Нерв жүйесінің жалпы физиологиясы

Нерв жүйесі — информацияны жылдам жеткізетін және басқаруды жүзеге асыратын күрделі ұйымдасқан әрі жоғары дәрежеде маманданған жүйе. Оның негізгі құрылымдық бірлігі — нерв клеткасы — нейрон.
Адам организмі күрделі де өзара тығыз байланысқан жүйелерден, органдардан және тканьдерден тұратын жоғары ұйымдасқан биологиялық супер жүйе болып есептеледі. Осы-күрделі құрылымда ерекше рольді орталық нерв жүйесі — ми мен жұлын атқарады. Ол адам организміндегі барлық клеткаларды, ткаиьдерді, органдарды, бұлардың жүйелерін, өзара байланыстырып функциональдық біртұтастықта ұстайды. Орталық нерв жүйесінің қызметтері арқылы - барлық органдар мен тканьдерде болатын рецепторлар тітіркенген кезде туатын афферрнтті (орталыққа тепкіш) импульстер қабылданады, олардың анализі мен синтезі жүреді (өңделеді) және түрлі шеткі органдардьщ әрекетін тудыратын немесе тоқтататын, болмаса олардың тонусын сақтауға көмеқтесетін эфференттік (орталықтан тепкіш) импульстер пайда болады. Орталық нерв жүйесі жеке организмнің қоршағаң ортаға бейімделуін оның барлық қызметтерінің ең жетілген реттелуін және үйлесімді, бірлескегі түрде іске асуын қамтамасыз етеді.
Орталық нерв жүйесінің түрлі органдар әрекетін нақты бақылауы нерв орталықтары мен шеткі органдар арасында екі жақты байланыс болғандықтан іске асады. Қандай да болмасын эфференттік импульстерден орындалатын әрекеттен жұмые атқарушы органдардағы рецепторлар тітіркенеді де афференттік импульстер туады; ал олар тиісті әрекеттің нәтижесі туралы орталық нерв жүйесін хабарлайды (кері афферентация). Адамның да психикалық әрекеті мен басқа да барлық әрекеттері орталық нерв жүйесінде жүретін процестерге негізделген. Айтылып отырған аса жауапты да күрделі қызметте билеуші роль ми үлесіне тиеді.
Мидың осындай бүкіл организмдегі тіршілік процестерін ең жоғарғы және нәзік интеграциялаушы орган ретіндегі материалистік көзқарастың қалыптасуында отандық физиологтардың олардың ішінде И.,М.. Сеченов пен
        
        НЕРВ ЖҮЙЕСІНІҢ ЖАЛПЫ  ФИЗИОЛОГИЯСЫ
НЕРВ ЖҮЙЕСІНІҢ МАҢЫЗЫ, ОНЫҢ ДАМУЫ, ... ... ...... жылдам жеткізетін және басқаруды жүзеге
асыратын күрделі ұйымдасқан әрі жоғары дәрежеде ... ... ... құрылымдық бірлігі — нерв клеткасы — нейрон.
Адам организмі күрделі де өзара тығыз байланысқан ... және ... ... жоғары ұйымдасқан биологиялық супер
жүйе болып есептеледі. Осы-күрделі құрылымда ерекше рольді ... ... — ми мен ... ... Ол адам ... барлық клеткаларды,
ткаиьдерді, органдарды, бұлардың ... ... ... ... ... Орталық нерв жүйесінің қызметтері
арқылы - барлық органдар мен ... ... ... ... ... ... ... тепкіш) импульстер қабылданады, олардың
анализі мен синтезі жүреді (өңделеді) және түрлі шеткі ... ... ... тоқтататын, болмаса олардың тонусын сақтауға көмеқтесетін
эфференттік (орталықтан тепкіш) ... ... ... ... нерв
жүйесі жеке организмнің қоршағаң ... ... оның ... ең ... ... және ... бірлескегі түрде іске
асуын қамтамасыз етеді.
Орталық нерв жүйесінің түрлі ... ... ... бақылауы нерв
орталықтары мен шеткі органдар арасында екі жақты ... ... ... ... да ... ... импульстерден орындалатын
әрекеттен жұмые ... ... ... тітіркенеді де
афференттік импульстер туады; ал олар тиісті әрекеттің ... ... нерв ... ... ... ... ... да психикалық
әрекеті мен басқа да ... ... ... нерв ... ... ... ... отырған аса жауапты да күрделі қызметте
билеуші роль ми үлесіне тиеді.
Мидың осындай бүкіл ... ... ... ең жоғарғы
және нәзік интеграциялаушы орган ретіндегі материалистік көзқарастың
қалыптасуында отандық ... ... ... И.,М.. ... пен ... Павловтың атқарған рольдері айрықша.)
И. М. Сеченов (Павлов оны «орыс физиологиясының атасы» деп атаған)
организмнің ... ... ... оның ... әсерлерге қайтаратын
барлық жауап реакциялары (рефлекстер) нерв ... ... іске ... 1862
жылы «ми рефлекстері» деп аталатын ... ... Осы және ... ол ... ... ... яғни орталық нерв
жүйесіндегі құбылыстар мен процестерді білу керек деген ғылыми идея ... П. ... И. М. ... осы ... ... ала ... ми
қызметін зерттеудің обьективтік әдісін (шартты рефлекстер әдісін) тауып
ғылымға ендірді. Әрі оны ... ... ... ... нерв ... ... шықты. Түрлі ... ... ... ... анализдей отырып ол мидағы, оның ішінде ... нерв ... ... мен ... ... өзара әрекеттесуі туралы ғылыми нақты тұжырымдар жағады. Мен
жұмысын принциптері мен заңдылықтарын анықтқады.
Жоғары сатылы организмдерде ... аса ... ролі бар нерв ... ... ... ... дамудың жемісі. Эволюциялық дамудың- ең ... ... — бір ... ... нерв ... ... ... клетка ішіндегі әр түрлі процестерді реттейтін арнайы гуморальдық
механизмдер ғана болады. Қарапайым көп ... да ... ... ... сақталады және сонымен қатар химиялық заттар көмегімен
іске асатын клеткааралық гуморальдық ... ... ... ... жеке ... метаболизм Процестерінің өнімдері. Олар
клеткааралык, кеңістіктерге өтеді де, ... ... ... ... әсер ... олардың өткізгіштігін өзгертеді,
клеткалар алмасу ... ... ... ... көп ... ... бұдан арғы күрделене түсуі ерекше,
жылдам іске асатын реттеу мен ... ... ... қажет
етті. Міне осыдан нерв жүйесі пайда болды. Нерв ... ... ... ... ... жүрді. Ол қозғалыссыз тіршілік
ететін губкалардан басқа кеп клеткалылардың бәрінде бар. Ең қарапайым ... ... нерв ... болып есептеледі. ... ... ... ... ... нерв клеткалары рецепторларда
пайда болған қозуды ет элементтеріне, ішкі бргандарға жеткізеді. Диффуздық
нерв торы әр ... ... ... ... ... жауап қайтарады (мәселен, гидраның бүкіл-денесі жиырылады.
Эволюция барысында ... ... ... мен ... нерв жүйесінің бұл алғашқы типі көптегең өзгерістерге ... бірі — әр ... ... нерв ... ... бір ... ... (сезгіш) нейрондар рецепторларға жақын маңда, ал
қозғағыш (мото) ... ... ... ет группаларының маңында.
Осыдан түрлі нерв түйіндері (ганглийлер) түзіледі. ... ... ... ... байланысады. Құрттарда, буынаяқтыларда,
моллюскаларда, тікен терілерде болатын бұл ... ... ... ... нерв ... деп атайды.
Бұдан соңғы этапта хордалы немесе түтікті нерв жүйесі пайда болған.
Хордалы, жануарларда ... ... нерв ... ... арқа ... түтіктен түрады. Оның алдынғы кеңейген жағы — миды," ал артқы
цилиндр тәрізді ... ... ... ... ... ... бірі — ми дамуы қарқынды жүреді де оның ең
жоғарғы бөлімі — ми ... ... ... ... ... ... ... жетілу барысында басты рольді ерекше
элеметтер — рецепторлар атқарады. ... – даму ... екі ... ... ... с ... жоғарылады.
Рецепторлардың белгілі бір ... ... бір ... ... ... байланысты түрлі сезім органдары пайда болды.
Нерв жүйесі ... ... ... ... ... ... ... Ішек куыстыларда нерв клеткалары бір-
бірінен ... Олар ... ұзын және ... протоплазмалық
көпіршелер арқылы байланысқан (нейропильдік тип). Ал ... нерв ... ... байланысты олардың морфологиялық жекеленуі жүрді.
Енді нейрондар бір-бірімен ерекше ... ... ... ... ... ... Бұл ... байланыстырған
құрылымдарды сйнапстар деп атайды.
Нерв жүйесіндегі морфологиялық өзгерістер ылғи да функциональдық
өзгерістерді тудырып ... ... ... ... ... ... яғни нерв жүйесі күрделене түскен сайын, оның ... ... де ... ... ... қозу өту ... жаңа ... болды; нерв талшықтарының қозуды өткіз жылдамдығы өсті ... ... ... ... ... ие балды. тежелу процесі
күрделенді, жетілді; организмнің қоршаған орта ... ... ... реакциялары (рефлекстер) көбейіп, түрленіп, ... ... ... ... ... ... ортаның алуан түрлі, ылғи да
өзгеріп отыратын жағдайларына ... ... ... күшейтті.
Орталық нерв жүйесінің функцияларын зерттеу үшін қолданылатын әдістер
көп. Солардың ішінен мыналарды атап айтса да жеткілікті.
1. ... ... нерв ... әр ... ... түгел немесе
жартылай кесу, болмаса алып тастау (экстирпаңия). Бұл ... ... ... ... ... ... арқылы тиісті
ми немесе жұлын бөлімдерінің ролі анықталады.
2. Мидың әр түрлі ... ... ... Бұл үшін микроэлектродтар
арқылы тұрақты ток береді, мұздатады, жоғары ... әсер ... ... рентген сәулесің, ... ... ... ... ... әр ... ... фуңкцияларын
уақытша тоқтату.
4. Зерттелетін участокті әр түрлі күші бар ... ... ... 1870; ... ... ... алғаш қолданған),
алынған жауаптың сипатын бақылау. Тітіркендіру үшін химиялық ... ... де ... ... ... Мұнда орталық нерв жүйесінің әр ... ... ... (ең алдымен әрекет
потенциалдары) зерттеледі.
6. ... ... ... ... 1889).
Стереотаксистік атласты пайдалана отырып микроманипулятордағы микровинттің
көмегімен микроэлекдродты ... ... ... ... жеке нерв ... тигізеді.
7. Шартты рефлекстер әдісі.
НЕРВ ТКАНІНІҢ НЕГІЗГІ ҚҰРЫЛЫМДАРЫ
Орталық нерв жүйесінің ... мен ... ... ... түсініктің негізі ретінде нейтрондық теория алынады. Өткен ғасырдың
70-жылдарында жарық микроскопияның жетілуіне және нерв ... ... ... ... табылуына байланысты нерв жүйесінің құрылысын дәл де
терең зерттеу мүмкіндігі ... ... ... ... ... ... ... рет мидың сұр затының үзіліссіз тор тәрізді ... ... ... Оның ... ... үзіліссіз нерв торының
түйіндерінде орналасады. Олар өзара тікелей протоплаз малық ... сол ... ... ... ... қолданып зерттеу жүргізген
Испан гистологы Рамон-и-Кахал ... ... ... ... ... ... құрылысты екені дәлелденеді. Нейрондық теория бойынша
нерв клеткалары автономды яғни ... ... ... Олар
бір-бірімен ... ... ... көмегімен
морфофункциональдық байланыс жасайды. (Шеррингтон, 1897). Қазіргі ... ... ... бұл ... толық расталып отыр: әр ... өн бойы ... ... ... және әр ... ... ... өте кішкентай бос кеңістіктер болады.
Нерв ... ... екі ... ... және глиальдық клеткалардан
тұрады. Глиальдық клеткалардың саны нерв клеткаларынан 8—9 есе көп болады.
Бірақ ... ... ... ... одан ... процестерін нерв клеткалары (нейрондар) іске асырады. Нейрондардың әр
түрлі бірлестіктері спецйфикалық түрде ұйымдасқан нейрондың тізбектер ... ... Ал ... ... функционалдық жүйелері құралады.
Нейрондардың пішіні, көлемі, құрылымы ... ... ... ... оның ... диаметрі 4—6 мкм; ал ми ... ... ... ... 130 ... ... ... 500 мкм ден 70000
мкмге дейін бола алады.
Әрбір нейронның ең негізгі төрт элементін ... ... ... ... және аксонның пресинапстық ұштары. Бұл ... ... ... ... бар. ... ... бүкіл
клетканың тіршілік әрекетін қамтамасыз етуге қатысатын клеткаішілік ... ... ... ... эндоплазмалық ретикулум, пластикалы
комплекс (Гольджи аппараты), митохондриялар т.б. Мұнда ... ... ... ... ... ... жүреді.
Нейрондардың көпшілігінде дене мембранасы синапстармен қапталған, ендеше ... ... ... сигналдарды қабылдап, интеграциялауда
маңызды роль атқарады. Қлетка денесінен ... ...... аксондар. Көпшілік ... ... ... көп ... Осы себептен де олардың жиынтық беткейі клетка денесінен
әлде қайда ... ... ... ... - саны ... ... нейрондардың информация ... ... ... ... ... Бұлардың мембранасында клетка
денесіндегі сияқты ... ... ... ... ... ... ... Осылар белгілі бір ... ... ... ... Бұл ... бір клеткадан екінші клеткаға сигнал
жеткізуге қатысады, сондықтан синапстардағы қозу мен ... ... ... ... — ұзын, бір ғана өсінді. Оның негізгі
функциясы нерв импульсін әрекет потенциалын ... ... ... ... ... ... ... (холмик) деп аталады. Аксонның бастапқы 50—100
мкм, ... ... ... ... Осы ... ... Төбешігімен қосып алғашқы сегмент деп ... ... ... ... участоктеріне қарағанда қозғыштығы жоғары болады:
тітіркендіру табалдырығы шамамен 3 есе ... ұшы ... ... ... ... ... сигнал беруге маманданған. Сондықтан онда ...... ... ... ... бар. ... химиялық медиаторлар болады. Ақсонның ... ... оның ... бөлімдері мен өзгеше, түрлі медиаторлар немесе
нейромодуляторлар әсерлерін сезетін спецификалық рецепторлар ... ... ... жүретіндіктен пресиапстық ұштардан бөлінетін
медиатор ... ... ... ... ... ... реттеле
алады. Осы кең қатар бұл жердің мембранасында басқа бөлімдерінен өзгеше,
кальций каналдары көп ... ... ... аксон ұшының ішіне
кальций ... ... ... ... мен ... ... тұра ... тыныштық
жағдайда калий иондарын, ал қозу кезінде натрий иондарын жақсы ... ...... —70 мВ, ал әрекет потенциалы — 110 ... ... ... жылы ... І—3 м сек тең: ... ... деполяризациясының айнымалы деңгейге ... ... ... ... ... ... погнциалы туу, үшін
мембрананы орташа ... 0 ... ... жетіп жатыр,
ал клетка ... үшін бұл шама ... мВ тең ... ... ... ... үшін трофйкалық орталық ролін
атқарады яғни ... зат ... мен ... ... ... да, егер соңды кессе клетка денесінен байланысын түзген
кесінді тіршілігін жойып бұзылады (А. Валлер ... ал ... ... ... бөлімінің бұзылмайтындығы былай тұрсын, ол ... ... ... ... ... ... келеді. Шамасы, клетка
денесінде, енді алдымен оның ядросында физиологиялық ... ... болу ... те, олар - ... ... ... ... аксондар мен дендриттерге өтіп ... ... ... ... болуы тиіс деген болжам айтылады.
Нейрондар жіктелуі. Әр ... ... ... ... саны ... болмайды. Осыған орай оларды ... ... және ... деп ... ... бір ғана ... ... Мұндай нейрондар омыртқасыз жануарларда
және омыртқалы жануарлардың эмбриональдық даму кезеңінде ... ... да бір ... болады, бірақ ол одан әрі екіге
тармақталып кетеді. Биополярлық нейрондарда екі ... бар. ... ... ... ұзын бір ... және бірнеше дендриттер шығады.
Бұлардың үлкендігі, пішіні, атқаратын қызметтері, орналасқан ... ... ... Нейрондардың ең басты үш типін айырады: ренттік, ... ... және ... ... афференттік (рецепторлық)
нейрондар биполярлы болады. Олардың ұзын ... ұшы ... ... ... (рецепторлық) аппарат ролін атқарады. Мұнда туған
қозуды клетка денесіне жеткізеді. Ал одан әрі ... ... ол ... ... ... миға жеткізіп, ол жерде қондырма ... ... ... байланысқа түседі. Афференттік нейрондар орталық нерв
жүйесінен тыс ... ... ми ... ... т. б.) ... нерв жүйесінің шеңберінде де (мыс, қару төмпешіктерінде) орналаса
береді. ... ... ... ... ... орталық
нерв жүйесінен түрлі шеткі оргаңдарға, тканьдерге жеткізеді (мысалы қаңқа
еттерін жабдықтайтын мотойейрондар). Бірақ, көптеген ... ... ... ... ... ... басқа, келесі нерв клеткалары арқылы
жеткізеді. Мәселен, ми қыртысының моторлы зонасының моторлық, рубро ... және ... ... ... жұлындағы тиісті
мотонейрондарға жеткізеді. Ал соңғылар, оларды одан әрі ... ... нерв ... ... ... орталық нерв
жүйесінен тыс, вегетативтік ганглийлерде орналасады. ... ... ... ... эфференттік нейрондармен байланыстырады.
Саны жағынан орталық нерв жүйесіндегі клеткалардың еңкөбі деп есептеледі.
Нейрондарды тудыратын эффектілері бойынша да жіктеуге ... ... ... ... ... ... қоздырушы т. б.
Кейде аксонның ұзындығына қарай қысша, ұзын аксонды ... деп ... ... нейрондарды — пирамида тәрізді, жіп тәрізді, жұлдыз
тәрізді, корзинка ... ... ... т. б. деп ... Нерв ... ... қызметтерінің іске асуында маңызды
рольді нейроглия атқарады. Нейрондарды барлық жағынан ... ... ... (астроциттер, олигодендроциттер т. б.) және оның
өсінділері — олар үшін бір ... ... ... – тірек қызметін
атқарады; екінші жағынан, нерв ... ... ... ... Сондай-ақ нерв клеткаларындағы зат алмасу процесін
реттеуге қатысады деп те есептеледі.
Нерв ... ... Нерв ... яғни ... ... ең, ... қасиеті — өздері арқылы қозу
импульстерін еткізу (тарату) болып есептеледі. Біртекті нерв клеткаларынан
шығатын нерв ... ... ... нерв жүйесі шеңберінде өткізгіш,
жолдар деп аталады ... ... ...... жол ... ... нерв жүйесінен шыққан соң түрлі талшықтар ... ... ... нервтерді құрайды. Атқаратын қызметтеріне қарай нерв
талшықтары ... ... ... ... афференттік,
орталықтан тепкіш — эфференттік, қозғағыш, ... ... ... ... т. б.). Бір ... әр түрлі қызмет
атқаратын талшықтар бола ... ... ... ... қарай балдырлы немесе
миелинді және балдырсыз ... деп екі ... ... ... сезгіш
және қозғағыш талшықтар сезім органдары мен қаңқа еттерін жабдықтайтын
нервтердің, сондай-ақ вегетативтік нерв жүйесінің ... ... ... омыртқалы жануарларда ... ... ... ... әдетте миелинді де, миелінсіз де талшықтар болады,
бірақ ... ... ара ... әр ... ... ... болып
келеді. Мәселен тері нервтерінің көпшілігінде балдырсыз талшықтар ... ал ... ... ... ... ... олар аз ... нерв талшығы, схемада көрсетілгендей осьтік цилиндрден және
оны қаптап тұрған қалың миелин қабығынан тұрады. Осьтік цилиндр ... ... ал оның ... ... ... онда ете ... 10—40 нм, нейрофибриллдар және ... ал ... ... мен ... ... Нерв
талышықтарының диаметрі 0,5—25 мкм ... ... ... ... ... ... ... орауының нәтижесінде пайда болады. Орамдар бір-бірімен
кіргісіп тығыз майлы қораб — миелин қабығы түзіледі. Ол ... ... 1-2 мм ... ... ... ... ашық ... Ранвье
үзілістері деп атайды, олардың диаметрі 1 мкм шамасында. Неғұрлым талшық
жуан болса, солғұрлым ... ... көп ... ... ... ... йиелин қабығы болмайды, олар тек Шванн
клеткаларымен (невриллемамен) ғана ... Нерв ... ... де ... ... ... қызметі бар.
Мәселен, нерв импульсінің тууы мен таралуында негізгі рольді цилиндрдің
мембранасы ... ... ... бір ... жоғары кедергісі
болғандықтан изоляторлық (ток өткізбеушілік), екінші жағынан, ... ... ... ... өсуіне әсер етіп) қызмет атқарады.
Ескеретін жай, ... ... ... ... ғана ... ... ... пайда болады, сондықтан да қозу
толқыны ... ... ... ... ... ... Мәселен, аксон арқылы шетке иондық каналдарды түзетін белоктар,
қоздырушы және тежеуші ... ... ... ... Бүл ... ғылымға 1897 жылы ағылшын физиологы ... ... ... байланыстыру, қосу, біріктіру) нерв
клеткасы ... ұшын ... ... ... құрылым.
Өткен ғасырдың 60-жылдарында-ақ И. М. Сеченов клеткааралық ... ең ... нерв ... ... болу ... ... мүмкін
емес деп есептеген болатын.
Нейрондар арасындағы синапстық ... ... ... Олар бір-
бірінен әрекет ету ... ... ... ... орналасу
(локализациялану) ерекшеліктеріне қарай, функциональдық бағыты, (қоздырушы
немесе тежеуші) ... ... ... ... ... соңғы
модуляцияға қабілеті жағынан, т. б. қасиеттерінен айырмашылықтар көрсетеді.
Дегенмен синапстардың барлығына да ... бола ... ... ... ... қасиеттер де бар. ... ... ... ... ... ... (көп жағдайда ол аксонның ең ақырғы
тармақтарынан тұрады); 2-ден, ... ... ... ... ол келесі нейрон денесі немесе дендрит мембранасының -учаетогы);
-3-ден пресинапс постсианпс арасындағы-болар-болмас (10—50 ... ... ... ... ... пен ... ... бір-
біріне дәл (сай) келетін участоктерін көп жағдайда ... жәңе ... ... деп те атайды.
Аксон талшықтарының клетка денесінде, түзетін синапстарын аксосоматикалық ,
деп, ал ... ... ... ...... ... Бұлардан басқа аксонның ақырғы тармақтарын (терминальдарын) ... ... әр ... ... ... ... ... денелерін бір-бірмен, байланыстыратын
сомато-соматикалық және клетка ... мен ... ... ... синапстар да болады.
Пресинапс ұштары әр түрлі пішінді (түймесына, корзинка, ... ... т. б.) ... ... Нерв ... ... синапстардан
басқа шеткі нерв ет синапстарын (ақырғы пластинкаларды) айырады. Бір нерв
талшығының тарамдалған үштары толып жатқан басқа клеткалардың ... ... ... ... ... түзе ... ... бір нейронның
денесі мен дендриттерінде көптеген басқа нейрондар түзетін ... ... ... қозу ... екі механизмін айырады: электрлік және
химиялық. ... етке қозу ... ... ... қатысуы мүмкін
екендігіне алғаш назар аударғандардың бірі И. М. ... ... ... ... ... нерв жүйесі әрекетінің негізгі және спецификалық көрінісі —
рефлекторлық ақтылардың ... яғни ... ... ... ... ... рефлекс дегеніміз рецепторлар тітіркенуіне
организмнің нерв жүйесі қатысуында қайтаратын жауап ... ... ... ... (латын, «шағылыстыру»)
принципін (XVII ғ, 1648) ... ... әрі ... Р. ... ... түсінігінше, жануарлардың қандай да болмасын қозғалысы іске асу ... ... деп ... өте ... әрі ... орын ... мидан шағылысып бір нервтен басқа нервке өтіп, одан әрі оның
қуысы арқылы етке ... оны ... шар ... ... ... яғни ... ... рефлексті ғылыми термин ретінде алғаш колданып, оған
қазіргі кездегі ұғымына ... ... ... басында) чех
физиологі Прохазка болды. Ол тіпті ... ... де ... ... ... деп ... Ағылшын Маршалл Голл, т. б.
рефлекстер деп тек ... нерв ... ... ... катысуында ғана болатын және кез келген тітіркендіруге жауап
ретінде стереотипті ... іске ... ... есептеді. Бұл
түсініктің шеңберіне симайтый басқа ... ... ... ... іс-әрекеттер рефлекстер қатарына жатқызылады.
Рефлекс ... үшін ... доға яғни ... қозу өтетін жол керек. Рефлекторлық доға — рефлексті ... ... ... және ... әрекеттесетін нерв
элементтерінің комплексі. Мұның ... ... ... байланысқан
афференттік, орталық және эфференттік бөлімдері бар. Афференттік бөлім
«тітіркендіргіш, әсерін ... ... ... рецептордан басталады.
Одан шығатын афференттік нерв талшығы ... ... ... ... нерв ... жеткізеді. Орталық нерв жүйесіндегі нейрондар
мен синапстар комплексі ... ... ... ... ... ... нерв талшықтарына оны одан әрі ... ... ... ... ... бір ... тудыратын
тітіркендір-гіштер әсерін қабылдайтын рецепторлар ... ... ... деп ... әсер ... ... ... реакциясы туғанға дейінгі
уақытты рефлекс уақыты деп атайды. Бұл ... ... ... әр ... арқылы қозу ету ұзақтықтарының қосындысынан құралады. Бұлардың
ішіндегі ең ...... нерв ... ... өту уақыты (синапстық
кешігу). Рефлекс орындалу үшін рефлекторлық ... ... ... та, ... ... болуы тиіс
Рефлекстерді жіктеу. Организмнің атқаратын рефлекстерінің саны да,
түрі де өте кеп. ... ... әр ... ... ... ... ... 1). Биологиялық маңызына қарай рефлекстерді ... ... ... т. б. деп ... ... 2). ... ... (яғни қай рецептордың ... ... ... ... рецепторлар тітіркенуінен ... ... ... ... ... проприорецептивтік (қанқа еті, сіңір, буыңдардағы ... ... т. б. деп ... 3). ... реакцияның
сипатына қарап және оғаң қатысатын ... ... ... ... ... ... ... т. б.
рефлекстерді айырады. 4). Орталық нерв жүйесінің қай бөлімінің ... ... ... ... ... жіктейді: жұлын
рефлекстері — жұлын сегменттеріндегі нейрондар қатысуында ... ...... ... ... рефлекстер
ортаңғы мидьвд; диэнцефальдық рефлекстер — аралық мидың; ... ми ... ... ... ... ... ... атқарылатын барлық рефлекстерді шартсыз және шартты
деп ... екі ... ... ... ... жоғары нерв әрекетінін,
физиологиясында толық айтылады). 6). ... ... ... ... рефлекстерді жатқызуға болады. Бұлардың орындалуы үшін орталық
нерв жүйесінің қатысуы міндетті емес. Олар тиісті органның өзіндегі, ерекше
метасимпатикалық деп ... ... ... ... нервтік
ганглийлер элементтері түзетін рефлекторлық доға арқылы іске асады
(жүрекшілік—шеткі ... 7). ... ... келетін қозғағыш нервтер
арқылы іске асатын рефлекстерді соматикалық деп, ал ... ... ... ... іске ... вегетативтік рефлекстер
деп атайды.
ОРТАЛЫҚ НЕРВ ЖҮЙЕСІНДЕ ҚОЗУ ӨТКІЗУ
Афференттік нервтерді бойлап орталық нерв ... ... ... ... эфференттік жолдарға жетуде, сол орталық нерв жүйесінде
әртүрлі күрделілікте болатын, түрліше ... ... ... ... ... (нерв орталықтары) арқылы өтуі тиіс:
Бір нерв орталығындағы нейрондар бірлестігі ... ... ... ... ... Егер ... нерв ... бір
участогін тітіркендірсе тиісті ... ... ... ал ... ... не алып ... ол реакция байқалмайтын болады. ... ... ... медиаторлар тек пресинапстық звенода
ғана болады және үнемі бір бағытта, яғни ... ... ... ... ғана ... ... түсіп КПСП тудырады.
Нерв орталықтарында қозудың, бір бағытуа таралатынын мынадай
тәжірибеден ... ... ... ... бір ... артқы және
алдыңғы түбіргі бірді ... ... ... ... ... ... ... эфференттік нерв талшықтары болатыны белгілі. Егер
артқы ... ... ... ... алдыңғы, түбірдің орталық
кесіндісінен әкеткіш ... ... ... әрекет потенциалдарын
жазуға болады. Ал егер алдыңғы түбірдің орталық кесіндісін ... ... ... ... кесіндісінен ондай потенциалдар
алынбайды.
2. Кешіктіріп өткізу. Нейронаралық синапстар ... қозу өту ... роль ... ... ... босауына (бөлінуіне), олардың
синапстық саңылауға (кеңістікке) өтуіне , одан әрі ... ... ... ... өзара әрекеттесуіне және
соның нәтижесінде мембрананың ион өткізгіштігінің өзгеріп деполяризация
жүруіне жұмсалатын уақыттар ... ... нерв ... ... ... доғаның басқа бөлімдерімен салыстырғанда көп баяу ... ... ... ... ... ... немесе синапстьщ
кідіру дейді.
3. Қозулар жиынтықталуы ... Бұл ... нерв ... ретінде алғаш байқап сипаттаған И. М. Сеченов (1863) ... ... — екі ... одан да көп ... ... ... ... алынады, ал олардың әрқайсының жеке әсерінен ол
реакция ... екі ... ... ... ... ... кеңістіктік. Уақыттың жиынтықталу —нерв орталығына ... нерв ... ... қысқа интервалмен бірінен сон, бірі
келетін қозулар арасындағы өзара әрекеттесуден ... Егер ... ... өз ... ... ... ... алатын болса,
жиынтықталу ырғақты тітіркендіру кезіндегі реакцияның күшеюінен, ал жеке
стимул күші ... ... ... алмайтын болса, онымен ырғақты
әсер ету ... ... ... ... ... ... Нерв орталықтары ... ... ... ... ... ... Сол себептен де
нерв, орталығының жұмыс органына жіберетін эфференттік ... ... ... ... ... бола ... ... афференттік
нервке түскен бір стимулға жауап ретінде нерв орталығы жұмыс органына қозу
импульстерінің сериясын жібереді.
5. Әрекет ... Бұл, ... ... И. М. ... байқаған. Оның-мәнісі —
жауап реакциясының ұзақтығы тітіркендіру ... ... бола ... ... күші ... ... және оның әсер ... ... ... ... ... соңы да ... ... ... ... және ... құбылыстары. Орталық нерв
жүйесіндегі бір нейронда әр ... ... ... ... ... Осыны конвергенция құбылысы деп атайды.
7. Нерв орталықтарының шаршауы. Нерв ... ... ... ... және тез ... Сондықтан да афференттік нерв
талшыктарын ұзақ тітіркендіруден бастапқы кезде алынатын ... ... ... ... ... тіпті тоқтайды. Бұл жағдайда шаршаудың
орталық нерв ... ... ... ... ... ... ... жауап (еттін, жиырылуы) тоқтаған кезде
эфференттік нерв ... ... ... ... ... реакция (жиырылу) қайта басталады.
8. Оттегі жетіспеушілігіне жоғары ... Ит ... 100 гр ... ... ет тканінің 100 грмнан оттегін 22 есе артык, ал бауырдың
сондай салмағы ... 10 есе ... ... Адам миы ... ... ... 40-50 мл, оттегін сіңіреді. Бұл ... ... ... ... ... ... ... қажеттіліктін,
осынша жоғарылығынан оның жетіспеушілітін де нерв клеткалары тез ... ... ... ... нерв ... ... әсер ететіндігі.
Нерв клеткалары мен синаистар әр түрлі химиялық заттар әсерін талдап сезе
алады. Сондықтан біраз ... тек ... бір нерв ... ғана ... Мысалы, апоморфин құсу орталығына, лббелин — тыныс ... т. б. ... ... синапстардағы процестерді басады
яғни қозғыштықты жоғарылатады; кардиазол ми қыртысының роторлық ... керу ... әсер ... т. б.
10. Нерв орталықтарының, тонусы. Орталық нерв ... ... ... ... ... ... ... күйде
болғанның өзінде нерв орталыктарынан, ондағы нейрондардан ыл-ғи да белгілі
жиіліктегІ нерв импульстері ... ... ... ... ... ... да олардың турақты тонусы (қозу күйі) болады деп
есептейді. Нерв орталықтарының тонусы ... ... ... ... Мысалы, қаңқа еттерінің осындай жолмен іске асатын ... олар ... ... ... ... ... аяқ ... түрлі буындарының ылғи да азды-көтіті иілген түрі немесе дененің
және оның бөлімдерінің ... ... ... сақталады. Нерв
орталықтарыиың тонусы оларға рецепторлардан ... ... ... ... және әр ... ... (гормондар, СОг т. б.) әсерлеріне байланысты ... орай ... И. М. ... ... афференттік импульстер
болі^гаса адам емірбақи ұйқыда болар еді»— деген сөзін еске түсіру орынды.
ОРТАЛЫҚ НЕРВ ... ... нерв ... ... құбылысын 1863 жылы И. М. Сеченов
ашты. Бақаһың миын ашып көру ... ... ... ... ... ми ... алып ... Бұдан соң аз уақыт өткеннен кейін
бақаның артқы аяғын әлсіз ... ... ... ... ... әдісі) рефлекс уақытын ... ... ... ... одан ... ... ... уақыт). Енді көру
төмпешіктерінің үстіне оларды ... ... ... ... соң ... ... қояды. Аздан кейін алдыңғы әдіспен қайта рефлекс уақытын
анықтағанда оның ... ал ... ... ... ... И. М. ... ... бойынша, бақа миының таламусында
жұлын рефлекстерін тежейтін нерв орталықтары бар болғаны.

Пән: Медицина
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 19 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Орталық нерв жүйесінің (ОНЖ) жеке бөлімдерінің физиологиясы10 бет
Жүйке жүйе физиологиясы8 бет
Орталық нерв жүйесі жеке бөлімдерінің құрылысы мен қызметі, дамуы8 бет
Педагогиканың басқа ғылымдармен байланысы5 бет
Өрмекшітәрізділер класы5 бет
Темперамент пен мінез-құлықты психогенетикалық зерттеу туралы6 бет
Шартты және шартсыз рефлекстер28 бет
Балалар және жасөспірімдердің өсуі мен дамуының жалпы заңдылықтары. Тұқым қуалаушылық және ортаның ролі22 бет
Балалар мен жасөспірімдердің жалпы өсу мен даму заңдылықтары3 бет
Өсімдік морфологиясы6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь