А.Байтұрсынов, М.Жұмабаев,Ж. Аймаутовтың этнопедагогика жөніндегі көзқарасы

Кіріспе 3
1. А. Байтұрсыновтың этнопедагогика жөніндегі көзқарасы. 5
2. М. Жұмабаевтың этнопедагогика жөніндегі көзқарасы. 7
3. Ж. Аймаутовтың этнопедагогика жөніндегі көзқарасы. 9
Қорытынды 11
Қолданылған әдебиеттер 12
Кіріспе


«Этнопедагогика дегеніміз бұқара халықтың өскелең ұрпаққа
тәрбие беру тәжірибесі. Олардың педагогикалық көзқарастары
туралы ғылым, отбасының, рудың, тайпаның, ұлыстар мен
педагогикасы туралы ғылым. Этникалық педагогика тарихы
жағдайлар әсерімен қалыптасқан ұлттың мінез-құлық
ерекшеліктерін зерттейді»
Г.Н. Волков.

Қазақстанның тәуелсіздік алып, әлеуметтік-экономикалық жағынан нығая бастауы, ұлттық санасының қайта жаңғыруы жағдайында, адамгершілікті-этикалық идеялар көрініс алған қазақ халқының рухани-мәдениетін зерттеу, тәрбиедегі озық дәстүрлерін бүгінгі қоғам талабын ескере отырып зерделеу көкейкесті мәселенің бірі болып табылады. Бұны елбасы Н.Ә.Назарбаевтың біздің бүгінгі қоғамымыз «арды бағалайтын, белсенді, жоғары моральды, әдепті және рухани байлығы мол адамдардан тұруы керек. Қазақстанның бірегей халықтарының ұлтаралық және мәдениетаралық ынтымағы мен жетілуін қамтамасыз ете отырып, қазақ халқының көп ғасырлық дәстүрлерін, тілі мен мәдениетін сақтаймыз және дамыта түсеміз» деген Қазақстан халқына арнаған Жолдауынан байқауға болады. Ұлттық рухани мәдениеттің адамгершілік тәрбиесіндегі мәні, оны жеткіншектерге «өз Отанына сүйіспеншілігін, халық дәстүрлеріне құрметін тәрбиелеу» мақсатында пайдалану проблемасы Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңында да жетекші міндеттердің бірі болып отыр.
Тарихи-педагогикалық зерттеулерге жасаған талдау, халық педагогикасының бала тәрбиесіндегі озық идеяларының ешбір кезеңдерде өзінің көкейкестілігін жоғалтпағанын көрсетеді. Өткен ғасырлардағы ұлы педагогтар (Я.А.Коменский, И.Г.Песталоцци, Ж.Ж.Руссо, К.Д.Ушинский, Ы.Алтынсарин және т.б.) тәрбиенің халықтық негізін және халық тәрбиесі құралдарының педагогикалық тиімділігін тәжірибе жүзінде дәлелдеп, негіздеген. Олардың идеяларын әрі қарай А.С.Макаренко, С.Т.Шацкий, П.П.Блонский, В.А.Сухомлинский және т.б. жалғастырып, өздерінің тәжірибесінде ұтымды пайдаланған.
Халық педагогикасы мыңдаған жылдар бойы халықпен бірге жасасып, тәжірибесі мен құнды идеялары толысып, жетіліп, ұрпақтан-ұрпаққа үзіліссіз бірізділікте беріліп келеді.
Халық педагогикасының бала тәрбиесіндегі мүмкіндіктерін кезінде көптеген ұлы ойшылдар (Аристотель, Әл-Фараби, Баласағұн, Қашқари), ағартушылар (Шоқан, Абай, Ыбырай, Ахмет, Мағжан, Жүсіпбек), шетел педагогтары (Я.А.Коменский, К.Д.Ушинский, А.С.Макаренко, А.В.Сухомлинский және т.б.) өте жоғары бағалаған. Бірқатары оларды халық даналығының көрінісі ретінде өздерінің іс-тәжірибесінде ұтымды пайдаланған.
Қазақ халқының көпжанрлы өте бай ауыз әдебиеті мен игі әдет-ғұрпы, әдебі, дәстүрлері, салты, салт-санасы оның этнопедагогикасының тірегі болып табылады.
Қазақ халкының өзіне тән тәлім-тәрбиелік ерекшеліктері оның салт-дәстүрлерінен айқын көрінеді. Мысалы, ұлттық қасиет - меймандостық ең әуелі жеке тұлғалардың игі әрекеті болса, ол қолданысты үлгі-өнеге ретінде басқалар да пайдаланып, әдет-ғұрыпқа айналдырған.
Халық педагогикасы баланың тәрбиесі туған, өскен ортасына, ата-ананың, отбасы үлкендерінің, ұстазының үлгісіне байланысты деп қараған. Өскен ортаның тәрбиедегі әсері жөнінде А.С.Макаренко, Н.К.Крупская, А.В.Сухомлинский, А.Құнанбаев, Ж.Аймауытов, М.Жұмабаев сынды ұлағатты ұстаздардың ой-пікірлері де халық педагогикасының қағидаларымен үндесіп жатыр.
Тәрбие теориясына байланысты Әл Фарабидың «адамға ең алдымен білім емес, тәрбие беру керектігі» жөніндегі нақыл сөзі кейінгі жылдары баспасөз беттерінде және педагогикалық жиындардағы баяндамаларда жиі айтылуда. Фараби мұраларының бүгінгі ұрпақ тәрбиесіне берер тағылымдық құндылықтарының мол екені рас.
Ата-бабаларымыз жазу-сызуды бiлмеген кездiң өзiнде де бала тәрбиесiне ерекше көңiл бөлiп, адам құқығын қорғауды назарда берiк ұстаған. Мысалы, «Қасымның қасқа жолы» (1511-1518), «Есiмнiң ескi жолы» (1598-1628), Әз Тәукенiң «Жетi Жарғысы» (1680-1718) сияқты көрнектi заңдардың өзi қағазға түспеген. Бұл - заңдық құжаттар. Ата-заңды аттаған азғындарды «етегiн кесiп, елден қу» деген қағидамен аяусыз жазалаған.
Қазақ зиялылары мен ғалым-педагогтары Ш.Құдайбердиев, Ж.Аймауытов, А.Байтұрсынов, М.Жұмабаев, М.Дулатов және т.б. ана тілінде мектеп ашу мәселесімен бірге халықтың өнегелі салт-дәстүрлерін, әдет-ғұрпын, ауызекі шығармашылығын оқу-тәрбие процесінде ұлттық сананы ояту, туған жерге, елге аялы көзқарастарын қалыптастыру мақсатында пайдалануға аса мән берді.
Шәкәрім болса өзінің «Үш анық» атты еңбегінде тәлім-тәрбиенің көптеген сұрақтарын теориялық тұрғыда ашып көрсетеді, адамгершілікті «ар ілімі» деп қарастырады. Ар-ұжданның мазмұнын нысап, әділет, мейірім құрайды деп дәлелдеп, оларды адамшылық ұғымымен байланыстырады.
Отбасы үлкендерінің бәрі жаңа туған жас баланы Отанның, елдің асыл азаматы болуын аңсап армандайды. Өнегелі үлкендерге ұқсасын деп дарынды, өнерлі, ақылды ақсақалдарға баланың ауызына түкіртіп, азан шақыртып, атын
қойғызады. «Ақылын, жасын берсін» деп жаңа туған нәрестені қарияның шапанының етегіне орайды. Ұрпағы өскен қадірлі анаға кіндігін кестіреді, бесікке салдырады, қырқынан шығарту ырымдарын жасатады, тұсауын кескізеді. Үлкендерден бата алғызады. Халықтың балаға арналған ырым, бата-тілектерінде келешектен күткен үлкен үміт, аңсау арман бар. Тәрбиенің алғашқы қағидасы ата-ананың аңсау арманымен, баладан күтер үмітімен үндесіп жатыр.
Халық педагогикасында тәрбие ісін әр баланың жеке бас ерекшеліктерін (психологиясын) ескере отырып жүргізуді де ескертеді. «Баланы туады екенсің, мінезді тумайды екенсің», «Бір биеден ала да туады, құла да туады», «Балаға үміт арту - әкенің парызы, ақтау - баланың қарызы» деп ой түйіндеген.
Келесі бөлімдерде қазақ этнопедагогикасын дербес ғылым ретінде қалыптасуына ерекше еңбек сіңірген тұңғыш қазақстандық ғалымдардың этнопедагогика саласындағы еңбектеріне талдау жасауға тоқталамын
Қолданылған әдебиеттер


1. Этнопедагогика ( оқулық) – С. Қалиев, Ж. Ж. Молдабеков, Б.І. Иманбекова. Астана: Фолиант, 2010
2. Этнопедагогика ( оқу құралы) – Б.Мұқанова, Р. Ильясова, Астана: Фолиант, 2008
3. Қазақ этнопедагогикасы (оқу құралы) – Ә.Табылдиев, Алматы: «Санат»,2001
4. Бес арыс – Д.Әшімханов. –Алматы: Жалын, 1992
        
        ҚАЗІРГІ  ЗАМАН ГУМАНИТАРЛЫ-ТЕХНИКАЛЫҚ ИНСТИТУТЫ
Р Е Ф Е Р А Т
Тақырыбы: А.Байтұрсынов, М.Жұмабаев,
Ж. Аймаутовтың этнопедагогика
жөніндегі көзқарасы
Қабылдаған: Аширбекова ... ... ... қ.
2012ж.
Мазмұны
Кіріспе
3
1. А. Байтұрсыновтың этнопедагогика жөніндегі көзқарасы. 5
2. М. ... ... ... ... 7
3. Ж. ... ... ... көзқарасы. 9
Қорытынды
11
Қолданылған әдебиеттер
12
Кіріспе
«Этнопедагогика дегеніміз бұқара ... ... беру ... ... ... ... отбасының, рудың, тайпаның, ұлыстар мен
педагогикасы туралы ғылым. Этникалық педагогика тарихы
жағдайлар әсерімен қалыптасқан ... ... ... ... ... алып, әлеуметтік-экономикалық жағынан нығая
бастауы, ұлттық санасының ... ... ... ... ... ... ... қазақ халқының рухани-мәдениетін зерттеу,
тәрбиедегі озық ... ... ... ... ... отырып зерделеу
көкейкесті мәселенің бірі болып табылады. Бұны елбасы ... ... ... ... ... ... жоғары моральды,
әдепті және рухани байлығы мол адамдардан тұруы керек. Қазақстанның бірегей
халықтарының ұлтаралық және мәдениетаралық ынтымағы мен ... ... ... ... халқының көп ғасырлық дәстүрлерін, тілі мен мәдениетін
сақтаймыз және ... ... ... ... ... ... Жолдауынан
байқауға болады. Ұлттық рухани мәдениеттің адамгершілік тәрбиесіндегі мәні,
оны жеткіншектерге «өз ... ... ... дәстүрлеріне құрметін
тәрбиелеу» мақсатында пайдалану проблемасы Қазақстан Республикасының ... ... да ... ... бірі ... ... ... жасаған талдау, халық
педагогикасының бала тәрбиесіндегі озық ... ... ... өзінің
көкейкестілігін жоғалтпағанын көрсетеді. Өткен ғасырлардағы ұлы педагогтар
(Я.А.Коменский, И.Г.Песталоцци, Ж.Ж.Руссо, К.Д.Ушинский, ... ... ... ... ... және ... тәрбиесі құралдарының
педагогикалық тиімділігін тәжірибе жүзінде дәлелдеп, негіздеген. ... әрі ... ... ... ... және т.б. жалғастырып, өздерінің тәжірибесінде ұтымды
пайдаланған.
Халық ... ... ... бойы ... ... ... мен құнды идеялары толысып, жетіліп, ұрпақтан-ұрпаққа үзіліссіз
бірізділікте беріліп келеді.
Халық педагогикасының бала ... ... ... ұлы ойшылдар (Аристотель, ... ... ... ... ... ... Ахмет, Мағжан, Жүсіпбек), шетел
педагогтары (Я.А.Коменский, К.Д.Ушинский, А.С.Макаренко, А.В.Сухомлинский
және т.б.) өте ... ... ... ... халық даналығының
көрінісі ретінде өздерінің іс-тәжірибесінде ұтымды пайдаланған.
Қазақ халқының көпжанрлы өте бай ауыз ... мен игі ... ... ... ... оның ... тірегі болып
табылады.
Қазақ халкының өзіне тән тәлім-тәрбиелік ерекшеліктері оның салт-
дәстүрлерінен айқын көрінеді. Мысалы, ... ... - ... ең ... ... игі ... ... ол қолданысты үлгі-өнеге ретінде
басқалар да пайдаланып, әдет-ғұрыпқа айналдырған.
Халық педагогикасы баланың тәрбиесі ... ... ... ата-
ананың, отбасы үлкендерінің, ұстазының үлгісіне ... деп ... ... ... ... жөнінде А.С.Макаренко, ... ... ... ... сынды ұлағатты
ұстаздардың ой-пікірлері де халық педагогикасының ... ... ... ... Әл ... «адамға ең алдымен білім
емес, тәрбие беру керектігі» жөніндегі нақыл сөзі ... ... ... және ... ... ... жиі ... мұраларының бүгінгі ұрпақ ... ... ... мол ... рас.
Ата-бабаларымыз жазу-сызуды бiлмеген кездiң өзiнде де бала тәрбиесiне
ерекше ... ... адам ... ... ... ... ... Мысалы,
«Қасымның қасқа жолы» (1511-1518), «Есiмнiң ескi ... ... ... ... Жарғысы» (1680-1718) сияқты көрнектi заңдардың өзi қағазға
түспеген. Бұл - ... ... ... аттаған азғындарды «етегiн
кесiп, елден қу» ... ... ... ... ... мен ... Ш.Құдайбердиев, Ж.Аймауытов,
А.Байтұрсынов, М.Жұмабаев, М.Дулатов және т.б. ана ... ... ... бірге халықтың өнегелі салт-дәстүрлерін, әдет-ғұрпын, ауызекі
шығармашылығын ... ... ... ... ... туған жерге, елге
аялы көзқарастарын қалыптастыру мақсатында пайдалануға аса мән берді.
Шәкәрім болса өзінің «Үш анық» атты ... ... ... теориялық тұрғыда ашып көрсетеді, адамгершілікті «ар ілімі» деп
қарастырады. Ар-ұжданның ... ... ... ... құрайды деп
дәлелдеп, оларды адамшылық ұғымымен байланыстырады.
Отбасы ... бәрі жаңа ... жас ... ... ... асыл
азаматы болуын аңсап армандайды. Өнегелі үлкендерге ұқсасын деп ... ... ... ... ... ... азан шақыртып, атын
қойғызады. «Ақылын, жасын берсін» деп жаңа ... ... ... ... ... ... өскен қадірлі анаға кіндігін кестіреді,
бесікке салдырады, қырқынан шығарту ырымдарын жасатады, тұсауын кескізеді.
Үлкендерден бата ... ... ... ... ... ... ... үлкен үміт, аңсау арман бар. Тәрбиенің ... ... ... ... баладан күтер үмітімен үндесіп жатыр.
Халық педагогикасында тәрбие ісін әр баланың жеке бас ... ... ... ... де ... ... ... мінезді тумайды екенсің», «Бір биеден ала да туады, құла да
туады», ... үміт арту - ... ... ... - ... ... деп ... бөлімдерде қазақ этнопедагогикасын дербес ғылым ретінде
қалыптасуына ерекше еңбек сіңірген ... ... ... ... ... ... ... тоқталамын
1. А. Байтұрсыновтың этнопедагогика жөніндегі көзқарасы.
А. Байтұрсынов бүкіл саналы өмірін қазақ қоғамында білім ғылымның
дамуына, ағартушылық ... ... ... ... Ол оқу ... жетіліру саласында өзіндік өшпес ізін қалдыра білді. «Әліпби», «
Тіл ... « ... ... т.б. оқу ... ... ... тілі мен
әдебиетін оқытудың әдістемелік мәселелерін зерттеу ... ... ... ... ... ұлы Абай ... ... орыс әдебиетінің
мысалшыл классигі И.А. Крыловтың туындыларын аударып, « ... ... ... 1909 жылы ... ... шығарып, оқулық ретінде ұсынды. Аудару
кезінде ол белгілі ағартушылық мақсат көздеді.
А. Байтұрсыновтың ағартушылық ой пікірлері 1911-1915 жылдары ... ... ... мен ... ... ... ... «Қазақ» газетінде
жарияланған мақалаларынан айқын көріне бастады. Ол туған халқының ... ... әр ... ең ... ... ... ... аңсады. «
Адамға тіл, құлақ қандай керек болса, бастауыш мектепте ... ... ... - деп ... ол. Бірақ осындай білім беретін ауыл мектебінің
сол ... хал күйі оның ... ... ... ... қазан төңкерісіне дейінгі ауыл мектебінің кемшіліктерін
де дұрыс ... ... « ... ... сол, ... ол- бала ... меңгергендер оқығандар ішінде кем болады. Дыбысты жақсы білмей
тұрып, усул төте ... ... бала ... болмайды. Дыбыспен
жаттықтырудың оқуды, ... ... ... көп ... я
білмегендіктен, я білсе де істеп көрмегендік – ... ... ... ... ... ... ... рет сөз еткен ... ... 1912 жылы ... ... сауаттандыратын « Оқу құралын» жазды.
Бұл оқулықтың фонетикаға арналған 1-бөлімі « Тіл құралы» деген ... ... 1915 жылы ... ... ... 1914 ... ал ... арналған 3
бөлімі 1916 жылы басылып шығып, 1928 ... ... ... рет қайта
басылып, пайдаланылып келді.
«Тіл құралы» - қазақ мәдениетінде бұрын болмаған соны ... ... ... жұртшылығы үшін мүлде тың дүние екенін оқулықтың кіріспесінде
автор арнайы атап өтеді. Ол осы ... ... ... қатысты
қатысты категориялардың әрқайсысына тұңғыш қазақша терминдер ұсынды. Күні
бүгінге дейін қолданылып жүрген зат ... сын ... сан ... етістік,
есімдік, бастауыш, т.б. сан алуан ... ... ... а. ... ... тағы бір ... – қазақ
грамматикасының басты салалары: Фонетика – дыбыс туралы ғылым, ... ... ... ... ... ал синтаксис – сөйлем құрылысын зерттейтін
ғылым деп, ... рет ... тіл ... ғылыми зердемен саралап берді. Ол
қолданбалы грамматиканы да ... « Тіл ... ... атпен екі бөлімді
кітап етіп ұсынып, 1928ж. Қызылордада шығарған.
А.Байтұрсынов қазақ тілі мен қазақ әдебиетінің теориялық ... ... ол ... оқыту әдістемесінің де іргетасын ... ... ... хат ... үшін ... ажырататын жаттықтырудың
әдіс тәсілдерін терең қарастырады. Сауаттылықтың негізі – жазуға жаттықтыру
деп қарады, сауаттылықты оқу ... ... жазу ... тудырған.
Жаза білуге үйрету әдісі, оқи білуге де үйрету әдісі болады. Жазу ... ... ... ... ал оқу ... – суреті салынған әріптердің
дыбысын ... ... ... ... ... соң, сол ... таңбасы-
қаріпті көрсету керек. Оны меңгергеннен кейін, оқу, жазу, жұмыстарының
бәріне сол тіреу ... Жазу да, оқу да бір ... қана ... іс ... ... керек болық, күнде іске ... ... ... ... жазу мен ... ... төселмек түгілі барған сайын
қайсысын болса да өнерге айналдырып, әдістемелеп жазуға, ... ... ... Көркем жазу мен мәнерлеп оқу ... жазу ісі мен ... ... түрі ... ... ... ... 1927 жылы « Жаңа мектеп» журналының №11,12
сандарында « Жалқылау ( индуксия) және ... ... ... ... ... жазды. Жәнеде Ахмет өзінің « Баяншы» деген ... ... ... ... ... ... мұғалімдерге
«Әліппені» оқытудың, сауат ашудың әдістерін ғылыми тұрғыда көрсетіп берді.
Ол оқытудың білімдік – танымдық жағымен бірге, ... ... ... ... бөлді. Оның жазған « Әдебиет танытқыш» атты оқулығы көркемсөз
өнерінің қисыны әдебиет теориясының негізін тыңнан тұңғыш ... ... ... ... ... ... ... өнері, сымбат өнері,
айтыс, кескін өнері, саз өнері, т.б. тұңғыш тілімізге ... аса ... ... ... ... дейінгі қазақ ауылында мектеп ашу, ... ... ету, ... ... ... істері шешуін таппаған
аса күрделі мәселелердің бірі болатын. А.Байтұрсынов бұл мәселелерге ... ... ... оны ... жолын көрсетіп берді. « Қазақ байлары
өркениетті ... ... ... ұлт ... қорғап, оқулық шығарушыларға
бәйге жарияласын. Бәйге берілетін кітаптарды бі-екі рет ақы иесі ... ... ... ... ... ... мұғалімдерге педучилищелерді ашып, арнаулы оқу орындары арқылы
даярлаудың тиімділігін айта келеді де, ... оқу ... ... ... ... ... орыс мектептерін, не қазақ медреселерін
бітірген жастардың талаптыларын таңдап ... ... ... қоса
пайдаланайық деген ұсыныс жасады. Олардың білімін жетілдіру мақсатында жаз
айларында бір-екі айлық қысқа мерзімді курстар ... ... ... халқының асыл азаматтарының бірі және бірегейі, ХХ ғасырдың ... ... ... ... ... ең ірі, ең ... А.Байтұрсыновтың қазақ ғылымы мен мәдениетіне, оның ішінде
ұлттық педагогика мен оқу ағарту ісіне сіңірген ... мол ... ... ... қан ... ... өнер ... оқу ағарту,
саясат жолындағы қажымас қайраты... тарих ұмытпас істер болмақ.
2. М. Жұмабаевтың этнопедагогика ... ... ... ... ... ... поэзия биігіне самғаған, оның
асқар асуларынан өлшеусіз нәр ... ... ... ... ... болды.
Сонымен бірге оның тәлім-тәрбие ғылымының ... ... ... ... ... ... бірі болуы Мағжан дарынының тағы бір
қырын көрсетеді. Осы тұрғыдан, Мағжан 1922 жылы « ... атты ... ... Сол ... ... ... ... бірі - белгілі ғалым –
педагог, публицист М. Жолдыбаев осы кітаптың беташарына былай деп ... ... дәл жаңа ... шыққанша малданып», одан кейін ... ... ... ... ... ... ... отыруға Мағжан педагогикасы
іздесе таптырмайтын пайдалы тарихи материал...». Өз кітабы ... ... ... «Бұл ... 2-3 жыл бұрын қысқа уақыттық мұғалімдер курсында
оқытылған ... ... еді. Бұл ... дейін басылып шығып, жарық
көре алмады». Біз бұдан кітаптың басылуы оған оңай ... ... ... ... мұғалімдердің сынынан өткен еңбек екенін
байқаймыз.
М.Жұмабаев тағы да былай дейді: « Тәрбие ғалымдарының пікірлерін ... ... ... келгенше қазақ жанына қабыстыруға тырыстым... Бізде
бұрын пән тілі болмағандықтан, түрлі терминдерге ... тап ... сөз табу көп ... тиді. Қалайда, курстардарда оқыған мұғалімдердің
жәрдемімен таза орысшадан қазақшаға айналдырылды. Ал енді жаһан тілі ... ... ... ... деп азаптануды тиіс таппадым». Автор ... төрт ... тең ... дүние демейді. Сөйтіп тұрса да, бұл еңбектің
ғылыми әлемді елең еткізген керемет туынды екені хақ.
Оқу құралының бірінші бөлімі педагогиканың жалпы ... ... ... тәрбие саласы төртке бөлінеді. Олар: дене, жан, ақыл
тәрбиесі сұлулық пен әдеп құлық ... ... ... бұдан басқа да
бірнеше түрлері бар, ол мұның басты-бастыларын ғана ... ... ... Автор олардың бір-бірімен табиғи тамырластығын тәптіштеп түсіндіре
келіп, былай дейді: «Егер адам баласына осы төрт тәрбие тегіс берілсе, ... ... ... Егер де ол ... ... аштық, жалаңаштық сықылды
тұрмыста жиі ... ... ... ... ... денелі болса, түзу
ойлайтын, дұрыс шешетін, дәл табатын ақылды болса, сұлу сөз, сиқырлы ... ... ... ... жан ... ... жамандықтан жаны
жиреніп, жақсылықты жаны тілеп тұратын құлықты болса ғана адам ... ... ... шын адам ... ... адам ... деген ата-ана осы
төрт тәрбиені дұрыс ... ... ... дәл ... ... ... ... заманына лайық қып шығару», - деу арқылы М.Жұмабаев
тәрбие ... ... күн ... ... ... Оның ... тәлім-тәрбиелік бай мұрасын игеру жөніндегі бағыт-бағдары да
құптарлық. « ұлт ... деп ... ол,- ... ... келе ... жол ... ... тәрбиеші, сөз жоқ, ұлт тәрбиесімен тәрбие
қылуға міндетті». М.Жұмабаев халық тәрбиесін қастерлей отырып, оны да ... ... ... ... ескертеді. « талай нашар, зиянды
әдеттер әрбәр ұлт ... ... ... жатыр», -дей келіп, ... ... ... ... мәселелеріне ден қояды.
Мағжанның көшпелі қазақ тұрмысындағы тәлім-тәрбиеге байланысты
көзқарасында ... бояу ... ... « Киіз ... ... жағы ... - деп ... ол, - пайдалы жағы да бар. Әңгіме сол киіз үйдің ішінде
баланы ұстай білуде. Шын таза ауа сол киіз үйде ... ... ... жаратылыспен бауырласып, құшақтасқан, алдындағы малымен бірге
жүріп, ... ... ... ... аса ... қылып, үлбіретіп тәрбие
қылмағаны дұрыс болар еді. ... қазақ ... ... ... ... мақұл». Оның ойлары адамның табиғатпен кіндіктестігін ескере келіп,
оқу-тәрбие ... ... ... ... ... – анадан
алшақтап, оған немқұрайды салқындықпен сырт айналудың зардабын ұрпақ ... ... өз ... ... ... өте кең орын ... оны барынша
зер сала қарастырады және ғылымның бұл ... өз ... Оның жан ... ... ... дала ... мен өзінен
бұрынғы және өз ... ... ... туындыларын, ұлттық
психологиялық бояу, ... ... ... білу ... де ... М. ... сөз етіп отырған психология ғылымының мәселелері 20-
жылдар деңгейінде, әсіресе, оның терминдерінің өзі еуропа, орыс тілдерінде
де белгілі бір ... ... ... ... ... төл тілімізде ғылыми
жағынан сөз болған. Сондықтан да бұл ... ... күн ... қарап
баға беру әділдік болмас еді. Ал, бұл ... ... ... ... ілкі ... төрінен орын алатыны даусыз.
М. Жұмабаев орыс педагогикасының білгір классигі К.Д.Ушинскийше,
педагогиканы жан ... ... ... психология ғылымымен
байланыстыра қарастырған ... ... ... ... – осы ... ... ой-түйіндерінің негізгі
арқауы «... адам баласын, әсіресе, жанын ... қылу ... деп ұғу ... ... ... ... ... жаны терең... Адам тілі арқасында ғана
жан сырын сыртқа шығарып, ... жан ... ұға ... ... ... бала да ... ата-ана жұмсақ болса, бала да жұмсақ... Сондықтан
баланың маңындағы адам ... ... ... ... ... өзін - ... оның жан тұрмысының өркендеуіне, түзу жолға ... ... ... » ... сияқты ұлағатты ойлар көптеп кездеседі.
Оның қазақ мектептеріне оқу құралдарын ... етіп жазу ... ... ... ана ... оқыту жолы», «Сауатты бол»,
«Әліппе»,т.б. газет журналдарда жарияланған ... ... ... ... ... ... ... ететін тақырып.
3. Ж. Аймаутовтың этнопедагогика жөніндегі көзқарасы.
(1889-1931)
Ұзақ жылдар бойы « Ұлтшыл әдебиет өкілі» деген айып ... ... ... қазақ әдебиеті мен мәдениетінің көрнекті қайраткерлерінің ... ... ... ... ... тұңғыш педагогика,
психология, көркемөнер ғылымдарының ... ... ... ... ... ... ... бірнеше оқулықтар мен оқу құралдарының
авторы болуымен дараланған тұлға.
Ж. Аймауытов өзінің тәлім-тәрбие саласындағы ... ... ... ... ... ... шыққан әдеби және ғылыми –қоғамдық « Абай»
атты журналдың бас мақаласынан ... Онда ... « ... ... ... ... алысып, жапа шеккен ағартушы ... ... ... ... ... ... мәдениетті ел дәрежесіне
жеткізу еді»,-деп жазады. Ол Абай ұстанған ағартушылық жолды өзінің тыныс-
тіршілігінің өмірлік арқауы етіп ... Осы ... 1918 ... ... Ж. ... « Тәрбие» атты көлемді мақаласында тәлім –
тәрбиелік ... ... ... ... ... « Адам ... ... әртүрлі болуы тәрбиенің
түрлі-түрлі болуынан... адам баласының ұрлық істеу, ... ... ... ... сықылды бұзақылықтарды жасауы, тәрбиенің жетіспегендігінен»,-
дейді. Ол ... екі ... ... дене тәрбиесі және жан тәрбиесі
болып бөлінетіндігін көрсетеді.
Ж. Аймауытов ... әсер ... ... және ... деп ... жазды ол,- белгісіз себептермен күшті ықпал ... ... ... да ... ... Ол ... ... туған ауылы, өскен ортасы, оның діні, тілі һәм ... ... деп, ... ... ... ететін факторларды тізбектеп
талдайды. Ол ең ... бала ... ... ... ... « ... бұзуға, яки түзеуге себеп болатын бір шарт- жас күнінде
көрген ... Ол ... әке ... ... ... ... Ата-
ананың берген тәрбиесі арқылы ... Ата ... ... ... ... ... ізге байланысты. « Ұяда нені көрсе, ұшқанда соны
іледі» деп, атамыз қазақ тауып айтқан. ... ... ... күйгелектілікті, шыншылдықты, өтірікшілікті беретін кім?
Ол әрине, ... ... ... ... ... сіңген мінезді қайта
түзету қиындық келтіреді. «Сүтпен сіңген мінез сүйекпен кетеді» деген ... ... ... ... - деп, автор бала ... ... ... ... әке ... ... ... ашып
береді. Ол бала мінезін жас шыбыққа теңейді. Жас кезінде дұрыс тәрбие
алмаған бала ... ... ағаш ... ... ... ... ... баланы қайта тәрбиелеудің үлкен қиындық келтіретінін айтады.
Ж. Аймауытов өнегелі үйелменнен бұзық ... ... ... немесе
тәрбиесі нашар отбасынан да тәрбиелі, өнегелі баланың өсуі мүмкін ... де, бұл ... ... ... ... жолдас-жора, құрбы-
құрдастың ықпалын, соларға еліктеуден болатынын дәлелдейді.
Тәлімгер-ғалым бала тәрбиесінде туған елдің әдет ... мен ... да ... ... әсер ... ғылыми тұрғыдан дәлелдей
түскен. Ойын-сауық, өлең ... ... ... елдің баласы өнерге бейім
болады, діндар елдің ... ... ... ... кемдік, жоқшылық,
қағажу көріп өскен ауылдың баласы жасқаншақ, бұйығы болады», - деп қоғамдық
салт-сана, әдет-ғұрыптың тәрбиеге тигізетін ықпалына ... ... ... ... ... ой пікірлері оның
1924 жылы Орынборда ... « ... ... атты еңбегінен жақсы
байқалады. Бұл еңбекте Ж.Аймауытов « Баланы ... ... ... ... ... ... жүйесін тауып, білімге тез жету шарттарын
көрсететін ... ... ...... ғылыми анықтама
берген. Оның пікірінше, мұғалімнің айналысатыны – ... ... ... ... тірі адам ... ... әдіспен табан аумай
шектеліп қалуға болмайды... ... беру ... жай ... ... ... ... жаңаны табатын өнер... Дидактика мұғалімге жалпы жол ... ... ... ... ... тиімді деген жолдарды ғана
нұсқайды», - деп, оқыту, білім беру әдісінің ...... ... ... ... ... туатын іс -әрекет екенін дұрыс атап өтеді.
Ж. Аймауытов білім негіздерінің ана тілі ... ... ... « Ана ... ... меңгеріп алмай тұрып, өзге пәндерді түсіну мүмкін
емес. Ана тілі – ... ... ... бергі жан дүниесінің айнасы, өсіп-
өніп, түрлене беретін мәңгі құламайтын бәйтерегі. Жүректің терең сырларын,
басынан кешкен дәуірлерін, қысқасы, ... ... ... ... ... сақтап отыратын қазынасы мол халықтың тілі», - деп, оның
қоғамдық рөлін, ... ... ... бар ...... байлықты
меңгерудің басты құралы екенін, оны жан жақты және терең меңгеру ... ... Бұл ... ұлт ... абыройын көтеру жөніндегі бүгінде
жүргізіліп жатқан шаралармен үндес, өзінің ... ... ... ... ... ... етпейтін ақиқат.
Ж. Аймауытов адам баласының мәдениет тарихынан өнердің көрнекті ... ... ... қоғамның дамуы, рухани байлықтың молаюы ... ... ұлт ... ... ... мен әуез өнерін, яғни
сурет салу, ән-күй ... ... салу ... ... баланың өнерге
деген ынтасын ... ... ... ... ... ... ... деген ынталанушылық,-деп жазды ол,- адам бойындағы ой еңбегі
кұшінің қайнар көзі, сондай ... ... ашу, ... ... ... ... ... бойына біткен қасиет болуы керек».
Сондықтанда әрбір ... ... беру ... ... ... ... олардың ынта ықыласын, зейін-зердесін, білімді
меңгеруге бағыттау үшін төмендегі шарттарды орындауы тиіс. Олар:
- жаңа ... ... ... ... ... ... жаңа ... таныстыру арқылы сабақтың мазмұнына оқушылардың ... ... ... жаңа білімді меңгеругебағыттайтын сұрақтар қою арқылы олардың
ынта ... ой ... ... т.б. деп оқу ... ... ... дидактикалық әдіс тәсілдерін де жан –жақты сөз ... ол ... ... методика ғылымдарына сүбелі үлес
қосушылардың бірі болып, Қазақстанның мәдениет тарихында ... ... ... - ... ... бірге жасасып келе жатқан тәлім-
тәрбие мектебі. Ғалымдар тұжырымына сүйенсек, халық педагогикасы ғылым
емес, ол ... ... бойы ... ... бір жүйеге келтірілмеген
ұрпақ тәрбиесі жөніндегі эмпирикалық білімі мен тәжірибесінің жиынтығы,
этнопедагогика ғылымының зерттеу ... ... ... ... бұлақ.
Халық педагогикасының негізгі ... бірі - ... ... жас ұрпақты өмірге дайындап, «сегіз қырлы, бір
сырлы», жан-жақты жетілген азамат етіп тәрбиелеу үшін бар ... ... Кез ... ... ... ... жасасақ, тәрбиенің түрлері
(еңбек, ақыл-ой, ... ... т.б.) ... ... жатады. Оны
бесік жырынан, бата-тілектер мен терме толғаулардан байқауға болады. Тәрбие
ісін кешенді ... ... ... ... де қуаттайды.
Тәрбие ісінің туғаннан өмір бойы үздіксіз жүргізілуін ... да, ... ... да құптайды.
Халық педагогикасында тәрбие ісін баланың жас ерекшелігін ескере ... ... ... ... ... бес ... дейін патшадай қара, он
бес жасқа дейін қосшыңдай сана, он бес жастан асқан соң ... ... ... мәтел баланы еркін тәрбиелеудің, ... деп ... ... деп тең ... ... меңзейді. Ал бұл ғылыми
педагогиканың ыңтымақтастық принципімен қабысып жатыр.
Ахмет ... ... ... беру ... ... ... қазақ
педагогикасын түзуі, Жүсіпбек Аймауытовтың қазақ психологиясы ғылымын
зерлей ... ... ... ... ... ретінде
қалыптастырып, пән ретінде оқытуға ұсынуы ұлттық педагогиканың ( халық
педагогикасы мен ... ... яғни ... этнопедагогикасының
дамып қалыптасу жолдарын көрсетті.
Қолданылған әдебиеттер
1. Этнопедагогика ( оқулық) – С. Қалиев, Ж. Ж. ... ... ... ... 2010
2. Этнопедагогика ( оқу құралы) – Б.Мұқанова, Р. ... ... ... Қазақ этнопедагогикасы (оқу құралы) – Ә.Табылдиев, Алматы:
«Санат»,2001
4. Бес арыс – Д.Әшімханов. –Алматы: Жалын, 1992

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Гендерлік психология саласының мақсат-міндеттері, пәні, объектісі.4 бет
Орта білім беретін мектептің оқыту процесінде оқушылардың дүниетанымдық көзқарасын қалыптастыруға байланысты жүргізілетін педагогикалық тәжірибе жұмыстары35 бет
Қазақ ойшылдарының қоғам мен тұлға дамуына әлеуметтік көзқарастары7 бет
"этнопедагогиканың зерттеу әдістері"5 бет
18 ғасырдағы қазақ әдебиетінің даму жөніндегі сипаты18 бет
XIX ғасыр қазақ ағартушыларының дүниеге көзқарасы15 бет
«Өлең бунақтарының таңдамалы және талғамалы орындары (А.Байтұрсыновтың "Әдебиет танытқыш" еңбегінің "Өлең ағындары" тарауы).»6 бет
А. Байтұрсынов және қазіргі қазақ тілі фонетика саласындағы жаңа бағыттар52 бет
А. Байтұрсынов, М. Дулатов, Ш. Құдайбердиев, М. Жұмабаев жайында қысқаша мәліметтер6 бет
А. Байтұрсыновтың еңбектері мен ой пікірі8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь