Вегетативтік жүйке жүйесінің функциялық мәні



Пән: Психология
Жұмыс түрі:  Реферат
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге
Таңдаулыға:   
Тегін:  Антиплагиат

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






М.Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан мемлекеттік университеті

РЕФЕРАТ
Тақырыбы:
Вегетативтік жүйке жүйесінің функциялық мәні

Орындаған: Жұмағали М.Т.
Тексерген: Бисенгазиева А.С.

Орал, 2017ж.

Жоспары

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3
1. Вегетативтік жүйке жүйесінің ерекшеліктері ... ... ... ... ... .. ... ... ... ... ... ... ... .6
2.Вегетативтік жүйке жүйесінің функциялық мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...8
Қорытынды ... ... ... ... ... ... .. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 14
Қолданылатын әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... . ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .16
Кіріспе
Соңғы кезге дейін адам мен жануарлардың нерв аппараты бір-біріне тәуелсіз, дербес екі жүйеден -- анималдық және вегетативтік құралған деген түжырым қалыптасқан болатын. Бұл ұғымның негізін ХУШ-ғасырдың соңында француз дәрігері, әрі физиолог Мари Франсуа Биша салған. Организмге тән қызметтерді де ол екі топқа бөлген. Бірінші топты тек жануарларға тән қызметтер құраса, екінші топқа жануарларға да, өсімдіктерге де ортақ қызметтер, немесе вегегативтік функция-ар, жатқызылған.
Қазіргі кезде организмнің вегетативік қызметінің тұлғалық-анимальдық функциялар сияқты орталық нерв жүйесімен басқарылатыны дәлелденді. Осының нәтижесінде вегетативтік нерв жүйесінің автономиясы туралы ұғым жойылып, оның біртұтас нерв аппаратының бір ғана бөлімі екендігі туралы көзқарас калыптасты, шеткі нерв жүйесін тұлғалық және вегетативтік нервлерге бөлу принціпі қабылданды. Тұлғалық нерв организмнің сыртқы ортамен афферентгік және эфференттік байланыстарын, ал вегетативтік нерв ішкі ортаның тұрақтылығын, зат алмасу үрдісінің қарқынын, организмнің бейімделу реакцияларын қамтамасыз етеді.
Тәндік нерв бөлімінің эффекторы қаңқа еті болса, вегетативтік нервтер эффекторы ішкі ағзалардың бірыңғай салалы еттері, жүрек еті, әр түрлі бездер болып табылады. Вегетативтік нервтердің басты қызметі -- қозу толқынын орталық нерв жүйесінен ішкі ағзаларға өткізу.
Вегетативтік нерв бөліміне тәндік жүйкемен салыстырғанда бірнеше морфологаялық ерекшеліктер тән.
1. Вегетативтік нервтер орталық нерв жүйесінің тек қана белгілі бір бөліктерінен ғана -- ортанғы және сопақша мидан, жұлынның құйымшақ бөлігінен, басталады. Ал, тәндік (тұлғалық) нервтер орталықтары мидың бағандық бөлігі мен бүкіл жұлын бойында орналасады.
2. Тұлғалық нервтермен салыстырғаңда вегетативтік нервтердің қозғыштығы және қозуды өткізу жылдамдығы төмен болады.
Вегетативтік нервтерге қозу толқыны секундына 1-30 м жылдамдықпен, ал тұлғалық нервтерде -- 60-120 м жылдамдықпен тарайды.
3. Вегетативтік нерв тамырларда миелин қабығы болмайды, олар үлпексіз нервтер, ал тұлғалық нерв тамырлар -- үлпекті, миелинді құрылым.
4. Вегетативтік нерв бөлімінің шеткей бөлігі екі нейроннан құралса, тұлғалық нерв бөлімі жалғыз нейронды құрылым. Вегетативтік нерв тамырлар өздері нервтендіретін мүшелерге жетпей арнаулы түйіндерде үзіледі. Сондықтан, олар түйін алды (преганглийлік) және түйіннен соңғы (постганглийлік) талшықтарға бөлінеді. Түлғалық нерв тамырлар өздері нервтендіретін мүшелерге еш жерде үзілмей жетеді.
Вегетативтік нерв жүйесінің әр түрлі бөлімдерінің өздеріне тән ерекшеліктері болады.
1. Симпатикалық және парасимпатикалық нервтер орталығы нерв жүйесінің әр түрлі деңгейінде орналасады. Симпатикалық нерв орталықтары жұлын сұр затының көкірек және бел омыртқалық бөлімдерінің бүйір мүйіздерінде орналаса, парасимпатикалық орталықтар ортаңғы және аралық ми мен жұлынның құйымшақ бөлімінде орын тебеді.
2. Симпатикалық нерв бөлімінің түйіңдері өздері нервлендіретін мүшелерден тыс орналаса, парасимпатикалық түйіндер ағзалардың өзінде орнығады.
3. Симпатикалық бөлім әмбебап келеді, барлық мүшелерді нервтеңдіреді. Парасимпатикалық бөлім әмбебап емес тері тамырлары, тер бездері, бүйрек үсті бездері, зәр ағарлар, көк бауыр, қаңқа еттері парасимпатикалық нервтермен нервтенбейді.
4. Симпатиклық нервтерге мультипликация (көп тарамдалу) құбылысы тән түйінен соңғы талшықтар саны түйін алды талшықтар санынан әлдеқайда көп болады. Парасимпатикалық нервлер айтарлықтай көп тарамдалмайды.
5. Симпатикалық нервтердің эфференттік талшықтары парасимпатикалық нерв талшықтарынан ұзын келеді. Симпатикалык, нерв үштары эрготоксинмен, ал парасимпатикалық жүйке ұштары -- атропинмен жансызданады.
6. Симпатикалық нервтер қозу толқынын симпатин, ал парасимпатикалық нервтер -- ацетилхолин медиаторы арқылы таратады. Бірақ қазіргі кезде қозу барысында кейбір симпатикалық нерв ұшының ацетилхолин, ал парасимпатикалық нерв ұшының, керісінше, норадреналин бөлетіні дәлелдеген. Осымен байланысты вегетативтік нервтер холинергиялық және адренергиялық болып екі топқа бөлінед. Холинергиялық нервтер өз қызметін ацетилхолин ал адренергиялық нервлер -- норадреналин бөлу арқылы атқарады.

1. Вегетативтік жүйке жүйесінің ерекшеліктері
Орталық жүйке жүйесін морфологиялық және физиологиялық срекшеліктеріне байланысты сомалық және вегетативтік деп екіге бөледі
Сомалық жүйке жүйесі (СЖЖ) қанқа сттерімен байланысқан, ол органнзмнің түрлі қимылдарын, сыртқы ортада бір жерден екін-ші жерге жылжуын қамтамасыз етеді. Бұл негізінен жануарларға тәи қызмет болғандықтан сомалық жүйке жүйесін кейде анималь-дық деп те атайды. Ал вегетативтік жүйке жүйесі (ВЖЖ) ішкі ағ-залардың қызметін (висцеральдык. функцияларын), заттар алма-суын, өсіп-өну процестерін реттейді^ Бұл жүйенің аты латынның \е§сіаііүи5 -- өсу, өсімдік деген сөзінен алынған. Дегенмен де ве-гетативтік жүйке жүйесі тек өсімдіктерге тән функцияларға ғана емес, ол жануарлар мен өсімдіктерге ортақ функцияларға, процес-терге әсер етеді.
Вегетативтік жүйке жүйесін сомалық жүйке жүйесімен салыс-тыра отырып, олардың морфологиялық (құрылысындағы) және фи-зиолоіиялық (қызметіндегі) ерекшеліктерін байқауға болады (19-суреті).
Вегетативтік жүйке жүйесінің морфологиялық ерекшеліктері:
1. Парасимпатикалық және симпатикалық бөлімдерден тұра-гын вегетативтік жүйке жүйесі-нін нейрондары орталық жүйке жүйесінің кейбір бөлімдерінде ғана орналасқан. Парасимпати-калық жүйке жүйесінің орталық нейрондары ортаңғы және сопақ-ша мида, жұлынның сегізкөз бө-ліміндс, ал симпатикалық жүйке жүйесі жұлыннын, көкірек бөлі-міндегі сегменттердің бүйір мү-йіздср^нде , орпаласқан.
2. (Вегетативтік жүйке жүйесі қос нейронды. Олардың біреуі ми мен жұлын бөлімдерінде, екінші-сі шеткі ганглийлерде орналас-қан. Парасимпатикалық жүйкс жүйесіиіц ганглийлері -- ағзалар ішіндегі интрамуральдық түйіп-Дер, ал сішпатикалық жүйкс жүй-ссінің түйінлері жотаиы бойлай әрбір омыртқаның екі жағында тізбсктелген және омыртқалар алдында алысырақ орналасқан үш мойын ганглийі, оныц ішінде жүлдыз тәрізді түйін, күрсақ куысында -- шапак тәрізді түйін, шажыркайлық ганглийлер бар. Нейрондардыц орталықта орна-
3. Вегетативтік жүйке сомалық жүйкеден әлдеқайда жіңішке., Преганглийлік жүйке талшығы мнелинді, оның, диаметрі 3,5 мкм. Постганглийлік талшық миелинсіз, диаметрі 0,5 -- 2 мкм. Пара-симпатикалық постганглийлік талшықтар өтс кысқа болады.
4. Әрбір ағзада симпатикалық және парасимпатикалық жүйкелер тарамданған.
Вететативтік жүйке жүйесінің физиологиялық ерекшеліктері:
1. Вегетативтік жүйкелер негізінен -- эфференттік жүйкелер. Олар қозуды орталықтан шеткі орналасқан ағзаларға жеткізеді (орталықтан тепкіш жүйкелер Бірақ вегетативтік жүйкелер ішін-де 10%-тей афференттік жүйкелер болады. Соңғы аталғандар ко-зуды аі-за рецепторларынан орталыққа жеткізеді (орталыққа теп-кіш жүйкелер).
2. еВегетативтік жүйке жүпесінің (ВЖЖ) козу кабілеті сома-лық жүйке жүйесіне (СЖЖ) қараранда әлдеқайда төмен, ал хоо-наксиясы, козу табалдырыгы, керісінше жоғарьп Мәселен, ВЖЖ хронаксиясы -- 3 -- 8, ал СЖЖ хронаксиясы -- 0,04 -- 075 с. ВЖЖ-пің лабилдігі -- 10 -- 15 гц, ал СЖЖ-де -- 1000 гц. Осыған орай рефрактерлік кезең ВЖЖ-де өте үзақ.
3. ВЖЖ-нің талшықтары арқылы қозу өте баяу өтеді. В то-быиа жататын миелинді талшықтарының қозу өткізу жылдамдығы сскундіне 3 -- 18 мс, ал миелинсіз талшықтар С тобын қүрады, олардыц қозу өткізу жылдамдыгы 0,5 -- 3 мс.
4. Вегетативтік жүйке жүйесінде постсинапстық қоздыру потен-циалы ұзаққа созылады (50 -- 80 мс). Сомалық жүйке ^жүйесінде бүл потенциал 15 -- 20 мс-тай. Вегетативтік жүйке жүйесінде осіресе гип-ерполяризация фазасы өте созылыңқы келеді (300 -- 1000 мс).
5. Вегетативтік жүйке жүйесінің реакциясы өте баяу: бірінші-ден, қозу жүйке талшықтарынан өте баяу өтеді, екіншіден, синапс-тарда медиатор жәй бөлінеді және холинстеразаның бслсенділігі темеп болғандықтан келесі қозу кеш туады.
6. Вегетативтік жүйке талшыктарыныц үшыпан медиатор-лар -- ацетилхолин не адреналин бөлінеді. Медиатордың түріне қарай вегетативтік жүйкелер холинергилік (ацётилхолин бөлетін) және адренергиялік (адреналин бөлетін) жүйкелер болып екі топка бөлінеді. Холинергилік жүйкелер тобына: 1) парасимпатикалык, жәпе симпатикалық преганглийлік жүйкелер; 2) парасимпатика-лық постганглийлік жүйкелер; 3) симпатикалык постганглийлік тер бездерінің жүйкелері жатады.І Адренергилік жүйкелер ката-рында симпатикалык постганглийлік тер бездері жүйкелерімен ка-тар барлық постганглийлік симпатикалық жүйкелер болады. Со-нымен холинергилік жүйкелер саны адренергилік жүйкелер саны
ІІаи олдеқапда басым. Ксіібір жүйкелср үпіынап мүлдс басқа мс-диаторлар (серотонин, гистамин, АТФ, ГАМҚ т. б.) бөлінуі мүм-кін.

2.Вегетативтік жүйке жүйесінің функциялық мәні
ВегетатІІвтік жүйке жүйесі ішкі агзалар қызметін сыртқы және ішкі орта әсеріне бейімдеп, реттеп отырады. Парасимпатикалық жәие симпатикалық жүйкелер ағзалар қызметіне, әдетте қарама-қарсы әсер етеді. Мәселен, симпатикалық жүйке жүректің соғуын жиілетіп, күшейтсе, парасимпатикалық жүйке, керісінше, оны си-ретіп, әлсіретед.і. Бірақ бұл -- мызғымас заңдылық емес: вегетатив-тік жүйке жүйесінің екі бөлімі әрдайым қарама-қарсы (антогонис-тік) әсер ете бермейді, кейде антогонизм -- абсолюттік емсс. Мәсе-.лен, ішек жнырылуы күшейіп кетсе, симпатикалық жүйке оны әл-сіретеді не тоқтатады, ал ол әлсіреген сәтте әсер етсе, онда ішек қимылы жиілеп күшейе бастайды, басқаша айтқанда жүйке әсері ішектін, бастапқы функциялық жағдайына байланысты. Мұнда аб-::солюттік антогонизм жоқ. Кейде қарама-қарсылық бар сияқты бо-лып көрінеді, бірақ әсер механизмінде бірлік байқалады. Мәселен, снмпатикалық жүйке көздің қарашығын ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Вегетативтік жүйке жүйесінің ерекшеліктері
Вегетативтік жүйке жүйесі
Жүйке жүйесінің патофизиологиясы
Жүйке жүйесінің жалпы патологиясы
Жүйке жүйесінің патофизиологиясы туралы
Орталық жүйке жүйесінің жұмысы
Орталық жүйке жүйесінің физиологиясы
Жүйке жүйесінің түрлері
Орталық жүйке жүйесінің туралы
Вегатативті жүйке жүйесінің жалпы сипаттамасы
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь