Сұраныс пен ұсыныс

Жоспар:

Кіріспе.

Негізгі бөлім:

1. Сұраныс оған ықпал ететін факторлар және сұраныс заңы.
2. Ұсыныс оған ықпал ететін факторлар және ұсыныс заңы.
3. Сұраныс пен ұсыныстың өз ара іс.қимылы, нарықтық тепе.теңдік.
4. Икемділік түсінігі.

Қорытынды.
        
        І Сұраныс
1.1 Сұраныстың шамасы. Сұраныс заңы
Адам өзінің жан-жақты сұранымын қалай өтейді? Себебі кісінің күн көріп, одан әрі дамуына көп нәрсе қажет: ... ... ... заттар, кітаптар, киноға, театрға бару... Біз қашанда өзімізге қажет нәрсені барып сатып аламыз. Бірақ қалтамызда ақша болса ғана, тауар (қызмет) ... ... бір ғана ... аздық етеді, оған қоса көрсетілетін игілікке ақы төлеу мүмкіндігі де, ... ... болу ... қабілеттілігі) да қажет. Қандай да бір бағамен игілік иеленгісі келетін және иелене алатын, яғни соған қазір сатып алушылардың нарықтағы ... ... ... ұғымының көмегімен сираттайды.
Бұл жерде сұраныс және сұраныс шамасы ұғымдарының ара-жігін ажыратып алу керек. Олардың қандай айырмашылығы бар екенін ... ... ... ... 1- ... пен ... ... айырмашылығы
Сұраныс
Сұраныс шамасы
- бұл сатып алушылар белгілі бір уақытта және белгілі бір орында сатып алуға әзір (алғысы келетін немесе сатып ала ... ... ... саны мен сол ... ... ... ... тәуелділік
- бұл сатып алушылар белгілі бір уақытта және белгілі бір орында айтылмыш баға ... ... ... әзір тауардың нақты саны
Сұранысты үш тәсілде көрсетуге болады, оны Сұранысты көрсету тәсілдері кестесінен көре ... 2 - ... ... ... түрінде
Графика түрінде
Талдау арқылы
Сұраныс шкаласы -- бұл сұраныс шамасының тауар бағасына тәуелді екенлігін көрсететін кесте
Сұраныс қисығы -- бұл ... ... баға ... ... екендігін көрсететін график
Сұраныс атқарымы -- бұл ... ... ... ... ... ... математикалық формула
Сұранысты көрсету тәсілдері кестесінде көрсетілген тәсілдердің әрқайсысын қарастыру үшін ... ... ... Айталық сіз жеміс-жидек өсіріп, шырын жасаумен айналысатын кәсіпкерсіз. Өзіңіз көздеген нарық (поселок, қала) қандай сыйымдылыққа ие ... ... яғни апта ... ... ... ... ... әр түрлі бағамен өтетіндігі жөнінде дәл мәлімет алғыңыз келеді. Осы оймен мүмкіндігі бар ... ... ... ... ... оның ... кестесіне енгіздіңіз, мұндағы Р(prise) -- баға; Q(quantity) -- ... ... -- ... 3 - Сұраныс шкаласы
Р, (бағасы, 1 литр үшін теңгемен)
Qd (апта ішіндегі, литрге шаққандағы сұраныс шамасы)
100
80
110
120
120
160
130
200
140
240
150
280
160
320
170
360
180
400
190
440
200
480
Сұраныс пен ұсыныстың ... ... ... ... апта ... 100 ... бағамен 400 л шырын сатып алуға дайын екендігі көрініп тұр. Бағаны 110 ... ... ... 360 ... ... қысқартады, яғни тауар бағасының өсуі оған сұраныстың шамасын азайтады. Осыдан тауарға ... ... ... оның ... ... екендігін және бұл байланыс кері (жағымсыз) екендігін көреміз, яғни сұраныстың шамасы мен баға өзара қарама-қарсы бағытта ... ... ... ... ... болған сайын сұраныстың шамасы азая түседі және керісінше баға арзындаған ... ... ... ... ... ... сатып алушының нарықтағы іс-әрекетінің заңдылығын тұжырымдауға мүмкіндік береді: арзан бағамен тауар ... ... ... ... ... сатып алынатын болады(сұраныс заңы).
Сатып алушының түсіну үшін келесі кестемен танысуымыз керек.
Кесте 4 - Себептер мен оның ... ... ... ... ... тұруы
Сатып алушы бір нәрсені сатып алудан мүлдем бас тартады немесе өзі тұтынатын игіліктің санын азайтады, ... ... ... ... - әр ... ... қиын ... бір кедергі
"Табыс табу эффектісі": тауардың арзан тұруы
Сатып алушы баға арзандаған кезде сол тауар мөлшерін сатып алуға аз ақша ... яғни ... ... шығынның үлесі азаяды
"Алмастыру эффектісі": тауардың қымбат тұруы
Сатып алушы тауар қымбат тұрған кезде оны бағасы қол ... оның ... әлгі ... дәл ... ... ... тауарға ауыстыра алады ("сұранымның басқаға ауып кетуі")
"Қанығу ... ... ... ... ... түтынуды баға арзандағанда ғана көбейеді, яғни одан кейінгі әр игілік бірлігі оның алдындағы тауарға қарағанда қанағаттандыра қоймайды ... және ... ... ... ... ... пайдалана отырып сұраныс қисығы түрінде графикалық тұрғыдан бейнелейік. Кестелердегі мәндерді графикке көшіреміз, онда абсцисс осі ... ... ... ал ... осі ... ... ...
80 160 240 320 400 ... 1.1 ... ... ... ... сұраныс қисығы D көрсетілген . Қисықтың D әр нүктесіне сатып алушылар әлгі бағамен сатып алуға дайын ... ... бір саны ... ... Сұраныс қисығы кері көлбеуге түскен, бұл баға мен сұраныс шамасы ... кері ... орын ... (P Q ; P Q ). ... ... кері ... ... шекті пайдалылықтың азаю эффектісімен түсіндіріледі. Пайдалылық дегеніміз тауардың қандай да бір қажеттілікті өтеу қасиетін білдіреді. Барынша көп пайдалылықты бірінші ... ... ... (біз ол үшін ... баға ... ... ... одан кейінгі әр бірлік алдыңғы игілікке қарағанда бізді онша қанағаттандырмайды. Егер сұраныс шкаласы не ... ... ... берілсе және сұраныс атқарымы тіке сызық түріне ие екендігі мәлім болса, яғни у=kx+b ... ... ... у- ... ... (Qd); х- ... онда ... атқарымы мына түрге ие болады: Q=k*P+b.
1.2 Сұраныс факторлары
Экономистер сұраныстың өзгеру себептеріне мынадай сұраныстың бағалық емес факторларын(детерминанттарды) ... ... ... ... ... сатып алушылардың табысы, сатып алушылардың талғамы мен не нәрсеге ілтипат білдіретіндігі, өзара байланысты ... ... ... алда не ... ... алушылардың саны. Елдің орталық қаласын Алматыдан Астанаға көшіру жаңа астанада және осы аймақта тұратын ... ... ... Жаңа ... көшіп келгендер тұрғын үйге ғана емес, адамға күнделікті қажет азық-түлік тауарларына, киім-кешекке, тұрмыс заттарына және басқа да толып ... ... ... ... ... ... барлық тауар мен көрсетілетін қызметке сұраныс едәуір артты. Сол сияқты жұрт жерден жаппай көше бастағанда тауарға деген ... дәл ... күрт ... ... ... алушылардың табысы. Егер мемлекет кедейшілікке қарсы күрес шараларын жүргізіп, әлеуметтік ... ... ... ... ... (төменгі жалақы, зейнетақы, шәкірақы, жұмыссыздығы үшін берілетін жәрдемақы өссе), онда бұл жағдай ... ... ... ... ... ... өсуі ... сапалы өнімге сұранысын күшейтіп, сапасыз тауарға сұранысын азайтады.
Тұтынушылардың талғамы мен ілтипат беруі. Тұтыну талғамы өзгермелі, ... ... ... Олар сән, алынған ақпарат, жарнама ықпалымен әсерленгіш, яғни бәсеке, пайдалылқ ... ... бой ... отырады.
Өзара байланысты тауарлар бағасы. Өзара байланысты тауарларға өзара қандай да бір белгі бойынша тауарлар жатады. Өзара байланысты тауарлар ... ... ... ... ... яғни әлгі ... ... жағдайдың өзгеруі екіншісінде ахуалдың өзгеруіне әкеп соғып отырады.
Алмастырғыш тауарлар (субституттар) дегеніміз қандай да бір ... ... өтеу ... ... ... ... ... білдіреді(шай мен кофе, алма мен алмұрт, йогурт пен айран, т.б).
Толықтырушы тауарлар (комплементтер) дегеніміз қандай да бір қажеттілікті өтеу ... ... ... ... (перде мен гардин, аспашам мен шамдар, т.б).
Тұтынушылардың ... ... ... ... ... ... алда түсетін табыс, ауа райы мен экология, саяси жағдайдың өзгеруі жөніндегі мәліметтерді ... ... ... алушылардың алдағы күнді күтуі сұранысты өзгертіп жіберуі мүмкін. Егер ... ... ... ... ... ... тауар бағасының қымбаттауымен байланысты болса, олар әлгі тауарды көп сатып алу арқылы оны дәл сол сәтте көбірек тұтына алады.
1.3 ... ... ... нарығында әр турлі тауарға сұраным ондағы бағаның, табыстың және жағдайдың өзгеруіне байланысты. Экономистер сұраныстың осындай өзгеріске үн ... ... деп ... ... икемділігі дегеніміз бағаның, табыстың өзгеруіне сұраныстың үн қатуы, сезгіштік дәрежесі. Сұраныс икемділігімен ... ... ... ... ... 6- Сұраныс икемділігі
Сұраныс икемділігі
Сұраныстың төте (бағалық емес) икемділігі
Сұраныстың табысқа икемділігі
Тоғыспалы икемділік
тұтынушының ... ... ... үн ... ... өз ... ... қалайша үн қатқаны көрсетіледі
басқа тауар бағасының өзгеруінен сұраныстың тауар бойынша ... үн ... ... алдымен тауар бағасының өзгеруіне үн қатады: біз затты ... ... ... алып, бағасы қымбаттағанда алуды азайтамыз. Сондықтан сұраныстың төте не баға бойынша икемділігі деп сол тауар ... ... ... ... тауарға деген сұраныс шамасын өзгеру дәрежесін атайды.
Сұраныстың баға ... ... ... ... 1%-ға ... жағдайда сол тауарға сұраныс шамасы нше пайызға өзгеретіндігін көрсетеді.
Сұраныстың бағаның өзгеруіне үн қатуының сұраныс икемділігінің еселігі(EDP) ... ... ... еселігі дегеніміз сұраныс шамасының бағаның өзгеруіне жауап түрінде өзгеру дәрежесін көрсететін сан.
Тұтас алғанда сұраныс ... ... ... бағаның пайыздық тұрғыдан өзгеруіне қарай пайыздық өзгерісінің қатынасы ретінде белгіленеді:
Cұраныстың баға бойынша икемділігінің факторлары
Алмастыратын нәрселердің болуы және ... қол ... ... ... ... көп ... сайын оған сұраныс та икемді бола түседі: ... ... ... сол ... ... ... басқа тауарға "аударып" жібереді(икемді сұраныс тауарлары -- сабын, тіс пастасы, кір жуатын ұнтақ және т.б.). ... ... аз ... ... оған сұраныс та икемсіз(икемсіз сұраныс тауарлары -- тұз, сіріңке, электр ... ... ... Егер әлгі тауар(қызмет көрсету) бірінші қажетті зат болмаса өнімге деген сураныс неғұрлым икемді болады: алтыннан жасалған бұйымдар бағасының не ... ... ... ... ... көптеген сатып алушылардың олардан бас тартуына әкеледі. Егер әлгі тауар(қызмет көрсету) бірінші қажетті зат болса өнымге деген ... ... ... ... ... қызмет бағасының қымбаттауы тұтыну көлемінің елеулі түрде азаюына әкелмейді.
Тұтынушы бюджетіндегі шығатын шығынның үлесі. Тұтынушы бюджетінде өнімнің бағасы көбірек, оғансұраныс та ... ... бола ... қымбат тұрмыстық техника, автомобиль, жылжымайтын мүлік бағасының қымбаттауы көптеген сатып алушыларды сатып ... ... ... мәжбүр етеді, сұраныс шамасы елеулі түрде өзгаріске ұшырайды. Тұтынушы бюджетінде өнімнің бағасы аз ... ... ... оған ... та ... икемсіздеу бола түседі: арзан тауарлардың бағасының қымбаттауы тұтынушының бюджетіне елеулы әсер етпейді, сол өнімдерге ... ... ... ... ... қысқа мерзімдік кезеңде икемсіздеу және ұзақ мерзімдік кезеңде икемділеу: әдете ... да бір ... ... ... сатып алушы үшін "күтпеген жағдайда" болады, тұтынушының ... ... ... ... ... ... беру ... көлік қызметі ақысының қымбаттайтындығы туралы хабар таяу уақытта сұранысқа онша әсер ете қоймайды. Бірақ уақыт өте ... ... ... ... бір алмастырғыш табуға тырысамыз: бағасы арзандау үй іздестіріп, қоғамдық көлікті пайдалануға көшеміз.
Сұраныстың табыс ... ... әсер ... ... тыс ... бірі сатып алушының табысы екендігі белгілі. Сұраныстың ... ... ... ... тұтынушының өз табысындағы өзгерістерге қалайша үн қататындығын көрсетеді. Сұраныстың табыс бойынша икемділік еселігі (ЕDI) тауарға деген ... ... ... өзгерісінің өзге тең жағдайларда сатып алушының табысының шамасының пайыздық өзгеруіне тең болады(I-income -- сатып алушының табысы):
(2) ... ... (2) ... пен ... шамаларының пайыздық өзгерістері келтірілген кезде есептеу жасағанда ыңғайлы. Мысалы ... 25% өсуі ... ... 10% ... Бұл ... ... табыс бойынша икемділіг мынаған тең:
(3) формула табыс бойынша сұраныс икемділігінің көрсеткішін есептеп ... ... ... егер ... ... және өзгерістен кейінгі сұраныс пен табыс шамаларының абсолют мәні ... ... ... ... табыс деңгейі айына 9000 теңгеден 15000теңгеге көтерілді. Отаудың шабдалы шырынына сұраныстың шамасы айына 4 литрден 6 ... ... ... ... сол тауарғы сұраныс икемділігін анықтау үшін (3) формуланы пайдаланымыз:
Сұраныстың тоғыспалы икемділігі
Сұранысқа әсер етуші бағадан тыс факторлардың бірі ... ... ... ... ... ... байланысты тауарлар нарығының өзара тәуелді екендігі мәлім, яғни бір тауар нарығындағы өзгеріс екінші ... ... ... ... ... бағасының өзгеріске түсуінен бір тауар сұраныстың сезімталдықпен осындай өзгеріске түсуін тоспалы сұраныс икемділігі көрсетіп береді.
Сұраныстың тоспалы икемділігі(EDC) ... бір ... ... ... ... ... басқа тауар бағасының сәйкес пайыздық өзгерісіне қатысына тең еселік.
Комплементерлық не бірін бірі алмастыратын ... ... ... ... дәрежесін тоғыспалы икемділік еселігінің абсолют мені боцынша анықтауға болады: сол еселік нөлге ... ... ... бұл ... ... ... ... аз және керісінше ЕDC мәні нөлден сайын әлгі тауарладың өзара байланысы нығая береді. Мәселен сүт пен йогурттың ... ... ... және ... ... ЕDC мәніне қарағанда төмен болады, яғни нөлдік мәнге жақын тұрады
ІІ Ұсыныс
2.1 Ұсыныстың шамасы. Ұсыныс заңы
Тауар сатушылардың нарықтағы қисыны ұсыныс ұғымымен ... ... ... ... ... әзір ... саны мен сол ... бағасының арсындағы тәуелділік.
Ұсыныс шамасы дегеніміз сатушылар сол бағамен ұсынуға әзір тауардың белгілі бір саны.
Сатушыларды(сізді) сатып алушылар тілеген баға ... да ... Сіз ... ... тапқыңыз келеді. Сондықтан шығаратын шығыныңызды есептей келіп жұртшылық арасында жүргізілген сауалнама мәліметтерін және шабдалы шырынын шығаратын басқа кәсіпкерлердің пікірін топтаған бір ... ... ... ... ... ... ... әр нақты баға бойынша қанша өнім шығаруға дайын екендігін көрсеттіңіз, мұндағы Р (price -- баға), Q(quantity -- саны), S(supply -- ... 7- ... ... ... 1 литр үшін ... ... ішіндегі, литрге шаққандағы сұраныс шамасы)
100
80
110
120
120
160
130
200
140
240
150
280
160
320
170
360
180
400
190
440
200
480
Ұсыныс шкаласы кестесінен сатып алушылар литріне 100 теңге бағамен нарыққа 80 л ... ... әзір ... ... Бұл ... ... мынадай қорытынды жасауға негіз береді: ұсыныс шамасы тауардың бағасына байланысты және бұл тәуелділік -- тура(жағымды), яғни ұсыныстың бағасы мен шамасы бір ... ... ... ... бағасы жоғары болған сайын ұсыныс шамасы да көбейеді Р Qs . Бұл ... ... ... ... қисығының заңдылықтарын тұжырымдауға мүмкіндік береді: сатып алушылар ... ... ... ... бағамен көбірек тауар ұсынуға құштар(ұсыныс заңы).
Сатушының түсіндіру үшін келесі кестені зерттеуіміз қажет.
Кесте 8- Сатушының нарық әрекеті
Баға ... ... ... ... ... ... болуы пайданың көбеюіне есептеседі: Р=> Pr , Р*Q= TR, Pr = TR-TC. ... ... табу ... өнім ... тауарды көбірек шығаруға, өндірісті ұлғайтуға итермелейді. Осы тауар нарығындағы бағаның жоғары ... ... ... ... ... осы нарыққа әкеледі, олар өздеріндегі ресурстарды әлгі тауар шығаруға көшіреді, соның нәтижесінде әлгі нарықтағы ұсыным артады.
Ұдайы өсіп отыратын ... ... әр ... бөлігін шығару өнім өндірушінің жалпы шығаратын шығынының арта ... ... яғни ΔQ TC. Өнім ... ... ... өтеп отыратын неғұрлым қымбат баға ғана өндірісті кеңейту ісін ынталандырмақ.
Шабдалы шырынының ұсынымын график бойынша ұсыныс қисығы түрінде көрсетейік. ... ... ... көшірейік, мұндағы абсцисс сызығымен ұсыныстың шамасын, ал ординаттар сызығымен бағаны көрсетеміз.
Р(теңге/л) ... ... ... 160 240 320 400 Q(л)
График 2- Шабдалы шырынының ұсыныс шкаласы (л,апта)
Шабдалы шырынының ұсыныс ... ... ... қисығы S. Қисықтың S әр нүктесіне сатып алушы бір бағамен сатуға шығаруға дайын тауардың белгілі бір саны сәйкес келеді. Бағаны 140 ... ... ... ұсыныс шамасының 240-тан 400л-ге өсуіне әкеледі (ұсыныс қисығы бойымен А нүктесінен В ... ... ... ... Ұсыныс қисығы жағымды горизонталь жағдайға ие, мұның өзі баға мен ұсыныс шамасы арасындағы тікелей тәуелділікке ... Р Q ; Р Q ... ... ... келе ... (өсу ... ... табыстың қысқару заңымен түсіндіріледі, оған сәйкес әр қосымша өнім бірлігін шығару шығынды көбірек ... TR , ... ТС ... ... ... ... қисығы түрінде ғана емес, сонымен бірге аналитикалық тұрғыдан, математикалық формула ... ... ... Егер ... ... ... ... берілсе және тым болмағанда екі комбинация белгілі болса, онда сұраныс функциясы формуласын есептеп шығарғанымыз тәрізді ұсыныс функциясын да табамыз: ... у -- ... ... х -- баға(P). Ұсыныс функциясы мына түрде болады: Qs= ... ... ... ... өзгеру себептеріне ұсыныстың бағадан тыс факторларын (детерминанттарды) ... ... ... ... ресурстар бағасы, технологиялар, салық пен дотация, нарықтағы сатушылар саны, алдағы уақыттан күту.
Басқа тауарлардың бағасы. Тауар шығарушы пайда табу мақсатында ... бар ... ... ... ... ... нұсқаларын іздейтіндігін бұған дейін айтқанбыз. Сол себепті өндірілуі кезінде тектес (сондай) өндіріс факторлары пайдаланылатын ... өнім ... өсуі ... ... ... ресурстардың бір бөлігін пайданы аз беретін өндіріс саласынан пайдасы көбірек болуы мүмкін ... ... ... ... ... 2003 ... ... айларында бидай бағасының рекордтық дәрежеге жетуі басқа дәнді дақылдар өсірумен айналысатын фермерлердің дереу бидай өсіруге көшуіне ... ... ... ... ... ... ... дақылдардың ұсынымы азайып, бидай ұсынымы көбейді.
Ресурстар бағасы. Өнім ... үшін ... ... ... қажет. Өндірістік ресурстар қымбат болған сайын өнім өндіруші нарыққа да соғұрлым аз тауар шығарады, яғни ұсыным азаяды, ал керісінше ресурс ... ... ... өнім ... ... ... ... жасайды (ұсыныс көбейеді).
Технологиялар. Технология дегеніміз 1) шикізатқа, материалдарға әсер ету ... ... ... 2) өнім ... ... шикізатты, материалды өңдеу, әзірлеу тәсілдерінің жиынтығы. Технологияларды жақсартып отыру(жетілдіріп отыру) әр өнім бірлігін ... ... ... ... ... береді.
Салықтар мен дотациялар. Салық дегеніміз заңды және жеке тұлғалар мемлекетке төлейтін міндетті ... ... ... өнім шығару ммкіндігін азайтады, ал салықтың азаюы керісінше кәсіпорынның өнімді ... ... ... ... ... және ... дегеніміз қандай да бір кәсіпорынды, саланы қолдауға, мүмкіндік беретін мемлекеттік бюджеттен төленетін төлемдер. Сондықтан дотациялар өндірісті ынталандырады, соның ... ... ... ... ... өнім ұсынысы көбейеді.
Сатушылар саны. Бизнесті дамытудағы қолайлы жағдайдың бірі -- бір тауарды ... ... көп ... ... да бір ... ... шығарумен айналысатын кәсіпорындар санының көп болуы түтас ... ... ... ... көбейтуге әкеледі.
Келер күннен үміт ету. Бұл ұсыныс ... ең ... ... ... қабылдауына мүмкіндік беретін ақпаратпен байланысты. Айталық, ТМД елдері ... ... жыл ... ... дақыл шықпай қалуы мүмкін екендігі туралы болжамда деректер, яғни соған орай оған бағаның өсу мүмкіндігі фермерлерді алаңдатып, олар бидай алқаптарын ... ... 2003 ... қуаң жыл ... ... ... өсуі және одан әрі өсу ... фермерлердің өз өнімдерінің бір бөлігін алда баға өскенде пайда табу ойымен қамбада ... ... ... ... баға ... ... ... бағамен көбірек тауар сатуына келіп тірелетін нарықтық қисын ерекшелігі жөнінде ілгеріде айтылды. Графикте бағаның өзгеруінен туған ұсыныс шамасының өзгеруі ... ... ... бір ... ... ... ... қозғалу түрінде көрінеді және ол сатушылардың тауар бағасының өзгеруіне қарай өзгеру дәрежесі әр түрлі болуы мүмкін.
Ұсыныстың баға ... ... ... ... 1% өзгергенде тауар ұсынысының шамасы қанша пайыз өзгеретіндігін көрсетеді.
Баға бойынша ... ... мына ... ... ... ... ... қатысты шамалармен есеп жасаған кезде ыңғайлы. Мысалы тауар бағасының 12% қымбаттауы ұсынымды 17% ... (4) ... ... ала есептегенде ұсыныстың баға бойынша икемділігінің еселігі 1,42-ге тең болады. Демек сол тауардың ұсыеысы баға бойынша икемді. Алайда егер бағаның ... ... және олар ... ... шамасы берілген болса, ұсыныстың баға бойынша икемділігін есептеп шығару үшін доғамен есептеу формуласын пайдаланамыз, ол сұраныс икемділігінің формуласы тектес:
(5) н/е ... баға ... ... ... ... өсірген жеміс-жидектен шырын әзірлеп шығаратын кәсіпкер болған көрініске ... ... ... ... пюресінен жасалған бала тағамына, джемге, тоспаға баға көтеріліп кетті дейік. Сіз не істер едіңіз? Сірә, қолыңызда бар ресурстарды өндірісті , яғни ... ... ... ие өнім шығаруға қалай бейімдеу жөнінде терең ойға кетуіңіз мүмкін. Бұрын шырын шығаруға пайдаланылған шикізаттың, құрал-жабдықтың едәуір бөлігін енді ... ... және джем ... жұмсайсыз.
1 қорытынды: Қандай да бір ресурстарды қолдануда баламалы мүмкіндіктер неғұрлым көп болса әлгі ... ... ... ... ... ұсыныс икемділігі соғұрлым жоғары болады.
2 қорытынды: Ресурс икемді болған сайын әлгі ресурс көмегімен шығарылатын тауардың ұсыныс икемділігі соғұрлым жоғарылайды.
Бірақ ... көп ... ... ... көп ... келгенімен мұны әп-сәтте орнына келтіре алмайсыз, себебі уақыт дейтін фактор шектеулі. Сіз қолда бар ... ... пен ... ... сарқы пайдалансаңыз да жаңа өнім белгілі бір уақыт мөлшерін қажет етеді.
3 қорытынды: Ұсыныс икемділігі жоғары болған сайын шешім қабылдау ... ... де ... ұзақ ... ... өзгеруіне үн қату қабілеті жағынан 3 уақыттық кезең қарастырылады: өте қысқа(шұғыл), қысқа мерзімдік және ұзақ ... ... ... ... ... икемсіз, себебі тауар шығарылып қойған және бағаның ... ... ... ... тез арада өзгерту мүмкін емес.
Қысқы мерзімді кезең. Ұсыныс өте қысқа мерзімге қарағанда неғұрлым икемді, ... ... бар қор, ... ... ... өнім көп ... ... жоғары нарықтық бағаға .
Ұзақ мерзімдік кезең. Ұсыныс икемді, уақыт өндірістік алаңдарды кеңейтуге, неғұрлым өнімді жабдықтап алуға, ... ... ... ... ... сол арқылы өндіріс көлемін ұлғайтуға мүмкіндік береді. Жоғары баға аталған ... жаңа ... ... ... ... ... ұсынысы едәуір көбейеді.
ІІІ Сұраныс пен ұсыныстың өзара әрекеттесуі
3.1. Нарық тепе-теңдігі
Нарықта сұраныс пен ұсыныстың өзара әрекетке ... ... ... ... мен ... ... ... теңесетіндігін түсіну үшін шабдалы шырынына сұраныс пен ұсыныс мәліметтерін бір кестеге келтірейік.
Кесте 9 - Сұраныс пен ұсыныстың өзгеруі
Р, ... ... ... ... л
QS, ... ... ... пен ұсыныстың өзгеруі кестесіндегі мәліметтерге сүйене отырып 100 теңге мен 130 теңге аралығында құбылып тұратын баға сатып ... ... сай ... ... үшін ... ... ... тұжырымдауға болады: сатушылардың барлығы бірдей сатып алушылардың көңілінен шығатын мөлшерде тауар шығаруға әзір емес(нарықта дефицит, яғни ... ... QD>QS ... бағаның деңгейі жоғары болған сайын сатушылар нарыққа соғұрлым көп тауар шығарады, алайда бұл баға ... ... ... ... ... шыға ... тыс ... QS) ахуалы туады. Баға 140 теңге/л болғанда ... мен ... ... ... : ... ... ... бүкіл тауарды тұтынушылар алып кетеді(сұраныс шамасы ұсыныс шамасына тең, QD= ... ... ... ... ... ...
1) Сатушылар мен сатып алушылардың экономикалық мүддесі теңеседі, демек сұраныс пен ұсыныстың көлемі(шамасы) өзара тең: QE=QD=QS;
2) Нарықта тепе-теңдік баға (РЕ) ... бұл ... ... ұсынған тауарлар саны мен сатып алушылар сатып алатын тауарлар саны өзара сәйкес келеді. Бұл жағдайда ... баға ... ... мен ... бағасына сәйкес келетін болады:
РЕ=PD=PS
Сұраныс бағасы дегеніміз сатып алушылар әлгі тауар санын сатып алған кезде төлеуге әзір барынша ықтимал баға.
Ұсыныс ... ... ... әлгі ... санын сатуға әзір барынша ықтимал баға.
Нарық тепе-тең жағдайда келетін тепе-тең шамаларды, яғни тепе-тең сан және ... ... ... мен ... ... мәлім болатындай шартпен график түзбей және сұраныс пен ... ... ... таба ... ... шабдалы шырынына сұраныстың функциясы QD=800-4Р ... ... ал ... ... ... формуласымен берілді дейік.
Шешімі. Нарықта тепе-теңдік қалыптасқан жағдайда сұраныс пен ұсыныс функциялары тең болатындығынан екі функцияны ... ... ... ... баға мәнін табамыз: QD= QS=> 800-4P=4P-320; PO=140.
Тепе-тең мөлшерін табу үшін (QО) ... кез ... ... тепе-теңдігі жағдайында сұраныс пен ұсыныс бағасына тең тепе-тең баға мәнін (Р=140) қоямыз: QО=800-4*140 немесе QО=4*140-320; QО=240.
Сөйтіп шабдалы шырыны нарығында сұраныс пен ... ... ... ... баға ... ... 240л сатылатын және сатып алынатын кезде нарық тепе-тең жағдайға келетін болады.
3.2 Тепе-теңсіз жағдайлар: тапшылық пен артылып қалу
Нарықтағы тепе-теңдік сатушылар мен ... ... ... ... ... сәтті жағдай.
Алайда нарыққа сұраныс пен ұсыныс сәйкеспей, соның салдарынан те болмай тұрмайды.
Тапшылық (өтелмеген сұраныс, тауар жетіспеушілігі) дегеніміз сол ... ... ... ұсыныс шамасынан асып кететін нарықтық жағдай: QD>QS.
Тапшылық көлемі сұраныс пен ұсыныс көлемінің әр түрлілігіне ... ... ... сату ... ... ... тең ... ... ... ... ... ... артық тауар сатылмайды.
Артылып қалу(артық ұсыныс) дегеніміз сол нарықтағы ұсыныс шамасы сұраныс шамасынан асып кететін нарықтық ... ... ... ... ... ... пен ұсыныс көлемінің әр түрлілігіне тең:
Qарт=QS-QD ... ... ... қалған жағдайда сату көлемі ұсыныс шамасына тең болады:
Qсату=QD ... ... ... ... сұраныс пен ұсыныс мәселелерін реттеу жолдары
Қазіргі ғылыми өндірістер еңбек ресурсына жаңа көзқараспен қарауды талап етуде. Бұл арақатынастар ... ... ... ... ... ақы төлеуде кемшіліктерінің сақтау саясатын білдіреді. Аралық ... ... ету ... ... ... ... аймақтарға мамандардың жұмыс ету қызығушылығын арттыру. Микро ... ... ... ... жоғарылату жұмыстарын жүргізу керек. Халықаралық тәжірибеге сүйенсек, еңбек өндіргіштігі мен мамандарының бір жұмыс ... ... ету ... ... байланыста екендігін көрсетеді. Арнайы зерттеулер менеджер - маманның бір орында оптимальды жұмыс ету ... - 4 жыл ... ... бола ... ... осы ... өндірісті дұрыс түсіну және басқару жұмыстарын шешуде қажетті тәжірибеде жинақталатын дығын көрсетті, алайда әрі қарай ізденісі кемігендіктен бұл білімдер ... ... ... ... бастайды. Сондықтан тігінен (қызмет тік өсу, карьерлік ауысу) немесе көлденеңі бойынша ... ... ... ... ... ... ... көрсетеді.
Еңбек ресурстарының қолдану реттілігі
Көптеген босатуларды болдырмау ... жаңа ... ... құру
Жұмыс орындарын ұлғайтпай-ақ жұмыс бастылық, үшін мүмкіншілігін ... ... ... ... ... түрлерін және жұмыс уақытының тәртібін қолдану
Алдын-ала дайындық және алдын-ала профильденген базалық училищелердің, колледждердің ЖОО-ң негізінде жұмысшылардың біліктілігінің жоғарлауы
Жұмысшы күшін ішкі ... ... ... арқылы еңбек ресурстарының дисбалланс жағдаятын жұмсарту
Сурет 2 - Еңбек ресурстарының тиімділігін қолдану шаралары
Елімізде жүргізіліп жатқан ... ... ... ... ... ... ... облыста жұмыспен қамту мәселесі өте актуальді екеніне екінші тарауда талдау нәтижесі бойынша шешім жасауға болады.
Еңбек ... ... ... ... ... ... болуы керек:
- тұрғындар үшін жалпы ұлттық деңейдегі бос тұрған жұмыс орындары мен ... ... ... ... ... ... қалыптастыру;
- болашақта еңбек нарығының тапсырысына еңбек ресурстарын қайта дайындау;
- елдің барлық аймақтарында оның ішінде ауылдық жерлерде ... ... пен ... ... инфрақұрылымды дамыту;
- жаңа жұмыс орындарын ашылуына қолдау көрсету;
- салааралық және кәсіпкерлік еңбек ресурстарын, еңбектің көші-қонын ... ... ... өз ... ... іс-шараларын жасап қабылдау;
- мамандық, тұрақты кәсіп және алдын-ала сұраныс бойынша, орнынан босап қалған жұмысшыны қайта дайындау жүйесін және ... ... беру ... ... еңбек ресурстар нарығындағы қажеттілікке қол жеткізу үшін басқару және қаржыландыру жүйесін ... ... ... үш ... тәсілге бөледі:
немесе Х= (), , , ,
мұндағы - j-ші талдау көрсеткіштерінің мәні t- ... ... i-ші ... ... ... ... болжау объектісінің жалпы берілген мәліметтері панель мәліметтері деп аталады.
Егер j - ші айналымның номері мен ... i-ші ... ... ... алса, онда хронологиялық тәртіппен жүйелік мәні j-ші ... i-ші ... ... бірдей өлшемді уақытша қатар динамикасы деп атайды немесе болғандағы Х=х(t). Бірақ жалпы жағдайда динамикалық қатардың ... ... ... . ... ... ... р- ... динамикасы анықталған i-ші объектінің көптеген J-ші мүмкін объектінің мінездемесін ... онда ... ... көп ... уақытша қатарды айтуға болады
Тенденцияның түрлерін анықтаудың бірнеше тәсілдері бар. Өте кең ... ... ... ... ... ... уақыттық қатар деңгейіне байланысты графикті құру және визуалды талдау жасау, динамиканың кейбір негізгі көрсеткіштеріне ... ... ... ... мәндер мен функцияның сәйкес мәндері аралығындағы ауытқу квадрат сомасын төмендету үшін, тренд функциясын ... ең ... ... ... іске ... ... үлгі ... про цеске сәйкес детерминация коэффициенті мәнінде оның даму тенденциясы 1-ге ... ... ... ... ең ... табу үшін ... тренд түрлерінің периметрін және детерминация коэффициентінің мәнін R2 анықтайды, сонан-соң детерминация коэффициенті минималды мәнімен ... ... ... ... ... мәні үшін ... түрдегі диаг рамма тұрғызылады: сызықтық, графикалық, гистограмма, нүктелі. Шыға рылған өнімдердің көлемінің динамикасын зерттеу, бұл көрсеткіш сызықтық тенденцияны көрсетеді. ... ... ... ... ... саны ...
у=8,1086х+414,55
Детерминация коэффициенті осы тәуелділік қаншалықты нақты ... ... ... 1-ге ... ... ... тәуелділік нақты болады. Біздің жағдайда R²=0,6253. Болжау 2 жылға ... яғни 2009 ... 2010 ... ... ... ... ... қою арқылы болжау мәндерін аламыз. Еңбек нарығы және халықты жұмыспен қамту саласындағы ... ... ... - ... даму ... ... мәселелері болып табылады. Өйткені елдің тұрақты дамуы тікелей тұрақты жұмыспен қамтылу және еңбек ... ... ... ... ... ... ... байланысты. Қазақстандағы еңбек нарығындағы жастардың жағдайын талдау екі түрлі маңызды жағдайға негізделеді.
Біріншіден, еліміздегі жұмыссыз халық құрылымындағы 15 - 24 жас ... ... ... 26,3 ... болса, 25 - 29 аралығындағы азаматтар 17,4 пайызды ... ... ең ... - ел ... ... ... саяси экономи калық және әлеуметтік құрылымын анықтайды, сол себепті әсіресе, біздің елде олар ең қорғансыз топтардың бірі ... ... ... ... ... қарамастан, ғылыми зерттеулерде оларға өте көп назар аударылмай келеді. Мемлекеттік және ... ... ... ... ... жеке кәсіпорындардың, инвесторлардың қаражаттарын тарта отырып, экономиканың келешегі бар, дамыған ... ... ... ... және ... құруды ынталандырады. Сонымен қатар әлеуметтік сауалнама мәліметтері негізінде еңбек ... ... ... қамтуға мүмкіндік беретін төмендегідей бағыттар ұсынылып отыр:
1. Жастарды еңбек нарығына дайындау. Кешенді зерттеу негізінде жастарды ... ... ... ... (еңбек нарығының жастар сегментіндегі диспропорционалдық, жұмыссыз жастарды жұмыспен қамтылмау себептері, оқып жүрген жастардың негізгі ағымының еңбек саласындағы құндылықтарды ... ... ... ... - ... ... мен кәсіби біліктілік дайындығы тұрғысынан алғаш еңбек нарығынан шыққан кездегі бәсекелестік қабілеті, сәтті кәсіби өсім факторлары, ... ... ... ... мәселесі).
2. Оқу орындары түлектерін жұмыспен қамту мәселелері. Әлеуметтік сауалнама нәтижелері жоғарғы оқу орындарының түлектері көп жағдайда оқу бітіргеннен ... ... ... мақсат тұтатындарын көрсетіп отыр (82,5 пайыз), оның ішінде облыстағы жоғарғы оқу орындары түлектерінің 60,1 пайызға жуық негізгі нормативтері бойынша ... ... ... Жастарды қолдау бағдарламалары. Әлеуметтік саладағы облыстық ұйымдар жастардың аяғынан тік тұруына және дамуына мемлекеттік қолдау көрсету ... ... ... ... ... ... ... жастар мәселесінің ерекшеліктерін ескереді. Бірақ жастар әлеуметтік топтардың жасы жағынан ғана емес, өмірге қадам басуға байланысты, оларға тән әлуметтік қызметтері де ...
4. ... ... ... ... ету. Облыстық әкімдікпен маслихат шешімі бойынша мемлекеттік еңбек және әлеуметтік ... ... ... ... бағдарлама негізінде белсенді жұмыс жүргізіп келеді. Жастарды жұмыспен қамту жағдайының тұрақтылығын арттыруды қамтамасыз ететін бағыттарға жалпы білім беру және жастарды ... ... ... ... ... Жастарды еңбекпен қамтуға ықпал етуге төмендегілер жатады:
-жастар үшін жаңа ... ... ... ... ... көрсету;
-тұрақты жұмыс орындарын қалыптастыру;
-жастарды жұмыспен қамтуға арналған мекемелер және ... ... құру

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 20 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Сұраныс пен ұсыныс теориясының негіздері"4 бет
Ақшаға сұраныс пен ұсыныс22 бет
Еңбек нарығындағы сұраныс пен ұсыныс,жұмысбастылық және еңбекке ақы төлеу17 бет
Жиынтық сұраныс пен жиынтық ұсыныс. AD-AS үлгісі4 бет
Жиынтық сұраныс пен жиынтық ұсыныстың мәні4 бет
Нарық механизміндегі сұраныс пен ұсыныс27 бет
Сұраныс пен ұсыныс жайлы38 бет
Сұраныс пен ұсыныс жайлы мәлімет22 бет
Сұраныс пен ұсыныс теориялары15 бет
Сұраныс пен ұсыныс теориясының негіздері12 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь