5-сынып оқушыларының қиялын ертегілер арқылы дамыту

1. Кіріспе
2.Негізгі бөлім
2.1. Қиял түрлері мен сипаттамасы
2.2. Шығармашыл қиял
Оқушылар қиялы. арман
Ертегілер арманмен толған
3.Тәжірибелік бөлім
3.1. «Ертегілер еліне» саяхат (сабақ жоспары)
3.2.Ертегілер арқылы қиялды дамыту жолдары
4.Қорытынды
КІРІСПЕ
Қоғамдағы саяси-экономикалық, мәдени өзгерістерге байла-нысты оқыту жүйесіне де өзгертулер енгізілді. Қоғам өмірі ең алды-мен адамның (баланың) өздігінен дамуы мен жетілуін іске асыратын, психологиялық теория мен практикаға ерекше мән бере бастады.
Оқушының дербестігін, шығармашылық ынтасын арттыруға бағытталған педагогикалық жүйе қазіргі білім берудің барабар талабы болып табылады.
Жеке бала – бұл күрделі бүтін жүйе және оның дамуын ашатын жүйеқұрағыш бөлігін табу өте маңызды. Сол бөлік ретінде ғалымдар өздігінен танымдылықты бөледі, ол жеке адамның дамуындағы бүтін интегралдық көрсеткіші, адамға жаңа жағдайда жеңіл жөн табуға, өзге жағдайда білім мен дағдысын қолдануға мүмкіндік береді. Сондықтан адамның өзіндік танымдылығын дамыту маңызды және мәнді мәселе.
Жеке баланың өздігінен танымдылығын дамыту үшін көптеген факторлар әсер етеді: стихиялық (апаттық) және арнайы ұйымшылдық, табиғи және әлеуметтік факторлар. Басқа факторлармен қатар ғалымдар мен педагог-практиканттар қоршаған ортаның әсерін көрсетеді. Ол ортада бала жеке адам ретінде дамиды, оған әсер етудің арқасында өзінің өздігін көрсетеді.
Ғалымдар білім ортасының құрылымдық бөлігі пәндік қоршауы деп көрсетеді. Пәндік қоршауды пәндік орта ретінде анықтап, қазіргі зерттеушілер оны іс-әрекеттің ұйымдасқан көзқарасында қарап (ұйымдасқан және ұйымдаспаған орта), оны белгілі бір ортада (ойын, оқу, еңбек) қарастырады.
Барлық теориялық және практикалық маңызды зерттеулерге қарамастан ойын – пән ортасында әлі де жеткіліксіз өңделмеген құру аспектілері кездеседі. «Ойын – пән ортасы» деген ұғымның мағынасы, оның құрылымы оқу – пән ортасында оқушылардың өзіндік танымдылығын дамытуды іске асыру механизмі.
I. Зерттеу жұмысының өзектілігі: келесі факторлармен көрсетуге болады:
- әлеуметке өздігінен танымды және өзін дамытуға жағдайы бар еркін адамның қажеттілігі;
- төменгі сынып оқушыларының өздігінен танымдылығын дамытуды зерттейтін, оның ғылыми негізін талдайтын оқу орындарының қажеттілігі;
-сабақ барысында оқу мен танымдық процестерді жетілдіру үшін тиімді әдістер, жаңа технологиялар пайдаланатын оқытушылардың аздығы.
II. Зерттеудің мақсаты:
5-сынып оқушыларының қиялын ертегілер арқылы дамыту жолдарын ұсыну;
-оқушыларға қиял және оның түрлері жөнінде түсінік беру;
-оқу процесінде қиялды дамыту жолдарын жоспарлау;
-ертегілер оқу арқылы қиялдың ерекше түрі - арман қалыптастыру;
-қиял-ғажайып ертегілер арқылы оқушының бойында қиял түрлерін жетілдіру.
ІІІ.Зерттеудің міндеттері:
• Зерттеу проблемасының теориялық негізін терең оқу;
• Проблеманы шешудің тиімді жолдарын іздестіру;
• 5-сынып оқушыларының қиялын ертегілер арқылы дамытуда
жаңа, тиімді әдіс-тәсілдер пайдалану.
IV. Зерттеудің әдісі:
Бала әрекетінің өнімін талдау, педагогикалық эксперимент, анкета, сұхбаттасу, бақылау; математикалық және статисталық материалдарды зерттеу әдістері.
V. Зерттеудің жаңашылдығы мен практикалық маңыздылығы:
Ойын – пән ортасында субъекттің әрекетін ұйымдастыру технологиясы жоспарланды және қабылданды, ол келесі кезеңдермен беріледі: дайындық, репродуктивті іздеу, шығармашылық ізденіс, талдау. Пән қоршауы ретіндегі оқу – пән ортасы, ол баланы ойын әрекетіне әкеледі және оның жеке потенциалын дамытады.
VІ. Зерттеудің негізі:
- жеке әрекет жасауы жеке адамның өздігінен танылуына жағдай жасайды;
- жүйелі жағдай жасау, бұл педагогикалық құбылысты бір – бірімен байланысты және бір – бірімен келіскен бүтін жүйені құрастыратын диалектикалы жинақты қарастырады;
- әлеуметтік қатынастағы теорияны қарастырады.
Пайдаланылған әдебиеттер:

1. Аймауытов Ж. Психология.- Алматы, 1995.
2. Алдамұратов Ә. Қызықты психология.- Алматы, “Қазақ университеті”, 1992.
3. Алдамұратов Ә. Жалпы психология.- Алматы, “Білім” 1996.
4. Әбдірахманов А.,Жарықбаев Қ. Психологиялық орысша- қазақша сөздік.- Алматы, “Мектеп”, 1976.
5. Елеусізова С. Қарым- қатынас психологиясы.- Алматы, 1995.
6. Жарықбаев Қ., Озғанбаев О. Жантануға кіріспе.- Алматы, 2000.
7. Жарықбаев Қ. Жүсіпбек Аймауытұлының психологиялық көзқарастары.- Алматы, 2000.
8. Қазақша рефераттар – www.temakosan.net
9. Жарықбаев Қ.Қазақ психологиясының тарихы.- Алматы, 1996.
10. Мұқанов М. Ақыл- ой өрісі.- Алматы, 1980.
10.Тәжібаев Т. Жалпы психология.- 2000
11. Немов Р.С. Психология (словарь-справочник)1 часть,Москва «Владос пресс» 2004
12.Ғабдуллин М. Қазақ халқының ауыз әдебиеті.-Алматы,1974.
13.Қоңыратбаев Ә. Қазақ фольклорының тарихы.-Алматы, 1991
14.Қасқабасов С. Қазақтың халық прозасы.-Алматы, 1984.
15.Каскабасов С. Казахская волшебная сказка.-Алматы, 1972
16.Тұрсынов Е. Генезис казахской бытовой сказки в аспекте связи с первобытным фольклором. - Алматы, 1973.
17.Н.Берікұлы, Жалпы психология-Ақтөбе-2006ж
18.С.Бап-Баба, Жалпы психология,-Алматы-2007ж
19.Интернет материалдары:Яндекс
20.Қ.С.Жұмасова, Психология-Астана-2006ж
        
        
Тақырыбы: 5-сынып оқушыларының қиялын ертегілер арқылы дамыту
5-сынып оқушыларының қиялын ертегілер арқылы дамыту
1. Кіріспе............................................1-3
2.Негізгі
бөлім...............................................................3-13
2.1. Қиял түрлері мен ... ... ... ... ... арманмен толған.........................................
3.Тәжірибелік
бөлім.............................................................13-21
3.1. «Ертегілер еліне» саяхат (сабақ жоспары).................
3.2.Ертегілер арқылы қиялды дамыту жолдары..................
4.Қорытынды.................................................................
........21-23
Қиялмен өмір сүргендер,
Болашаққа күліп кіргендер.
Арманға мойынсұнғандар,
Мақсатқа ... ... ... ... ... өзгерістерге байла-нысты  оқыту
жүйесіне де өзгертулер енгізілді. Қоғам өмірі ең алды-мен адамның (баланың)
өздігінен дамуы мен жетілуін іске асыратын, ... ... ... ... мән бере ... ... шығармашылық ынтасын арттыруға бағытталған
педагогикалық жүйе қазіргі білім берудің барабар талабы болып табылады.
         Жеке бала – бұл күрделі ... жүйе және оның ... ... ... табу өте маңызды. Сол бөлік ретінде ғалымдар өздігінен
танымдылықты бөледі, ол жеке адамның дамуындағы бүтін интегралдық
көрсеткіші, адамға жаңа жағдайда жеңіл жөн ... өзге ... ... мен
дағдысын қолдануға мүмкіндік береді. Сондықтан адамның өзіндік танымдылығын
дамыту ... және ... ... Жеке баланың өздігінен танымдылығын дамыту үшін көптеген факторлар
әсер етеді: стихиялық (апаттық) және арнайы ұйымшылдық, ... ... ... Басқа факторлармен қатар ғалымдар мен педагог-
практиканттар қоршаған ортаның әсерін көрсетеді. Ол ортада бала жеке адам
ретінде дамиды, оған әсер етудің ... ... ... көрсетеді.
         Ғалымдар білім ортасының құрылымдық бөлігі пәндік қоршауы деп
көрсетеді. Пәндік ... ... орта ... анықтап, қазіргі
зерттеушілер оны іс-әрекеттің ұйымдасқан көзқарасында қарап (ұйымдасқан
және ұйымдаспаған орта), оны белгілі бір ортада (ойын, оқу, еңбек)
қарастырады.     
         Барлық теориялық және ... ... ... ... – пән ... әлі де жеткіліксіз өңделмеген құру аспектілері
кездеседі. «Ойын – пән ортасы» деген ұғымның мағынасы, оның ... оқу ... ... ... ... ... дамытуды іске асыру
механизмі.
         I. Зерттеу жұмысының өзектілігі: келесі факторлармен көрсетуге
болады:
    - ... ... ... және өзін ... жағдайы бар еркін
адамның қажеттілігі;
   - төменгі сынып оқушыларының өздігінен танымдылығын дамытуды ... ... ... ... оқу орындарының қажеттілігі;
   -сабақ барысында оқу мен танымдық процестерді жетілдіру үшін тиімді
әдістер, жаңа технологиялар пайдаланатын оқытушылардың аздығы.
         II. Зерттеудің мақсаты:
5-сынып ... ... ... ... дамыту жолдарын ұсыну;
-оқушыларға қиял және оның түрлері жөнінде түсінік беру;
-оқу процесінде қиялды дамыту жолдарын жоспарлау;
-ертегілер оқу арқылы қиялдың ерекше түрі - ... ... ... ... оқушының бойында қиял түрлерін жетілдіру.
ІІІ.Зерттеудің міндеттері:
• Зерттеу проблемасының теориялық негізін терең оқу;
• Проблеманы шешудің тиімді ... ... ... ... ... ... арқылы дамытуда
жаңа, тиімді әдіс-тәсілдер пайдалану.
  IV. Зерттеудің әдісі:
     Бала әрекетінің өнімін талдау, педагогикалық ... ... ... ... және статисталық материалдарды зерттеу
әдістері.
V. Зерттеудің жаңашылдығы мен практикалық маңыздылығы:
         Ойын – пән ортасында субъекттің әрекетін ұйымдастыру ... және ... ол ... кезеңдермен беріледі: дайындық,
репродуктивті іздеу, шығармашылық ізденіс, талдау. Пән қоршауы ретіндегі
оқу – пән ... ол ... ойын ... әкеледі және оның жеке
потенциалын дамытады.
VІ. Зерттеудің негізі:
-         жеке әрекет жасауы жеке ... ... ... ... ... жағдай жасау, бұл педагогикалық құбылысты бір – бірімен
байланысты және бір – ... ... ... жүйені құрастыратын
диалектикалы жинақты қарастырады;
-         әлеуметтік қатынастағы теорияны қарастырады.
 
Қиял туралы жалпы ұғым
Қиял дегеніміз — сыртқы ... ... мен ... ... ... ... өндеп, бейнелеуде көрінетін, тек адамға ғана
тән психикалық процесс: «...барлық жан қуаттарын (рухани күш-терді) ... ғана ... ... ... заттарды модельдендіре алады» (әл-
Фараби). Адамда қиял пайда болған кезде ми қабығында бұрын ... ... ... ... туседі де, жаңа нәрселердің бейнесі туып
отырады. Уақытша ... ... ... өндеу процесінде екінші сигнал
жүйесі шешуші рөл атқарады.
Адамдардың қиялына тән кейбір ... ... ... әр ... қиял ... оның жеке ... мен қасиетгеріне,
алдына қойған мақсатына байланысты болып келеді. Бұл арада суды ... ... ... мен ... ... ... емтихан тапсыратын
студенттің машинасының тетігін жетілдіруді ойлап жүрген инженердің қиялын
салыстырып көруге ... ... мен ... адамның жас және дара ерекшеліктеріне де,
білім тәжірибесіне де байланысты. Мәселен, көргені де, түйгені де көп, ... мол, әр ... ... бар ... ... ... мен енді ғана
өмірге аяқ басайын деп тұрған жеткіншектің ... бір ... ... ... ... ортасына, этностық ерекшелігіне, табиғат, жер-су
қоршауына байланысты да ... ... ... ... М. ...... себілген көк шатырдың астында, хош иісті
жасыл ... ... ... бірге күліп, түнмен бірге түнеп, желмен ... ... ... ... ... сары ... далада тұрып өсетін
қазақ баласының қиялы ... ... ... ... тиісті».
4) қиял адамның барлық психикалық құбылыстарымен ұштасып жататын
процесс. Мәселен, алға қойған мақсатты жоспарлап, ... ... ... ... мүмкін емес. Бұл - қиялдың ерікпен байланысына жақсы
мысал.Қиялдың ойлау ... ... орны ... ... адамды шығармашылық әрекетке жете-лейді. Ал ондай әрекет
қиялдың өте күшті ... ... ... мен қиял ... ... ... осы ... де мәселені шешуге, ... ... ... ... ... мәселені шешудің өзіндік ерекшелігі
болады. Қиял — ... ... ... ... ... шешсе,
ойлау оны тірі суретсіз жалпылай, ұғым, пікір, тұжырым түрінде шешеді;
5)адам қиялы еңбек процесінде, іс-әрекет үстінде жарыққа ... ... ... ... ... ... болашақты болжай
алу, істейтін еңбектің нәтижесін күні бұрын көре ... яғни оны ... ... алу — адам ... тән негізгі белгілер. Қиялда адамның
дүние жөніндегі әр ... ... ... ... ... ... ие ... Қиял бейнелері адам қажеттігінен тәуелді бола тұрып, оны
белсенді кызметке итермелейді,творчестволық ісіне күш-жігер ... ... ... және ... ... ғана емес ол ... бүкіл рухани
өмір жүйесінде елеулі орын алады. Кісінің өмір жолы, жеке басының ойдағыдай
дамуы, даралық қасиеттері, ... ... өмір ... ... ... ... Адам санасының жануар психикасынан басты айырмашылығы
адамда ... ... қиял ... болғандығында.
Айдаһардың бейнесін Италияның атақты суретшісі ... да ... ... ... ... «Көкжал аңшы иттің не жай иттің басын аламыз ... ... ... ... саламыз, құлағы үкінікі болады, мұрыны тазынікі
секілді, қасы арыстандікі, самайы — ... ... суда ... ... Осы ... өзі ... бар ... топтастыру
арқылы туып отыр. Бірақ осы топтастыру нәтижесінде келіп шыққан ... өзін көре білу үшін ... ең ... өрен ... қиял қажет.
Қиял процесінің адам әрекетінің қандай саласында болмасын зор ... ... өзі осы ... арқылы өзгеріп, дамып отырады.
Тіпті бала қиялындағы фантастикалық образдардың өзі де оның ... ... ... ... ... жасайтыны, мұның өзі
баланың психологиясына қатты әсер ... ... П. ... ... ... ... осы жайлы өте жақсы көрсеткен.
Шылым шегіп әдеттенген жеті жасар балаға ешбір сөз әсер ... ... ... оның ... әсер етуді ойлайды. Ол баласына мынадай әңгіме айтады:
«Кәрі патшаның патшалыққа мұрагер болатын ... ғана ұлы ... өзі ... ... ... бала екен. Өзі жақсы бала екен. Еш ... ерте ... ... ... ... ... өзі ... Оның бір ғана кемшілігі — шылым тартады екен... Патшаның ... ... ауру ... ... жасында өліпті. Қаусаған ауру шал ешбір
қолғанатсыз ... ... ... ... ... ... болмапты.
Жау келіп, шалды өлтіріп, сарайды қиратып тастапты, сонымен, енді бақша да,
шие де, құстар да, қоқыраулар да ... ... ... толы ... оған күшті әсер еткендігі сонша, бала «қараңғы терезеге ойланып
сәл қарап отырып, селк етті де, ... ... — Мен енді ... ... ... адам ... асуы, оның шындықпен байланысты болып келуі
адамға ерекше қанат бітіріп, оның ... ... ... болады. Халық
«Қыран жетпеген жерге қиял жетеді» деп өте тауып айтқан. Бір кезде талантты
орыс ғалымы Қ. Э. ... ... ... ұшуды армандап еді.
Космос кораблімен ... ... ... жол салған
Ю. Гагарин мен қазақ ғарышкері Тоқтар ... және ... ... ... ... байланысты қиялдың іске асуы болып
табылады.
Қиял түрлері
Қиял актив, пассив болып екіге бөлінеді. ... ... ... шегі - түс ... Түс ... ... жан-жақты түсіндіріп
берген И. П. Павлов болды.
Ұйқы кезінде ми ... бәрі ... ... ... қозу
жағдайында болып жұмыс істей ... ... ... ... ... деп ... Осы ... пункттердең біздің бұрын қабылдаған,
көрген, естіген, ... ... ... ... ... ... ... «тіріледі». Түсте небір ақылға сыйымсыз образдардың жасалатыны
белгілі. Өйткені бұл ... ... ... ... ... ... мұнда негізінен бірінші сигнал жүйесі ғана қызмет істейді.
Екінші ... ... ... ... ... адамның ойлау қабілеті өте ... ... ... әсер ... мида ... ... пайда болуына жағдай
жасайды да, соның нәтижесінде түске қайдағы ... ... И. ... ... ... ... ... болып көрмеген қиысулары» деп
сипаттаған. Түсте реалдық образдар мен нәрселердің фантастикалық ... ... ... ... ... осындай ғажап фантазиялық бейнелер де ... ... ... ... ... негізі — адамның ояу кезіндегі
басынан кешкен оқиғалары, ойы мен мақсаты, ... мен ... ... ... ... қызметі, басқалармен қарым-қатынасы т. б. ұйқыдағы
адамның түс көруіне себепші болатын фактілердің есебі жоқ. ... ... ... ... тарсылы да, ағаш жапырағының сылдыры да,
иттің ... ... де, ... ... да әсер етіп отырады.
Тіпті организмнің ішкі мүшелерінің (жүрек, өкпе, асқазан т. б.) ... ... ... бұл да ... ... қай-қайдағы бірдеңелерді
кіргізеді. Мәселен, ұйқыдағы адамның ... бір ... ... оның ... соға ... ... орай адам мынадай түс көреді. Өзін қуған
біреуден қашады, бұдан ол ентігіп, булығады.
Түс ... ... ... ... ... ... орайлас
келіп отыратындығы да шындықпен жанасымды факт. «Егер иттің түсіне сүйек
кірсе, саудагердің ... ақша ... ... ... да ... ... ... Өмірде ешбір естімеген, көрмеген нәрселер түске
кірмейтіндігін ғылым дәлелдеп ... ... ... ... ... ... ... көзге көрінетін «бейнелер кірмейді, оның басқа ... ... (иіс, дәм, ... т. б.) ... ... еніп ... ... кейінірек пайда болса, онда сол адамның түсіне бұрын көзімен
көрген заттарының бейнелері кіре береді. «Барлық ... ... ... И. П. ...... ... бейнелі, нақты және эмоциялық
түрде жандануы».
Творчестволық қиял деп өзіндік жаңа ... ... ... ... продуктылар беруде көрінетін қиялды айтады. Жазушының, суретшінің,
галымның, композитордың т. б. ... ... ... ... қиял — ... жасау қиялына қарағанда, әрі күрделі, әрі қиын.
Абай мен Құнанбайдың образдарын жасау, оларды сипаттап ... ... ... ... ... ... қиял ... артистердің т. б. осы секілді өнер ... ... ... орын алады. Өнер қайраткерлері өздерінің идеясын көркем
образ арқылы береді.
К. С. Станиславский: «Артистің көкірегінде өзі бейнелеп тұрған адамның ... ... ғана ... өнер ... ... ... сезім еш уақытта
зорлағаннан, қолдан жасағаннан келмейді»,— ... ... ... ... ... орындаушы Ольга Книппер — Чехова шие
бағын сатады деп хабарлағанда шын көңілімен ... жас ... ... ... сахнада ойдан шығарылған нәрсеге шындықтың өзіндегідей көзқараспен
қарайды. Бүл - творчестволық қиялы өте бай адамның қолынан келетін ... ... ... ... ... кейіпкерлерін «көреді»,
олардың мінез-құлықтарын «елес етеді», сөзін «естиді». Сонымен қатар, ақын-
жазушылар өз ... ... өмір ... ... ойын, көңіл күйін
«сезіп», қоян-қолтық араласып жүргендей болады. Мәселен, француз жазушысы
О. Бальзак егер жеңі ... ... ... ... бара ... ... өзін
сол адамға ұқсататындығы соншалық,- өз жеңім де жыртық емес пе екен ... өз ... ... ... ... жаппақшы болады екен.
Бақылағыштық, жеке өмірінің эмоциялық байлығы, алдын-ала орасан зор
жүмыстар істей білуге қабілеттілік (мәселен, Л. ... ... ... ... ... жазу үшін ... ... «бүкіл бір
кітапхана» болған) адамның творчестволық қиялының самғауына күшті әсер
етеді. Өмірден ... ... ... ... ... ... ... шығуы мүмкін емес. Абай мұны өте дүрыс көре білген.
Өлең - сөздің патшасы, сөз сарасы,
Қиыннан ... ер ... ... ... жылы ... тегіс жұмыр келсін айналасы.
Өлеңге әркімнің-ақ бар таласы,
Сонда да солардың бар тандамасы.
Іші алтын, сырты ... сөз ... ... қай ... өлеңіне Абай «қиыннан қиыстырар», «тілге жеңіл, жүрекке жылы
тиіп», «іші ... ... ... сөз ... ... сөз тіркестері арқылы
өздігінен жаңа туындылар бере алатын нағыз ... ... ... ... ... ... ... үшін де творнестволық қиял аса қажет. Творчестволык ... ... ... аса ... ... ... ... ғылыми
жорамал жасағанда, эксперимент жұмысын ұйымдастырғанда, тапқан жаңалықтарды
тексеріп сынауда ғалым өз қиялына үнемі сүйеніп отырады. Бірақ нағыз ғылыми
жұмыс көп ... ... ... ол ... ермегі емес, ғылымның жолы
ауыр. Қажымай, өнімді ... ете ... ... іске ...... ғалымға тән қасиеттер. К. ... ... ... ... ... қорықпайтын, оның тасты соқпақтарымен
тырмысып өрлей беретін адам ғана шыға ... қиял ... ... ... орын алып отырады.
Қоғамға пайда келтіретін нәтижелі еңбекте ... ... ... ... Қиялдың бұл түрі, әсіресе, мұғалімдік қызметте ерекше орын
алады. А. С. ... ... ... ... ... жобалауда»
мұғалім творчестволық қиялсыз әрекет етсе, жақсы нәтижеге ие бола алмас
еді.
Актив қиялдың ерекше бір түрі — ... ... ... өз қалауымызша
жаңа образдар жасау. Мұның творчестволық қиялдан ерекшелігі мынада: арман
өзіміздің ... ... ... қиял ... ... ... тікелей байланысты емес, ол ... ... ... ... ... оның ... ... қатынасы бар екендігі қатты
ескерілуі ... ... ... ... Д. И. ... ... ... оптимизмге толы арман туралы көп толғанған адам, оның «арманның іске
талпындыратын ... ... ... ... үшін ... ... ... әрекет етудің орнына бос қиялға сүңгісе, бүл келешектің қиялы болмай,
бос лағу, қүрғақ қиял болар еді. ... А. И. ... ... ... Ромашовтың қиялы дәл осындай, ... ... ... ... бүл ... өмір сүргеніне қапаланатын. Ол
офицерлердің өктемдігінен қорланатын, солдаттардың қорғалақтаған ... ... ... көргенде, жаны түршігетін. Тек қайдағы
бір жоқ қиял басын айналдыратын кезде ғана оның жаны біраз ... ... ... Өмір әлі ... деді ... Ромашов, сүйтті де өз ойына
масаттанған ол ... ... ... ... кере дем ... ... қарай
жүріп кетті. Ерегістіргенде ертеңнен бастап кітапқа отырамын да, ... ... ... О, ... ... ойың ... ... жетеді, тек
өзіңе-өзің берік болсаң ... ... ... ... жынданған
адамша жаттаймын. Жұрт ойламаған жерден емтиханды' ... ... ... ақ: «таң ... несі бар ... ... өнері осындай
болатынын күні бүрын-ақ білгеміз. Өте қабілетті, сүйкімді, өнерлі жас жігіт
емес пе?» — дер. Ромашов қолма-қол өзін бас ... ... мол, ... деп ... оның аты академиядағы алтын тақтаға жазылған.
Профессорлар оның келешегі зор деп ... ... ... ... ол ... келмейді, ол стройға бармақшы . Ротаға командашы болу
мерзімін бітіруі ... ... өз ... ... да сөз жоқ- ... ол
полкқа кедді - тамаша, кішіпейіл, ақ ... ... ... ... ... бас штабтан келген, болмаса суретген ... ... ... жанып түрған офицері Ромашов ... ... ... ... ... ... ... көрінеді, ереуіддерді басуға
қатысады, соғыстағы ерлік істері елестейді... «үйіне қалай келіп қалғанын
өзі де сезбей қалды, қызу ... есін ... ... ... таныс қақпаға,
сиректеу өскен жеміс бақшасына, оның ар ... ... ... ... ақ үйге таң қала ... ... неше түрлі ой келе береді екен-ау!— деді ол, өзіне-әзі
үялғандай сыбырлап. Мойнын созып, кеудесін керіп, ... ... келе ... ... ... тыға қойды» .
Осы үзіндіде енжар селсоқ адамның психологиясы өте шебер суреттелгең.
Мүндай адам жарқын ... үшін ... тек ... су кеткен кісідей
мүлгіп отырады да кояды. Қиыны да, ... да мол өмір ... олар ... ауыртпалықтарын, қайғы-қасірет дегендерді
білмейді, қиялдағысын тілегі орындалғанға үқсатып жүре ... ... ... ... ... деп атайды.
Әрбір адамға алдындағы жарқын болашағына байланысты армандай білу
қажет. Мақсатқа сай ... ... алу ... зор қуат беріп, іске
талпындырады. Сондықтан да ... ... жоқ ... ... жоқ» деп ... айтқан.
Қиял бейнелерінің жасалу жолдары
Қиял түрлі елестеулердің өзгеріп, өнделуінің арқасында жасалып
отырады. Қиялда анализ, синтез әдістері, агглютинация, схематизация түрлі
схемалар мен суреттердің ... ... ... ... белгілерін
жасау) тәсілдері жиі кодданылады. Қиялдағы елестерді топтастырудың
қарапайым түрі агглютинация деп аталады. Осы әдіс ... ... ... ... ... мен түрлі механизмдердің,
машиналардың конструкциялары (амфибия — танк, судан өте ... ... ... — суға ... үша ... самолет) қүрастырылады.
Агглютинация әдісі ежелгі Мысыр елінде, сондай-ақ, Солтүстік Америка
индеецтерінің өнер ескерткіштерінен үлкен орын алған.
Кдял бейнелерін жасауға қатысатын ... бірі – ... ... деп ... жеке ... ... ... айтады. Сөйткенде образ ашық, мәнерлі болып шығады, гиперболада
белгілі бір ... алға ... ... ... жағдай жасалады.
Ертегілерді, киял-ғажайып бейнелсрді жасауда гипербола көп ... Д. ... ... саяхатындағы» ергежейлілердің, В.
Маяковскийдің «150000000» поэмасындағы ... ... В. ... гипербола әдісімен жасалған. Мүнда, сондай-ақ, түтас заттың жекс
бөліктерінің саны озгертілсді, олардың орны ... ... ... көп ... ... мен жегі ... ... бейнелері
осылайша қүрастырылған. Қиял бейнелерін жасаудың енді бір әдісі нәрсенің
бір жағын ерекше әсерлей көрсету. ... мен ... ... осылайша
жасалынады. Егер затгардың айырмашылықтарын ескермей, оның үқсастықтарына
көбірек көңіл белінетін болса, схематизация әдісі ... ... ... ... ою ... ... ... бола алады.
Қиял образдарының күрделі түрі - типтік образдар жасау. ... ... ... ... нақты адамның ортақ бейнелері көзге түседі:
«Бір жүмысшының, поптың, дүкенші саудагердің портретін дүрыс суреттеп жазу
үш жүз, екі жүз ... поп, ... ... ... ... ... М. ... Типтік образдар жасау дегеніміз түтас бірқатар
объектілердің барлығына бірдей, ортақ белгілері бар бір ... ... ... ... ... ... образы бір жағынан жеке
адамның даралық ерекшеліктерін білдіретін ... ... та ... ... ... ... образы сол кездегі үстем тап
өкілдерінің жай ғана жиынтығы ... ... ... ол ... ... бар жеке адамның да образы. Осы әдістер арқылы ... ... қиял ... ... ... ... Мәселең,
агглютинацияда жеке фактілерді зертгеу, жинақтау, мәселелердің ... ... ... ... ... ... да творчестволық қиялдың жоғары
формаларында ғылыми-техникалық көркем әдебиет т. б. онша көп ... ... ... ... интуицияға жүгініп отырады.
Қиялдағы дара айырмашылықтар
Әр адамның қиялы әр түрлі болады, бірінің ... ... ... ... ... бай, ... орайласып жататын болса, екінші біреулердің
қиялы жөнді жетілмеген, ... тар ... ... ... сай, ... ... жасай алатын адамдардың қиялы мазмүнды келеді. Шындықка сай
дүрыс қиялдай ... ... ... ... ... ... ... тәжірибесі, белгілі көзқарасы, соның негізінде қалыптасқан айқын
сенімі болады. Американың аса ... ... ... ... аса ... адам болған. Бір машинаны үш түрлі жолмен ғана ... ... ... ... ... ... машинаны 48 түрлі етіп ... ... ... ... соны ... ... ... нәрсені ашу,
үмтылу орнына шындықтағы нәрселердің өзінің өңін айналдырып, ... ... ... да ... Осындай адамдардың бейнесін Н. В. Гоголь
«Ескілікті помещиктер» дейтін повесінде өте ... ... ... егер
күн ашық болып, бөлмелердің іші жылы болса, Афанасий Иванович көңілденіп,
Пульхерия Ивановнаға әзілдеп, онымен басқа бір ... ... ... ... ... ... қиялының пәрменділігімеи де ажыратылады.
Мәселен, біреулер мәселені шешуге кіріскенде соның төңірегіне бар ақыл-ойын
жүмылдырады, әр ... ой ... ... ... ойға ... Ол адамдар
мәселенің түп қазығын, тарихын іздестіреді, сол мәселе ... ... ... ... ... жинастырады, осындай адам бір шығарма
жазатын болса, өз кейіпкерлерімен іштей араласып кете алады, олар ... ... ... ... П. И. ... «қарғаның мәткесін»
жазып болып, күнделігіне: «Герман жан ... ... ... жібердім
деп жазған екен». Осы айтылғанға қарама-қарсы қиялы өте әлсіз ... ... ... ... адамның көркем әдебиет кітаптарын окуы да бір түрлі. Ол
мүндағы әдеби теңеулерге, ... мән ... ... суретгемелерді
тастап кетіп, кітаптың тек өр жерінен «қызық» ... ... оқып ... ... ... ... шабан адамға көркем суреттемелер ... оны тез ... ... ... оның ... ... Шын мәнісіндегі
қиял ғана мазмүнды, пәрменді де болып, адамды іс-әрекетке жетектейді, ... өсуі үшін ... ... ... ... ... алғашқы көріністері үш жасар бөбектерде байқалады. Мүны
бөбектердің қызық ертектерді шын ықыласымен тыңдауынан, ... ... ... бар ... берілуінен көреміз. Бір қарағанға жас бала ... бай ... ... ... ... ... ... өте алыс
жатады.Себебі бала санасында кез-келген нәрсенің бейнесі оңай ... ... ... қиял көріністері қүралады. Баланың өмір тәжірибесі өсе келе,
қиялы да шындыққа біртабан ... ... ... бала ... ... ... ... салады, оны шындықта бар нәрсеге ұқсайды деп ... ол ... ... ... ... да ... процестер тәрізді дамудың ұзақ жолынан өтеді.
Қиялдың қарапайым түрінен бастап творчестволық қияжа дейінгі ... ... ... байланысты. Қиял табиғаттың адамдарға берген
үлкен сыйы, әрі құнды рухани сапа. Оның адам ... ... ... ... да ... ... Француздың әйгілі ғалымы, әрі ... Дени ... ... Бүл ... ақын да, ... та, ... ... ойлайтын жан да, тіпті адам болу да мүмкін емес» деп ... ... ... қол ... ... қоймайды. Ол өзінің қиялы арқылы
ізденеді, дүниені өзгертуге, ... ... ... ... атқарылатын әрекетінің нәтижесін күні бүрын санасында елестетеді.
Қиялдың, әсіресе, ... ... рөлі аса ... өз ... жеке ... ... ... мойындамайтындар да
кездеседі. Олардың айтуынша, қиял ойлаудың бір бөлшегі сияқты. Рас, ... ... ... өте ... ... ... де ... негізі
бар. Бірақ та олардың әрқайсының атқаратын қызметі әр ... ... ... қиял ... да оның мәнін жете ашпайтын
тәрізді. Ол бойынша қиял дегеннің не екенін ... ... ... ... қиял елестерді.қайта қүру, жаңғырту, бейнелер жасау делінген де,
қиялдағы үғымдар рөлі еске ... ... ... яғни ... өмірде бар, әзірше жеке тәжірибемізде кездеспеген, келешекте
жүзеге асуға мүмкін болмасты күні ... ... ... мен ... өзгертіп, жаңғыртып, бейнелейтін психологиялық процесс.
Кейде қүр қиялдану, мүндануды да қиял деп ... бар. Бүл ... ... Қиял — ... ... Ал қиялдану мен мүндану — көңіл
күйі. Көңіл күйін өзгертуде тек қана қиял ғана ... ... да ... да ... екінші сигнал беру жүйесіне ешқандай қатысы жоқ түс көруді
де қиял түріне жатқызады. Бүл да қиялдың мәнін бұрмалағандық. Түс көру ... ... ... Ол үйқы кезінде мидың кейбір бөліктерінің
қызметінен ... ... ... ... ... ... ең алдымен әркім өзі қиялының аз немесе көп
екенін, қай дәрежеде екенін білгені жөн. Мұны ... бері ... ... келе ... «Сізде қиял бар ма?» деген тест арқылы анықтауға
болады. Мына кестедегі сан рет ... ... ... ... ... ... ... сиқыр күшінің өзі оның шындықпен, еңбекпен, мақсатпен тығыз
ұштасуында. Оны тәрбиелеу де осыған ... Оны ... ... ... ... Бүл ұғым өз ... қалуға тиіс.
Психология оқулықтарында қиялды дамытуға, тәрбиелеуге біраз көңіл бөлінсе
де оны ... ... ... ... Мүндай маңызды мәселе арнайы
зерттеуді керек етеді. ... ... ... үлы ... ... ... демі ... ой ойлап, қиял қанатында үшатындығымен де
адам биік, адам ұлы» деп терең философиялық ой ... ... өзі де ... Ендеше бір мезгіл қиялдап, армандап, тұруды да
үмытпайық.
Мектеп жасына дейінгі баланың негізгі әрекеті ... ... ойын ... ... ... ... орын алады. Ойын үстінде оның творчестволық
талабына кең жол ашылады. Бала ылғи да бір ... ... ... Ойын ... ... ... ... барынша
жұмсауға мүмкіндік туғызады. Ойын ... бала ... ... ... ... аңғара алмайды да, қиял бейнелерінің жетегінде кетеді. Бала
психикасының осы жағы да қиял ... есте ... ... - бала ... ... ... рөл атқарады. Мүндағы оқылатын
сабақтардың мәніне түсіну қиялсыз ... ... ... ... немесе қандай да болсын оқиғаны баяндайтын бір материалды
түсіндіргенде мұғалім арнаулы тәсілдер ... ... ... ... арқылы бала ондағы жанды бейнелерді көз алдына елестеткендей, қолымен
ұстағандай, құлағымен «еститіндей» күйге ... ... ... ... ... ... әңгімелерде, оқушылардың
түрлі ойындарында қиял процесі әр қырынан көрініп отырады. Төменгі сынып
оқушыларында алғашқы кезде ... ... ... ... ... ... суретке не оқығанға қарап, өз бетімен жаңадан ... ... ... осы ... синтездеу қабілеті жөнді дамымаған.
Олар оқығанын кездейсоқ, біріне-бірі байланыспаған ассоциациялар арқылы
жаңғыртып отырады. Баланың ... ... ... ... үшін ... ... ... түскен дүрыс. Осы салада мүғалім істейтін іс — ұшан-
теңіз. Мәселен, мүғалім балаларды орманға экскурсияға апарған екен ... ... ... ... ... түрлерін көздерімен көріп, қолдарымен
ұстайды, ... ... ... не ... ... алады.
Ертеңіне мүғалім оқу сабағында балалардан көрмеген ормандарды (тайга,
тундра, тропика т. б.) ... ... ... ... бүл ... ... көп пайдасын тигізеді. Өмір тәжірибесінің артуы, білім қорының
молая түсуі ... ... да ... түседі. Мәселен, үшінші
сыныптағылар сурет сабағында алдында тұрған ... ... ... ... оны осындай басқа затпен салыстырып көреді. Бүл балада қайта
жасау қиялының қалыптасып келе жатқандығын ... ... ... үстінде дамитындықтан не нәрсеге болмасын өзін
қатыстырып, оның икемділігі мен дағдысын ... ... ... ... ... ән ... тәсілдері мен техникасын үйренбейінше, баланың
осыған орай ... ... да ... алмайды.
Төменгі сынып оқушыларының қиялын дамыту олардың эстетикалық
сезімдерін оятады. ... ... ... ... оқу, ... мен
галереяларға бару, кино көру, ұйымдасып музыка ... бала ... ... ... түседі. Шәкірт қиялын дамытуға үлкендер үнемі жетекшілік
етуге тиіс. ... де, ... ... да бүл ... тек ... ғана
әсер етпей, эмоциясына әсер етерліктей әдістерді іздестіріп отырулары
керек. ... жас, дара ... ... ... қиялы күшті
дамыған балалармен дербес ... ... ... орындарына
экскурсиялар жасау, түрлі тапсырмаларды оқушыларға дербез ... оқу ... ... ... жеңе ... ... т.б.
осындай әдістер бала қиялын тәрбиелеудің түрлері болып табылады.
Ұлылардан — ... ... ақын да, ... та... ... адам болуы да мүмкін емес.
Д. Дидро
Армандай білуге бейімділікте де үлы ... ... ... ... ... көп белес. Біріне шықсаң бірі бар.
Ғ. Мустафин
Арманмен ... ... ... ... ... ... етуі де мүмкін.
Д. И. Писарев
... бүрын фантазия, қиял деп жүрген ... ... ... іс ... қүтыла аламыз ба? Ш. Қудаибердіұлы
Ертегілер
Барлық елдердің фольклорынан мол орын алатын ... ... - ... ... ... қара сөз ... ... халықтың ерте заманда шығарған көркем әңгімесі дейміз. ... ел ... ... ... ... ... жүзіне шығуы ХІХғ. II
жартысынан басталады. Ш.Уәлиханов, Г.Н. Потанин, В.В.Радлов, ... ... ... ... ... ... ... жанрының
мақсаты - тыңдаушыға ғибрат беру ғана емес, сонымен ... ... ... ... ... ... кең, ол әрі ... әрі көркем-
эстетикалық роль атқарады. Ертегілік прозаның басты мақсаты - ... ... ... ... ... ... Демек, ертегі шындыққа
бағытталмайды, қайта керісінше, әсірелеуді міндет тұтады. ... ... ... ... ... ең арғы ... ... өмір
кезінде жатыр. Қиял-ғажайып ертегілер - қазақ ауыз әдебиетінің ең көне
жанрларының ... ... ... ... ... ... бұл
ертегілерде адамзаттың ертедегі өмірінің көптеген белгілері сақталған.
(Матриархат ... ... ... магия сияқты ... ... ... ... мен поэтикасына,
құрылымына ... ... ... әсер ... ... бір ... ... ертегілері. Бұларда
өмірде болмайтын нәрселер туралы әңгімелер қозғалады. ... ... ... ... батыр», «Аңщы бай», «Керқұла атты Кендебай» т.б. қиял-
ғажайып ертегілерінің де ... мәні ... ... ... ... құрылады. Қаһарман-
дарды «Күн астындағы Күнікей қыз», «Ай астындағы Айсұлуларды» іздеп, ... көк, жеті қат жер ... ... жан ... ... ... ... жаулары- қиялдан туған жеті басты жалмауыз, жезтыр-нақ, мыстан
кемпір, алып дәу. Оларға қарсы күресте адамға ... дос ... ... ... ертегілерде кездесетін алып қара құс, ... ... алты ... ... ... ... өршіл қиялы туғызған
бейнелер.Адам осындай ... ... ... аса ... ... ... қиялы еңбек адамын ... оның ... сол ... Төстік» ертегісі көп ертегілермен салыстырғанда , мазмұны,
сюжеті, құрылысы, тіл жағынан көне ... ... ... ... Ертегіден қазақ халқының ескі мал шаруашылық өмірін және
олардың ... ... ... ... ... желісін алсақ,
табиғаттын асау ... ... ... аман ... қалу жолында, елінен,
жерінен адасып кеткен ағаларын іздеп тапқан Ер Төстіктің ... ... ... әр ... дию, ... ... баян етіледі.
Ертегігінің алға қойған негізі тілек-мақсаты− ... сыры ... ... ... Темір хан,Шойынқұлақ тәрізді адамға зиян ойлайтын
жауыздық ... ... ... оларды қалайда өздеріне бағындыру
болғандықтан, Ер ... ... әр ... ... ... ... ... жер астында кездесетін: Желаяқ, Саққұлақ, Таусоғар, ... ... ... адам ... ... керекті жандар.
Өзінің әлі жетпейтін табиғат күштерін адам ... қия ... ... ... ... ... ... әр түрлі жауыздықтардың
ұясыболған, адам баласына қастық қана ойлайтын Бекторы, ... ... ... жын, дию, ... ... ... ... айлакер болса да, Ер
Төстіктен жеңіледі.Ер ... ... ... ... ... ақыры өз
дегеніне жетеді. Халық оптимист, жақсылықты алдан күтеді, болашаққа сенеді.
«Ер ... ... ... көрсетеді.
Ертегідегі оқиғаның шарықтау шегі-Ер Төстіктің жер бетіне шығып,
Шойынқұлақпен ... ал оны ... ... ... ... ... ... ертегі болса да аяғы жақсылықпен бітеді. «Ер Төстік»ертегісі
де осыны дәлелдейді. Ер Төстікке көптеген бөгет, қиындықтар кездеседі.оның
әрқайсысы- ... ... ... ... де әр ... себептермен бас
қаһармансол бөгеттердің бәрін жеңіп шығады да, «барша мұратын жетеді».
Бұл−барлық ертегілерге тән ... және ... ... ... ... тұрақты шешім. Осы ертегі оқи ... ... ... ... ... Ер ... орнына қойып, ойша жаңа образдар жасап,
бөгеттерден өтуге тырысады. Осы шығарманы оқыған оқушылар ... ... ... ... ... ... дәрежеде дамитынын
«Ертегілір еліне» саяхат атты ... ... ... ... 1) ... ... ауыз ... ертегілермен, ертегі
кейіпкерлерімен таныстырып, ұлттық рухани біліммен қаруландыру;
2) оқушының тілін, қиялын, сөздік қорын халық мұрасы арқылы дамыту;
3)оқушыларды ертегіні сүйіп оқуға, адамгершілікке, ... ... ... тақырыбына байланысты суреттер, қақпа,
кейіпкерлердің бет перделері, ертегілер кітабынан көрме, ... Ата ... ... ... ... Бүгінгі "Ертегілер
еліне" саяхатқа қош келдіңдер. Бүгін біз ертегілер еліне саяхатқа шығамыз.
Саяхатты Қызыл ... ... ... ... ... ... әжесінің
үйіне жетуге асығуда. Әжесінің үйіне дейін бірнеше кедергілер бар. Сол
кедергілерден ... өтсе ғана ... ... ... ... ... тыңдайды. Балалар Қызыл телпек кім ол?
Оқушылар жауап береді.
Қане ... ... ... ... Қызыл телпекті ауырып жатқан
әжесіне тез жеткізейік. Ортаға Қызыл телпекті шақырайық, ол біздің
саяхатымызды бастасын!
Қызыл телпек: ... ... мен ... Қарашы кедергілер тосылғанын.
Жалғыз емес, жанымда достарым бар, Орындаймыз біз ... ... ... айналайық бізде енді,
Тапсырма қиынырақ көрінеді.
Күш салып тапсырғанын орындасақ,
Жетеміз біз де үйіне ... ... ... ... ... ... Қызыл телпекпен
бірге барып, әжесінің ертегісін тыңдайық.
1-тапсырма. "Ерте, ерте, ертеде..." деп аталады. Бұл тапсырмада
ертегіде не ... ... Осы ... ... ... ... елінің"
қақпасы ашылады.
Ертегілер туралы кім не біледі? Ертегілерде кімдер туралы, нелер туралы
айтылады екен?
1-оқушы: Өткен күн таңтамаша ертегі ғой,
Айтады ертегі сыр, ... ... ... ... балалар,
Қиялға қызықтырып ертеді ғой.
2-оқушы: Ертегіде халықтың мұң-зары бар,
Орман, тау, өрмелейтін кұздары бар.
Жамандықпен алысып, жауын жеңген
Халқымның ... мен ... ... ... ... ... ма ел намысын өтемеген.
Ертегімен халқымыз ертеңіне
Ұрпағын қызықтырып жетелеген.
4-оқушы: Кел онда, ертегіні шертейік біз,
Қауымды мына келген ертейік біз.
"Ертегі ... бір ... ... ... ... ... балалар! Ендеше ертегілер елінің қақпасын ашайық! Бізді
қандай ертегілер күтіп тұр екен.
Балалар, ертегілер — бұл қиял-ғажайып оқиғалар туралы әңгімелер.
Ертегілердің ... көп. ... ... ... ... ... болып бөлінеді. Мына суретте сол ертегілер
түрлері бейнеленген. Сендер өздерің қандай ертегілер білесіндер? Әжелерің
ертегі айтады ма? Сендерге қандай ертегілер айтты? Қане, кім ... ... ... басталғанда қалай басталады?
"Ерте, ерте, ертеде Ешкі жүні бөртеде Қырғауыл жүні қызыл ... ... ұзын ... Бұл қай ... ... кім?
3-тапсырма: Ертегі кейіпкерлерінің өзін-өзі қорғауы.
"Мақта қыз бен ... ... қыз: Мен ... қыз үйімді тазаладым,
Сен, мысық, кайта-қайта мазамды алдың.
Қатық төктің, еңбекті қадірлемей,
Құйрығынды жұлып ап жазаладым.
Мысық: Көзіме көрінбей тышқан,
Мен мысықпын іші пысқан.
Қатығынды ... ... ... көптен.
Біздің ортамызда мыстан кемпір отыр. Ертегіде мыстан кемпірдің істері
сендерге жағымды болады ма, әлде жағымсыз ба? Өзі не дер ... Мен ... ... ... ... шыға ... ... жұлып лақтырып,
Сыпырғышқа мініп ұшқанмын.
Жас емеспін, кәрімін,
Ертегінің сәнімін.
Көркейтуге келгенмін
Ертегілер ауылын.
Дәу қай ертегінің ... Ол ... не айта ... ... Мен ... көзді Дәумін,
Балаларға, батырларға жаумын.
Тауыңды да, тасыңды да лақтырамын,
Тек жамандық жолында шапқыладым.
Талай жерде ақылмен алдап кетті,
Қаңбак шал ма, қылғаны- ай, қап ... ... ... тұра ... шал: Мен Қаңбақ шалмын, қаңбақтаймын,
Жел соқса ағаштан ... ... ... ... ... ... ... құтылдым ақыры мен.
Ешқашан жамаңдыққа жоламаймын,
Мен қаңбақ шал, жел соқса домалайтын.
"Қырық өтірік" ертегісіндегі Тазша бала ... ... ... ... Сөйтіп өзінің мұратына жеткен кейіпкер.
Тазша бала: Мен Тазша баламын,
Кіп-кішкентай ғанамын.
Қысылғанда сөз табамын,
Қырық өтірік пе кедергі,
Жаңылмай айтып беремін.
Ақылыма тәнті боп,
Алтын үйді ... ... хан ... ... ... тағы ... бар. Олар Керқұла атты Кендебай,
Меңдіқыз, Толағай.
Керқұла атты Кендебай: Алмас қылыш жарқылдап қасымдағы,
Жамандықты жайраттым жолымдағы.
Азу тісін ... ... ... ... алысқанмын.
Міне Дәудің жалғыз көзін ойып алдым,
Әйтпесе батыр деп мені мойындар кім?
Мен батыр, Керқұла атты ... тұра ... ... ... қыз: Мен ... қыз ақыл мен көркі қонған,
Жақсылыққа әрдайым серік болған.
Ертегіде хан, қара батырлар да
Жүреді ... ... ... ... ... кең ... қуартқан,
Егін күйіп, бұлақтарды суалтқан,
Мен Толағай тау көтеріп ел ... ... ... ... ... тасырманы да орындап, әжейдің үйіне жеттік. Енді
Кызыл телпектің әжесі бізге қандай ертегі айтар екен? Бәріміз қосылып
ертегі тыңдайык. ... ... ... ... ... ... қалай аталады екен?
Алдар қаңдай адам?...
Ертегі сендерге ұнады ма?..
Ертегі біздің қиялымызға қанат ... ... ... ... аулақ жүруге, жақсылық жасауға, адалдыққа үйретеді екен.
Ендеше мына жерде ... ... ... ... көрме
ұйымдастырылған. Сендер осы ертегілердің өздеріңе ұнағанын алып үйден оқып
келесіңдер. Ойдан ертегі құрастырып келесіңдер.
Ертегілер сенің қиялыңа ... ... ... ... өмірге
құлшындырып, жаңалық ашуға жігерлендіреді. Сондықтан ертегілерді сүйе
біліңдер, сүйсіне оқыңдар. Сау болыңдар.
Қорытынды
Қорытындылай айтқанда, қиял адам өмірінде маңызды орын алады.
Қиял –адамға ғана ... ... ... Бұл ... ... ... дамыған психикалық функция. Қиялдау үшін адамның ... ... ... ... ... ... ... барлық түріне
қиял қатынасады. Қиялды баланың ойынан да, оқу процесінен де, ... де ... ... ... ... ... ... Қиялдың
эмоциялық күші тіпті үлкен. Көптеген қолы жетпей жүрген мақсатына ... та адам мәз ... ... шалдыққан жолаушы ауылын қиялымен
елестеткенде, оған күш бітіп шырай түседі.
Адамның еркі де қиялмен байланысты. Қиял ... ... ... ... –тек қиял туғызушы емес, оның дами беруіне қажет ... ... ... сай адам ... ... ... ... ғажап
табыстарға жетіп отырады. Кеңес Одағы тұңғыш рет ... ... ... ... ... ... ... салды. Бұл ең алғашында тек
арман, қиял еді.
Адам қиялсыз өмір сүре алмайды, ... ... ... ... жаңа ... ... ... игеруге, ғылым мен техникадағы,
өнер мен көркем әдебиеттегі жаңа ... ... ... ... ... Ж. ... ... 1995.
2. Алдамұратов Ә. Қызықты психология.- Алматы, “Қазақ университеті”,
1992.
3. Алдамұратов Ә. Жалпы психология.- ... ... ... ... ... Қ. Психологиялық орысша- қазақша сөздік.-
Алматы, “Мектеп”, 1976.
5. Елеусізова С. Қарым- қатынас психологиясы.- ... ... ... Қ., ... О. ... кіріспе.- Алматы, 2000.
7. Жарықбаев Қ. Жүсіпбек Аймауытұлының ... ... ... ... ...... ... Қ.Қазақ психологиясының тарихы.- Алматы, 1996.
10. Мұқанов М. Ақыл- ой өрісі.- Алматы, 1980.
10.Тәжібаев Т. ... ... ... ... Р.С. Психология (словарь-справочник)1 часть,Москва
«Владос пресс» 2004
12.Ғабдуллин М. Қазақ халқының ауыз әдебиеті.-Алматы,1974.
13.Қоңыратбаев Ә. ... ... ... 1991
14.Қасқабасов С. Қазақтың халық прозасы.-Алматы, 1984.
15.Каскабасов С. ... ... ... ... Е. ... ... ... сказки в аспекте связи с
первобытным фольклором. - Алматы, 1973.
17.Н.Берікұлы, Жалпы психология-Ақтөбе-2006ж
18.С.Бап-Баба, Жалпы психология,-Алматы-2007ж
19.Интернет материалдары:Яндекс
20.Қ.С.Жұмасова, ...

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 27 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бастауыш сынып оқушыларының ертегілер арқылы қиялын дамыту65 бет
Бастауыш мектеп оқушыларының сөйлеу дағдысын қалыптастыру әдiстемесi (1-2 сынып)119 бет
Қазақ халық педагогикасы құралдары арқылы өлкетану жұмыстарында оқушылардың экологиялық мәдениетін қалыптастыру98 бет
Өлкетану жұмыстарында қазақ халық педагогикасы құралдары арқылы оқушылардың экологиялық мәдениетін дамыту206 бет
2-сынып оқушыларының математикадан шығармашылық қабілетін дамыту70 бет
3 - сынып оқушыларының математика сабақтарындағы есептеу дағдыларын дамытуға модульдік оқытудың әсері62 бет
«Батырлық ертегілер»14 бет
«Сөз құрамы» тақырыбын оқытуда көмекші мектептің 5-7 қазақ сынып оқушыларының грамматикалық білім және орфографиялық дағдыларының жағдайын анықтау57 бет
Ауыз әдебиеті арқылы бала қиялын дамыту66 бет
Ауыл мектебі оқушыларының адамгершілік қасиетерін қалыптастыру30 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь