Жас ұрпақтың дүниеге көзқарасын қалыптастырудағы ұлттық ойындардың, өнердің және ертегілердің мәні

Кіріспе 3
1. Ұлттық ойындардың тәрбиелік мәні
2. Өлеңдердің тәрбиелік мәні
3. Ертегілердің тәрбиелік мәні
Қорытынды 11
Қолданылған әдебиеттер 12
Кіріспе


«Ойынсыз, музыкасыз, ертегісіз,
творчествосыз, фантазиясыз толық
мәніндегі ақыл-ой тәрбиесі болмайды»
Ұлы педагог В.И.Сухомлинский

Балаға тәрбие берудің мүмкіндіктері ретінде салт-дәстүрлер, әдет-ғұрыптар, поэтикалық мақал-мәтелдер, аңыз-әңгімелер, ертегілер, жұмбақтар, жыр-дастандар және ұлттық ойындар, ата тек шежіресі, діни ілімдер, дүниетанымдық озық ой-пікірлер және т.б. ұтымды пайдаланған.
Ұлттық тәрбиенің басты құралы ауыз әдебиеті және дала даналарының тәлімдік өнегелері - қазақ этнопедагогикасының теориялық алғышарттарының негізі болып табылады. Бала тәрбиесін заттың атын атап, сан үйретуден бастаған қазақтың ұлттық тәліміндегі ерекшеліктер сол ұлттың тұрмыс-тіршілігіне, тарихи және табиғи жағдайларына байланысты. Балаға сан үйретуді, тіл ширатуды, мақал-мәтел үйретуді, тақпақ жаттауды игі әдетке, одан әдепке, әдептен дәстүрге айналыдырып, қазақ халқы «тілашар» дәстүрін қалыптастырған. Қалыптасқан тілашар дәстүрі бойынша қазақ ұлты баланың бес жасқа дейінгі тәлім-тәрбиесін осы тілашар дәстүрімен байланыстырған. Тілашар дәстүрі баланың шілдехана тойы, бесікке салу, тұсау кесер рәсімдерінен басталып, бөбектің тілі шыға бастағанда оған сан үйрету, жаңылтпаштар айтқызу, үш жастан бастап тақпақ айтқызу, ән үйрету, дарынын дамыту рәсімдері орындалған.
М.Жұмабаев ойындарды халық мәдениетінен бастау алар қайнар көзі, ойлау қабілетінің өсу қажеттілігі, тілдің, дене шынықтыру тәрбиесінің негізгі элементі деп тұжырымдайды.
Қоғамымыздың іргетасын нығайту үшін бүгінгі жастарға үлгілі, өнегелі тәрбие беру - қазіргі міндеттердің бірі. Оқушыда жалпы адамзаттық құндылықтар мен адамның айналадағы дүниемен жеке тұлғалық қатынасын (этикалық, эстетикалық, адамгершілік тұрғысынан) тәрбиелеу мақсатын халқымыздың мәдени рухани мұрасының, салт-дәстүрінің озық үлгілерін оның бойына дарыту арқылы жүзеге асыруға болады.
Қолданылған әдебиеттер


1. Этнопедагогика ( оқулық) – С. Қалиев, Ж. Ж. Молдабеков, Б.І. Иманбекова. Астана: Фолиант, 2010
2. Этнопедагогика ( оқу құралы) – Б.Мұқанова, Р. Ильясова, Астана: Фолиант, 2008
3. Қазақ этнопедагогикасы (оқу құралы) – Ә.Табылдиев, Алматы: «Санат»,2001
4. Бес арыс – Д.Әшімханов. –Алматы: Жалын, 1992
        
        ҚАЗІРГІ  ЗАМАН ГУМАНИТАРЛЫ-ТЕХНИКАЛЫҚ ИНСТИТУТЫ
Р Е Ф Е Р А ... Жас ... ... ... ... ... ... және ертегілердің мәні
Қабылдаған: Аширбекова Г.Е.
Орындаған: Джолдинова А.К.
Қарағанды қ.
2012ж.
Мазмұны
Кіріспе
3
1. ... ... ... ... ... ... мәні
3. ... ... ... ... ... ... ... толық
мәніндегі ақыл-ой тәрбиесі болмайды»
Ұлы педагог В.И.Сухомлинский
Балаға тәрбие берудің мүмкіндіктері ретінде салт-дәстүрлер, ... ... ... ... ... ... және ... ойындар, ата тек шежіресі, діни ... озық ... және т.б. ... пайдаланған.
Ұлттық тәрбиенің басты құралы ауыз әдебиеті және дала ... ... - ... ... теориялық алғышарттарының
негізі болып табылады. Бала тәрбиесін ... атын ... сан ... ... ... тәліміндегі ерекшеліктер сол ұлттың ... ... және ... ... ... ... сан
үйретуді, тіл ширатуды, мақал-мәтел үйретуді, тақпақ ... игі ... ... ... дәстүрге айналыдырып, қазақ халқы «тілашар» дәстүрін
қалыптастырған. Қалыптасқан тілашар ... ... ... ұлты ... ... ... тәлім-тәрбиесін осы тілашар дәстүрімен ... ... ... ... ... бесікке салу, тұсау ... ... ... тілі шыға ... оған сан ... айтқызу, үш жастан бастап тақпақ айтқызу, ән үйрету, дарынын
дамыту рәсімдері орындалған.
М.Жұмабаев ойындарды халық мәдениетінен бастау алар ... ... ... өсу қажеттілігі, тілдің, дене шынықтыру тәрбиесінің негізгі
элементі деп тұжырымдайды.
Қоғамымыздың іргетасын нығайту үшін ... ... ... ... беру - ... ... ... жалпы адамзаттық
құндылықтар мен адамның айналадағы дүниемен жеке тұлғалық ... ... ... ... ... ... мәдени рухани мұрасының, салт-дәстүрінің озық үлгілерін ... ... ... ... ... ... Ұлттық ойындардың ... ... ... ... ... деп ... ... сабақта қолдану
оқушылардың ой-өрісін жетілдірумен бірге, өз халқының асыл мұраларын бойына
сіңіріп, кейінгі ұрпаққа жеткізе білу құралы. ... ... ... ... жас ... ... ... арман-мақсаттарын, орныққан
пікірлерін, ұсыныстарын қамтып көрсететін педагогикалық идеялар мен салт-
дәстүрлері өткен мен қазіргінің ... ... ... Ол ... барысындағы  әлеуметтік мәні бар ақпаратта (білім, білік) ... ... ... ... отырады.
Ең алдымен, халық педагогикасы өскелең ұрпақтың еңбек пен өмір сүру
бейнесінің негізі болып, оларды келешектегі ... ... ... ең бір көне ... ... ... ойын жатады. Ойын
арқылы бала қоршаған ортаны өз бетінше зерделейді. Сөйтіп, ... ... іске ... қоршаған адамдардың іс-әрекетіне еліктейді.
Соның нәтижесінде өзі ... ... ... ... пен ... жаңғыртады. Мәселен, қазақтың ұлттық ойындары: «Бәйге», «Көкпар»,
«Алтын сақа», «Хан талапай», «Қыз ... ... т.б. ... ... ... мен ... ... Ойын дегеніміз –
адамның ақыл-ойын дамытатын, қызықтыра отырып ойдан-ойға жетелейтін, тынысы
кең, ... ... қиял мен ... ... ғажайып нәрсе.
Ұлы педагог В.И.Сухомлинский: «Ойынсыз, музыкасыз, ... ... ... ... ... тәрбиесі болмайды», -
дейді. Демек, шәкірттің ақыл-ойы, парасаты ұлттық салт-сананы сіңіру арқылы
баии ... Оқу ... ... ойын ... пайдалану сабақтың
тақырыбы мен мазмұнына сай алынады. Сонда ғана оның танымдық, ... арта ... ... ... «Сиқырлы қоржын», «Көкпар», «Асық»
секілді  ұлттық ойындарға қатыстыру өте тиімді екеніне көз жеткізу ... Бұл ... жаңа ... ... немесе қайталау кезінде қолдану
керек деген пікір бар. Оқушы ойынның ... не ... ... ... ... ... баға алуы ... Мұғалім әр оқушының еңбегін
бағалап, ынталандырып отыруы ... ... ... ... ... ол
баланы зеректікке, білгірлікке баулиды. Бабаларымыздың асыл қазыналарына
деген көзқарасын құрметтеуге сөз әсемдігін сезінуге үйретеді. ... ... ... ... ... ... ... ойындар арқылы
сабақтасытырып түсіндіру пән тақырыптарын тез, жылдам меңгеруге ықпал
етеді. Оқушының ... ... ... ... Халқымыздың ұлы перзенттерінің
бірі, аса көрнекті жазушы М.Әуезов: «Біздің халқымыздың өмір ... ... ... ... ... ... бар ғой. Ойын ... менің
түсінуімше көңіл көтеру, жұрттың көзін қуантып, көңілін шаттандыру ... ... ... бір ... ... ... - деп ... тегін
айтпаса керек. Одан кейінгі кезеңде қазақ ... бай ... ... және оның ... ұлт ойынының тәрбиелік маңызы
туралы пікір айтқандар К.А.Покровский, ... ... ... ... ... Ф.Лазаревский, П.П.Пашин,
Г.С.Запряжский, А.Шиле, А.Харунзин, А.Горячкин, П.Ходыров, Е.Букин,
О.Әлжанов, т.б. болды ... өз ... ... ұлт ... ... өте ... әр ... болады», - дей келіп, ұлт ойындарын негізінен үш ... ... ... ойындарды халық мәдениетінен бастау алар ... ... ... өсу ... ... дене ... тәрбиесінің
негізгі элементі деп тұжырымдайды. Кезінде ... ... ... ... ... ... ... Ә.Бүркітбаев, т.б.
есімдерін атауға болады. Кеңес Одағы кезіндегі ... ... ... ... ... ... ғалым Б.Төтенаев «Қазақтың
ұлттық ойындары» (Алматы, 1994) атты ... ... ... ... бөліп, ойын шарттарын жазып, жастар үшін тәрбиелік мәнін зерделеп,
ойын білдірген. Сабақта және ... яғни ... мен ... ... ... ... ... алдымен еңбекке баулу және
дене шынықтыру пәндерінде оқушылардың өз бетімен жұмыс ... ... ... ... тұрғыдан негізделсе, онда оқушылардың
білімге деген құштарлығын арттыруға және ... асыл ... ... ... ... ... болады. 
Қай халықтың болмасын, оның ұлттық ойындарының белгілі бір мақсаты
мен әлеуметтік-психологиялық тұрғыдан ерекше қасиеттері ... ... ... ... ел арасындағы беделі, тарихи қоғамдағы алатын
орны және болашақ ұрпақты ... ... оның шығу ... ... тұрғыдан бізге дейінгі ғалымдар да көп ізденді. Ә.Диваев алғашқы
топтағы ойын түріне ... ... ... ... ... екінші топтамадағы дәстүрлі ойындарға қозғалыс ойындарын, үшінші
топқа – спорттық ойын түрлерін ... ... ... ... ... ... іс-әрекетін, қимыл-қозғалысын
дамытумен қатар денсаулығын шыңдауда ... ... ... атқарады.
Қазақ балаларының ұлттық ойынына тоқталғандардың бірі – орыс ғалымы
А.Алекторов. Мәселен, оның «О ... и ... ... ... и ... родителей» (Орынбор, 1891) атты еңбегін атауға болады.
Автор бұл еңбегінде көшпенді қазақ халқының өмір сүру ... ... ... ... ... өсу ... дейін ұлттық ойын мен қимыл-
қозғалыс әрекетінің алатын орны және ... ... мен ... ... ... жеке халық ойындарының қажетті жақтарын
ашып көрсетеді.
Қазақтың белгілі ғалым ағартушылары А.Құнанбаев, ... ... ... ... ... ... ... мәнін
жоғары бағалап, өткен ұрпақтың дәстүрі мен алтын құрметтеп, адамдардың ойы
мен  іс-әрекетін танып түсінуде ... ... ... ... ... оның атқаратын қызметін ... ... ... ... ... ... алар ... көзі, ойлау қабілетінің өсу
қажеттілігі, тілдің, дене шынықтыру тәрбиесінің негізгі ... ... ... ойындар халық тәрбиесінің дәстүрлі табиғатының
жалғасы. Ежелден дәстүрлі ойындарда халықтың өмір сүру ... ... ... ... дәстүрлері, батырлық-батылдық туралы түсінігі,
адалдыққа, ... ... ... т.б. құндылықтарға мән берілуі –
халық данышпандығының белгісі.
Сонымен түйіндеп ... ... ... ойындарының басқа
халықтардың ұлттық ойындарынан айырмашылығы - оның шығу, пайда болу тегінің
ерекшелігіне ... ... бір ... ... ... ... тәрбиелік мәні
Тәрбиенің қалыптасып дамуына халық ... ... зор ... Халық шығармашылығына ауызекі поэтикалық, музыкалық, сәндік-
қолданбалы өнер түрлері енеді. Онда ... ... ... ... туыстық, достық, жодастық сезім, туған жерге, елге
сүйіспеншілік, ұлттық намыс, ата-баба дәстүріне сыйластық көзқарас, ұлттық
өнерді құрметтеу, сақтау, ... ... ... ... қасиеттер
дәріптеледі. Жеткіншектердің жеке тұлға болып қалыптасуына тікелей ықпал
еткен ... ... ...... ... ... ... өрге бастырады»деп халық көркемөнерді жоғары бағалайды да, « ақын
– елдің еркесі», « ... қолы ... ... –қиялды, биші-зиялы» - деп,
өнер адамдарын ардақтайды.
Музыка өнерінің әсем үлгілері халық күйлері мен халық әндері арқылы
кеңінен ... ... ... ... ... ... ... жетіген,
шаң қобыз, аса таяқ, сылдырмақ, т.б. құралдар арқылы орындалады.
Ән -би –сауықшылардың өнері ғана емес, теңдік пен ... ... ... ... ... қысылып- қымтырылудан арылтатын, еркіндікке
еміренушілік, әркімнің қырағылығы мен көрегендігіне демеушілік ... ... оның ... ... Мысалға, әнші мен биші, қалжыңқой не айтамын десе
де, аңшы нені ... десе де өз ... еді. Ән – би – ... пен
жұбаныштың бейнелі тілі. Өнер тілімен орындаушы мен көрермен, жеке мен
көпшілік өзара түсінісе де, ... да ... ... бәрі де, ... сыртқы
көріністерге ұқсайды,біржағы өзіндік кемшілікті ... ... ... ... ... ... Осындай белсенділікке қазақтың балалары
ерте араласқан. Ойын- сауықтарға белсенділік- мінездегі ... ... мен ... ... келіссіздікке қарсылық, сондай-ақ бойдағы
ебедейлікті көрсетуге шек қоймайды.
Түптеп келгенде, ән-би, ойын-сауық
Өнерпаздық — ... пен ... ... ... ... ... ... болашақ дамуының кепiлi. Онда ... ... ... қолдау табады. Өнерпаздарда
бостандыққа деген сүйiспешiлiк, кiсiге деген кiшiпейiлдiлiк, ертеңiне ... ... ... ... ... ... өз ... киелi
қасиеттердi көпке таратады, жекенiң өтiнiшiн көпшiлiкке жеткiзедi. Өнерпаз
өтiнiштен бас тартпады, ... ... ... ... ... Ойы мен
еркi, пайымдауы мен парқы, денелiк шапшаңдығы мен шеберлiгi үйлескен жандар
ойын-сауықтың бас кейiпкерiне айналады. Өнерпаз ... ... ... Жаны ... рухы биiк, ... шымырлар ғана ойын-сауықтың
беташарына жарайды, ойын тәртiбiн сақтады. Өзiн ұстай ... ... ... ... ... ... ... тыс қалмайды, бiреудiң
жетегiне жүре бермейдi. Ойынның бiр түрiнен қанағат таппаса, қызықтыратын
басқа түрлерiне ауысады. Мұндай ... ... ... де, ... ... түрi де ... жаңарып отырады. Үлкен мұрат үшiн тер ... ... ... ... ... да ... мен ... жақсы көредi. Құрмет көңiл ашады, шабытына шабыт қосады.
3. Ертегілердің тәрбиелік мәні
Бала санасында тәрбиелік ... ... ... ... орын ... ... ең ... зерттеп, жинақтағандар – Ш.Уәлиханов, Г.Р.Потанин,
Н.Березин, М.Көпеев, ... ... ... ... ... да ертегілерді адам баласының арман-мүддесі,
болашақтан күтетін үмітінен, қиялынан туған деп ... ... ... ... ... жас ... ... берер өнегесі мол. Қазақ
халқының ертегілері тереңдігі, ... ... әжуа ... ... мәні ... ... ... көркем құбылыс болып табылады.
Қазақтардың алғыр ... ... ... ... мен ... ... шығу және ... ұзақ мерзім есте сақтау қабілетін өзіндік
ерекшелік ретінде кезінде көптеген ... ... атап ... Осы ... ... атадан балаға беріліп отырды.
Қазақ ертегілері сан ... ... ... ... қиял
–ғажайып , тұрмыс-салтқа байланысты, батырлық, күлдіргі ертегілер деп
бірнеше топқа ... ... ... ... көне ... елдің және аңдардың, малдың
киесі бар деген сенім қалыптасқан ... ... ... ( ақ ... шопан
ата, Зеңгі баба, Қамбар ата, Шек-шек ата, Ойсыл қара, т.б.) ол дами ... ... ... ... ... ... туралы ертегіде космосқа ұшып жүрген хайуанаттар мен төрт
түлікті көреміз.
Ертегілердің ... ... ... ... балалық шақтың
болашағын елестетіп, келешекке сеніммен қарауға тәрбиелейтін ең ... – қиял ... ... Ертеде «Ұшқыш кілем» ойлап шығарған
халық енді «Зымыранның» ... бар ... ... тиек ... ... мен
планеталарды еркін аралайтын алыптар туралы ертегілер ... ... ... ғылым болжамдарына сәйкестендіріліп ... ... ... ... ... деп ... ... байланысты ертегілер халықтың тарихи талаптарына
байланысты туған. Онда бай ... мен ... ... таптық
айырмашылықтары сөз болады, ақылды кедей мен сараң бай, ... ... хан мен ... ... іс әрекеттері, мінез-құлықтары
суреттелінеді.
Батырлық ертегілерде елін қорғап, ... ... ... іс ... ... Олардың ерліктері мен еңбектері,
адамгершілік іс-әрекеттері кейінгі ұрпаққа үлгі - ... етіп ... ... ... мен батырлық ертегілербір-бірімен
сабақтас, ... ... ... көп ... ... әрі ... ... деуге болады.
Аңыз ертегілер, негізінен, Алдар көсе мен ... ... ... ... ... ... сараң бай, зұлым
хан, қаныпезер уәзір, қуақы құл, еріксіз ... ... ер ... ... Онда ... ... ... отырады.
Ертегіде суреттелген кейіпкерлердің көркемдік – поэтикалық бейнелері,
парасатты істері, рухани таза жан ... ... ... сондай – ақ
адамдардың рухани сұлулық пен ... ... ... ... баланың
адамгершілік қасиеттерін жетілдірудің және әдемілікке деген қызығушылығын
арттырудың құралы болады. ... ... ... ... сыртқы
сұлулығын көрсетіп, түр сипаты, жүрі – тұрысы ерекше әсерлі суреттеледі.
Халық сыртқы сұлулықты ... ішкі ... ... оның ақыл- ойын
моральдық қасиеттермен: ерлік, ... ... ... гуманистік терең сезімімен үйлесімді болуын талап етті. ... «Күн ... ... ... «Жігіт пен өнерлі қыз», т.б.
Көпшілік ертегілер балаларды адамгершілік асыл қасиеттерді меңгеруге,
еңбектану арқылы ... бір ... ... өнер иесі ... уағыздайды. Ал
кейбірі балаларды өзінің көркемділігімен, әсемділігімен, ... қана ... ... қиялын ұштап, қиындықты жеңуге қиналған кезде
ақылымен шешімді әрекетке баруға, ... ... ... ... ... ... ... қабылдай білуге үйретеді.
« Ертегінің әрбір сөзі ... ... өте ... ... ... сөзде, әрбір бейнеде халық рухы, шығармашылық күшінің ойыны
бар. Ертегі – ... ... ... байлығы, оны тану арқылы бала туған
халқын жүрегімен танып -біледі», - деген В.А.Сухомлинскийдің сөзінде ... ... ... ... – ақыл – ... ... қасиеттерді,
эстетикалық талғамды, нәзік сезімді тәрбиелеудің қажеті құралады.
Қорыта айтқанда, ертегінің қай түрін алсақ та, ол – ... ... зор ... ... ... тәрбиелік мәні бар әңгімелер.
Қорытынды
Қолданылған әдебиеттер
1. Этнопедагогика ( оқулық) – С. ... Ж. Ж. ... ... ... ... ... ... ( оқу құралы) – Б.Мұқанова, Р. Ильясова, Астана:
Фолиант, 2008
3. Қазақ этнопедагогикасы (оқу құралы) – Ә.Табылдиев, ... Бес арыс – ... ... Жалын, 1992

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақ халық мұрасындағы ұлттық өрнекпен реңдердің танымдық-эстетикалық, тәрбиелік концепциялары4 бет
Г.Мендельдің тәжірибелері3 бет
Жеке тұлғаны қалыптастыру7 бет
Жыныс генетикасы4 бет
Орта білім беретін мектептің оқыту процесінде оқушылардың дүниетанымдық көзқарасын қалыптастыруға байланысты жүргізілетін педагогикалық тәжірибе жұмыстары35 бет
Әлеуметтік экологияның өзекті мәселелері туралы9 бет
XIX ғасыр қазақ ағартушыларының дүниеге көзқарасы15 бет
Адамзаттың тұрақты даму философиясын қалыптастырудағы Рио-де-Жанейро конференциясы6 бет
Адамның дербес психологиялық қалыптастырудағы тұқымқуалау мен орта факторлары6 бет
Адамның дербес психологиялық қалыптастырудағы тұқымқуалау мен орта факторлары жайлы7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь