасиеттер жиынтығы. Ішкі шарттар жиынтығы ретінде ол бейімделу ... ... ... ... ... іс-әрекетінің қасиеттері;
• тұлға бағдары;
• адам өзіне қоятын түрткілер мен міндеттер жүйесі;
• адам ... ... ... қасиеттері; қабілеттер.
С.Л.Рубинштейн пікірінше, барлық психикалық процестер тұлғада өтеді.
Психикалық процестердің индивидуалдылық ретінде тұлғадан ... ... ... ... ... ... байланысты қабылдау, ес, зейін және
тағы ... ... ... ... ... ... ... комплексті түрде, яғни психикалық
қасиеттер мен процестердің өзара әрекеттесуінде қарастыруды ұсынды.
С.Л.Рубинштейн көзқарасын ары ... ... ... ... Ол ... ашық және ... түрде қарастыруды
ұсынды. «Егертұлға- адам қасиеттері құрылымының «шыңы» ... ... ... мен іс-әрекет субьектісінің «тұңғиығы» деп
көрсетті». ... 1968 жылы ... ... жолын ұсынды. Оның
пікірінше, индивидуалдылық күрделі (ол көп ... көп ... ие :
І ... ... деңгейі; оған енеді:
• жыныс, жас, конституция, нейродинамикалық ... ... ... және ... ... нышан және темперамент.
ІІ деңгей- іс-әрекет субьектісі деңгейі:
• когнетивті сипаттар, коммуникативті қасиеттер, ... ... ... ... ... қабілеттер.
ІІІ деңгей- тұлғалық деңгей:
• статус, әлеуметтік рөл, құндылықтар құрылымы;
• жүріс-тұрыс мотивациясы;
• мінез және бейімділік.
А.Н.Леонтьевтің ойынша, индивид ... - бұл ... ... филогенетикалық және онтогенетикалық дамудың өнімі, адамның
биологиялық ұйымдасуы. Леонтьев ... ... - ... ... ... қоғамдық қарым-қатынас негізінде туындайды.
В.С.Мерлиннің пікірінше, индивидуалдылық - бұл ... ... ... ... ... ... ... физиологиялық, нейродинамикалық, психодинамикалық,
тұлғалық қасиеттер,және т.б.
Қазіргі кезде Ресейде және шет ... ... ... орталықтары бар.
Пятигорск психологиялық мектебінде В.В. Белоус ... ... ... ... ... ... ... жайлы теориялар қарқынды дамуда.
Пермь қаласындығы ғылыми орталық индивидуалдылықты зерттеудің маңызды
орны болып табылады. ... ... ... психология ғылымының
докторы, профессор В.С.Мерлин. Қазіргі кезде орталықтағы индивидуалдылық
мәселесімен айналысушы зерттеушілер Л.Я.Дорфман, Б.А.Вяткин, А.И.Щебетенко.
Ұжымның ... ... ... индивидуалдылықтың әртүрлі
деңгейлі қасиеттерін, ... ... ... ... ... табылады. Л.Я.Дорфман интегралды
индивидуалдылықтың ... ... ... ... ... ... мен дифференцация процестерінің ... ... ... көп ... ... ... ... мәнділік байланыс қатаңдығын жатқызады. Ол метаиндивидуалдылық және
интраиндивидуалдылық ... ... ... әр ... ... ... жатады және олардың
арасындағы байланыс тікелей ... ие. ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Индивидуалдылықты зерттеу психология ғылымының докторы ... ... ... жүргізілуде. Зерттеудің ерекше сипаты -
индивидуалды-психологиялық ... ... ... ... ... жалпы қасиеттерінің концепциясының дамуы.Адамның ... ... ... ... ...... ... яғни
темпераментті зерттеуге бағытталған. Темпераменттің адам индивидуалдылық
құрылымындағы орнын зертеу мақсатында және оның ... ... ... ... ... темпераментті бағалаудың психометриялық
әдістерін өңдеуге басты назар ... ... ... ... ... ... (төменгі) деңгей, организм
қасиеттері жатады;
• дифференциялды-психофизиологиялық ... ... ... және ... ... ... құрылымдардан тұрады.
Психологиялық институтта, психофизиологиялық қабілеттер
зертханасында ... ... ... ... басшылығымен
қабілеттердің табиғи алғы шарттарын зерттеу жұмыстары жүргізілуде.
Э.А.Голубева индивидуалдылық құрылымындағы организм және ... ... ... Жүйе ... қасиеттерге эмоционалдылық,
белсенділік, өзіндік реттелуді жатқызды.
Сонымен, қазіргі ... ... ... ... және ... ізденушілік жұмыстарында шешімін табатын көптеген
сұрақтарды қарастырады. Әр түрлі көзқарастағы ... ... ... ... даму және өзіндік
даму механизмдерін іздестіру біріктіреді.
2.2 Индивидуалдылық теориясы адам индивидуалдылығын зерттеудің ... ... ... және ... тәжірибенің даму барысы
күрделі шындық құбылыстарын жүйелі ұйымдасқан объектілер мен құбылыстар
ретінде қарастыру ... ... ... білімнің мәнді
тенденциясы психологиялық феномендерді толықтық, интегралдылық, пәнаралық,
жүйелі ... ... ... процестер, тұлғалық,
индивидуалдылық және олардың арасындағы ... тек қана ішкі ... ... ... ... кең ... ... биосфера және т.б.
қарастыру.
Жүйелі зерттеу жолының ең маңызды кезеңдерінің бірі австриялық биолог
Людвиг фон ... ... жүйе ... ... ... әр ... контексті және ... ... ... ... ... А.Раппопорт, У.Р.Эшби)
болып табылады.
ХХ ғасырдың 20 жылдары жүйелі жол, ең алдымен Л.фон Берталанфидің
жалпы жүйе ... ... ... ... ... және нақты
пәндердің танымының жалпы ғылыми методологиясына айналды.
Жүйелі зерттеу жолының принципінің кеңестік ... екі ... ... ... ... ... ... және
жаратылыс-ғылыми.
Орыс философиялық ойларындағы ең өңделген тақырыптардың бірі ... ... ... ... ... 1996) ... ... толықтылық идеясымен байланысты мәселелерді көптеген ... ... Н.Я. ... ... ... Н.О. ... М.К.Мамардашвили,
Н.К.Михайловский,Л.И.Петражицкий, В.В.Розанов, ... ... ... ... ... және ... жүйелі зерттеу психология ғылымымен шектесіп жатқан жаратылыс
тану ғылымдарындағы ғылыми жетістіктермен де тығыз байланысты. ... ... ... ... ... ... өңдеулер
психологияның объектісі адамның ішкі әлемінің сыртқы орта шындығымен ... ... ... ... С.С. ... ... еңбектеріде психикалық құбылыстарды
бүтіндей етіп қарастыруға тырысып, әртүрлі психикалық, психофизиологиялық
және әлеуметтік құбылыстардың өзара әрекетінің фактілерін анықтады.
Психиканың ... ... ... кеңестік психологияда мәнді
қадам ... ... ... ... ... ... және т.б. ... және іс-әрекеттің жүйелі
талдауы П.К.Анохин, ... ... ... тығыз
байланысты.
Қазіргі кезеңде психологиядағы жүйелі жолдың ... ... және ... ... ... ... зерттеумен қатар, ең
алдыңғы орынға дамуы мен ... ... ... ... ... бағыт доминантты болып отыр. Кілтті сапа ретінде толықтылық,
даму кезеңдері мен деңгейлерінің қатынасы, ... ... ... дамудағы өзекті және потенциялды өзара қатынастың туындау
механизмдері мәселелерін ... жол ... ... ... ... осы индивидуалдылықтың даму барысын басқару. В.С.Мерлин пікірінше,
тәжірибелік экспериментте ... ... ... ... ... Бірақ басқада болжамдар болуы мүмкін, мысалы, сендіру рөлі,
тұлға аралық қатынас құрылымы және т.б. ( В.С.Мерлин, 1986).
Индивидуалдылықты интегралды ... ... ... ... ... жатқызады:
• индивидуалдылық құрылымдық ... ... ... формалары мен функционалдық рөлін зерттеу;
• индивидуалдылық құрылымындағы әр деңгейлік қасиеттерін ... ... ... ... ... және төменгі деңгейінің өзара
әрекеті;
• индивидуалдылық толықтығы типологиясын ... ... ... ... ... ... бірі. Оның даму тарихы ХІХ ғасырдың аяғы ХХ ғасырдың ... ... 1900 жылы ... ... ... ... ... ғалымы В.Штерн .
Дифференциалды психология психология ғылымының басқа салаларымен тығыз
байланыста. Дифференциалды ... ... ... ... ... арасындағы мінез - құлық, темперамент,
қабілет ерекшеліктерін, жыныстық, жастық, ... ... ... ... жүйке жүйесі ... ... ... ... ... ... – құлықтағы
акцентуацияның дамуын, дарындылық және ... ... ... ... білімде индивидуалдылықты зерттеуде көптеген
көзқарастар бар, ... ... ... ... әлі ... құрылымына, ерекшеліктеріне ... әр ... ... ... ... эксперименталды жолмен
дәлелдер арқылы ары қарай өмір сүруге құқылы.
Дифференциалды психология – бұл ... ... ... жаңа
мәліметтермен толықтырылып отыратын, аса перспективті, қарқынды ... ... ... ... психология саласының
болашағы мол үміт күттіреді.
1. Орта мен тұқымқуалаушылықтың байланысы
Индивидуалды психикалық ... ... ... ... ... негізгі мәселе. Индивидуалды айырмашылықтар
тұқымқуалаушылық пен орта арасындағы күрделі және ... ... ... ... ... ... ... түрдің тұрақты өмір
сүруін қамтамасыз етсе, орта - өмірдің өзгермелі шарттарына ... мен ... ... ... ... ... ... ата – ананың гендері
арқылы беріледі. Егер ... ... ... ... толық емес
болатын болса, дамып келе жатқан ағзада ... ... ... патология болуы мүмкін. Бірақ, ... ... ... ... ... ... - әр түрлі деңгейдегі реакция
нормаларының ... ... ... мінез-құлық
вариацияларының кең спектрін ... ... Ал ... ... ... нәтижесі ортаға ... ... ... ... ... тұқымқуалаушылықтың және ортаның
әсерлерін табуға болады, ең бастысы – бұл көріністің ... мен ... ... қатар адамда жануарда жоқ әлеуметтік тұқымқуалаушылық бар
(мәдени ... ... ... ... ... мысалы, анасынан
баласына суық аналық тәрбиенің салдарынан шизоидты ... ... ... ... ... Бұл ... ... бірнеше
ұрпақ барысындағы ерекшеліктердің ... ... ... ... шегендеусіз белгілейді.
А. Анастази пікірінше, әлеуметтік мұра шын ... ... ... ... тұра ... «тұқымқуалаушылық», және «орта» түсініктеріне қатысты
бірнеше пайымдамалар бар. Тұқымқуалаушылық түрдің тұрақтылығына жауап
береді, ... ... ... ... ... Сонымен
қатар, ортаның әсер ету салдары индивидтің ... ... ... болуы мүмкін, дегенмен олар ген арқылы келесі ұрпаққа
берілмейді (мысалы, туғанда ... ... ... бала ... ... екі ... үлесін түрлі теориялар мен
ықпалдар әр түрлі бағалайды. Олардың биологиялық, орта, әлеуметтік – мәдени
детерминацияны таңдауға байланысты келесі ... тобы ... ... ... ... ... ... алдын ала
анықталған туа біткен және генетикалық нышандар ретінде ... ... ... уақытқа қатысты ашылуы, ал орта әсері өте ... ... ұлт ... ... ... ... ... негізі болып табылады. Бұл бағыттың жақтаушылары ... мен ... ... ... Ст. Холл ... ... ... (тәжірибе приматын нақтылаушы сексуалды
бағыт) алғашында адам таза тақта сияқты болады, ал оның ... ... ... ... ... ... шартталған. Мұндай позицияны
Дж. Локк ұстанған. Бұл теориялар біршама прогрессивті, бірақ ...... ... ... әсер ету обьектісі ретінде түсінуі.
3. Екі факторлы теориялар (екі ... ... ... ... ... мен ... ... өзара әрекеттесуінің нәтижесі ретінде
түсінді. К. Бюлер, В. Штерн, А. Бине ... ... ... ... теорияның негізін қалаушы В. Штерн бір функция жайлы оның
ішкі немесе сыртқы екенін ... ... ... ... ... ... шеңберінде де бала өзінде өтіп ... ... ... болып қала береді.
4. Л. С. Выготскийдің жоғары психикалық функциялар туралы ілімі
(мәдени – ... ... ... ... мәдениеттің – адам тәжірибесінің
кеңеюінің арқасында екендігін пайымдайды. ... туа ... ... даму ... ... ... ал орта – оның дамуының бастауы. ... ... ... және ... ... ету ... мазмұнын игереді.
Тұқымқуалаушылық пен ортаның үлесінің маңыздылығын ... ... ... ... ... сандық белгінің генетикасы ... ... ... ... бір ... белгіленбеуі мүмкін (доминантты
және рецессивтісі гендер жұбы болуы мүмкін). Сонымен қатар, қорытынды
тиімділік ... ... әсер ... арифметикалық қосындысы ретінде
қарастырылмайды, өйткені олар бір ... ... ... әсерлесу арқасында
жүйелі тиімділікке әкеледі. Сондықтан психологиялық ... ... ... зерттей отырып, психогенетика келесі сұрақтарға жауап
алуға ұмтылады: 1. Даралық ... ... ... ... ... (яғни күтілген шектің вариациясы қандай)? 2. Бұл әсердің
нақты биологиялық механизмі қандай (хромасомалардың қай ... ... ... 3.Гендердің ақуызды өнімі мен нақты фенотипті қандай
процестер ... 4. ... ... ... ... ... сыртқы орта факторлары бар ма?
Тұқымқуалаушылық белгісі көрсеткіштер ... ... ... ... ... ата – ... мен ... арасындағы
көрсеткіштердің корреляциясының болуынан танылады. ... ... ата – ана мен ... ... алған ата – ... ... ... ... ... ... асырап алған жанұяда балалар жалпы және орта ... ... ... ... ... көрсеткіштер бойынша
олар өздерінің асырап ... ата – ... да ... ... ... белгіленбейді.
Қазіргі уақытта тұқымқуалаушылық факторы мен ... ... ... өзінің өткірлігін ... ... ... көзін анықтауға арналған көптеген зерттеулер, ереже
бойынша, ортаның немесе ... ... ... бере алмайды.
Мысалы: 1920 жылдары егіздер әдісін қолданып ... Ф. ... ... арқасында биологиялық детерминацияланған
сипаттамалар (ми көлемі, басқа өлшемдер) ... ... ... сапа ( ... тест ... ... коэфиценті)
ортамен шартталатынына және үлкен айырмашылықтар болатыны анықталды. Оған
жанұяның әлеуметтік және ... ... туу реті және т.б. ... мен ... ... ... ... облысындағы
қазіргі жағдай интеллектуалды қабілеттеріне орта ... екі ... ... ... ... ... пен Маркус былай
тұжырымдайды: Бала мен ата – ана ... ... ... ... ... туысымен интеллектуалды корреляция коэфиценті жоғары ... ... яғни бала ... ... ... ... көп оны тәрбиелесе, соған ұқсайды, ал егер ата – ... ... ... балаға аз көңіл бөлсе, онда ол ... ... ... ... ... модельде қарама – қайшылық белгіленеді: Макаски мен
Кларк оның идентификациясының пәні ... ... бала мен ... біршама жоғары корреляцияны бақылауға болады ... ... Яғни ең ... – бала үшін ... болу ... ... оған ... тұрып әсер етуге болады, ал
күнделікті бірігіп ... ету ... ... Бір – ... ... шығарушы екі
модельдің өмір сүруі тағы да дифференционалды – ... ... тар ... ... ... көрсетіп отыр, ал жалпы теориялар
практика жүзінде қалыптасқан жоқ.
Тұқымқуалаушылық пен ортаның қазіргі кездегі түсінігі
Қазіргі ... ... ... индивидуалды айырмашылықтарының
көрінуі мен қалыптасуына орта мен тұқымқуалаушылықтың ... ... ... ... бұл түсніктерді нақтылап жатыр.
Тұқымқуалаушылық кең мағнада түсініле бастады: бұл тек мінез – ... ... ... жеке ... ... ( ... ұзақ уақытқа дейін саналған
жүйке жүйесінің қасиеті), сонымен ... ...... ... ... мен ... ... репрадуктивті, территорияльді
мінез – құлық және т.б) саны үнемі ... ... ... ... ... ... ... зерттейді. Бағдарламалар бұл жағдайда
даму троекториясы асып түсетіндіктен белгілер ... ... бір ... ... ерекшеленеді. Бағдарлама өзіне «жіберудің» уақыты
мен критикалық нүктелердің жүйелілігін қосады.
Орта түсінігі де өзгерді. Бұл жай ғана ... ... ... - ауа мен тамақтан бастап, жолдастарымен қарым қатнастарының
дамып, қалыптасуымен ... ... ... ... ... ... бұл адам мен ортаның өзара әрекеттесу жүйесі. М. Черноушек
ортаның келесі белгілерін ... ... ... пен ... мықты шегенделген шектер жоқ. (яғни,
фигура ретінде көрінетін адам болмыстың фоны болып табылады).
2. Ол барлық сезімдерге бірден әсер ... Орта тек қана ... ... ... сонымен қоса перефериялық
ақпаратты береді.
4. Біздің қорыта алу қабілетімізге қарағанда, ол әрқашан біршама көп
ақпараттан ... Орта іс - ... ... ... Кез ... ... ... құндылыққа қарағанда психологиялық
және символикалық маңыздылығы бар.
7. Қоршаған орта бір толық бүтін ретінде әрекет етеді.
Осыдан ... бір ... ... ортада өмір сүретініміз көрініп тұр.
У. Брофенбреннердің ... ... ... атты ... ... төрт ... құрлымынан тұратын ортадағы
тұлғааралық өзара әсерлесулер мен рөлдердің іс- ... ... ... яғни екі ... ... біз ... ... ұқсастығын
тұжырымдай алмаймыз, өйткені оларға түрлі талап, түрлі күтулер ... ... ... ... ... белгіленеді, ал басқасы –
кішісіне белгіленеді. Мизожүйе – бір ... ... ... ... ... мен жұмыс, үй және құрдастар тобы). Егер бауыры ... бір ... ... қарындасына үйге достарын әкелуге рұқсат
беріп, ал ағасына ... ... онда ... ... ... бір – бірінен айрықшаланады.
Экзожүйе – кеңістікте маңызды ... ... орта ... – қатнас
ортасы) балалар бір мектепке бара алады. Дегенмен сыныптастармен ... ... ... ... ... ... маңызды емес болуы
мүмкін мысалы, ... ... Және ... макрожүйе – субкультура.
(адамдар бағынатын заңдар мен дәстүрлер, құндылықтар). У. ... ... ... ... оның барлық «Ішкі» жүйелерін
бағындыра отырып, ... рөл ... деп ... елде туу мадақталмаса және балаға қарау үшін демалыс берілмесе,
онда бала ананың депивациялық ... ... ал ... ... экзожүйелер оның орнын басуға жеткіліксіз болып ... ... ... ішкі жеке ... ... негізгі өмірді
қалыптастырушылар мен дүниетаным субкультурада сақталады.
У. Бронфенбреннердің ... орта екі ... ... тұрады:
бұл адам өзі құмартып жүрген іс - ... мен ... өмір ... ... ... Адам ... әр ... ортаны
таңдап, өзгертіп отырады. Сонымен қоса ... ... ... ... белсенділік рөлін үнемі көбейтіп отырады.
Тағы бір орта құрлымын отандық атақты зеттеуші В. С. Мухина ұсынды. Ол
орта түснігін – заттық әлем мен ...... ... әлеуметтік
кеңістікпен, табиғи шынайылықпен түсіндіреді. ... қоса ... ... ... ... ... орта жайлы айтады. (В.
В. Рубцов). Сонымен бірге қазір еш күмәнсіз виртуалды орта ... ... ... ... ... ... және басқа
обьективті өмір ... ... ... ... ... ... орта әсерлері (психикалық ерекшеліктермен) ... ... ... және т. б. ... ... ... құнды және қажетті заттармен, культура және ... және ... адам ... – қатнасының формасымен және сапасымен
психикалық ... ... ... Ортаның мазмұнын игеру –
адамның өзіндік санасымен тұлғаға маңызды фактор болып табылады.
Биогенетикалық және социогенетикалықты жақтаушылардың ... бірі Х. ... ... ... ... ... – бұл тірі ... даму теориясы). Оның көзқарасы ... ... ... ... дамуында кемелденген функциялармен туады.
(Соның ішінде психикалықта). Олар ... ... ... жаңа ... ал бұл өз ... ... ... жаңадан анықтайтын
жаңа функционалды құрылымдарда жаңа сапада бекітіледі. Осылайша, дамушы
сатылардың ұйымдасуын білдіреді, бірақ ... ... ... ... ... сахнадағы актермен салыстырған: даму барысында сахнадан
актерге жылжи ... Оған тек қана ... ... ... ... ... сайын ортаны басқаруды үйреніп келе жатқан, белсендірек ... ... ... ... жиі ... ... ... топтық мақсаттан кейінге қалдырылған және жоспарланған
тапсырмаларға бас бұра алуынан көрінеді.
Басқа белгілі зерттеуші Дж. ... ... ... шегін
өлшеуді белгілей отырып, субьект пен ортаның әрекеттесуінің төрт модельін
ұсынды: «Ауруханалық ... ... – адам ... ... ... ол толығымен оның пассивтілігін білдіреді. «Луна парк»
модельінде бала ортаның ... ... ... ... ... ... қалады. «Жүзушілердің жарысы» атты модельде субьект өз жолымен
жүреді, ал орта – тек қана өмір ... Және ... ... ... орта мен ... ... өзара әрекеттесетінін сипаттаиды. (Бұл
көзқарас жалпы Х. Вернердің ұстанымына ... ... ... ... ... айырмашылығын зерттегенде біріншіден,
«Орта» және «Әлеуметтік әсер», екіншіден, ... ... ... ... және ... ... сәйкес келмейтінін мойындау маңызды факт блоып табылатынын
есте сақтау керек.
Орта өзгеретіндіктен, адамның туа біткен ...... ... ... ... ... ... Адам психикасының өмір барысында дараланатыны
көрініп тұр. Сонымен қатар онда ортаның әсерінің тұрақтылыққа ... ... және ... ... ... Оған ... әдістерді қолдану ортаның әр адамға жалпы және ажырататын
тұқымқуалаушылық үлесін анықтауға мүмкіндік береді. Жалпылықты, ерекшелікті
және ... ... ... ... индивид, тұлға, индивидуалдылық
терминдерін қолданады.
Индивид, тұлға, даралық
Индивид – бұл ... ... ... ... ... ... айтқанда, К. А. Абульканова – Словская нақты субьектіні
әлеуметтік топтан ... үшін ... ... ... ... ... ... алғы шарттарын қалыптастырады, бірақ тегі
бойынша әлеуметтік – мәдениленген салаларын ережеге сай ... Ал ... ( А.Н. ... анықтамасына сәйкес) – мәдени – тарихи
даму барысында белсенділік, субьектілік, құмарлылық, және ... ... оны ... ... ... Бұл анықтама
логикасына сәйкес кез келген индивид тұлғаға айналып, тұлға өз кезегінде
әрқашан анатомды – ... алғы ... бір ... ... Индивидтің тұлғаға сәйкес келмеуі тұлғалылығы жоқ әдеби
песонаждардың ... ... ... ... ... ... қырлары
көрінеді. (Мұндайларға мысалы, И. Кальвиннің романындағы ... ... ... пен ... өзара әрекеттесуін жалпы алғанда тарихта ... ... дене мен ... ... ... ... дене – бұл
тағдыр деп тұжырымдай келе Фрейд тұлғаның биологиялық ... ... ... ... берді, ал отандық психологияда керісінше бірнеше он
жыл бұрын тұлға болып қалыптасуы: кім олай атамады, кім тек ... ... ... ... ... кең ... Бұл ... – қарсылық даралық
айырмашылық психологияның психофизиологиялық жағын ... ... ... ... ... ... болмады.
Кеңестік психологияда даралықтың құрлымын бөліп көрсететін бірнеше
ықпалдар бар. Олардың ... Б. Г. ... В. С. ... және А. ... болып табылады. Олардың көзқарастарын бір – ... ... ... М. С. Егорова болды.
Индивид пен тұлғаның сипаттамаларын біріктіру үшін В. С. ... ... ... енгізіп, оның атымен белгілей отырып, ... ... және ... ... тығыз байланыстырды. А. Н.
Леонтьевке қарағанда В. С. ... ... және жеке ... ... ... ... қарсы қоймай, оларды бағындыруға тырысты.
Индивидтілік индивидуалдылықта болады. Индивидуалдылық – бұл ... және ... ... ... ... және қайталанбайтын
биоәлеуметтік жүйе.
Бұл жеке адамның болмысының өзіндік бүтіндігін сақтау ... ... және ішкі ... өз - ... ... ... қиын ... қабылдауда маңызды болып табылады. Драмалықта
ағза ретіндегі ... және ... сана ... ... ... ... қоса бір – біріне өзара әсер ... ... ... ... көрінеді. Яғни күрделендіріп айтсақ, мысалы темперамент
адамдардың жүктемесін білдіреді, және оның мамандық таңдауына ... ... ... мен ... психотиппен байланысты болуы мүмкін деп айтуға
болады (мінездік ... ... ... ... ... қарамастан (ішкі өзгерістер), ал өмір жаңа ... ... ... ... адам ... «Мен» сезімін
жоғалтпайды - бүтіндік шарты бұзылғанда тұлға ішкі қарама – ... ... ... ... айтқанда, өзіндік бұзылуға әкелуі
мүмкін.
Осылайша, біршама жеңілдетілген түрде индивидуалдылық – бұл ... және ... ... ... деп ... ... бірыңғай емес, әртүрлі сипаттамаларын белгілей отырып,
оны үш қабатты «Ғимарат» ретінде ... ... ... ... ... биологиялық іргетасы) біз барлық
индивидті, формальді – ... ... ... ... ... ... ... бас ми ... ... ... деңгейде біз заттық – мазмұнды сипаттамаларды
қарастырамыз ... ... ... ... мінез – құлықтың стильдік
сипаттамалары). Ал үшінші жоғарғы деңгейде рухани – ... ... ... ... ... ... пайымдауы,
көзқарастары, және ұстанымдары).
Есте сақтаудың ыңғайлылығы үшін ... ... ... ... ... ... белсенділікті стимулдайды, «Өйткені» -
қажеттіліктен, ортаңғы қабат адам іс- ... ... ... ... мінез, когнетивті функциялардың ерекшелігін, стильді
сипаттамалар), ал ... ... – бұл ... ... бағыттылығы,
өзіндік сананың ерекшеліктері – «Не үшін» іс - ... іске ... адам ... ... ... бір – ... тек ... ғана емес, сонымен
қатар кіруші әсерлердің өзара ... ... тек ... ... ... ... ... берілмейді, ортаңғы тәрбиелеуді ... ... ... ал ... - ... болады), ал үшінші деңгейде
биологиялығы өте аз, және ол көп дәрежеде ... ... (шын ... ... ... ... ... көзқарастарын, бірнеше рет
өзгертеді).
Даралық құрлымын ... ... ... ... бар. ... ... үш ... бөліп көрсетеді: қызығушылық және бейімділіктің
бағыттылығы (мазмұны жағынан біз ... ... ...... қасиеттеріне ұқсайды), сезім мен ерік («Темперамент» түснігіне
жақын) және ...... ( ... пен ... сәйкес келеді). Отандық психология шеңберінде қалыптасқан
даралық құрлымы туралы ... ... ... ... кітаптарда
М. С. Егорова қарастырады. ... үш ... ... ... ... ... ... әр «қабатына» зерттеуде әртүрлі ықпалдар сәйкес келетіні
тарихи қалыптасқан, ...... ... ... және ... икемділігіне, қабілеттеріне, мағналарына, күйзелістеріне, және де
басқа адамның тұрақты психологиялық ... ... ... ... ... ... ықпал (мұны бихевиористікпен
шатастыруға болмайды!) адамның белсенділігін құрайтын моторлы, ......... ... объективті тіркелген талдауымен
байланысты. Б. М. ... ... ... ... ... мазмұнды көңіл
бөлдіртуіне қарамастан, онда көрсетілген ... ... ... теориялық негіз жоқ деп әділетті атап көрсеткен.
Тұлға қырларына мысалы мінез – ... таза ... ... ... ал ... тұрақтылығы күмәнді. Тесттердің көмегімен
өлшенген индивидуалды айырмашылықтарын ... елес ... көз ... ... ... түрде жүйке жүйесінің қызметімен байланыстыру қажет
(және де басқа ... ... ... ... ... ... ... кейін ғана обьективті
ғылым болып мойындалуы мүмкін.
Дифференциалды ... ... ... ...... ... психофизиологияға жүктеуі мүмкін.
1. Дифференциалды психофизиология индивидуалды ... ... ... ... – құлық пен жүйке жүйесі қасиеттерінің байланысына алғаш ... ... бірі ... орыс ... И. П. ... ... итке
жүргізген тәжірибесінің нәтижесінде күш, қозғалушылық, теңдік ... ... ... ... Бұл ... дарақтарды ортаның өзгеруіне
икемделуін қамтамасыз етеді. Дегенмен, бұл қасиетерді құрмалай отырып,
теориялық тұрғыда жүйке ... 24 ... ... көрсетуге болады (соған
қоса түр мінез – құлықтың ... ... ... ... медицинада бұрыннан белгілі темперамент түрлеріне сәкес қойылады
(сангвиник, флегматик, холерик, меланхолик), ... И. П. ... ... ... ... алынған заңдылықтар адам мінез –
құлқына тура ... ... ... қасиеттері Даралық психологиялық айырмашылықтар
ретінде Б. М. Павловтың ықпалынан біршама айрықшаланады.
Олар өздерінің ... ... ... әлі ... ... – физиологиялық зерттеулердің негізін білдіреді.
1. Қасиеттерді емес, түрлерді ... ... Егер И. П. ... ... ... ... онда Б. М. Теплов бірінші
жеке қасиеттерді бөліп алу қажет, ал кейін олардың мүмкін болатын бірігуін
зерттеуге ... деп ... Жеке ... ... ... ... анализді іске асыру
қажет. Бұл ... ... ... ... ... нақты зерттеулеріне сүйенеді.
3. Жүйке жүйесі қасиеттерінің күнделікті көріністерді ... ал ... ... ... қажет.
4. Ағзаның тек еріксіз реакцияларын зерттеу қажет. Яғни өмірлік
элементтердің ... ... ... қажет.
5. Психофизиологиялық сипаттамалардағы индивидуалды айырмашылықтарға
бағалау ықпалдарын қолдануға болмайды (яғни ... және ... ... ... әр ... ... бір іс - ... пайдалы болуы
мүмкін).
Б. М. Теплов пен В. Д. Небылицын қозу және тежелу процестеріне қатысты
барлығы төрт – төрттен қасиеттерді ... ... ... – сегіз.
1. Қозуға тең емес жүйке жүйесі болып табылатын күш (төзімділік) –
бұл ұзақ ұстайтын немесе жиі ... ... ... ... ... қысқа интервалдарының көптеген
қайталанулар арқылы – эксперименталды ... ... ... ... ... бөтен тітіркендіргіштерге, концентрация ерекшеліктеріне,
көру және естудің абсолютті болжамның жүйке жүйесінің күші – бұл И. ... ...... ... үшін қажетті жиі қайталанатын
тежелу тітіркендіргіштердің ... ... ... деп ... күш ... жүйесінің төзімділігі мен еңбекке ... ...... реакциялардың қалыптасу жылдамдығы.
3. Жүйке процестерінің жігерлілігі – тітіркендіргіш белгілерінің қайта
қарастырылуы, ... ... ... қозумен ауыстырылу
жылдамдығы. Бұл қасиет ... ... ... ... Лабильділік – жүйке процестерінің тоқтатылуымен пайда болатын
жылдамдығы.
Парциалды сипат емес, бұл қасиеттердің валенттілігін ... ... ... ... ... білдіру мүмкін болатын және
осылайша коррелятор негізі ... ... ... ... ... Э. Э. Г. көмегімен орталық жүйке жүйесінің ... ... төрт ... ... ... – уақыттық синхронциясы,
мидің бүтіні ... ... ... жетістік жылдамдығы мен
белсенділік жетістіктерінің ... ... ... ... ... ... ... маңызды бөліктерінде индивидуалды
айырмашылықтарды түсіндіре алады, - ... ... ... ... ... және де ... ... жылдамдығы
бұл сипаттамалармен байланысты.
Жүйке жүйесінің динамикалылығы мен ... ... ... В. Д.
Небылицын орталық ... ... ... мен психологиялық
көріністерінің анық байланысатынын ... - ... ... ... ... ... ... жеңіл шұғылданады, ал экстремальді жағдайда
күш – қуаты мен динамикалылығы ... ... ... жақсы көрсетеді.
Жүйке жүйесінің жалпы қасиеті адам мінез – құлқының ... ... ... ... ... ... ... сұрақ туады.
Егіздерге жасалған зерттеулер Э. Г. Г. – нің ішкі ... ... ... оған қоса бұл ... мен егде егіз адамдарға да қатысты екенін
көрсетті. Сонымен қатар онтогенездегі ... ... ... ... пен ... ... тұқымқуалаушылыққа қатысты тұрақты өмір
сүреді.
Осылайша, Орталық жүйке жүйесінің тұрақтылығы жайлы қорытынды шығаруға
болады, бірақ олардың шығу тегін түсіндіруге ... ... адам ... ... мен оның ... вариацияларын биологиялық тұрғыда анықтай
отырып, олар ... ... ... ... ... ... әрекетті және арнайы индивидуалды теорияның бағытын ашып
жазуды В. М. ... В. С. ... ... ... ... ... факторы – адамдардың денелік
морфофунцкионалды ұжымы ғана емес, сонымен ... тірі ... ... ... ... ... – құлық программасы. Бұл программалар
өз әрекеттерін ұрықтану кезінде ... іске ... және үш айда ... ... ...... ... пайда болады.
2. Бір уақытта әрекет етуші заңдылықтардың 2 түрі бар. Біріншісінің іс-
әрекет етуінің ... ... ... - ... ... (мотивтер, интеллект, бағыттылық), басқасының нәтижесінде –
индивидуалды мінез – ... ...... ерекшеліктері
қалыптасады.
Бұрын олардың пайда болуы туралы мәлмет болған жоқ, ал қазіргі уақытта
мәндік – ... ... үшін ... ... ... ... ете отырып, сыртқы ортадан беріледі. Ал формальді
–динамикалық ... өзі ... ... ... ... ... ... көзі бар. Осылайша, формальді – ... ... іс - ... ... түрлерін сипаттай отырып, әлемде
жоғалмай тұрақтылықты ... ... ал ...... - ... өзгеру
арқылы айналадағы ортада әр түрлі нәрселерге жауап бере алады.
3. Жалпыланған туа біткен ... үш ... ... ... ... – мінез – құлықтың динамикалы – энергетикалық ... ... ... ... ...... (көңіл – күйді басқаратын сезімталдық, лабильділік). Үшінші ... ... ... ... ... ... өмірлік
тұрақтылық, сезімталдық, алуан түрлілікке ұмтылыс немесе ... ... өмір ... ... ... ... ... білдіреді.
4. Формальді қасиеттер (дәстүрлі түрде жалпы «Темперамент» түсінігімен
бірігеді) оқшаулана өмір ... ал ... ... ... ... Бұл ... В. С. ... иерархиялы жүйе ретінде берген
индивидуалдылық анықтамасына жатқызуға болады.
5. Формальді – ... ... іс - ... ... мен ... ретінде ғана көрінбейді, сонымен қатар оның динамикасына, өзіндік
әртүрлілікке, стильіне әсер етеді, яғни іс - ... ... ... ... ... - ... ... іс - әрекет
стильін таңдауда біршама еркінділікті білдіреді, осымен оның мүмкін болатын
өнімді шекарасын қалыптастырады.
Сонымен, ... ... ... - бұл ... қасиеттерінің жалпы құрлымындағы биологиялық факторлардың
орны мен құрлымы және пайда ... ... ...... ... орындауға бағытталған оңашаланған қимыл. Ол
қимыл-қозғалыс арқылы орындалатын сыртқы және ... ... ... – (латынша – сөз) ауызша сөз.
Гештальтпсихология – Германияда ХХ ғасырда дүниеге келген идеалисчтік
бағыт. Сананың алғашқы ... ... ... ... құрылымдар) деп санайды.
Генезис - (грекше – туу, пайда болу, даму) ... ... ... болу ... де сол ... ... даму ... де бейнелейтін ұғым.
Данышпандылық – адамның ақыл-ойы мен ... ең ... ...... ... нәтижесінде қалыптасатын іс-әрекет түрі.
Соның нәтижесінде ол ... ... ... оңай, шапшаң
орындалады. Дағдының физиологиялық негізі – динамикалық стериотип болады.
Дарындылық – адамның белгілі бір іске деген ... ... ... да бір ... өзін ... ... көрсетуі.
Нышан – қабілеттің дамуына негізө болатын ... ... ... – адамның даралық психологиялық ерекшелігі.
Қабілет - әр адамның белгілі бір іс-әрекет түріне ... ... ... жұмысына байланысты адамның бір іс-әрекетке
ұйымдасқан түрде ... және оны ... етіп ...... ... бір істі ... ... қабілетінің
біршама жағымды қасиеттерінің өзара байланысты түрде үндесуі.
Студенттердің өзіндік жұмысына арналған сұрақтар
1. Индивидуалдылықтың деңгейі.
2. Адам ... ... ... ... ... индивидуалдылығы.
4. Жыныстардың арасындағы психологиялық айырмашылықтар
5. И.П.Павловтың нерв жүйе қасиеттері мен типтері.
6. Темпераменттің типтері
7. ... ... ... ... ... ... ... Жыныстардың арасындағы психологиялық айырмашылықтар
11. Индивидуалды-психологиялық дамуды зерттеудегі лонгитюдті әдісі
Білімді тексеруге арналған ... ... ... пәні, оның теоретикалық және
қолданбалы міндеттері.
2. Дифференциалды психологияның даму тарихы және ... ... ... ... пен әрекеттің индивидуалды сипаты.
5. Адам индивидуалдылығының генетикалық негізі.
6. Адамның биохимиялық индивидуалдылығы.
7. Адам психикасының дамуындағы жыныстық және ... ... ... арасындағы психологиялық айырмашылықтар.
9. Дифференциалды психологиядағы жас мәселесі (сандық және сапалы
сипаттамасы).
10. Адамның жекелеген дамуындағы гетерохрондығы.
11. И.П.Павловтың нерв жүйе қасиеттері мен ... ... ... ... ... нерв қызметінің арнайы адамдық ... ... ... нерв ... ... ... ... сипаттамасы.
14. Нерв жүйеге тән жалпыланған және жекелеген қасиеттерінің
мәселесі.
15. В.Н. ... нерв жүйе ... ... ... ... Нерв ... тән қасиеттерінің классификациясы(дәстүрлік және
бүгінгі күнге сай көзқарастар).
17. Индивидуалды-психологиялық дамуды зерттеудегі лонгитюдті әдісі.
18. Нерв ... ... ... ... психология» пәні бойынша тест сұрақтары
|1. Дифференциалды психология терминін енгізген: |С ... ... | ... ... ... ... | д ... ... | ... Ес және ... ... негізін салған : | ... ...... ... ... ... ...... А.Ф. ... | ... Жеке ... ... ... ... қалыптасуының |Д ... ... ... ... ... | ... ... | ... ... | ... ... | ... ... | ... Ерік. | ... ... ... ... ... адам ... |А |
|А) ... | ... ... | ... ... | ... ... | ... Қабілет. | ... Тест ... ... ... ... | ... | ... ... ... ... ... болуы |А ... ХІХ ... аяғы | ... 1980 жылы | ... 1935 жылы | ... 1868 жылы | ... 1991 жылы | ... Тұлғаны комплексті зерттеуді ұсынған: |Е ... С.Л. ... | ... Л.С. ... | ... А.Р. ... | ... П.Я. ... | ... Б.Г. ... | ... “Адам индивидуалдылығы және акцентуацияланған тұлғалар”|А |
|атты еңбек авторы | ... ... | ... Э. ... | ... У. ... | ... П.Я. ... | ... П.Б. ... | ... ... ... ғалым? |B ... ... | ... ... | ... Вольф | ... ... | ... ... | ... ... көрсет: ... ... ... | ... Мінез | ... Ес | ... ... | ... ... | ... ... тип: |D ... ... | ... ... | ... ... | ... ... | ... ... | ... ... алғы ... |D ... ... | ... ... | ... ... | ... ... | ... дарын | ... ... ... қай ... ... |C ... Психикалық процесс | ... ... күй | ... Жеке ... қасиетіне | ... ... ... | ... ... ... | ... физиологиялық негізі. |B ... ... ... | ... ... | ... ... | ... ... | ... ... | ... ... ... не ... ... ... |A ... | ... ... | ... ... | ... ... | ... ... | ... | ... адамның өзіне тән қылық әрекетінде, тіл қатынасында |A ... ... дара ... ... | ... ... | ... ерік | ... ... | ... ... | ... ... | ... ... және оның ... ... ... адамдық|Е |
|фактор: | ... ... | ... ... | ... ... | ... ... | ... ... | ... ... ... адам мінез-құлық реакциялар | В ... ... ... | ... Психоанализ | ... ... | ... Гештальтпсихология | ... ... ... | ... ... ... | ... ... ... дифференциалды психологиядағы индивидуалды
айырмашылықтар, мінез-құлық, ... ... ... стиль
ұғымдарына түсініктеме беріледі. Оқулық «педагогика және ... ... ... ... ... ... ... Темперамент
1.1 Темперамент теориялары
1.2 Темпераменттің физиологиялық негіздері.
1.3Темперамент түрлері және олардың психологиялық сипаттамалары.
2. Мінез ... ... ... ... орны жайлы сипаттама
2.2 А.Ф. Лазурский еңбегіндегі мінез психологиясы
2.3 Мінез акцентуациясының шетелдік психологтерінің ... ... ... ... ... ... Қабілет және тұлға даралығы
4. Индивидуалдылықтың стильдік ерекшеліктері
4.1 ... ... ... түсінігі
4.2 Кеңестік психологиядағы индивидуалды стиль түсінігі
4.3 «Мен» концепциясы өмірлік стильдің негізі ... Адам және ... ... Тұлғаның бағдарлары мен қарым-қатынас стратегиялары
5.2 Индивидуалдылық құрылымындағы қарым-қатынас стилі
5.3 Лидерліктің стильдері
5.4 Педагогикалық қарым-қатынастың стильдері
5.5 ... ... ... ... ... ... ... тексеруге арналған сұрақтар
Тест
Әдебиеттер тізімі
Негізгі әдебиеттер
1. Анастази А. Дифференциальная психология.Индувидуальные и
групповые различия в ... ... ... ... 2001. - 752 с. ... ... психологии”)
2. Анастази А. Дифференциальная психология- М.: Апрель-Пресс, 2001-
745с.
3. Ананьев Б.Г. Избранные психологические произведение. В2 – х ... ... ... О.А., Волоскова Н.Н., Белых Т.В. Дифференциальная
психология- СП., 2004-168с.
5. Нартова-Бочавер С.К. Дифференциальная психология- М., ... ... А.Ф. ... ... // Психология
индивидуальных различий. Тексты.- М., 1982
7. Мерлин В.С. Отличительные признаки темперамента // Психология
индивидуальных ... ... Б.М. ... ... ... ... и ... для психологии //Психология индивидуальных различий
Тексты. М.,1982.
9. Штерн ... ... и ее ... ... -
М.: Наука, 1998.-335с.
10. Юнг К.Г. Психологические типы. –СПб.: Ювента; М.,Прогресс,1995.-
711с.
11. ... К. ... ... Киев: Высшая школа 1981.
12. Личко А.Е. Психопатии и акцентуации характера у подросков. ... ... ... ... ... ... ... 1986.
14. Небылицын В.Д. Психофизиологическое исследование индивидуальных
различий. М.:Наука, 1976.
15. Психология ... ... ... //Под ... ... М.: МГУ, 1982.
16. Психология личности. Тексты //Под реч. ... М.: МГУ, ... ... В.М. Биологические основы индивидуально-психологических
различий.М.: Наука,1979.
18. Теплов Б.М. Избранные психологические произведения.В2-х т.М.:
Педагогика,1989.
Қосымша әдебиеттер
19. Немов Р.С. Психология. Книга 1. ... ... ... Ю.Б. Введение в общую психологию. Москва, 2002.
21. Столяренко Л.Д. Основы психологии. Р. н/Д. 1999.
22. Годвруа Ж. Что такое психология? В 2-т. ... ... ... ... ... ... ... мәселеге деген
қызығушылық ерте кезде туындап, ... ... ... ... маңызды бөлігі болып табылады.
Темперамент адамның табиғи сипатының, психологиялық ... ... яғни ... ... мен ... ырғағы, қарқыны, жылдамдығы жатады.
Темперамент келесі құбылыстарда көрінеді:
1. Адамның жалпы белсенділігінен;
2. Қозғалу ерекшелігі және ... ... ... ... ... ерекшелігінен: эмоцияның туындау және өшу
жылдамдығы, күші мен тереңдігі, ... ... ... ... ... ... ... бастан кешіру жылдамдығы және т.б.
Сонымен, темперамент адамның ... ... ... ... ... бойынша адамдарды ажырату сыртқы
өңдерінде, барлық мінез-құлықта және іс-әрекетте ... ... осы ... ... ... ... аударды.
Темпераменттің туа біткен, адамның табиғи сипаты, яғни ... ... ... ешкім күмәнданбайды. Ғылым тарихында
темперамент жайлы көптеген теориялар бар.
Темперамент жайлы теорияларды үлкен үш топқа бөлуге болады:
1. Гуморальді ... ... ... Жоғары жүйке жүйесі ерекшеліктеріне байланысты темпераментті
түсіндіруші теориялар.
«Гумор» сөзі ... ... ... Ағза ... оның ... бөлігі. Сондықтан мінез-құлық ерекшеліктерін
ағзадағы сұйықтықтар қозғалысының ерекшеліктерімен ... ... ... ... ... ең ... ... болған. Ежелгі және
ең белгілі гуморальды теория антикалық Грецияда пайда болған, дәрігер және
философ ... ... ... ... адам ... төрт негізгі сұйықтық бар:
қан, қара өт, сары өт, сөл. ... ... адам ... ... ... болса, соған байланысты 4 ... ... бірі ... қан басым болса - сангвиник типі, сөл басым ... - ... сары өт ... ... - холерик, қара өт басым болса - меланхолик ... ... адам ... сұйықтықтың біреуінің басым болуы
климат жағдайына және адамның айналысатын іс-әрекетіне байланысты.
Темперамент типтерін б.д.д. өмір сүрген Рим ... ... 13 ... ... Кант ... ... ... тарылтып көрсетті. Төрт
темперамент типін Кант екі топқа бөлді: ... ... ... ... пен баяу ... флегматикті жатқызды, әсершіл
топқа оң эмоциялары басым сангвиник пен теріс эмоциясы басым меланхоликті
жатқызды.
Темпераменттің гуморальді ... ... ... ... ... Ол ... ... динамикалық ерекшелік сипатын
жүрек тамыр жүйесіндегі әр түрлі ұсақ тамырлардан күре тамырға дейінгі қан
қозғалыс ... ... дене ... түсіндіруші конституционалды теориялар
қатарына Э. Кречмер және У. ... ... ... жылы Э. Кречмердің әйгілі «Дене бітімі және мінез» атты ... ... Оның ... ... белгілі типті адамдар белгілі
психологиялық ерекшеліктерге ие. Адамдарды дене бітіміне байланысты ... ... ... ... ... пикник, атлет, диспластик.
1. Лептосоматик – нәзік денелі, ұзын бойлы, кеуде қуысы қушық, иығы
тар, ұзын және арық аяқ-қолды.
2. ... – май ... анық ... орта және ... бойлы, жайылған
денелі, домалақ басты, мойыны қысқа адамдар.
3. Атлет – бұлшық еттері күшті ... дене ... ... ұзын ... ... кең иықты, жамбасы тар.
4. Диспластик – формасыз адам, дене ... ... ... Бұл ... әр ... дене ... ... сипатталады.
Аталған типтерге байланысты үш темперамент типтерін бөліп көрсетеді:
шизотимик, иксотимик, циклотимик. ... ... дене ... ... ... ауысып отырады, бірбеткей, бағдарлары мен
көзқарастарын ... ... ... бейімделеді. Иксотимикке
атлет дене бітімі тән, салмақты, жесттері мен ... ... ... ... ... көңіл аударушы. Циклотимик пикник дене
бітіміне ие, эмоциясы ... пен ... ... ... ... ... жылдам араласады, көзқарастары шындыққа жақын.
АҚШ-та 1940 жылдары У. Шелдон темперамент ... кең ... ... ... ... ... тұрғыда түсіндіруге тырысты.
Үш типті бөліп көрсетті: 1) эндоморфты – эндодермадан ішкі мүшелер
жақсы дамиды; 2) ... - ... ... ... ... 3) ...
тері мен жүйке талшықтары жақсы дамиды.
У. Шелдон бойынша, аталған дене ... ... ... ... ... темперамент типтері сай келеді:
висцеротония (ішкі мүшелер), соматотония (дене) және ... ... ... ... ... ... ... жүйке жүйесі
ерекшеліктеріне байланысты теориялар қатарына И.П. Павлов ... ... ... ... ... тума сипатталатын қасиеттері
екендігі жайлы ... ... ... ... ... темперамент теорияларының дамуына үлкен үлес ... ... ... болып табылады. Теплов темпераменттерінің қасиеттеріне
психикалық іс-әрекет ... ... ... психикалық
қасиеттерді жатқызды. Темпераменттің ... ... ... бір ... даму деңгейімен түсіндірді.
Темпераменттің мәнді қасиеттеріне келесілерді жатқызды:
1. Эмоционалды ... ... ... ... күші;
4. Мазасыздық;
5. Ырықсыз қозғалыстардың реактивтілігі;
6. Ерікті мақсатқа бағытталған іс-әрекеттің белсенділігі;
7. Майыспалылық – регидтілік;
8. Резистенттілік;
9. Субъективтілік.
Темпераменттің физиологиялық негіздері
Темпераменттің физиологиялық ...... ... ... ... ... И.П. Павловтың пікірінше, темпераменттің физиологиялық
негізінде қозу мен тежелу процестерінің ... ... мен ... ... тепе - ... және ... ... И.П. Павлов қозу күші
мен тежелу күшін жоғары ... ... ... ... ... ... ... Қозу күші жүйке талшықтарының жұмысқа
қабілеттілігін ... ... күші ... ... асыратын жүйке
жүйесінің қызметі.
Жүйке процестерінің тепе-теңдігі қасиетін қарастыра отырып, ... қозу және ... ... ... көрсетті. Егер қозу
немесе тежелу процестерінің бірі басым болса, адам ұстамсыз болады. Жүйке
жүйесінің келесі ...... ... қозғалымпаздығы – бір жүйке
процесінің екіншісімен алмасу жылдамдығы.
Павлов жіктеген жүйке процестері ... ... деп ... ... ... Бұл тип ... тән ... жүйке жүйесі
қасиеттерінің жиынтығынан құралады – күштер, ... ... қозу және ... ... ... пікірінше, жүйке жүйесінің Гиппократ бөліп көрсеткен
темперамент типтеріне жақын негізгі төрт типі бар. ... ... ... байланысты күшті және әлсіз типтерге жіктеледі. Олар өз
кезегінде салмақты және ұстамсыз ... ... ... тип қозудың
тежелуден басымдылығымен сипатталады. Күшті ұстамды тип қозғалымпаз ... ... ... ... ...... ... қозғалғыш тип;
Флегматик – күшті, тепе-тең, инертті тип;
Холерик – күшті, қозуы тежелуінен басым тип.
Меланхолик – қозу күші де , ... күші де ... ... түрлері және олардың психологиялық сипаттамалары
Темперамент типтері – ... ... ... ... заңды құбылыс немесе байланыс. Красис (лат.- темперамент) –
Гиппократ бойынша қатынас, пропорция.
Темперамент ... (лат. sanguis – қан) – ... ... белсенділікпен,
қуаттылықпен, жұмысқа қабілеттілікпен, қозғалыс жылдамдығымен, мимиканың
молдығымен және әртүрлілігімен, ... ... ... ... әсерлердің жылдам алмасуына талпынатын, қоршаған оқиғаларға тез
араласатын, қарым-қатынасқа жылдам түсетін ... ... – оң ... – тез пайда болып, тез ауысады. Салыстырмалы түрде сәтсіздіктерді
жеңіл және тез ... ... ... пен ... ... ... сангвиниктердің қозғалымпаздығы шоғырланудың төмендеуіне, іс-
әрекеттегі асығыстыққа, үстірттікке ... ... chole - өт) – ... ... ... әрекеттегі қуаттылықпен, қозғалыстағы ... ... ... ... ... ... алмасады, шыдамсыз, қызба, эмоционалды өзін басқаруы төмен, кей
кезде агрессивті болып келеді. ... ... ... ... ... эмоциясын бақылай алмауына әкеледі.
Флегматик (грек. phlegma – сөл) – психикалық төмен белсенділікпен,
баяулықпен, мимиканың ... ... ... бір ... іске ... және жаңа ... бейімделуі өте күрделі. Флегматиктің
көңіл-күйі қалыпты. Сезімдері мен көңіл-күйі тұрақтылықпен ... ... ... флегматиктің эмоциясының жұтаңдығына, ... ... ... ... бейімділігін тудырады.
Меланхолик (грек. melanos – қара, cole - өт) – ... ... ... ... ... ... мен ... тез шаршағыштықпен сипатталады. Меланхолик типіндегі адамдар
жоғары эмоционалды сензитивтілікпен ерекшеленеді. Сыртқы ... ... ... ... ... көрсетеді. Тәрбиедегі теріс әсерлер меланхолик
типіндегі адамдарда жоғары ... ... ... ... ... құрылымдағы мінездің орны жайлы сипаттама
Мінез - ... ... ... ... ... ... субъектінің белгілі бір өмір жағдайындағы мінез-құлқына
шартталған. Мінез ... ... ... ... ең ... ... және ... деген қатынасынан
көрінетін психикалық іс-әрекеттің өзіндік қалыптасуы.
Мінезді зерттеуде Теофраст пионер болып саналады. 18 ғасырда Европада
мінездің типологиясына ... ... ... ал Дж.Ст.Милль жеке
ғылым ретінде этологияны бөліп көрсетті (өйткені Теофраст кезеңінде мінезді
этос деп санаған). Егер ескерсек, этика - бұл ... пен ... ... онда мінез - адамның өзіндік жауапкершілігінің өлшемін шектейді және
ашады, ... ... ... ... ... деген нұсқау алдық.
Қазіргі уақытта “мінез” ұғымы ... ... ... ... ... бұл ... өмір сүру құқығына мүлдем қарсы, ал
көпшілігінде шетел анықтамалар ... және ... ... алынып
тасталынған. Неге? Біріншіден, көптеген психологтердің ойынша, неғұрлым
мінездің өзіндік көрінулерін қосатын және ... ... бен ... ... тенденциясы бақыланады. Екіншіден, феноменология
бойынша мінезді этикаға жатқызады және сонымен ... оның ... қосу ... ... ... Үшіншіден, жалпы өзіндік құбылыс
ретінде мінезді зерттеу мүмкіндігіне күдіктену ... ... ... character деген мағына білдіреді.
Эго-психология өкілінің бірі Г.Олпорт: мінез-бұл бағаланатын тұлға, ал
тұлға-бағаланбайтын мінез, яғни адамға бағалаусыз ... оның ... ... және ... ... ... ... Шынында да,
мінез тәрбиенің және өзіндік тәрбиенің әсерінен ... ... ... ... ... және ... өмір ... қалыптасады. Сөйтіп,
мінез темпераментке қарағанда этикалық бағаға жатуы мүмкін.
Кеңестік психологияда “мінез ... ... ... ... мен ... ... ... өмірлік
мақсаттың бар болуы-ерікті құрайды деп үнемі ... ... ... ... өзіндік бақылау және ... ... ... ... ... ... ... Мен Күші”
ұғымдарын қолданады. Егер мінез және тұлға ... ... ... әр ... ... болмаса, онда мінез және темпераментті
бөлу одан да қиын. В.Кречмер келесі дефинициялармен қолданды. Темперамент-
бұл психофизиологиялық ағымдардың тума ... ... ... қызу тағы ... ... адамның өзіне, қоршаған ... ... ... ... ерекшелігі.
А.Г.Ковалев және В.Н.Мясищев индивидуалды зерттеу жолын 4 топқа бөлді:
1. Мінез бен ... ... ... ... ... қарым-қатынас орнайды
3. Темперамент мінездің элементі болып табылады
4. ... ... ... ... ... ... позиция зерттеуге жақын, отандық ғылымдардың қабырғаларында
пайда болған.Мұнда темперамент пен ... ... ... ... ... өзі ... анықтамайды. Табиғи темперамент негізіндегі
өмірлік әсер, тәрбие және ... ... ... ... ... ... өзін ... оның темпераменттен ерекшілігі, ол
тұрақтылыққа, тоталдылыққа ие және мінез-құлықтың формалды ... ... ... және барлығында көрінбейді.
Мінездің басқа психологиялық категориялар арасынан позициялық 2
тәсілін бөліп көрсетуге ... ... жол, ... психологияда артық
көрінген болып табылады. Мінездің темпераментпен байланысын ... ... ... және рухани дүниеге көзқарастың сапасына жатқызады.
Екінші жол, психикалық сау еместікке, ... және ... ... ... ... ... ... Сонымен, тұлға дамуының биік шыңы
мен төменге қарай көрсету жолы сияқты қабылдайды.
Егер темперамент тұлғаның мазмұнды жағын ... ... ал ... соларды, яғнм қалау, белгілі бір қатынастар және ... ... ... ... кез ... мінез сипаты тұлғаның қандайда
бір қоршаған өмірге деген көзқарасын, олардың ішінде:
1. Табиғат, қоғам және қоғамдық идеялар ... ... өмір ... ... ... ... ... қоғамдық байланысы
4. Өзіндік әрекет және адамның тұлғалығы.
А.Ф. Лазурский еңбегіндегі мінез психологиясы
А.Ф. Лазурский ... және ... ... ... ... ... тырысып, былай деп
жазған: идеалды классификация мынадай ... ... яғни ... ... тек ... ... ерекшеліктерін ғана емес,
сонымен қоса оның дүниетаным мен әлеуметтік физиономиясын жатқызды, әрине
бұлар адам ... ... ... ... теориясының негізіне ол
индивидті ортаға белсенді бейімделу ... ала ... ... ... ... ... ... деңгей және психикалық ... ... ... биік ... ... ... белсенді және
өнімді бейімделу жүреді
Психикалық даму деңгейінің тума сапасы ретінде адамның дарындылығы
және оның нервті ... ... қоры ... Психикалық жоспарда
деңгейдің жоғарлау критерилері ретінде:
1. Іс-әрекет ... ... ... ... жан-жақтылығы
2. Жекелеген психикалық құбылыстың күйі мен қарқындылығы
3. Психикалық құбылыстың сапалылығы мен ... ... ... ... ... ... өсу ... және олардың арасындағы
байланыстың күшеюі алынады.
Сонымен, психикалық өмір деңгейін ... ... ... актуализациясы, гуманистік бағыттылығы А.Маслоу мен Э.Шостромның
теорияларына жақындатады.
Психикалық өмір мазмұны жалпы табыстылықты ... ... ... ... берген жеке тұлға вариацияларында
көрінеді. ... ... ( ... ... ... ... ... сезім, ес, зейін, ойлау, ерік,
жылдамдық және моторика күші тағы басқа ). Эндопсихика ... ... ... ... жақын; ол комплекстер арқылы сипатталады
және тіршілік етеді және де тума ... ... ... ... сыртқы объектіліерге қатынасын ( табиғатқа,
адамға, рухани қолайлыққа, адамның қзінің ... ... және тағы ... ... Экзопсихика біз көріп тұрғандай, заттық-мазмұндық мінездемелерге,
психикалық өмірге және орта әсерлеріне әсер етеді.
Эндо және экзопсихика өзара әрекеттеседі, шарттасады және ... ... ... ... ... ... ... ( мысалы
қабілеттер әрекетте көрінеді, ал мотив пен ... ... даму ... эндо және ... комплекстердің
үйлесімділіктерін негізге ала отырып, А.Ф.Лазурский күрделі типология
құрастырды:
1. Эндопсихика
2. Эндо мен экзо ... ... ... ... ... ... рухани-дүниеге көзқарастың
ерекшеліктері артық, тұлғаның биологиялық фундаментінің ... ... ой ... ... ... ... және де ол
экстремалды жағдайда және күнделікті өмірде туатын тапсырманың ... ... ... ... мен ... ... Психикалық
өмірдің деңгейі өзгеруі мүмкін және тұлғаның ... ... ... ... ... ... деңгейін жоғарлататын субъект болу
керек ( қазіргі психологияда тұлғалық өсу деп ... ... ... ... ... және ... екі мың ... көмегімен зерттеу жүргізіп, өздерінің ... ... ... сипаттаманы, мінездің негізгі элементтері ретінде жатқызды.
1. Белсенділік – енжарлық іс-әрекеттің өмірдің барлық сферада көрінуін
сипаттайды. ... ... ... ... орындау немесе орындалуын
кейінге қалтыруын сипаттайды.
2. Эмоционалдылық – ... ... ... ... ... ... ... реакцияларының көрінуінің жиілігі және күші.
3. Біріншілер – екіншілер адамның темпералды – энергетикалық реакциясын
көрсетеді, бір уақытта адамның өзінің уақытын ... ... ... ... ... қамтиды. “Біріншілер” ... тез ... ... ... және ізі тез ... ... өмір сүреді, көпке қабілетті, бірақ ұзақ уақыт күшті емес,
күтпегенді сүйеді және ұзақ ... ... ... ... емес.
“Екіншілер” бірінші әлсіз ... ... ... ... ... күші ... ... ұзақ уақытқа сақталады.
Олар мардымсыз жағдайдың әсерінен көпке қуат ... ... ... ... ... ... ... белсенділік, бірінші / екіншіліктің сапасын әртүрлі
комбинациялар арқылы 8 мінез типтерін құруға ... ... ... ... жағдайлардағы тұрақсыздық,
теңсіздігінің мөлшерін анықтайды.
Мінез акцентуациясының шетелдік психологтерінің еңбектерінде
талқылануы
Кез келген адам мазасыздық жағдайын сезінеді. ... – бұл ... ... ... ... ... алу. Егер қауіптілік реалды болса,
мазасыздық күшті жұмылдырып, шоғырландыруға ... ... Егер адам ... жағдайда жиі болса, онда психика жұқарады, ал
өнімділік төмендейді. Мазасыздық бұл ... ішкі ... ... ... ... ... да ... – бұл тұлғаның
фрустрациялық жағдайларға қарсы ... ... ... ... ... – бұл ... қанағаттандыру
мүмкіндігінің болмауы.
Бірақ, белгілі болғандай, жағдай қиындығы – бұл субъектілік ... бір ... ... қиын (бұл ... тұлғаларда болады),
басқаларға айырылысу қиын (оларды тұйықталған), біреулерге ... ... ... ... ... ... жасау мүмкіндігі қиын.
Қалған тапсырмалар ... ... және де ... өмір сүру жолы ... ... табылады.
Егер мінез өзгеріп, оның қандайда бір сипаты айқын көрінсе, адам ... ... ... Бұл ... ... ... акцентуациясының бар екенін
көрсетеді. Акцентуация – кейбір мінез сипаттары аса ... ... ... ... ... ... кезіндегі, психогендік
әсердің негізгі түрі қатынасында таңдамалы осалы табылады (А.Е.Личко).
Айқын акцентуация – “аз ... ... ... фактордың әрекеті
жағдайында тұлғаның дезадаптацияға әкелу мүмкіндігін көрсететін шеткі норма
варианты. Жасырын ... бұл ... ... ... ... ... ... құрды, оны шеткі
норма варианты деп түсінді. Сондықтан адамнығ күшті жағына қарағанда, оның
жетіспеушілігін тізбелеу ... ... ... ... ... ... бірақ әрине, оған медициналық диагноз қою ... жаңа ... ... ... 4 ... ... және 6
темперамент акцентуациясын бөліп көрсетті. Бұл акцентуацияларды төменде М
және Т ... ... ... ... ... ... бұл ... тарихи
құндылығы бар, “таңдамалылық” түсінігі тоталды формалды – динамикалық сапа
сияқты темперамент ... ... ... осы ... ... ... (М) - бұл тип ... зейін ортасында
болғысы келгенде көрінеді, бұл кезде ол не істеп, қалай ... ... ... ... жоғары ығыстыру қабілеті
және әлеуметтік ортаға тәуелділік, өзін-өзі сендірушілік тән.
2. Педантты (жоғары пунктуалды) (М) - ... көп ... бойы ... ... ... маңызды көңіл аудару, белгілі бір мінез-
құлық үлгілерін қстанушы, дәстүрді ұстанушы, тұйықталған, жоғары
жауапкершіл ... ... тип (М) – бір ... екінші күйге ауысу ауырлығы, ал
оның негізгі қыры – бұл жоғары ... ... ... соған
ерекше маңыз білдіреді және қызметке өзінің және ... ... ... ... ... ... тип ( ... ) (М) - өз әсерлерін, сөзін және мінез-
құлқын ... ... Аяқ асты ... және әлсіз
тітіркендіргіштерге күшті ... ... ... Өткен өшпесіне
қайта оралып, өш алуға бейім.
5. ... тип (Т) – ... ... ... ... ... деген құштарлық, айналасындағыларға әр дайын аса зейінді
болмағандықтан, өзінің жеке күйін күшпен басқарады. Бала – ... ... ... ... ... және ... әлемдік
қатынас объективті жетістіктерге әрдайын шартталған емес.
6. Дистимді тип (Т) – керісінше, төмен көңіл-күймен, өмірдің қараңғы
жақтарына көп ... ... Бала ... ... ... ал ... өмірдің жақсы жақтарын қабылдамайды, қоршағандардың
неодекватты кінә сезімдерін тудырып, соған ... ... ... ... ...... тип (Т) - ... тіпті өмірдің қиын емес
тапсырмаларымен байланысты болғанда да ... ... ... ... тип (Т) – жоғарыда көрсетілген екі типтің ... ... ... ... ... ... Эмотивті тип (Т) – сезімдерімен өмір сүреді, ... ... ... ... басқа адамдардың көңіл-күйін тез қабылдайды.
10. Аффективті – экзальтировты тип (Т) – нәзік және ... ... ... ... әлемге ауыстырады.
Аталған белгілердің акцентуациясының әлсіз түрінде ... ... ... да бар. ... ... ... бар Адам
публикалық мамандыққа шизоидты акцентуация ... ... ... шешім қабылдауға, параноидты мінез-құлқының мақсаттылығында
көрінеді.
К. Леонгард мінездің ... ... ... ... сипаттарын ғана
көрсетті. К. Леонгард еңбегін Санкт – ... ... ... Ол ... 12 түрін көрсетті. ... К. ... ... әлі ... ... ... ... MMPI тестінің авторлары С.Хатуэй және Дж.Маккинли мінез
акцентуацияның көрінуіне ... ... ... 3 шкаласын және
психикалық тетраданың 4 шкаласын бөліп ... ... ... 3 ... ... ... ( ... бойынша ):
1. Тоталды ( яғни эмоционалды – аффективті, когнетивті сферасын ... ... ), сол ... ... локалды мінез болады ( мысалы,
энурез, тұтығу, тиктар ).
2. Психопатия уақыт ... ... және ұзақ ... ( сол ... ... ... ... немесе аяқ асты ремиссия болады ).
3. Психопатияда әлеуметтік ... ... яғни ... ... ... ... ... нормасының бұзылуларын
сипаттайды, ( бұл уақытта невротиктарда кінә сезімдерінің аса айқын көрінуі
).
Сондықтан да кейде психопат – бұл ... ... қиын ... ал ... - ... қиын ... ... невротикалық бұзылуларға берген ... 3 ... ... ... ... – айқын мазасыздық, қоқыныш.
2. Ипохондрия – ... үшін ... ... ...... ... ... бұзылулар келесі топтарды құрайды:
1 Әлеуметтік психопатия (мінез-құлықтағы қысым);
2 Параноялды синдром (аффект регидтілігі, ... ... ... ... ... ... (шектеулі мінез-құлықтың,
мазасыздықтың шегеленуі);
4 Шизоидты синдром (мазасыздықтың аутизмы, бөлектену, ... ...... ... өзін әр ... ... ... жас
өспірімде. Біріншіден, акцентуация аффекттік реакцияларда көрінуі мүмкін.
Оның бірнеше түрлері бар:
1. Интрапунитивті (өзіне ... ... ... ... ... Экстрапунитивті (қоршағандарға агрессия жолымен аффект күші);
3. Импунитивті (аффектогендік жағдайдан ақылсыз қашу);
4. Демонстративті (аффект «спектакльдан» қуат ... ... ... ... бұзылуы. Оның
түрлері:
1. Делинквенттілік (ұсақ құқық бұзушылық);
2. Токсикоманикалық мінез-құлық;
3. Үйден қашу және қаңғыру;
4. Транзиторлы сексуалды девиация ... ... ... ... ... акцентуация фонында психикалық бұзылулардың дамуы мүмкін.
А.Е.Личко акцентуацияның өзгерісінің динамикалық бағытын анықтап, оған
оның түрінен латентті түріне өтуді ... ... ... және ... ... ... ... ұқсас
акцентуацияның қосылуын көрсетеді (мысалы, гипертимдінің циклоидтыға
ауысуы).
Мінез ... ... ... ... ... ... оның
дамуына әсер ететін фактор – ... ... ... және
В.В,Юстицкий ата-ана тәрбиесі стиліндегі кейбір ... ... ... ... анықтады.
Сонымен, гиперпротекцияға лайықты (бақылау жоғары және ... ... ... және ... түрі дамиды, ал басыңқы гиперпротекций
жағдайында (жоғары бақылауда ... аса көп ... ... және ... ... ... басым болады.
Ал гипертимділер ата-аналарынан босауға ... ... ... ... ... ата-аналар жағынан эпилептоидты акцентуация қалыптасады;
ал алғашқы эмоционалды-лобилді фонында сензитивті ... ... ... ... ... ... ... әкеледі. Жоғары моральды жауапкершілік психоастеникалық
акцентуацияның пайда болуын әкеледі. Қадағалаумашылық стилі (ата-аналар мен
баланың бақылауы, тыйым салулары,талаптары, ... ... ... ... ... пайда болуын немесе конформды
акцентуацияның ... ... ... әлсіз психикалық қоймасына
әкеледі.
Азды –көпті ... ... ... өзқ ... ... өмір сүру ... акцентуация өзгеруі мүмкін. 25-30 ... ... ... ... жағынан өзгереді, қалыпты
жағдайда еңбек етіп, өзінің психикалық сау еместігін көрсетпеуі де ... П. Б. ... ... жеке ... толығымен мінездің бір түріне жатқызуға болмайтыны
түсінікті. Көбі араласқан типке жатады, олардың арасынан екі ... ... ... ... шартталған, мысалы лабилді-циклоидты,
конформды-гипертимді) және амальгамды (бір ... ... ... сипаттарын телу салдары ретінде қалыптастырушы). Мынадай құқықтық
сұрақ туады: табиғатта «қалыпты мінезі» бар адам өмір сүре ме? ... ... ... ... ... ... араластыра
отырып, қандай да бір ... ... ... ... шын ... ойлары және әрекеттері толық тепе-теңдікте болатын адамдар
кездесе ме, онда бұл әр түрлі мінездің, ... ... ... ... – деп Рибо жазды. Сөйтіп «мінезсіз» адам теоретикалық ойлар ... ал ... ... П. Б. Ганнушкин сияқты адам ... ... ... емес деп ... ... және оның ... арқылы жүргізілген мінездің
қалыптасуындағы тума және орта үлесін зерттеу, жеке ... ... ... ... ... ... ... жалпы
көрсеткіштердің профильдердің жоқтығын көрсетті. Тек қана ... ... ғана ... ... табылады. Генотиппен неғұрлым көп
байланысқан ... ... ... анықтайтын қасиеттер
тобы болып табылады.
Қабілет анықтамасы
Әрқандай іс- әрекетке байланысты адам ... да ... ... және сол ... тиімді нәтижесін қамтамасыз етуге ... ... ие ... ... дара ... ... ... бір жағынан, өзіндік психикалық табиғатына ие ... ... ... өз алдына, қайталанбас көрінісінен жеке адам қабілеті деп ... ... ... тік ... ... ... ие, бірақ бұлардың
бірі де шын қабілет тобына ... ... ...... ... екіншісі – баршада бірдей көрінетін ... ... іс - ... ... баса ... тиімді нәтижеге негіз
боларлықдара өзгермелі адам қасиеттерінің шеңберін ... ... өз ... ... ... ... мен психикалық
процестерді ғана емес, сонымен бірге жеке тұлғаның барша даму ... әрі ... ... ... ... – білім, дағды, ептіліктерді игерудің мүмкіндік көзі, ал оның
іске асу аспауы көп жәйттерге тәуелді. Білім, ... және ... ... ... ... ... ... бастайды, яғни іс -
әрекетті игеру барысында қатыса отырып, қабілет одан әрі ... іс ... жаңа ... мен ... ... - әрекеттің нәтижесі, орындалу деңгейі мен тәсілдерінің тиімділігі
қабілетке тәуелді.
Қоғамның әр ... даму ... ... ... мүмкін болар қабілеттер өрістей түседі не кедергілерден ... ... іс ... көрініп не пайдалану сәті болмай қалады.
Әрбір адамның іс - әрекетті орындау ... сол ... ... ... даму ... жүйке жүйесі талдағыштарының
жұмысына, сезім мүшелерінің сыртқы тітіркендіргіштерге әсерленіп, қабылдау
жылдамдығына және адамның даралық ... ... ... ... ... бар. 1. ... ... дамуы мен көрінуі тұтастай және ... ... ... биологиялық детерминді құбылыс ретінде
түсінеді. Бұл ұстанымды белгілі адамның генеологиясы және энциклопедиялық
сөздіктерге ... ... ... ... Ф. Гальтон
ұстанған. 2. Жүре пайда ... ... ... 18 ғасырдағы
Гельвецийдің тұжырымдауынша, тәрбие арқылы данышпандылықтың ... ... ... Эшби бұл ... ... ... бұл тума бағдарламалар және жұмысқа деген қабілеттілік арқылы
қалыптасады. 3. Негізінен Кеңестік психологияда ... ... ... жүре ... ... ... ... үшінші концепция болды.
Анатомо – физиологиялық ерекшеліктер ғана тума бола алады, ал қабілеттің
өзі – ... ... ... іс-әрекетте қалыптасатындықтан оның
мазмұнына және балаға іс-әрекеттер мен ... ... ... ...... ... ... негізге ала отырып, ... ... ... ... ... ... ... Теплов музыкалық қабілеттілікті өте жоғары деңгейде ... ... ... ... ... ... ... ал
нышандар тұқымқуалаушылық арқылы ғана берілетіндіктен ... ... ... өз ... де ... – бұл ... құбылыс, олардың қатынасы туралы
қабілеттер көрініс бергенге дейін айтуға болмайды және оларды ... деп ... ... Олар ... және ... тәжірибе сұранысына
жауап береді: баланың абсолютті естуі оған биіктік ... ... ... ... дейін білінбейді. Кәсіби іс-әрекеттердің жаңа
түрлерінің көрінуі, қабілеттіліктің экономикалық, бағдарламалау және ... жаңа ... ... ... ... ... ... нышандар
негізінен жүйке жүйесінің қасиеттеріне ие болады. А.Г. Ковалев және В.Н.
Мясищев ... ... ... ... қозғалымпаздығы коммуникативті
және ерікті қасиеттерді демеп отырып, бұл ... ... ... Ал ... (сезімтал ) жүйке жүйесі өнермен айналысуға қолайлы
болады. Нышандар қабілеттер мен ... ... ... ... отырып, нақты бір іс-әрекет түріне және ... ... ... ... ... және ... ... бірнеше сипаттамалар арқылы сипаттайды. Ол сапалық пен
сандыққа ие ... ... ... жиі ... ... ... ... әртүрлі түрлерін жүзеге асыруда ... ... ... ... ... индивидуалды – ерікті қасиеттер
жүйесі) және арнайы немесе жекеше (қандай да бір ... ...... ... ... жоғары нәтижелерге жетуге
көмектесетін, тұлғаның қасиеттер жүйесі). Жекеше ... ... ... ... ... деп атайды), соның барысында айқын
көрінетін кезеңдер болады. Музыкалық, математикалық қабілеттер әдетте ... 5 ... ... ... баланың музыкалық есі мен ... ... ... ... Ал ... және көркемдік қабілеттер – ... ... тек қана ... ... ... ... ... сезімталдық кезеңін сипаттай келе, соңында Н.С. Лейтеспен
қолданылатын сензитивтік кезең түсінігі әртүрлі психикалық ... ... ... ... қабылдау) дамуының оптималды кезеңін
сипаттап, даму психологияда толығымен қолданыла бастады.
Сонымен қатар, қабілеттің көрінуінде деңгейлерге ... ... ... ... жаңғыртушы, яғни адамдарға нені үйретті, соны
көрсетеді) және продуктивті, ... ... және ... ... ... немесе объективті жаңалық тудырады.
Қабілеттер құрылымында тірек қасиеттерін ... ... ... ... болмайды (мысалы, көркемдік іс-әрекеттер
үшін көру анализаторларының сезімталдығы, сенсомоторлы қасиеттер, бейнелі
ес) және ... ... ... шегін қалыптастыратын, алдыңғы
қатарлы қасиеттер. Қабілеттер құрылымы туралы айтқанда, қабілеттер ... ... мен ... ... ... ... және әлеуметтік мінездің синтетикалық
болмысы бар, орнын толтыру мүмкіндігі сияқты сапаны ... ... ие ... Қандай да бір жеке қабілеттердің әлсіздігі іс-әрекетті
толығымен игеруді болдырады. Және, керісінше оқшауланған қабілеттердің бары
бірегей сәттілікті болдырмайды. Жеке ... ... өмір ... әсер ... және ... ... пайда болуын әкеледі.
Психологиядағы өмірлік стиль түсінігі
Даралық деңгейдің барлық сипттамалары адамда және ... ... ... әрекеттесу барысында көрінеді, және оның ... ... ... бұл әдісті анықтау үшін «Стиль» түснігін
қолданады. Адам мінез – құлқының ... ... ... ... бірі И. В. ... оның көрінулері даралықтың жоғары
қасиетіне тән дейді. Ал ... ... ... ... ... А. Адлер. Ол оған мынандай анықтама ... адам ... ... ... ... мен ... – құлық тәсілдері,
ерекше қырлардың бірігуі.
Өмірлік стиль әрқашан болады, ... ... ... ... ғана ... Бұл оның ... ... бастан кешірілген
қиындықтарының әсерінен қалыптасуымен шартталған, және 4 – 5 ... ... ... ... Адлердің ойынша, адамның ересек
өмірі тек өмірлік стильін сақтап, шегендеп отырады, сондықтан ... ... ... ... ... береді. Даралық психологияда жанұяда баланың
туу қатары өте ... ... ... ... мен апайларының арасындағы
орнын біле отыры, оның стильін анықтауға болады: мысалы Адлердің ... ... ... үнемі келесі балаларына қатысты күйзелісті бастан
кешіреді, сондықтан, біріншіден жанұяда амалсыздан өздерін ... ... ... - ... социумда.
Өмірлік стиль қалай қалыптасады? Адам толымсыздығын алғашқы ... ... ойын ... ... ... бұл ... адам төзімсіздікке
айналады да, адамды жағдайды түзейтін ... ... деп ... онда ... ... ... ол сол мақсатқа өз қолы жете ... ... ... ... жетіспеушіліктің немесе қбабілеттің
төмен деңгейінің орнын толтырады. Сонымен стиль түснігі күрделі жүйелерді
бір нәтижеге ... ... ... сәйкес келетін эквифиналық принцип
жүйесіне жауап береді. Осылайша, стиль даралықтың үш ... ... ... ... бұл ... ... (дефект), рухани –
дүниетанымдық (мақсат) және маңыздылыққа жету құралы, (заттық – ... ... ... және адамдардың ерекше өмірлік ... ... ... ... бір – ... өзара әсер ететін іске
асатын жұмысты, достықты, және махаббатты ... Тек ... ... ... ... адамның өмірлік стильі
қайталанбайды, дегенмен Адлер стильді ... ... ... ұсынады, ол екі сапамен - әлеуметтік қызығушылық және
белсенділік деңгейімен ... ... ... өмір ... деп - жақсы
бейімделген адамдарды оның келсе де, ... де одан ... оның іс ... ... ... ... айтады.
Сонымен қатар психологиялық көзқарас ... онда оның ... ... мен ... ашық жеңуге батылы және күш – қуаты
жеткілікті: бұл психологиялық портрет өзінің мазмұны ... ... ... ... ... ... ... шеңберінде берілгенін
атап өтейік.
Өмірлік стильдің қалыптасуы үшін адамдарға қатысты дұрыс ... ... ... тән ... тәсілі, батылдық пен қорқақтық, боашаққа
сену сияқты сапалар маңызды болып табылады. Адлердің ойынша, ... ... ... ... ... қабылдауға кедергі келтіреді, сондықтан
пайдасыз.
Өмірлік стиль негізінен басқа адамдармен жалпылық ... ... ... ... – жеке ... тұратын корректілеуге мүмкіндігі бар.
Стиль түснігін мақсатқа жету құралы ... ... ... ... мен ... қырларды ажыратуға тырысқан Г. Олпорт қолданған.
Қазіргі психологияда стильдік сипаттамалар ... әр ... ... ... ... ... ... ерекше жоғары өзіндік
эвритикасын дәлелдеді, және адамдардың өмірлік ойландыратын тапсырмаларын
шешудің әдістерін ... ... ... ... ... ... ... индивидуалды әдісі ретінде қарастырыла бастады.
Кеңестік психологиядағы индивидуалды стиль түсінігі
Кеңестік ... ... ... сипаттайтын стиль түсінігіне
ерекше мән береді. Локализацияға байланысты орын толтырылатын немесе бейне
өзгеретін сапалардан қарым – ... ... ... ... ... ... шебер іс - әрекет стильін бөлуге болады. Бір ... ... ... отырып, олардың барлығы адамның ... ... ... ... және ... ... индивидуалды ерекшелігін орнату эвалюциялы маңыздылықты адамның
стильін қалыптастырады. Адамның стильі екі негізден көрінеді: бір ... ... ... ... ... ... мінездің, интеллектінің және т.б), ал ... ... және ... ... ... өзара әрекеттесудің тұрақты
партерін құрай отырып көрінеді. Яғни адам стильі – бұл даралықтың ішіндегі
де, және оны іс - ... ... деп ... ... даралық
теориясының өкілдері стильдің оргаанизацичлық жүйесі туралы идеяны дамыта
отырып, оның ... ... ... ...... ал ... ... және «Мен» - концепция сияқты
тұлғалықпен байланыстырады.
А. В. Либин адам стилінің әрқайсысы ... ... ... ... табылған бір – бірімен байлансықан жиынтығын
білдіретін бес блоктан тұратын ... ... ... ... ... ... ... валенттілігі әр түрлі ... ... ... ... ... стильі, ойлау
психологиялық аластау тәсілі, іс – ... пен ...... ... Л. Я. ... адамдардың белсенді формасын стильдік көріну
үшін негіз ретінде қарастыруды ... ... ... ол ... олардың дитерминациялану көзқарасынан қарағанда, ... ... ... ... - әр тұлғаның стильдерімен қатар қойылған
және олар оны ... ... ... ... ... ... қарай ығыстырылған. (Олар индивидуалды стильмен қатар қойылған
және экологиялық стиль деп аталады).
Осылайша, адамның ... ... ... ... ... және сыртқы ортамен өзара әрекеттесуге бағыттылықтан тұады.
(одан субьект таңдалған ... ... ... әлем ... Яғни ... – бұл ... обьектімен толық байланыстырушы, және
процеспен олардың өзара әпекеттерінің ... ... ... ... ... ... әзірге толық барлық деңгейде жасалған жоқ –
көбіне анық ... тек ... ... ... бірақ сөз жоқ олар
қолданбалы зерттеулерде қолдануда зор үлесін ... ... ...... ... В. Т. ... келесі өмірлік стильдерді
бөліп көрсетті: идонистикалық (өзінің қажеттілігін
өтеуге ұмтылыс), созерцательді (ортамен ...... ... ... ... әсерге бағытталу), іс - әрекетшіл (жан – ... және өзін - өзі ... ... аскетикалық стиль көбіне адам өлтірушілердің арасында, ал
созерцательді – ұрлықшылар арасында көрінді деп ... В. ... ... адам стильінің иерархиялық құрлымы
«Мен» концепциясы өмірлік стильдің негізі ретінде
Өмірлік стильді қалыптастырудың бастауы ... өзі ... ... өзіндік сананың индивидуалды нүсқалығын ... ... ... Индивидтің мінез-құлқының ... және ... ... өзі ... ... ... ... концепциясы
деп атайды, яғни адамның өзі жайлы ... ... ... ... ... әртүрлі шеңберіндегі және оның
енжарлылығының үш рөлін атқара отырып, адамның ... ... ... ... ... ... ... жетуге қабілеттендіреді;
екіншіден, адамның тәжірибесінің интерпретациясын анықтады. Үшіншіден,
күтудің бастамасы болып табылады. Осылайша, ... ... ... тұлғалық
және мінездік процестерді реттеуші ретінде көрінеді. Мен – ... шығу тегі ...... ... ... ... деңгейіне генетикалық бекітілген фенотиптік құрлым.
Өзінің сананы құрайтын негізі өзіндік баға У. ... ... ... шығуы мүмкін: Өзіндік баға = Сәттілік / Талаптар .
Ол дифференциалдылық (өзі туралы жеке ... ... ... ... ... жетістіктерге сәйкес келуі керек), сияқты өлшеулерді
қамти отырып, жасы жағынан өзгереді. ... баға бала ... ... айналып, сыртқы орта бағасымен интериоризацияланады. ... даму ... ... ... ғана ... ... ... жоқ олигофренді – балаларда тұрақты өзіндік баға болмайды
және қалыптаспайды.
Өзіндік бағаны ... ... ... ... ... бес ... (физикалық сапа, сәттілік, интеллектуалды даму,
тұлғааралық қатынас және жауапкершілік) бар. Егер әр жас ... ... ... ( ... ... сыныптар, жоғары сыныптар
және отыз ... ... ... ... ... ... ... сайын күшейетінін байқаймыз. Жас бала барлық сапалар
бойынша, өзін бірдей бағалайды, ал ... ... ... ... өздерінің әлсіз жақтарын жақсы біледі. Бұл жеке тәжірибенің кеңдігімен
байланысты және тұлғалық күрделі когнитивтілігін көбейтудің салдары, ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік және тұлғалық дамымай қалушылықты ... ... еш ... айта ... сен ... басқалар не десін» ... ... ... Іс - әрекет табысты болу үшін адам өзін ... ... етіп ... ... ... ол өзін ... ... бағалау (объективті жетістіктерден ... ... ... ... тез ... Көптеген зерттеулер өзіндік баға мектептік үлгерімділікпен
тікелей байланысты, бұл уақытта, интеллектуалды ... – тек ... ... ... өзіне сенімді оқушы дарынды, бірақ өзіне ... ... ... ... ... ... ... концепциясы адамдардың қарым – қатынасы мен іс -
әрекетін шектеу, психологиялық қорғанысты шектен тыс пайда ... ...... өзін - өзі ... ... болып табылады.
Әлеуметтік мазмұны көп мамандықты таңдаған адамдарға өзін тануға мүмкіндік
беретін ғылымдарды көп тереңдетіп оқу ... ал ... Мені – ... ... – қарсы болып табылады.
Ер адамдарда әйел адамдарға қарағанда, Мен – ... ... ... ... ... ... ... ер
адамдардың өзін - өзі өзектендіруіндегі ... және ... ... болады. Өзін ... ... ... ... Іс - әрекеттің біреуінде жеке табысқа жеткен жетістіктің қолда
болуы.
б) Сәтсіз жағдайда ... ... ... ... ... ... оған ... сенімділіктің болуы және басқа адамдармен
қатар қоюдың жоқтығы.
Шынайы өмірде индивидуалдық ... ... ... ... ... барлық спектрлерін қолдану керек.
Тұлғаның бағдарлары мен қарым-қатынас стратегиялары
Адам индивидуалдылығының көпжақтылығы тек қана кәсіби ... ... ... ... ... - реалды, гипотетикалық,
күнделікті және конфликтілі. ... ... адам бала ... ... ... ... ... бағдарлар, 3 негізгі стратегия өндіріп,
кейін оларды ұстанады: бұл адамдарға бағытталған қозғалыс, онда басты ... ... ... ... ... ал қалған мақсаттар оны ақтауға
деген қалауға бағыңқы ... ... ... ... ... ... философиясы” басымдық көрсетеді: өмір бұл ... ету ... ... ... ішінде басқа адамдармен; соңғысы, адамдардан
қашу,тәуелсіздік пен қол ... ... ... әр ... көріністерінен бас тартады, ... бір ... ... ... ... ... ... әлеуметтік психологияда өзара ... ... ... итермелейтін мотивтерге сүйене
отырып анықтайды, соның ішінде күнделікті байланыстар ұйымында келесілерді
бөліп көрсетеді:
1.Кооперация (жалпы ұтысты ... ... ... ... максимизациялау мотивы)
3.Бәсекелестік (ұтысқа қатысты максимизациялау мотивы)
4.Альтруизм (басқаның ұтысын максимизациялау мотивы)
5.Агрессия (басқаның ұтысын минимизациялау мотивы)
6.Теңдік (ұтыстағы әр түрлілікті минимизациялау мотивы)
Бұл ... ... ... бағыттайды және жуықтап оның
нәтижесін көрсетеді; қарым-қатынас мақсаттары үшін оның қатысушыларының
мотивтері бірін-бірі толықтырып тұрса ... ... ал ... ... ... ... болады (4).
Конфликт жағдайында оның қатысушыларының ... әр ... әкеп ... ... ... ... Бұл білім аумағында өзіндік және басқалардың (ұжымдық)
қызығушылықтарының ара қатынас ... ... ... қашу және ... ... ... 5 түрін бөліп көрсеткен К. Томастың классификациясы неғұрлым
танымал болып табылады (4).
Конфликтіден қашқалақтау адам өз ... ... ... минималдылыққа дейін жеткізіп, конфликтіден қашуға ұмтылған жағдайда
көрінеді. (“Ешкімнің де ... ... - бұл ... ... ... “арқанды тарту” стратегиясы, бұнда әрбір ... ... ... ... көп ... да, қатысушылар жеңіске
жетуден құмар болады. Шегінімділік-партнердің мақсатқа жету ... ... ... бас ... бұл ... ... ... стратегиясы.
Ынтымақтастық-бұл бәсекелестіктің мотивын немесе адамдардың әлеуметтік
мінез-құлқына сай ... ... ... ... ... ... Ымыра (стратегиялық ұтыс үшін тактикалық шегінім) неғұрлым
өнімді ... ... ... ... жоғарыда атап кеткендерден гөрі,
конфликтке ... ... ... және ... ары қарайғы
қатынастарынының жақсаруына әкеледі. Сонымен қатар жүзеге ... ол ... ... ... ... қарым-қатынас стилі
Кеңестік психологияда бағдарлар мен стратегиялармен бірге көптеген
зерттеушілер адамға ... ... ... ... ... сөзбен айтқанда қарым-қатынас стильдері туралы айтады.
Кеңестік ғылымда қарым-қатынастың ... ... (оны ... ... ... стилі”, ”өзара қатынас стилі” деп те атайды)
зерттеудің бастаушысы В.С.Мерлин болып табылады, ол оны ... ... ... ретінде қарастырады. Алғашында интегралды индивидуалдылық
теориясының авторы бұл түсінікті ... ... ... ... және ... тұтас жүйесі ретінде анықтады. Сонда ол
операциялардың арасынан тек қана ... ... мен ... ... ... ... ... түрін құрудың мақсатын бөліп
көрсетті.Тек қана ... ... ... ... ... ... ... тырысатын қазіргі зерттеулерде, стиль құрылымына мәнді
құрамдас бөліктерді қосып, өздерінің ... ... ... ... ... ... сонымен қатар “не үшін?”.
Қарым-қатынас ... ... ... ... құндылықтар және
қарым-қатынас тәсілдерінің арасындағы тұрақты, үйреншікті байланыстардың
құрылуының нәтижесі ретінде, басқа адамдармен өзара ... ... және ... ... ... ... әдісі болып табылатын
психологиялық қасиет ретінде анықталады.Жалпы индивидуалдылық құрылымы
секілді, ... ... ... ... және ... құрамдас
бөліктерді қосады.Біріншісі қарым-қатынас мотивтерінен, құндылықтарынан,
қажеттіліктерінен және ... ... ... ... ... ... мінез-құлықтық, инструменталды ерекшкліктерімен
сипатталады. Бірақ, қазіргі уақытта ... ... ... ... ... деп ... болмайды (яғни қарым-қатынас
тәсілдері мен мотивтердің әр түрлі бірлесуінің жүйесін беретін деп). ... ... ... ... ... ... ... біріншіден, мақсаттарының, формаларының және мазмұндарының әр
түрлілігіне байланысты қарым-қатынастың кәсіби, ... ... ... ... шектетуді, ал, екіншіден, олардың әрбіреуінің
шегінде қарым-қатынастың коммуникативті, ... және ... ... бөлуді дұрыс деп санайды.
Күнделікті қарым-қатынас әрқашанда нақты болады, сондықтан да
психологияда ... ... әр ... сатысында тұрған адамдар
арасынды, жанұя ішінде, сонымен қатар ... ... ... туындайтын
қарым-қатынас тәсілдері жайлы көбірек белгілі екені кездейсоқ емес.Басқару
(лидерлік), педагогикалық қарым-қатынас және ... ... ... ... ... ... ... стилі түсінігі Курт Левин және оның
әріптестері Р. Липпит және Р.Уайтпен енгізілген, олар ... ... ... шешім қабылдау әдісін қарастыруды ұсынды, соның ... ... және ... стильдері бөлінді.
Автократиялық (авторитарлы, директивті) стиль – ... ... ... өзі шешім қабылдайды, топтағы немесе ұйымдағы жұмыстардың
жағдайын өзі бағалайды және бағынушыларымен негізінен анық, нақты бұйрық-
талаптар ... ... ... кері байланысты қажет етпейді және де
оны болдырмайды. Әсер ету ... ... ... ... санкциялар
болып табылады.
Осындай жағдайда тек басқарушыда ғана ... ... ... ... жоспары болады, тек ол ғана өзінің бағынушыларын үнемі бақылауда
ұстайды. Бірақ ... ... ... ... жағы ... ... ... және өзінің ықыласын көрсетуге міндетті емес топ ... ... ... ... ... ... жоғары
шапшандылық, құпиялықты сақтау мүмкіндігі болып табылады. ... ... ... ... стилінде басқа ерекшеліктер
бар. Бұл жағдайда шешім ... ... ... дискуссия нәтижесінде
қабылданады, лидер өзінің бағынушыларының ойларын біліп, ... ... ... кері ... ... ... өзінің жұмысына ескертулер мен
түзетулерді енгізуге рұқсат ... ... ... ... ... нақты бөлінуімен емес, топ мүшелерінде ... ... ... ... ... ... ... әрбіреуі тек өзінің
ғана емес, басқалардың да іс-әрекеті жайлы ... ... ... ... ... бақылауға алады және топтың ... ... ... ... сонымен бірге, әдетте ол ... ... ие ... демократиялық құндылықтарға сүйенген басқарудың кооперативті
моделінде кемшіліктер болмайды деп ойлауға болмайды. ... ... ... көп ... қажет етеді, ал егер де шешімді тез қабылдау керек
болса, онда ол жарамсыз болады. Одан ... ... ... ... ... ... ... емес.
Және, ең соңғы, лидерліктің үшінші стилі, еркін (өз ... ... ... ... шын ... ... өмірлік
қызығушылықтары топтық өзара әрекеттесу сферасынан тыс жатқан лидер жағынан
басшылықтың ... ... ... ... ... ... бірақ сәтсіздік кезінде жауапкершілік “қосақ ... ... ... артылады. Еркін басқару - ... ... ... ... ... құлдырауымен аяқталатын топтың тұрақсыз күйі.
Табиғи топтық динамикаға және нағыз формалды емес лидердің келуі үшін
жағдай жасалатын еркін ... ... ... ... ... ... және
әлсіз жақтары болады. Курт Левиннің ... ... ... ... ... деген ұмтылыста, жоғары қанағаттануда,
топтағы қолайлы психологиялық ... ... ... ... бар екенін көрсетті. Бірақ еңбек өндірісінің көрсеткіштері
(жұмыс ... ... ... автократиялық лидерлік
жағдайда ең жоғары, демократиялық басшылық жағдайында сәл төмең, еркін
стилі ... ең ... ... ... ... негізінен қолданылатын құралдар бағынған және
басшының индивидуалдылығына сәйкес талаптар қоятын топтың өмір ... ... ... ... ... бөліп көрсеткен стильдерімен
қатар, басқа да стильдер туралы айтылып жүр: қойылған міндетке шоғырланған
(“функционалды ... және ... ... ... шоғырланған
(“аффективті”стиль). Зерттеулер көрсеткендей, “функционалды” стиль топтың
шеткі, қолайлы және ... өмір ... үшін ... ... ... ал ... аралық жағдайларда жарамды болып келеді.
Педагогикалық қарым-қатынастың стильдері
Педагогикалық қарым-қатынас бір адам екінші адаммен ... ... ... ... адамзаттық мәдениет, ұлттық құндылықтар т.б.) алмасқанда
болады; ол әрбір профессионалды ... ... ... да
педагогикалық стильдерді кейде бізбен ... ... ... стильдердің артық көруі мен ... ... ... ... табылды: автократиялық стиль көбінесе
өзін ... және ... ... сай, сынға жабықтығымен,
ренжігіштігімен, ... ... ... Және, керісінше,
демократиялық стильді ұстанатын педагогтарда ... ... ... ... ашық және ... ... төзе алады, өзіндік ирониясы
болады және өзіндік өзгеруге дайын.
Автократиялық стильді қолдануында ... оқу ... ... белгілері болады, ал демократиялық бағытталған оқу орнында
“мектеп-отбасының” белгілері болады, ... ... ... ... ... ... ... жоқ : “мектеп-
фабрикаларда” әдетте үлгерім жоғары, ал ... ... ... микроклиматы жақсырақ болады.
Педагогикалық қарым-қатынастың мақсаттары туралы айта отырып, отандық
зерттеуші А.Б.Орлов « мұғалімнің ... ... » ... терминді
қолданды, оның ойынша ол педагог іс-әрекетінің жүйе ... ... ... оның ... ... ... : ... стиль,
қатынас, әлеуметтік перцепция (14). Сөйтіп, педагогикалық іс-әрекет мұнда
сонымен қатар рухани-дүниетанымдық ... ... ... педагогикалық іс-әрекетте басыңқы бола алатын ... ... ... ... ... (өзінің ”Мен” қызығушылығында),
бюракратиялық (администрацияның, басшылықтың), конфликтік ... ... ... ... танымдық (оқыту
және тәрбиелеу ... ... ... ... (өзіндік мән мен басқа адамдардың-
администратордың, әріптестердің, ата-аналардың, ... ... ... ... ... ... ... мен
сәттілігін анықтайды.
Басқа отандық зерттеушілер, бағдарлардың маңыздылығын мойындай отырып,
көбінесе сабақ беруде қолданылатын тәсілдерге шоғырланады (11). ... ... ... ... стильдің негізінде мазмұнды
сипаттамалар (педагогтың өз еңбегінің ... мен ... ... ... ... және бақылаушы-бағалаушы кезенін ашу,
әдістемелілігі мен ... ... ... ... бір нәрседен келесі нірсеге ... ... ... ... ... ... ... мен оқытудың
дағдысы) жатыр. ... ... ... ... ... ... процесінде стильдің мазмұнды сипаттамалары
өзгеруі мүмкін, ал динамикалық сипаттамалардың ... яғни ... ... ... өтуі ... ... мен Никонова 4 педагогикалық ... ... ... ... импровизационды-
пайымдаушы, пайымдаушы-әдістемелік. Эмоционалдылық ... ... ... ... ... іс ... ... топшалайды. Пайымдаушы стильдер мотивациядан ... және ... ... ... ... импровизация
оқытушының үйдегі дайындылығының нашарлығын ... ... ... ... ... ситуативті өзгергіштеріне тәуелді бола алады.
Ал әдістемелік жақсы құрастырылған бағдарлама бойыншы ... ... мен ... ... ... ... педагог “оқыту
машинасына” айналып, оқытылу курсына субъективті ештенесін ... ... ... ... ... де ... ... аралық вариативтілігі
болады, соның арқасында әрбіреу өзіне іс-әрекеттің адекватты тәсілін құрап
алуы ... ... ... тәрбиесі стилінің құрамында лидерлік пен педагогикалық қарым-
қатынастың ерекшеліктері болады, ... оның ... ... ... ... пен балалардың тәртібіне деген бақылаудың деңгейі болып
табылады. Диана Бомбринд 3 ... ... ... ... ... ... де ... бірақ ата-ана стилін жиі ата-ананың ... ... ... ... ... үшін оның ... ... А.Е.Личко ата-ана ... ... ... ... ... ... ... да бұл стильдердің субъектісі жайлы мәселе әлі толық зерттелінбеген
болып қалады.
Сөйтіп, қарым-қатынас пен тұлғааралық ... ... ... қарастырылса да, оның логикасына бағынса да, оның арқасында
пайда болып, ... ... ол ... ... мен ... ... ... сүйенеді.
Студенттердің өзіндік жұмысына арналған сұрақтар
1. Әртүрлі ғылымдарда берілген жеке адам анықтамаларының сипатымен
мазмұны.
2. Жеке адамның қалыпты және қалыптан тыс ... ... ... ... ... ... Темперамент және жеке адам.
4. Темперамент және оның табиғи негіздері.
5. Темперамент ... және ... ... ... Мінездің әлеуметтік-адамгершілік типтері.
7. Жеке адамның жалпы құрылымындағы ... ... ... қалыптастыру жолдары мен шаралары.
9. Мінез және адамның басқа қасиеттері арасындағы байланыс.
10. Қабілет және ... ... ... ... ... қасиеттері мен адам қабілеті арасындағы
байланыс.
12. Қабілеттердің жынысаралық айырмашылығы.
13. Адам ... ... ... ... ... арналған сұрақтар
1. Индивидуалды сипат(стиль)туралы түсінік.
2. Жүріс-тұрыс пен ... ... ... ... психологиядағы жас мәселесі(сандық және сапалы
сипаттамасы).
4. Темперамент туралы ілімнің дамуы және негізгі ... ... ... ... ... ... ... Дифференциалды психологиядағы қабілеттер проблемасы.
8. Жоғарғы нерв қызмет типтерінің қабілеттермен арақатынасы.
9. ... ... ... ... ... классификациясы.
11. Қабілеттерді өлшемдеу мәселесі.
12. Дифференциялды психологиядағы мінез проблемасы.
13. Мінездік қасиеттер(жетекші,типті және жекеленген).
14. Мінездің құрылымы және ... ... Жеке ... ... және ... ... Жеке адам индивидуалдылықтың ең жоғарғы деңгейі ретінде.
17. Дифференциалды психологиядағы ақыл-ой(интеллект)мәселесі.
18. ... ... ... ... Адам ... деңгейлері мен құрылымдық элементтері.
20. Э.Кречмер және У.Шелдон бойынша адам ... ... ... ... ... ... ... Мінез акцентуациясының типтері.
Тест
1. Жеке адамның әлеуметтік тұлға ... ... ... ... ... ... ... Қабілет.
С) Сезім.
D) Темперамент.*
E) Ерік.
2. Сипаты тікелей темпераменттен көрінетін адам қасиеті:
А) Әрекет-қимыл.*
В) Сана.
С) Мінез.
D) Сезім.
E) Қабілет.
3. Темпераменттік ... ... ... ... ... ... ... Динамикалы. *
D) Өзгермелі.
E) Икемдескіш.
4. Негізіне қара өт сұйықтығы алынған темперамент атауы:
А) Пикник.
В) Холерик.
С) Сангвиник.
D) Меланхолик.*
E) Флегматик.
5. Гален белгілеген ... ... ... жоқ ... термин:
А) Астеник.*
В) Флегматик.
С) Холерик.
D) Сангвиник.
E) Меланхолик.
6. Негізіне қан сұйықтығы алынған темперамент атауы:
А) ... ... ... ... Флегматик.
7. Темпераментті адамның дене құрылымына байланыстыруды негізге алған
конституциялық типология теориясының ... ... ... Стреляу.
D) Павлов.
E) Теплов.
8. Бойы ұзын, нәзік денелі, тар иықты адамдарды біріктіретін психологиялық
тип тобы:
А) Лептосоматик.*
В) Пикник.
С) Атлетик.
D) Диспластик.
E) Эндоморфты.
9. ... ... ... ... темпераментіне жататын адам
сипаты:
А) Денесі мығым, ойлауы шабан.
В) Денесі нәзік, ... ... ... тіл ... Қапсағай.
E) Дене мүшелері қисынсыз.
10. 40 жылдарда АҚШ-та Кречмер теориясына эмбриологиялық белгілер идеясын
қосып, темперамент зерттеулерін одан әрі ... ... ... ... Шелдон*.
С) Гален.
D) Вилюнас.
E) Бюлер.
|Жоғарғы әрекетті және шығармашылықта ... ... ... |A |
|қабілеттің дамуының жоғары деңгейі: | ... ... | ... ... | ... Арнайы қызығушылықтар | ... ... | ... Бейімділік | ... ... ... ... ... |D ... ... | ... ... ... ... ... қабілет | ... ... | ... ... | ... ... | ... тұлға болып қалыптасуының басты шарты: |E ... ... орта | ... ... қуат | ... ... тыс күш | ... ... ... | ... ... ... | ... |A ... ... ... | ... Ой ... | ... ... ... | ... ... күй | ... Қимыл әрекет | ... ... ... ... акцентуациялық типі: | A ... ... тип | ... ... тип | ... ... тип | ... ... тип | ... ... тип | ... білімге ие болу, дағдыларды және іскерліктерді қалыптастырудың | B ... ... ... ... психологиялық ерекшеліктеріне тәуелді | ... ... | ... ... | ... қабілеттер | ... ... | ... ойлау | ... ... | ... ... еріксіз мінездер пайда болады | A ... ... | ... барлық темперамент типтерінің өкілдерінде | ... ... | ... ... | ... ... | ... ... және ... ерекшеленетін ширақ | B |
|темперамент ... | ... ... | ... ... | ... ... | ... ... | ... ... | ... ... ... арқылы танылуы мүмкін емес адам ерекшелігі: |E |
|A) Анатомиялық құрылымы | ... ... | ... ... ... | ... ... ... ... | ... Мінез бітістері | ... ... ... алғышарттары болып не табылады: |C ... ... | ... ... | ... ... | ... Дағдылар | ... ... ... | |

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 70 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"психологиялық кеңес беру"19 бет
Білім беру жүйесінде қолданылатын психодиагностика11 бет
Бастауыш сынып оқушларының мектепке бейімделуі51 бет
Жасөспірімдердің интимді-тұлғааралық қармы-қатынастардың психологиялық ерекшеліктері72 бет
Жасөспірімдердің тұлғалық дамуының теориялық негізі90 бет
Медицина психологиясының қалыптасу тарихы9 бет
Оқушылардың әлеуметтік-психологиялық климатына оқытушылардың педагогикалық қарым-қатынас стилінің әсері38 бет
Психолог экспериментатордың әдеп принциптері7 бет
Психология табиғи және гуманитарлы ғылым ретінде4 бет
Психология ғылымы жайында6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь